Giáo dục môi trờng là một quá trình tạo dựng cho con ngời những nhận thức và mối quan tâm đối với môi trờng và các vấn đề môi trờng, tạo cho mỗi ngời có đầy đủ kiến thức, thái độ, ý thức
Trang 1Trờng tiểu học Nguyễn trãi
- -Sáng kiến kinh nghiệm Tên đề tài:
“giáo dục bảo vệ môi trờng lồng ghép trong dạy môn đạo đức cho học sinh lớp 1”
Lĩnh vực : Chuyên môn Ngời viết :
Chức danh : Giáo viên chủ nhiệm lớp 1K
Đơn vị công tác : Trờng Tiểu học Nguyễn Trãi
Năm học: 2013 - 2014
Trang 2Phần I
Đặt vấn đề
Giáo dục Tiểu học là nền móng vô cùng quan trọng của hệ thống giáo dục quốc gia, nhằm đạt đợc mục tiêu giáo dục con ngời mới phát triển toàn diện Giáo dục Tiểu học vừa tạo điều kiện cơ sở cho trẻ có thể tiếp tục học lên trung học, vừa chuẩn bị kiến thức kĩ năng cần thiết để các em có thể bớc vào cuộc sống lao động, dễ dàng thích nghi với công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa
đất nớc
Nh chúng ta đã biết: Mục tiêu giáo dục là đào tạo con ng“Mục tiêu giáo dục là đào tạo con ng ời Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, có tri thức, sức khỏe, thẩm mĩ và nghề nghiệp, trởng thành với lí tởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi d-ỡng phẩm chất, nhân cách, năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” (Điều 2 – Luật giáo dục).
Môi trờng là tập hợp các điều kiện vật lí và sinh học mà các sinh vật tồn tại trong đó Môi trờng của con ngời gồm các lĩnh vực khác nhau, các khu vực và nhiều địa phơng Vì nhiều nguyên nhân khác nhau mà môi trờng của con ngời
đang bị hủy hoại nghiêm trọng Do đó việc giáo dục môi trờng cần nhấn mạnh tới sự giải quyết và tham gia phòng ngừa các vấn đề bức xúc của môi trờng
Giáo dục môi trờng có ý nghĩa rất quan trọng cho cuộc sống của mỗi con ngời Bảo vệ môi trờng là vấn đề mang tính sống còn của đất nớc, của nhân loại,
là một trong yếu tố quyết định sự phát triển bền vững, liên quan đến sự phát triển kinh tế - xax hội, gắn liền với sự xóa đói giảm nghèo, đảm bảo công bằng xã hội, ổn định chính trị và an ninh quốc gia Công tác bảo vệ môi trờng nói chung
và giáo dục bảo vệ môi trờng nói riêng đã đợc Đảng, Nhà nớc quan tâm từ nhiều
năm nay và đã có quyết định: Giáo dục về môi tr“Mục tiêu giáo dục là đào tạo con ng ờng là một nội dung của chơng trình chính khóa của các cấp học phổ thông” (Điều 107, khoản 2, năm 2005).
