Tìm hiểu tình hình sản xuất và tiêu thụ dưa hấu trên đất cát tại xã vĩnh tú, huyện vĩnh linh, tỉnh quảng trị

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM HUẾKhoa Khuyến Nông &Phát Triển Nông ThônKHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP TÊN ĐỀ TÀI: Tìm hiểu tình hình sản xuất và tiêu thụ dưa hấu trên đất cát tại xã Vĩ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM HUẾKhoa Khuyến Nông &Phát Triển Nông Thôn

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP TÊN ĐỀ TÀI:

Tìm hiểu tình hình sản xuất và tiêu thụ dưa hấu trên đất cát tại xã Vĩnh Tú, huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị

Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Trang Lớp: Phát triển nông thôn 46B

Giáo viên hướng dẫn: ThS Nguyễn Thị Bích Thủy Thời gian thực tập: Từ 28/12/2015 đến 27/04/2016 Địa điểm thực tập: Xã Vĩnh Tú, huyện Vĩnh Linh,

tỉnh Quảng Trị

Bộ môn: Kinh tế nông thôn

NĂM 2016

Lời Cảm Ơn

Trong quá trình thực hiện và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp Đại họcchuyên ngành Phát Triển Nông Thôn, tôi xin chân thành gởi lời cảm ơn đến:Các thầy, cô giáo trông Khoa Khuyến Nông & PTNT – Trường Đại HọcNông Lâm Huế đã tận tình giảng dạy và truyền đạt những kiến thức bổ ích chotôi trong suốt 4 năm qua Với vốn kiến thức được tiếp thu trong quá trình họckhông chỉ là nền tảng cho quá trình nghiên cứu khóa luận mà còn là hành trangquý báu giúp tôi bước vào đời một cách vững chắc và tự tin

Đặc biệt, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo Th.s Nguyễn

Thị Bích Thủy, người cô đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ và truyền đạt cho tôi

những kinh nghiệm quý báu giúp tôi trong suốt thời gian thực tập và hoàn thànhkhóa luận đúng hạn

Đồng thời, chân thành cảm ơn đến UBND xã Vĩnh Tú cùng động cồng dân

cư địa phương ở thôn, xã Vĩnh Tú, huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị đã tạo điềukiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian thực tập

Cuối cùng tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành tới gia đình, các thànhviên trong nhóm, bạn bè đã chia sẽ, động viên, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện đểtôi hoàn thành khóa luận này

Do thời gian và kiến thức còn hạn chế nên quá trình hoàn thành khóa luậnkhông thể tránh khỏi những thiếu sót Kính mong sự góp ý xây dựng của quýthầy cô giáo, các bạn sinh viện để khóa luận được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Huế, tháng 5 năm 2016Sinh viên thực hiệnNguyễn Thị Trang

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Diện tích, năng suất, sản lượng dưa hấu ở các địa phương năm 201518

Bảng 2.2: Tình hình sản xuất dưa hấu Quảng Trị từ năm 2012-2015 19

Bảng 4.1: Tình hình nhân khẩu, lao động của xã Vĩnh Tú năm 2015 26

Bảng4.2: Tình hình sử dụng đất của xã Vĩnh Tú năm 2015 28

Bảng 4.3: Cơ cấu thu nhập các hộ điều tra năm 2015 30

Bảng 4.4: Tình hình sử dụng đất của các hộ điều tra năm 2015 32

Bảng 4.5: Tình hình nhân khẩu và lao động của các hộ điều tra năm 2015 34

Bảng 4.6: Cơ cấu số năm kinh nghiệm sản xuất dưa hấu của các hộ điều tra năm 2015 36

Bảng 4.7: Nguồn kinh nghiệm sản xuất dưa hấucủa các hộ điều tra năm 2015 36

Bảng 4.8: Chi phí đầu tư sản xuất dưa hấu của các hộ điều tra năm 2015 39

Bảng 4.9: Kết quả và hiệu quả sản xuất dưa hấu của các hộ điều tra năm 2015.42 Bảng 4.10: Phân tích S.W.O.T về hoạt động sản xuất và tiêu thụ dưa hấu năm 2015 44

Bảng 4.11: Kết quả phân tích mô hình hàm quy tuyến tính của hoạt động sản xuất dưa hấu trên đất cát 47

Bảng4.12: Yếu tố ảnh hưởng lớn nhất đến tình hình sản xuất và thị trường tiêu thụ của các hộ điều tra năm 2015 49

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Bản đồ 4.1: Bản đồ vùng nghiên cứu 23

Biểu đồ 4.1: Cơ cấu nguồn thu của xã năm 2015 25

Biểu đồ 4.2: Quy mô diện tích trồng trọt của hộ điều tra năm 2015 33

Biểu đồ4.3: Tình hình sản xuất dưa qua các năm (2013-2015) 37

Biểu đồ 4.4: Tình hình sản xuất dưa hấu của các hộ điều tra năm 2015 38

Biểu đồ 4.4: Biểu đồ thể hiện quan điểm muốn mở rộng diện tích của các hộ điều tra năm 2015 52

MỤC LỤC

PHẦN I: MỞ ĐẦU 1

1.1 Tính cấp thiết 1

1.2 Mục tiêu chung 2

1.3 Mục tiêu cụ thể 2

PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

2.1 Cơ sở lý luận 3

2.1.1 Một số khái niệm về hoạt động sản xuất và tiêu thụ 3

2.1.2 Các chỉ tiêu phản ánh sự phát triển của hoạt động sản xuất 4

2.1.3 Các chỉ tiêu phản ánh kết quả sản xuất 5

2.1.4 Các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả sản xuất 5

2.1.2 Tổng quan về cây dưa hấu 6

2.1.2.1 Đặc điểm sinh thái của cây dưa hấu 7

2.1.2.2 Các điều kiện ngoại cảnh ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây dưa hấu 9

2.1.2.3 Các giai đoạn sinh trưởng của cây dưa hấu 11

2.1.2.4 Lịch thời vụ trồng dưa hấu ở Việt Nam 12

2.1.2.5 Các hoạt động trồng dưa hấu 13

2.2 Cơ sở thực tiễn 17

2.2.1 Tình hình sản xuất dưa hấu ở Việt Nam 17

2.2.2 Tình hình sản xuất dưa hấu ở tỉnh Quảng Trị 18

PHẦN III: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 20

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 20

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu 20

3.1.2 Phạm vi nghiên cứu 20

3.2 Nội dung nghiên cứu 20

3.3 Phương pháp nghiên cứu 21

3.3.1 Chọn điểm 21

3.3.2 Phương pháp chọn mẫu 21

3.3.3 Phương pháp thu thập số liệu 21

3.3.3.1 Thu thập thông tin thứ cấp 21

3.3.3.2 Thu thập thông tin sơ cấp 21

3.4 Phương pháp phân tích và xử lý số liệu 22

PHẦN IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 23

4.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của xã 23

4.1.1 Điều kiện tự nhiên 23

4.1.1.1 Vị trí địa lý 23

4.1.1.2 Đất đai thổ nhưỡng 23

4.1.1.3 Thời tiết khí hậu và chế độ thủy văn 24

4.1.2 Điều kiện kinh tế xã hội 25

4.1.2.1 Cơ cấu nguồn thu của xã 25

4.1.2.2 Tình hình dân số và lao động của xã 26

4.1.2.3 Tình hình cơ sở hạ tầng 27

4.1.2.4 Tình hình sử dụng đất của xã 28

4.2 Các thông tin cơ bản về các hộ điều tra 30

4.2.1 Cơ cấu thu nhập của hộ 30

4.2.1.1 Quy mô diện tích sản xuất của hộ 32

4.2.1 Thông tin về xã hội 33

4.2.1.1 Đặc điểm lao động của các hộ điều tra 33

4.1.1.2 Kinh nghiệm sản xuất của các hộ điều tra 35

4.2 Tình hình sản xuất và tiêu thụ dưa hấu của các hộ điều tra 37

4.2.1 Tình hình sản xuất dưa qua các năm 37

4.2.2 Tình hình sản xuất dưa hấu của các hộ điều tra năm 2015 38

4.2.3 Chi phí đầu tư của người dân cho sản xuất dưa hấu 39

4.2.4 Kênh phân phối sản phẩm 40

4.2.5 Kết quả và hiệu quả hoạt động của hoạt động sản dưa hấu năm 2015 42

4.2.6 Phân tích S.W.O.T 44

4.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất dưa hấu 46

4.3.1 Những yếu tố làm tăng lợi nhuận 47

4.3.2 Những yếu tố làm giảm lợi nhuận 48

4.3.3 Những yếu tố ảnh hưởng khác 48

4.3.3.1 Thời tiết 48

4.3.3.2 Sâu bệnh 50

4.3.3.3 Đất 51

PHẦN V: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 53

5.1 Kết luận 53

5.2 Kiến nghị 54

PHẦN VI: TÀI LIỆU THAM KHẢO 56 PHẦN VII: PHỤ LỤC

TÓM TẮT KHÓA LUẬN

Vĩnh Tú là xã thuộc vùng cát ven biển của huyện Vĩnh Linh, tỉnh QuảngTrị, hoạt động sản xuất chủ yếu của người dân là trồng trọt và chăn nuôi manglại thu nhập cho người dân Nhưng nổi bật nhất vẫn là cây dưa hấu, một câytrồng truyền thống từ lâu đời Hiện nay, trên địa bàn xã có 41,5 ha dưa hấu trongtổng 45 ha trồng cây rau màu Hàng năm thu nhập từ dưa hấu giúp bà con cảithiện cuộc sống và đóng góp lớn vào nền kinh tế của toàn xã Bên cạnh mang lạihiệu quả kinh tế cao thì sản xuất dưa hấu trong những năm gần đây gặp không ítkhó khăn như: vấn đề về thời tiết, dịch bệnh, đất,…làm ảnh hưởng lớn đến năngsuất, chất lượng sản phẩm Tình hình tiêu thụ dưa hấu ở địa phương vẫn cònnhiều hạn chế, chưa có thị trường tiêu thụ ổn định và người thu mua làm ảnhhưởng đến hiệu quả sản xuất của người dân Để đánh giá đúng tình hình sản xuấtvà tiêu thụ làm cơ sở cho viêc đề xuất các giải pháp phát triển cây dưa hấu tạiđịa phương, tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài : “Tìm hiểu tình hình sản xuất vàtiêu thụ dưa hấu trên đất cát tại xã Vĩnh Tú, huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị”

Mục tiêu nghiên cứu: Với mục tiêu chung tìm hiểu tình hình sản xuất vafttiêu thụ dưa hấu trên đất cát tại xã Vĩnh Tú, huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị.Đề tài tập trung nghiên cứu hai mục tiêu cụ thể sau: (1) Tìm hiểu tình hình sảnxuất và tiêu thụ dưa hấu tại xã Vĩnh Tú, huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị (2)Xác định những yếu tố ảnh hưởng đến tình hình sản xuất và tiêu thụ dưa hấu tạixã Vĩnh Tú, huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị

Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp thống kê mô tả

- Phương pháp thống kê so sánh

Các kết quả chính

Nhìn chung, hoạt động sản xuất dưa hấu có đóng góp lớn vào thu nhập,chiếm 14% trong tổng thu nhập của người dân Tình hình sản xuất dưa hấu trongnhững năm gần đây có xu hướng giảm dần cả về diện tích và năng suất, diện tíchbình quân năm 2013 là 7,19 sào đến năm 2015 giảm xuống còn 5,6 sào, năngsuất giảm từ 7,14 tạ/ sào năm 2015 xuống còn 6,79 tạ/ sào Nguyên nhân là dothời tiết thay đổi thất thường, nắng nóng kéo dài và mùa mưa đến muộn, lượngmưa lớn dẫn đến lũ lụt, rét đậm, rét hại… Điều này dẫn đến sản xuất dưa hấu rủi

bệnh ngày càng nhiều và khó kiểm soát Hiện nay, kênh tiêu thụ dưa hấu ở địaphương khá đơn giản, gồm có: 3 kênh tiêu thụ Trong đó, kênh tiêu thụ trực tiếptừ hộ sản xuất đến người tiêu dùng là chủ yếu, chiếm 40% trong tổng sản lượngdưa hấu bán trên thị trường Hầu hết các hộ sản xuất vận chuyển dưa hấu đếncác chợ hay trên các tuyến đường quốc lộ để tiêu thụ.