Con ngời muốn có sức khỏe tốt, ngoài việc ăn uống sinh hoạt có khoa học
và tập thể dục hàng ngày còn bị ảnh hởng rất nhiều bởi môi trờng sống Con ngời
sẽ đợc khỏe mạnh hơn nếu đợc sống trong một môi trờng trong sạch Vậy giáo dục môi trờng có ý nghĩa rất quan trọng đối với công tác giáo dục cho học sinh các cấp nói chung và cấp Tiểu học nói riêng vì giáo dục môi trờng là công cụ chi phí hiệu quả trong quản lí môi trờng Giáo dục môi trờng là một quá trình tạo dựng cho con ngời những nhận thức và mối quan tâm đối với môi trờng và các vấn đề môi trờng, tạo cho mỗi ngời có đầy đủ kiến thức, thái độ, ý thức và kĩ năng để có thể hoạt động một cách độc lập, ngăn chặn những vấn đề có thể xảy
ra trong tơng lai
Trang 3Giáo dục môi trờng cho học sinh Tiểu học đợc dạy ở rất nhiều môn, xuyên suốt các lớp học Nhng giáo dục môi trờng ở phân môn đạo đức đợc thể hiện rõ hơn cả bởi: Dạy môn Đạo đức cần đi từ quyền trẻ em, từ lợi ích của trẻ em đến trách nhiệm, bổn phận của các em Giáo dục bằng con đờng từ nhận thức đến ý thức và tạo thói quen cho các em biết bảo vệ môi trờng
Hiểu rõ đợc vai trò của việc bảo vệ môi trờng đối với cuộc sống và tầm quan trọng của việc giáo dục học sinh ý thwucs bảo vệ môi trờng Tôi trăn trở,
suy nghĩ và đã chọn đề tài: “Giỏo dục bảo vệ mụi trường lồng ghộp trong dạy mụn Đạo đức cho học sinh lớp 1” (Đề tài đợc thực hiện tại trờng Tiểu học
Trang 4Phần II:
Nội dung chính
A- Cơ sở khoa học:
Giáo dục trẻ em là một nhiệm vụ vô cùng quan trọng mà cả xã hội phải quan tâm, bởi vì “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con ngtrẻ em hôm nay, thế giới ngày mai” Để ngày mai có những ngời công dân tốt thì ngay từ hôm nay, khi trẻ em là những măng non mới lớn, thế hệ đi trớc phải có trách nhiệm dạy dỗ, hớng dẫn trẻ đi đúng hớng
Mặc dù nhiệm vụ giáo dục trẻ em đợc cả xã hội quan tâm nhng quan trọng hơn cả vẫn là nhà trờng, nhất là nhà trờng Tiểu học Trờng học chân chính không chỉ là nơi trẻ tiếp thu những kiến thức về khoa học, mà còn là nơi dạy cho trẻ những phẩm chất đạo đức toàn diện Bởi trẻ Tiểu học là nền móng, là nền tảng
đạo đức, quyết định hớng phát triển con ngời
Do đặc điểm tâm sinh lí của học sinh Tiểu học nói chung và học sinh lớp 1 nói riêng cha phát triển toàn diện, khả năng nhận thwucs lí tính tính còn thấp nên các tri thức về giáo dục môi trờng đợc đa ra dới dạng mẫu hành vi đạo đức cụ thể, đơn giản, gần gũi trong các mối quan hệ hàng ngày của các em Theo tôi, lứa tuổi học sinh Tiểu học, đặc biệt là học sinh lớp 1, mọi sự tác động ở lứa tuổi này để lại dấu ấn lâu dài trong t chất, trí tuệ của các em Vậy chúng ta, những ngời đặt nền móng cho sự phát triển đó sẽ làm thế nào để cung cấp kiến thức cơ bản và giúp các em vận dụng thực hành tốt trong thực tế hàng ngày Qua đó bồi dỡng cho trẻ những cảm xúc, biến chuẩn mực đạo đức thành động cơ bên trong thôi thúc các em hành động theo những chuẩn mực đã đợc quy định Xây dựng cho trẻ hành vi thói quen phù hợp