Các yếu tố ảnh hưởng chủ yếu đến quá trình sản xuất và tiêu thụ dưa hấubao gồm: các yếu tố làm tăng lợi nhuận như: giá bán, năng suất, lân và các yếutố làm giảm lợi nhuận như: chi phí lao động, chi phí dụng cụ Ngoài ra, các yếutố thời tiết, đất, thị trường tiêu thụ và sâu bệnh cũng có ảnh hưởng không nhỏđến hiệu quả sản xuất dưa hấu Chính vì vậy, cần có sự quan tâm hơn nữa củanhà nước và chính quyền địa phương cùng phố hợp với người dân trong việccung cấp kỹ thuật và xây dựng thương hiệu

Giáo viên hướng dẫn Sinh viên

Th.s Nguyễn Thị Bích Thủy Nguyễn Thị Trang

PHẦN I: MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết

Trong tiến trình phát triển kinh tế và hội nhập đất nước, nông nghiệp luônlà nghành chiếm vai trò quan trọng trong ngành Kinh Tế - Xã Hội Nước ta làmột nước sản xuất nông nghiệp với hơn 50% dân số hoạt động trong lĩnh vựcnày[10] Nông nghiệp không chỉ cung cấp lương thực , thực phẩm cho toàn xãhội mà còn cung nguyên liệu cho nghành công nghiệp chế biến, nguồn ngoại tệcho đất nước và góp phần bảo vệ môi trường sinh thái Quá trình đổi mới nôngnghiệp Việt Nam tăng trưởng với tốc độ nhanh và ổn định, cơ cấu nội bộ nghànhnông nghiệp càng được chuyển dịch theo hướng hiện đại phát triển theo hướngsản xuất hàng hóa

Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách phát triển nông nghiệp.Trong đó, chủ trương liên kết 4 nhà: nhà nước – nhà nông – nhà khoa học –doanh nghiệp trong sản xuất và tiêu thụ được xem là hướng phát triển nền nôngnghiệp bền vững Tuy nhiên, chủ trương này vẫn chưa đạt được nhiều thànhcông, người dân vẫn phải tự sản xuất và tìm kiếm đầu ra cho sản phẩm Điểnhình cho sự không thành công đó, là cây dưa hấu Năm 2015 huyện Duy Xuyên,tỉnh Quảng Nam năng suất trồng dưa hấu vụ Đông Xuân giảm mạnh so với năm

2014 Những năm trước đây dưa hấu chủ yếu xuất khẩu sang Trung Quốc vớimức giá là 5 nghìn đồng/1 kg thì năm 2014 dưa hấu xuất khẩu gặp nhiều trởngại, nội địa tiêu thụ kém người nông dân phải tự đi bán ở các trục đường chínhtrên địa bàn huyện và các vùng lân cận với mức giá 3 nghìn đồng/1kg.[13]

Vĩnh Tú là xã thuộc vùng cát ven biển của huyện Vĩnh Linh, tỉnh QuảngTrị, hoạt động sản xuất chủ yếu của người dân là trồng trọt và chăn nuôi manglại thu nhập cho người dân Nhưng nổi bật nhất vẫn là cây dưa hấu, một câytrồng truyền thống từ lâu đời Hiện nay, trên địa bàn xã có 41,5 ha dưa hấu trongtổng 45 ha trồng cây rau màu Hàng năm thu nhập từ dưa hấu giúp bà con cảithiện cuộc sống và đóng góp lớn vào nền kinh tế của toàn xã Tuy nhiên, trongnhững năm gần đây, hoạt động sản xuất dưa hấu gặp không ít khó khăn như: vấnđề về thời tiết, dịch bệnh, đất,…làm ảnh hưởng lớn đến năng suất, chất lượngsản phẩm Tình hình tiêu thụ dưa hấu ở địa phương vẫn còn nhiều hạn chế, chưacó thị trường tiêu thụ ổn định và người thu mua làm ảnh hưởng đến hiệu quả sảnxuất của người dân Để đánh giá đúng tình hình sản xuất và tiêu thụ làm cơ sởcho viêc đề xuất các giải pháp phát triển cây dưa hấu tại địa phương, tôi đã tiến

hành nghiên cứu đề tài : “Tìm hiểu tình hình sản xuất và tiêu thụ dưa hấu trên đất cát tại xã Vĩnh Tú, huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị”.

1.2 Mục tiêu chung

- Tìm hiểu tình hình sản xuất và tiêu thụ dưa hấu trên đất cát tại xã Vĩnh

Tú, huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị

1.3 Mục tiêu cụ thể

- Tìm hiểu tình hình sản xuất và tiêu thụ dưa hấu tại xã Vĩnh Tú, huyệnVĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị

- Xác định những yếu tố ảnh hưởng đến tình hình sản xuất và tiêu thụ dưahấu tại xã Vĩnh Tú, huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị

PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở lý luận

2.1.1 Một số khái niệm về hoạt động sản xuất và tiêu thụ

Sản xuất: là quá trình phối hợp và điều hòa các yếu tố đầu vào (tài nguyên

hoặc các yếu tố sản xuất) để tạo ra sản phẩm hàng hóa hoặc dịch vụ (đầu ra)(Phạm Vân Đinh, Đỗ Kim Chung, 1997).[2]

Quá trình sản xuất: là việc chuyển các đầu vào, dưới hình thức lao động

của con người và những nguồn lực vật chất khác, thành đầu ra Những đầu ranày có thể được sử dụng là đầu vào cho quá trình sản xuất khác hoặc là nhữngsản phẩm cuối cùng được phân chia cho các thành viên trong xã hội với vai trò

la người tiêu dùng (Neva Goodwin, Phạm Vũ Luận, 2002).[3]

Đầu vào của sản xuất bao gồm các yếu tố như sau: lao động, đất đai, máymóc, vốn,nguyên liệu, trình độ quản lý các yếu tố này tác động qua lại lẫn nhau.Đầu ra là kết quả quá trình kết hợp các yếu tố đầu vào như: lương thực,thực phẩm, rau xanh, hoa quả nhằm đáp ứng nhu cầu cơ bản của con người

Tiêu thụ: Là quá trình thực hiện tổng thể các hoạt động có mối quan hệ

logic chặt chẽ bởi tập hợp các cá nhân, doanh nghiệp phụ thuộc lẫn nhaunhằm thực hiện quá trình chuyển hàng hóa từ nơi sản xuất tới nơi tiêu dùng.Tiêu thụ thực hiện mục đích của sản xuất và tiêu dùng nó là khâu lưu thônghàng hóa là cầu nối trung gian một bên là sản xuất một bên là tiêu dùng(Huỳnh Thị Mị, 2010)

Tiêu thụ sản phẩm được coi là giai đoạnh cuối sản xuất kinh doanh, là yếutố quyết định sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp cũng như người sản xuất( Phạm Văn Đình và cộng sự, 1997).[4]

Có thể coi tiêu thụ là quá trình chuyển hóa quyền sở hữu và quyền sử dụnghàng hóa tiền tệ giữa các chủ thể kinh tế Trong sản xuất hàng hóa thì khâu quantrọng nhất là khâu tiêu thụ, bởi đó là đầu ra trong nền thị trường, nó quyết địnhđến sự tồn tại và phát triển của cơ sở sản xuất kinh doanh

Thị trường:

Trong kinh tế học và kinh doanh thị trường là nơi người mua và người bán(hay người có nhu cầu và người cung cấp) tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp vớinhau để trao đổi, mua bán hàng hóa và dịch vụ

Thị trường là nơi diễn ra các hoạt động mua và bán một hàng hóa nhất địnhnào đó Với nghĩa này, có thị trường gạo, thị trường cà phê…

Kênh phân phôi: Kênh phân phối là nhóm các tổ chức, cá nhân tham gia

vào quá trình đưa sản phẩm từ nhà sản xuất đến người tiêu dùng Các kênh phânphối tạo nên dòng chảy sản phẩm từ người sản xuất đến người mua cuối cùng.Tất cả những tổ chức, cá nhân tham gia vào kênh phân phối được gọi là thànhviên của kênh Những thành viên nằm giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng cuốicùng (nếu có) được gọi là trung gian phân phối Có thể có các loại trung gianphân phối sau đây:

- Nhà bán buôn: Là các trung gian phân phối mua sản phẩm của nhà sảnxuất vad các trung gian khác hoặc cho các khách hàng công nghiệp Bao gồmnhững thu gom nhỏ địa phương và thu gom lớn

- Nhà bán lẻ: Là các trung gian phân phối sản phẩm từ nhà sản xuất hoặcnhà bán buôn và bán buôn và bán sản phẩm trực tiếp cho người tiêu dùng cuốicùng

- Đại lý và mô giới: Là trung gian phân phối có quyền thay mặt cho nhà sảnxuất để bán sản phẩm Các đai lý và mô giới không có quyền sở hữu sản phẩm

- Nhà phân phối: Là các trung gian phân phối trên thị trường côngnghiệp, hoặc các nhà bán buôn Các trung gian như nhà bán buôn, bán lẻ bỏtiền ra mua hàng hóa rồi bán lại kiếm lời họ được gọi là trung gian thươngmại họ có tư cách pháp nhân Những trung gian khác như nhà mô giới, đạidiện của nhà sản xuất đàm phán các điều kiện mua bán Đó là các trung gianđại lý họ có tư cách pháp nhân và chỉ hưởng hoa hồng mô giới bán hàng Cáccông ty vận chuyển, kho hàng, ngân hàng, quảng cáo hỗ trợ họ được hưởngphí cung cấp dịch vụ hỗ trợ [7]

2.1.2 Các chỉ tiêu phản ánh sự phát triển của hoạt động sản xuất

- Chỉ tiêu về diện tích: Để xác định tiềm năng phát triển hoạt động sản xuấtdưa hấu ở địa phương trước hết phải xác định chỉ tiêu về diện tích Từ đó xácđịnh được diện tích hiện tại cũng như khả năng mở rộng hoạt động sản xuất

- Chỉ tiêu về năng suất: Đây là chỉ tiêu có vai trò quan trọng hàng đầu, bởimuốn đánh giá được thực trạng sản xuất của một khu vực người ta thường xemxét đến năng suất cây trồng Thông qua đó có các biện pháp thích hợp tăng năngsuất

- Chỉ tiêu về sản lượng: Đây là chỉ tiêu có vai trò khách quan, quan trọngvề mặt lượng của quá trình sản xuất

2.1.3 Các chỉ tiêu phản ánh kết quả sản xuất

- Sản lượng (Q): là khối lượng sản phẩm được sản xuất ra

- Giá trị sản xuất (GO): là toàn bộ giá trị của cải vật chất và dịch vụ đượctạo ra trong một thời kỳ nhất định của một đơn vị Hay GO chính là giá trị sảnxuất bình quân/ĐVDT canh tác

GO = Pi* Qi

Qi : là khối lượng sản phẩm được sản xuất ra

Pi : là giá bán bình quân một đơn vị sản phẩm

Lợi nhuận hỗn hợp ( TP): TP = GO – TC

Trong đó: + GO là tổng giá trị sản xuất( bao gồm: sản lượng bán và sảnlượng dùng cho muc đích khác )

+ TC là tổng chi phí sản xuất (chi phí trung gian, công lao động, khấu haotài sản cố định nếu có, chi khác)

- Lợi nhuận ròng (TPr): TPr = TR bán - TC bán

Trong đó: TR bán : là doanh thu bán

TC bán : là chi phí cho sản lượng bán

- Doanh thu: Qbán * Pbán

Trong đó: Qbán là sản lượng bán

Pbán: là giá bán

2.1.4 Các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả sản xuất

- Gía trị gia tăng (VA) : Phản ánh giá trị tăng thêm sau khi lấy giá trị sảnxuất bình quân trừ đi chi phí vật chất và dịch vụ mua ngoài