Để đạt đợc mục tiêu giáo dục cho học sinh Tiểu học nói chung và học sinh lớp 1 nói riêng có nhiều con đờng và nhiều hình thức tổ chức khác nhau: Giáo dục qua các hoạt động ngoài giờ lên lớp và giáo dục qua dạy các môn học Trong
đó giáo dục bảo vệ môi trờng lồng ghép trong môn học đạo đức có khả năng
cung cấp kiến thức, xây dựng và rèn luyện kĩ năng sống đạo đức có hệ thống theo một chơng trình chặt chẽ hơn và có hiệu quả hơn
B – Thực trạng tại tr Thực trạng tại tr ờng TH Nguyễn Trãi:
Trớc đây, công tác giáo dục môi trờng cha phát triển theo hớng phát triển hoàn thiện cả về nội dung, đối tợng, cách tiếp cận và phơng pháp tiến hành Do
đó công tác giáo dục môi trờng chỉ chú trọng giáo dục về môi trờng, nghĩa là mới chỉ dừng lại ở việc cung cấp kiến thức và nhận thức về môi trờng trong nhà
trờng Giáo viên cha chú trọng nhiều đến giáo dục trong môi trờng và việc giáo
Trang 5dục vì môi trờng Nên học sinh đã có một số kiến thức về môi trờng nhng thiếu
đầy đủ, thiếu hệ thống và toàn diện, cha có thái độ tích cực, chủ động và sẵn sàng vì môi trờng
Thực tế, công tác giáo dục môi trờng còn hạn chế cả về chất lợng và hiệu quả, hoạt động giảng dạy lồng ghép nội dung giáo dục môi trờng trong môn đạo
đức còn nhiều hạn chế Tôi đã trao đổi các đồng nghiệp ở tất cả các khối lớp tại trờng và nhận thấy rằng: (Cụ thể là)
+ Học sinh nhận thức về môi trờng cha phong phú, thiếu sâu sắc và cha toàn diện, kiến thức thiếu tính hệ thống Các em chủ yếu nhận thwucs các vấn đề
về môi trờng cụ thể ở địa phơng, còn các vấn đề chung của đất nớc và của thế giới thì hạn chế
+ hiều em cha quan tâm đến nguyên nhân và hậu quả của biến đổi môi tr-ờng đối với đời sống con ngời Sự tác động của bài học trên lớp ở bộ môn Đạo
đức còn ít
+ Giáo viên và học sinh còn có khoảng cách giới hạn trong nhận thức về môi trờng
+ Công tác giáo dục môi trờng cha hớng vào yêu cầu về môi trờng, vì môi trơng và trong môi trờng
+ Đội ngũ giáo viên cha đợc bồi dỡng kiến thức, hiểu biết nhiều về giáo
dục môi trờng Nhận thức, thái độ, kĩ năng tổ chức các hoạt động cho học sinh
có nhiều hạn chế
+ Qua thực tế nhiều lần cho học sinh đi thăm quan, hàng ngày ở trờng, có một số em tự ngắt hoa hoặc dẫm lên thảm cỏ; nhìn thấy bạn ngắt lá cây hoặc đu lên cây ở trờng, em đó không khuyên ngăn bạn, không tha với cô giáo, bình thảm cho việc làm đó là chuyện bình thờng
+ Nhiều em ăn sáng xong còn vứt giấy rác ra sân trờng – nhìn thấy giấy
ở sân trờng, ở trong lớp cha có ý thức nhặt lên bỏ vào thùng rác Còn một số ít học sinh đi vệ sinh cha đúng nơi quy định
+ Giáo viên còn phải thờng xuyên nhắc nhở học sinh giữ gìn vệ sinh trờng, lớp, ý thức tự giác của các em cha cao
Chính vì nhận thấy cái khó khăn khi giáo dục học sinh bảo vệ môi trờng
nên tôi đã chọn giảng dạy lồng ghép nội dung giáo dục môi tr“Mục tiêu giáo dục là đào tạo con ng ờng vào môn Đạo
đức” và dạy ngay bắt đầu từ lớp 1 để học sinh nhận thức, sớm hình thành ý thức
và tạo thói quen tốt; thói quen ấy sẽ theo các em ở mọi lúc, mọi nơi trong cuộc sống hàng ngày
C - Đối tợng nghiên cứu:
- Đối tợng nghiên cứu: Học sinh lớp 1K Trờng Tiểu học Nguyễn Trãi.