VA = GO - IC

IC: Chi phí trung gian là chi toàn bộ chi phí vật chất thường xuyên và dịch

vụ mua ngoài được đầu tư trong quá trình sản xuất như giống, phân bón, thuốcbảo vệ thực vật

- Tổng chi phí sản xuất (TC): là toàn bộ hao phí mà nông hộ bỏ ra để sảnxuất một sản phẩm hàng hóa, dịch vụ nhất định nào đó Chi phí bao gồm chi phícố định và chi phí biến đổi ( chi phí khai thác)

+ Chi phí cố định là chi phí không thay đổi ( cố định ) khi khối lượng sảnxuất thay đổi

+ Chi phí biến đổi là những hao phí biến đổi theo quy mô sản xuất được sửdụng trực tiếp trong quá trình sản xuất sản phẩm Hay nói cách khác, chi phíbiến đổi là những chi phí thay đổi theo khối lượng sản phẩm sản xuất ra.

- IC: Chi phí trung gian là chi toàn bộ chi phí vật chất thường xuyên vàdịch vụ mua ngoài được đầu tư trong quá trình sản xuất như giống, phân bón,thuốc bảo vệ thực vật







n j

Cj IC

1

Cj là chi phí thứ j trong quá trình sản xuất

- GO/ IC: Thể hiện cứ một đồng chi phí được đầu tư tạo ra được bao nhiêuđồng giá trị sản xuất, hiệu suất càng lớn thì sản xuất càng có hiệu quả

- VA/ IC: Thể hiện cứ một đồng chi phí được đầu tư tạo ra bao nhiêu đồnggiá trị gia tăng

- TPr/ TC: Thể hiện cứ một đồng chi phí bỏ ra thì thu được bao nhiêu đồnglợi nhuận hay lãi ròng.[6]

- Thu nhập/ tháng: doanh thu từ hoạt động sản xuất hấu chia cho thời giansản xuất dưa hấu

2.1.2 Tổng quan về cây dưa hấu

- Nguồn gốc cây dưa hấu: dưa hấu có tên khoa học là Ctrullus Lanatus

(Thunberg) tên tiếng Anh là watermelon, thuộc họ bầu bí (Cucurbitaceae) Dưahấu có nguồn gốc nhiệt đới khô và nóng của Châu Phi (theo Bà ba va ctv.,1999) Theo Ito (1994), dưa hấu có nguồn gốc nam Châu Phi và được đưa vàoTrung Quốc vào năm 1600 Theo Ông Cúc (2002) dưa hấu được canh tác rộngrãi trong vùng Địa Trung Hải cách đây hơn 3000 năm Ở nước ta, dưa hấu đượctrồng từ thời vua Hùng Vương thứ 8, dưa được xem là loại cây không thể thiếuđược vào ngày tết cổ truyền của nhân dân ta

- Giá trị dinh dưỡng: theo USDA (2004) 100g trái cây ăn được có 91,51

lg nước, 32 kcal, 5,26g protein, 0,43g lipit, 7,18g glucid 8g Ca, 116mg K, 9 mg

P, chứa 14 lọai vitamin, lọai acid amin và nhiều loại acid béo Ngoài ra, trái dưahấu còn chứa β-protein 4200UI ( Viện Dinh Dưỡng Việt Nam, 2003) Theo ÔngCúc (2002) trong 100 phần ăn được của trái dưa hấu có chứa 90% nước, 9 %caribohydrate, 10% protein, 0,1 lipid, 80mg Ca, 10mg Mg, 14 P, 0,2 mg Fe.Về mặt y học: trong trái dưa hấu chứa vitamin C làm tăng sức đề kháng của

cơ thể Chất Lycopen trong trái dưa là chất chống oxy hóa, giúp chống lại các

bệnh về tim mạch, giảm khả năng mắc các loại bệnh về tim mạch, giảm khảnăng mắc bệnh nhồi máu cơ tim Chất Citrullin của trái dưa vào cơ thể chuyểnhóa thành Ariginoen là acide amin có lợi cho tim mạch, tuần hoàn và miễn dịch.Chất Arginine còn làm tăng hoạt tính Nitrit oxit giúp thư giãn mạch máu màkhông có tác dụng phụ nào, ngăn ngừa ung thư tuyến tiền liệt ở nam giới Trongtrái dưa hấu còn chứa nhiều kali và enzim super oxide dismutase có khả năngchống oxy hóa, giúp tế bào cơ thể phát triển tốt hơn và con người ít bị tress hơn.

Về mặt đông y: : Dưa hấu có vị ngọt, tính hàn có công dụng gỉải khát, giải

say nắng, có công năng thanh nhiệt tá hỏa, giải say rượu, lợi tiểu, cầm lị ra máu,dưa hấu tươi nghiền nát thoa nhiều lần trong ngày trị vết nẻ môi và những nốtmẩn đỏ ở da, đắp những lát mỏng dưa hấu lên mặt để trong nhiều giờ da dẻ mịnmàng căn mọng không bị rộp trong mùa hè, … Trong vỏ dưa chứa nhiềuvitamin ankaloit có tác dụng giải nhiệt hết say nắng, còn ngăn chặn không chocholesterol tích động ở thành mạch máu, có tác dụng chống xơ mỡ động mạch.Phần xanh của vỏ dưa hấu gọi là áo thủy của dưa hấu có thể chữa các chứng thửnhiệt, phiền khát, phù nề, tiểu tiện kém và miệng lưỡi viêm nhiệt Hạt dưa hấucó chứa dầu béo Xiturlin có tác dụng thanh nhiệt, nhuận tràng, dứt khát, trợ giúpcho tiêu hóa, dùng để hạ huyết áp, làm giảm triệu chứng viêm bàng quang cấp,giảm đau, cầm máu, chữa bí tiểu ở người lớn tuổi

2.1.2.1 Đặc điểm sinh thái của cây dưa hấu

* Đặc tính thực vật.

- Thân cây dưa hấu: Dưa hấu thuộc cây hằng niên, thân thảo, mềm, có

gốc cạnh, dạng bò dài từ 2 – 6m Trên thân có nhiều lông tơ màu trắng Thân cónhiều mắc, mỗi mắc có 1 lá, 1 chồi nách và vòi bám Chồi nách có khả năngphát triển thành nhánh như thân chính, chồi gần gốc phát triển mạnh hơn chồi

gần ngọn.Thân cây dưa hấu, mỗi mắc có 1 lá, 1 chồi nách và 1 tua cuốn.

- Lá dưa hấu: Có hai dạng lá là lá mầm và lá thật Lá mầm là lá ra đầu

tiên, tồn tại trong suốt quá trình sinh trưởng của cây, nuôi cây trong giai đoạnđầu, lá có hình oval hay hình trứng Lá mầm là chỉ tiêu quan trọng để đánh giásự sinh trưởng của cây ở giai đoạn đầu Lá mầm to dầy, phát triển cân đối hứahẹn cây sinh trưởng mạnh, lá mầm nhỏ, mỏng, mọc không cân đối cây sẽ sinhtrưởng yếu Lá thật là lá đơn, mọc sen có chia thùy nhiều hay ít, sâu hay cạn tùytheo giống, lá đầu tiên có sẻ thùy cạn

- Hoa dưa hấu: Là hoa đơn tính cùng cây, màu vàng có 5 cánh dính, 5 lá

đài, hoa mọc đơn từ nách lá Hoa cái có bầu noãn hạ, vòi nhụy ngắn, đầu nhụy

có sẻ 3 thùy Hoa đực có 3 – 5 tiểu nhị, chỉ nhị ngắn Hoa dưa hấu thụ phấn nhờcôn trùng Trên cây dưa hấu hoa đực nhiều hơn hoa cái cứ 6 – 7 hoa đực thì có 1hoa cái, hoa đực thường nở trước hoa cái.

- Trái dưa hấu: Có nhiều hình dạng từ hình cầu, hình trứng đến hình bầu

dục, lúc còn nhỏ có nhiều lông tơ sau lớn lên lông tơ mất dần đến khi trái chínkhông còn lông tơ Khi trái chín vỏ trái cứng, trên vỏ trái có đóng phấn trắng,các đường gân trên vỏ nổi rõ, vỏ láng Vỏ trái có nhiều màu từ xanh đậm đếnđen sang xanh nhạt, vàng, có sọc hoặc có hoa vân Ruột có nhiều màu như màuđỏ, hồng, vàng nhạt, vàng nghệ Người ta chia trái thành 6 dạng như sau:

+ Dạng sugar baby: Dạng trái từ hình tròn đến dạng hình oval dài, oval

ngắn, khối lượng trung bình từ 2 – 8kg, vỏ màu xanh đen, ruột đỏ, vỏ trái dầy1cm, thời gian sinh trưởng 55 – 75 ngày

+ Dạng Crimson sweet: dạng trái hình cầu, tròn, oval dài, oval ngắn, khốilượng trung bình từ 2 – 8kg Vỏ trái nền xanh nhạt, mờ, sọc xanh đậm lem, chạydọc thân trái đường nét không rõ, ruột đỏ, thời gian sinh trưởng 55 – 75 ngày.nhtrưởng 55 – 75 ngày

+ Dạng châu Á: Dạng trái hình tròn, oval ngắn, hình cầu, khối lượng trungbình từ 3 – 8kg vỏ trái có có nền xanh nhạt, bóng có sọc xanh đậm, đường nét

rõ chạy dọc thân trái, ruột đỏ, thời gian sinh trưởng 55 – 75 ngày

+ Dạng Charleston gray: Dạng trái hình cầu, tròn, oval dài, khối lượngtrung bình từ 2 – 9kg Vỏ trái màu xanh nhạt, không có sọc, ruột đỏ, thời giansinh trưởng 70 – 85 ngày

+ Dưa hấu ruột vàng: dạng trái tròn, hình cầu Vỏ màu xanh đen, có loại vỏmàu xanh nhạt có sọc màu xanh đậm, ruột màu vàng chanh hoặc màu vàngnghệ, khối lượng trái từ 5 – 6kg, thời gian sinh trưởng 70 – 75 ngày

+ Dưa hấu không hạt: Vào những năm 50 của thế kỹ 20, người Nhật đã tạo

ra giống dưa không hạt bằng cách dùng Colchicine chiết xuất từ cây họ hành, xửlý lên đỉnh sinh trưởng của cây dưa hấu tạo ra thể tứ bội (4n) Dùng tứ bội làm

mẹ, nhị bội (2n) làm cha, tạo ra hạt tam bội (3n) bằng lai hữu tính Muốn tạo tráitam bội phải lấy hạt phấn của cây nhị bội khác để thụ cho hoa tam bội vì câytam bội không tạo ra tinh tử Trái dưa hấu tứ bội có số hạt rất ít, số hạt giảm 10lần so với số hạt của trái nhị bội Tỷ lệ nẩy mầm của hạt tứ bội thấp, muốn duytrì dòng tứ bội rất đắt tiền Hạt tam bội cũng có tỷ lệ nẩy mầm kém, nên gíáthành cây con đắt dẩn đến giá thành thương phẩm cao Để đáp ứng thị hiếu củathị trường ngày nay người ta bắt đầu chú ý đến dưa hấu không hạt

+ Dưa hấu non: Ngày nay, người ta lai tạo ra giống dưa hấu trồng để ăn trái

non, dùng như một loại rau, cây dưa cho bò lên giàn để dễ thu hoạch

- Hạt dưa hấu: Có nhiều màu như màu đen, nâu, xám, đỏ nâu Trên vỏ hạt

đôi khi có chấm đen hoặc có vân Trong trái dưa chứa 200 – 900 hạt

- Rễ dưa hấu: Rễ dưa hấu phát triển rất mạnh, rễ chính có thể ăn sâu từ 50

– 120cm, rễ phụ ăn lan rộng trên lớp đất mặt cách gốc 60 – 80cm Nhờ bộ rễphát triển mạnh nên cây dưa hấu chịu hạn tốt, rễ không có khả năng phục hồi dođó khi chăm sóc tránh làm đứt rễ