Trang 6- Phạm vị nghiên cứu: Nghiên cứu trong nhiều năm giảng dạy và thực tế,
qua tài liệu, qua chuyên đề giảng dạy môn Đạo đức ở Lớp 1
Khi dạy bài:
Bảo vệ hoa và cây nơi công cộng
“Mục tiêu giáo dục là đào tạo con ng ” Tôi xác định có các giải pháp sau:
1 Xác định mục tiêu cụ thể khi tổ chức hoạt động giảng dạy lồng ghép nội dung giáo dục môi trờng vào bài dạy:
- Về kiến thức: Cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản ban đầu phù
hợp với độ tuổi, đặc điểm tâm lí Học sinh hiểu đợc vai trò của con ngời đối với môi trờng, quan hệ của môi trờng đối với con ngời
VD: Học sinh hiểu
+ Lợi ích của cây và hoa đối với cuộc sống con ngời
+ Cách bảo vệ cây hoa và hoa nơi công cộng
+ Trẻ em có quyền đợc sống trong môi trờng trong lành
- Về nhận thức: Thông qua tiết dạy môn Đạo đức, tôi đã gips học sinh có
nhận thức và sự nhạy cảm đối với môi trờng, với các vấn đề của môi trờng nh thế nào
- Về thái độ: Thông qua bài giảng, tôi đã khuyến khích học sinh tôn trọng
và quan tâm tới vai trò quan trọng của môi trờng, thúc dục học sinh có ý thức tham gia tích cực vào việc cải thiện và bảo vệ môi trờng; nhắc nhở ngời khác cùng thực hiện những hành vi cải thiện và bảo vệ môi trờng
VD: Đồng tình với những việc làm đúng, khuyên ngăn những việc làm sai trong việc bảo vệ cây và hoa
- Về kĩ năng: Thông qua bài giảng, tôi đã hình thành và rèn luyện cho học
sinh những kỹ năng để cải thiện, bảo vệ và giữ gìn môi trờng nh: kĩ năng nhận biết và phân biệt, kĩ năng phân tích dấu hiệu với nguyên nhân để xác định, dự
đoán, ngăn ngừa và giải quyết các vấn đề bức xúc của môi trờng Tôi tạo ra những tình huống (cơ hội) để thúc đẩy học sinh tham gia tích cực trong việc giải quyết các vấn đề môi trờng, giúp các em tự biết đa ra những quyết định bảo vệ môi trờng đúng đắn
VD: Biết bảo vệ cây hoa và hoa nơi công cộng
Biết bảo vệ môi trờng xung quanh
Nói tóm lại thông qua bài giảng nhằm giáo dục cho học sinh ý thức và trách nhiệm cải thiện môi trờng, bảo vệ phát triển môi trờng bền vững
2 Lựa chọn thiết bị dạy học:
+ Tranh vẽ: Tranh phóng to SGK, tranh t liệu về sự ảnh hởng của môi tr-ờng tới thiên nhiên, tới con ngời
+ Băng hình
Trang 7+ Đồ dùng tổ chức trò chơi
3 Phơng pháp và kĩ năng tổ chức hoạt động giảng dạy lồng ghép giáo dục về môi trờng, vì môi trờng và trong môi trờng:
a) Lựa chọn và sử dụng có hiệu quả một số phơng pháp dạy:
Tổ chức hoạt động giảng dạy lồng ghép giáo dục môi trờng vào môn Đạo
đức thờng sử dụng một số phơng pháp dạy học Song để đạt kết quả cao thì ngời giáo viên phải biết sử dụng phối kết hợp các phơng pháp với nhau một cách linh hoạt, phù hợp và sáng tạo, trên cơ sở xác định rõ phơng pháp chính, phơng pháp
hỗ trợ Một số phơng pháp tổ chức trò chơi, điều tra thực tiễn, phơng pháp động não, phơng pháp báo cáo, đàm thoại, kể chuyện, giảng giải, phơng pháp tổ chức các hoạt động thực tiễn, phơng pháp tổ chức hoạt động giáo dục huy động sự tham gia của các hoạt động giáo dục (đặc biệt là phụ huynh học sinh) cùng tham gia giáo dục bảo vệ môi trờng góp phần phục vụ giảng dạy giáo dục môi trờng Phơng pháp tiếp cận lấy ngời học sinh làm trung tâm trong tiết dạy: trong quá trình giảng dạy lồng ghép giáo dục bảo vệ môi trờng vào tiết Đạo đức, để đạt hiệu quả cao nhất, tôi đã thể hiện công việc của học sinh theo tháp học nh sau:
+ Giảm bớt cho học sinh đọc, vì công việc này chỉ có tác dụng giúp học sinh ghi nhớ bài học đợc 7 – 10% kiến thức của bài
+ Cho học sinh nghe giảng giải, minh họa, vì công việc này có tác dụng giúp học sinh ghi nhớ đợc 10% kiến thức của bài
+ Cho học sinh quan sát (nhìn) kết hợp với nghe giúp sẽ giúp học sinh nhớ
đợc từ 25 – 30% kiến thức của bài
+ Tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm sẽ giúp học sinh nhớ đợc 55% kiến thức của bài
+ Khai thác và sử dụng kinh nghiệm của bản thân học sinh để giảng bài sẽ giúp học sinh nhớ đợc 70 – 75% kiến thức của bài
+ Tổ chức cho học sinh đợc thực hành hớng dẫn cho học sinh khác sẽ giúp học sinh nhớ đợc 90% kiến thức của bài
b) Kĩ năng để tổ chức hoạt động giảng dạy lồng ghép giáo dục bảo vệ môi trờng:
Khi tổ chức các hoạt động lồng ghép giáo dục bảo vệ môi trờng vào môn
Đạo đức tôi tự tìm hiểu và sử dụng thành thạo một số kĩ năng quan trọng nhằm giúp học sinh có đợc kĩ năng thực hành để tích cực tham gia giải quyết các vấn
đề môi trờng
- Kĩ năng nhận biết các vấn đề môi trờng (Vấn đề bức xúc của môi trờng) VD: Tôi đa bức tranh cảnh chặt phá rừng ngay từ khi giới thiệu bài (tiết 1):
- Kĩ năng xác định các vấn đề môi trờng (phân biệt các dấu hiệu và nguyên nhân của các vấn đề môi trờng
Trang 8VD: Tôi da tranh cảnh báo lũ và hỏi : Bức tranh vè cảnh gì? ( Bão lũ, ngập lụt).
VD1: Khi dạy song bài “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con ng Gọn gàng, sạch sẽ”
Để giáo dục bảo vệ môi trờng thông qua bài dạy, tôi đề xuất đa ra một số các giải pháp: Nếu con không biết giữ gìn thân thể sạch sẽ mắc bệnh tiêu chảy
* Phòng chống bệnh tiêu chẩy con phải:
a- Giữ gìn vệ sinh thân thể sạch sẽ
b- Đồ dùng ở lớp và ở nhà luôn đợ xếp gọn gàng, ngăn lắp
c – Thờng xuyên vệ sinh nhà ở, lớp học và môi trờng xung quanh
* Bệnh tiêu chẩy bị lây lan, sẽ ảnh hởng đến môi trờng nh thees nào? a- Ô nhiễm nguồn nớc
b- ảnh hởng đến môi trờng sống của mọi ngời
VD2: Hàng tuần học sinh vệ sinh lớp thờng xuyên Hàng tháng cá nhân báo cáo việc mình đã làm để giữ gìn và bảo vệ môi trờng xung quanh nh thế nào
* GV: Môi trờng có tránh đợc thảm họa này hay không chính là nhờ bàn tay của cá con Bảo về bằng nào? và bao giờ? Các con cần pahir bảo vệ môi tr-ờng ngay từ bây giờ và bảo vệ bằng cách tham gia trồng cây Trồng và bảo vệ
cây nh thế nào các con sẽ học qua Bài 14: bảo vệ hoa và cây nơi công cộng“Mục tiêu giáo dục là đào tạo con ng ”
- Kỹ năng thu thập, phân tích và sử lý thông tin về các vấn đề môi trờng VD: Từ các bài tập 3,4 ở SGK, tôi tổ chwucs các hoạt động để cho học
sinh nhận biết đợc những việc làm nào thể hiện biết bảo vệ cây và những việc làm nào cha biết bảo vệ cây.