2.1.2.2 Các điều kiện ngoại cảnh ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây dưa hấu

- Nhiệt độ: Cây dưa hấu có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới nên chịu được nhiệt

độ cao, nhiệt độ thích hợp cho cây sinh trưởng và phát triển từ 20 – 30oC, tốithích 25 – 30oC, nhiệt độ thấp dưới 18oC cây sinh trưởng kém Hạt dưa hấu nẩymầm tốt ở nhiệt độ 28 – 30oC, nhiệt độ thấp dưới 18oC hạt khó nẩy mầm

+ Thời kỳ cây con, nhiệt độ ban ngày thích hợp để cây phát triển từ 28 –

30oC, nhiệt độ ban đêm là 20oC

+ Thời kỳ ra hoa nhiệt độ thích hợp là 25oC, ở giai đoạn này thời tiết nóngquá hay khô quá ảnh hưởng đến sự thụ phấn

+ Thời kỳ cây cho trái, phát triển trái và chín, nhiệt độ thích hợp từ 28 –

30oC Nhiệt độ thấp trái phát triển chậm, vỏ dầy, ruột có màu lợt làm giảm phẩmchất và năng suất trái

Ẩm độ: Dưa hấu là cây chịu hạn, không chịu úng Điều kiện khô ráothuận lợi cho cây phát triển tốt Giai đoạn cây ra trái và phát triển trái cây cầnnhiều nước do đó cần cung cấp đủ nước ở giai đoạn này nếu thiếu nước sẽ ảnhhưởng đến sự phát triển của trái Khi trái gần chín cần giảm nước để trái tích lũynhiều đường làm tăng phẩm chất trái và độ ngọt của trái Ngưng tưới nước trướckhi thu hoạch 5 – 7 ngày Lưu ý cần cung cấp nước đều đặng nhất là giai đoạncây mang trái không nên để đất quá khô khi tưới ướt trở lại hoặc trời có mưa tráivà thân dễ bị nứt.Nếu nhiều nuớc trong đất cây ra nhiều rễ bất định trên thân làmcho cây hút nhiều nước và dinh dưỡng nên cây phát triển mạnh về thân, lá ảnhhưởng đến ra hoa, đậu trái Thân lá phát triển mạnh gặp ẩm độ không khí cao, lávà trái dễ bị nhiễm bệnh thán thư, thân dễ bị bệnh nứt thân, chảy mũ.Dưa hấu làcây không chịu úng do đó khi bị ngập rễ bị thúi, làm lá vàng dẩn đến chết cây

Ánh sáng: Dưa hấu là cây ưa sáng, cây cần nhiều ánh sáng nên trồng mật

trưởng, phát triển tốt, ra hoa kết trái thuận lợi Cường độ ánh sáng mạnh thúcđẩy cây trao đổi chất làm trái to, chín sớm và đạt năng suất cao Thiếu ánh sángthân bò dài, cây dễ nhiễm bệnh, khó đậu trái và trái non dễ rụng, năng suất giảm.Trong suốt thời gian sinh trưởng và phát triển của cây dưa hấu cần thời gianchiếu sáng tối thiểu 600 giờ.

Gió: Cần chú ý đến hướng gió khi trồng dưa hấu, tùy theo mùa mà bố trícây dưa bò xuôi theo chiều gió, không nên bố trí hướng cây bò thẳng gốc vớichiều gió (ngược chiều gió), vì gió mạnh dễ làm lật dây, gẫy ngọn, làm rụnghoa, trái non

Đất trồng dưa hấu: Dưa hấu ít kén đất từ đất thịt nhẹ đến đất sét nặng đềutrồng dưa được Nhưng đất trồng dưa hấu thích hợp nhất là trên đất thịt nhẹ, đấtcát pha có tầng canh tác dầy, hoặc đất phù sa ven sông, đất thoát nước tốt, pHthích hợp cho cây dưa hấu phát triển 6 – 7

Khái quát về đất cát:

Căn cứ vào tỉ lệ các loại hạt (thành phần đá và khoáng chất) trong đấtngười ta chia đất ra làm 3 loại chính: đất cát, đất thịt và đất sét Trong đất cát thìtỉ lệ các hạt cát, limon và sét như sau: 85% cát, 10% limon và 5% sét

Đất cát: là loại đất trong đó cát chiếm hơn 70% trọng lượng Đất cát dễthấm nước, giữ nước kém Đất cát chịu tác động nhiệt mạnh, dễ nóng, dễ lạnh.Đất cát nghèo chất dinh dưỡng và các chất keo kết, dễ bị xói mòn

Do thành phần hoá học cũng như tính chất của các cấp hạt khác nhau nêncác loại đất có thành phần cơ giới khác nhau có độ phì nhiêu khác nhau Từ đóviệc sử dụng cũng như biện pháp cải tạo chúng đựợc áp dụng khác nhau cho phùhợp và hiệu quả

Ðất cát có những ưu nhược điểm sau:

- Do các hạt có kích thước lớn nên tổng thể tích khe hở, lớn nhất là khe hởphi mao quản, từ đó nước dễ thấm xuống sâu và đồng thời cũng dễ bốc hơi nêndẫn tới đất dễ bị khô hạn

- Trong đất cát điều kiện ôxy hoá tốt nên chất hữu cơ bị khoáng hoá mạnhdẫn đến đất nghèo mùn

- Ðất cát dễ bị đốt nóng vào mùa hè và cũng dễ mất nhiệt trở nên nguộilạnh vào mùa đông, bất lợi cho cây trồng và vi sinh vật phát triển

- Ðất cát rời rạc, dễ cày bừa giảm công làm đất,nhưng nếu mưa to hay tướingập, đất thường bị lắng rẽ, bí chặt

- Ðất cát chứa ít keo nên khả năng hấp phụ thấp, khả năng giữ nước giữ

phân (chất dinh dưỡng) kém Vì vậy nếu bón nhiều phân tập trung vào một lúccây không sử dụng hết, một phần lớn bị rửa trôi do đó gây lãng phí Trên đất cátkhi bón phân hữu cơ nhất thiết phải vùi sâu để giảm sự "đốt cháy".