Từ đó học sinh biết mình cần phải học tập ai và phải làm gì để bảo vệ cây (bảo vệ môi trờng)
1 Kĩ năng đề xuất các giải pháp nhằm bảo vệ giữ gìn về các vấn đề môi trờng
2 Kĩ năng tổ chức chức xây dựng thực hiện kế hoạch hành động giáo dục bảo vệ môi trờng
3 Kĩ năng thiết kế giáo án lồng ghép giáo dục bảo vệ môi trờng vào môn học
Để có đợc giáo án giáo dục bảo vệ môi trờng, tôi nhận thấy kĩ năng lĩnh hội tri thức cần đợc lồng ghép vào quá trình học của học sinh Những kĩ năng lĩnh hội tri thức này bao gồm:
+ Quan sát những sự vật hiện tợng đợc sử dụng trong tiết học
+ Lắng nghe và ghi nhớ kiến thức
+ Lĩnh hôi kiến thức: Học sinh có thể thảo luận, giải thích, xác định và tóm tắt các thông tin đợc cung cấp hoặc tự phát hiện ra
+ Phân tích: Tôi giúp học sinh chia nhỏ thông tin thành nhiều phần, nhiều
ý tởng có quan hệ chặt chẽ với nhau Trên cơ sở đó học sinh có thể suy luận, tìm hiểu nguyên nhân và đa ra kết luận
Trang 9+ Tổng hợp: Tôi giúp các học sinh liên kết các ý tởng rời rạc, khác nhau thành một vấn đề tổng thể, đồng thời giúp học sinh có khả năng suy đoán, tự phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề của bài học
+ Phân biệt: Tôi giúp học sinh có khả năng đối chiếu các ý tởng khác nhau tìm ra những điểm giống nhau và khác nhau của các hiện tợng để tìm ra ý tởng hợp lí nhất
+ Diễn đạt: lu loát, mạch lạc, rõ ràng ý tởng của mình
+ Đánh giá: Tôi giúp học sinh có thể tự nhận xét đánh giá việc làm trong các tình huống cụ thể hoặc các thông điệp khác nhau, tiến tới các em tự ra quyết
định và tán thành theo quyết định đó (đúng – sai)
+ áp dụng: Tôi giúp học sinh biết áp dụng kiến thức đã học vào hoàn cản (tình huống) mới, khác với hoàn cảnh đã đợc học
Kết luận: Phơng pháp và kĩ năng, tính chất hoạt động giáo dục môi tr-ờng lồng ghép vào dạng môn Đạo đức rất có hiệu quả Tạo cho học sinh không khí học sôi nổi
VD: Tôi đã thiết kế giáo án dạy giáo dục môi trờng lồng ghép trong môn
Đạo đức (Lớp 1) rất phù hợp với các em Các em cảm thấy học rất nhẹ nhàng, không bị thiên cỡng nhng vẫn đảm bảo yêu cầu chặt chẽ của tiết học theo bộ môn
Trang 10III Thiết kế bài giảng:
Giáo dục môi trờng lồng ghép trong môn Đạo đức lớp 1
Bài 14: Bảo vệ hoa và cây nơi công cộng (tiết 2)
Giáo viên: Nguyễn Thúy Anh Trờng Tiểu học Nguyễn Trãi
I Mục tiêu:
1 Kiến thức: Học sinh hiểu
- Lợi ích của cây và hoa đối với cuộc sống con ngời
- Cách bảo vệ cây và hoa nơi công cộng
- Trẻ em có quyền đợc sống trong môi trờng trong lành
2 Kĩ năng:
- Biết bảo vệ cây và hoa nơi công cộng
3 Thái độ:
- Đồng tình với những việc làm đúng Khuyên răn những việc làm cha
đúng tỏng việc bảo vệ cây và hoa
II Phơng pháp:
- Phối hợp các phơng pháp: Quan sát, đàm thoại, thảo luận nhóm, làm việc cá nhân, đống tiểu phẩm
- Trọng tâm: Quan sát, thảo luận nhóm
III Chuẩn bị:
1- Giáo viên: - Tranh phóng to bài tập 3
- Thẻ số
- Nội dung các bài tập, nội dung tiểu phẩm
- 3 mũ cây
- Băng đĩa có hình ảnh tranh vẽ về giáo dục môi trờng
2 – Học sinh: - Mỗi học sinh 1 vở bài tập Đạo đức; 1 bút sáp màu
- Thuộc bài thơ: Chăm vờn hoa
- Thuộc bài hát: Ai trồng cây + Ra chơi vờn hoa
IV Các hoạt động dạy và học:
A Kiểm tra bài cũ:
Thời
gian Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung
5’ - Nhắc tên bài 14 (tiết 1)
- Yêu cầu học sinh hát
bài: Ai trồng cây
- Hát, múa bài “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con ngAi trồng cây”
- Qua bài hát, cây và hoa
giúp ích gì cho cuộc sống
con ngời?
- Qua bài hát con thấy cây
và hoa có giúp cho con ngời có bóng mát, có
- ích lợi của cây