- Ðất cát thích hợp với nhiều loại cây trồng có củ như khoai lang, khoai tây,lạc Trong đất cát rễ và củ dễ dàng vươn xa và ăn sâu mà không bị chèn ép Cáccây họ đậu có khả năng cộng sinh với vi khuẩn nên cũng có thể thích ứng trênđất cát Một số vùng đất cát người ta còn trồng các loại: dưa hấu, dưa lê hayvừng, kê; thậm chí cây đặc chủng như thuốc lá cũng được trồng trên đất cát

- Thực tế sản xuất trên đất cát, do cơ sở vật chất không cho phép chúng tacải tạo thành phần cơ giới bằng đưa sét vào Muốn đạt năng suất cao nhất chỉ cóthể bố trí những loại cây trồng phù hợp với đất cát đồng thời áp dụng những kỹthuật canh tác hợp lý Tuy vậy một số vùng đất cát trong phẫu diện dưới tầng cátcó tầng sâu(subsoil horizon) với tỷ lệ sét cao, ta có thể cày sâu lật sét lên tầngmặt Lúc đó nhất thiết phải tăng cường phân bón nhất là phân hữu cơ để cảithiện được độ phì và cho năng suất cao

Yêu cầu dinh dưỡng: Việc bón phân rất quan trọng vì nó quyết định năngsuất và chất lượng trái dưa Ngoài 3 dưỡng chất chính là N, P, K cây dưa rất cầncalcium, magie và một số vi lượng khác

2.1.2.3 Các giai đoạn sinh trưởng của cây dưa hấu

- Giai đoạn nẩy mầm: Được tính từ khi hạt dưa hút nước đến khi hạt mọc

mầm, thời gian này mất 72 giờ Tức là sau khi ngâm hạt giống trong nước từ 3 –

4 giờ sau đó ủ hạt giống ở nhiệt độ 28 - 30oC cho đến khi hạt nứt nanh nẩy mầm.Ở giai đoạn này gặp nhiệt độ dưới 18oC hạt không mọc mầm

- Giai đoạn cây con: Cây sinh trưởng chậm, trong 15 ngày đầu cây ra lá

thật chưa chẻ thùy Nhiệt độ thích hợp cho cây con phát triển ở giai đoạn này là

20 – 28oC, ở giai đoạn này nếu trời lạnh cây sinh trưởng kém có thể dẩn đến chếtcây

- Giai đoạn sinh trưởng thân lá: Sau khi hạt mọc mầm đến tuần thứ 3 cây

bắt đầu ngã ngọn bò, nách lá xuất hiện tua cuống, cây ra lá nhanh, sinh trưởngmạnh, chồi nách cũng bắt đầu mọc ra Ở giai đoạn này cây cần cung cấp đủnước để cây phát triển thân lá Thời tiết ấm thích hợp cho cây dưa phát triển ởgiai đoạn này

- Giai đoạn ra hoa: Khi dưa có 15 – 16 lá, hoa đực và hoa cái xuất hiện

trên dây chính và dây nhánh, ở giai đoạn cây bắt đầu ra hoa, hoa đực ra trước,hoa cái ra sau Những hoa ban đầu thường nhỏ, hoa đực nhỏ ít phấn, hoa cái cóbầu noãn (nụ) nhỏ nên cần loại bỏ đợt hoa này Khi cây đạt 16 – 18 lá, cây chohoa cái to, bầu noãn (nụ) tròn, cuống dài, dễ thụ tinh, nụ có khả năng phát triểnthành trái lớn Ở hoa cái thì kích thước của vòi trứng quyết định sự đậu trái, vòitrứng có kích thước lớn hạt phấn đi vào bầu nhụy dễ, hoa dễ đậu trái Ngược lạikích thước vòi trứng nhỏ hạt phấn đi vào bầu nhụy khó, hoa khó thụ phấn nênkhông đậu trái Sau khi trồng 25 – 30 ngày cây ra hoa rộ, thời gian ra hoa kéodài khoảng 30 ngày nhưng cần tập trung thụ phấn bổ sung (úp nụ) trong vòng 5– 7 ngày Lưu ý khi úp nụ dùng hoa đực và hoa cái nở trong 1 ngày Hoa bắt đầunở khi mặt trời mọc, thời gian thụ phấn bổ sung tốt nhất từ 7 – 9 giờ sáng Cáchoa cái ở xa gốc sẽ cho trái nhỏ, chín muộn nên cần loại bỏ để cây dồn sức nuôinhững trái đã úp nụ Ở giai đoạn này cây cần cung cấp đủ nước, dinh dưỡng,ánh sáng để tạo năng suất Thời tiết ôn hòa, ấm áp ở giai đoạn này giúp cây rahoa đậu trái thuận lợi

- Giai đoạn hình thành trái: Sau khi hoa cái thụ phấn xong, trái phát triển

nhanh trong 15 ngày đầu, lúc này sự phát triển của thân lá giảm dần Ở giai đoạnnày cây cần cung cấp đủ nước, dinh dưỡng, Thời tiết ôn hòa, ấm áp ở giai đoạnnày giúp trái phát triển tốt

- Giai đoạn trái chín: Từ khi hoa cái thụ phấn đến trái chín mất khoảng

thời gian từ 30 – 35 ngày tùy theo giống Ở giai đoạn này trái lớn chậm, có sựbiến đổi mạnh ở trong trái dưa về sinh hóa như hình thành sắc tố thịt trái, tíchlũy đường đến khi trái chín ngọt Giai đoạn này cần giảm lượng nước tưới đểtrái tích lũy đường tốt hơn, giảm lượng phân đạm, chú ý phân kali giúp trái tíchlũy đường và cải thiện phẩm chất trái

Các giai đoạn sinh trưởng của cây dưa hấu.

Gieo hạt Trồng Ra hoa rộ Để trái Thu hoạch / -/ -/ -/ -/

0 7 30 40 70

2.1.2.4 Lịch thời vụ trồng dưa hấu ở Việt Nam

Ở Việt Nam, dưa hấu có thể trồng được quanh năm tuy nhiên tùy theo mụcđích người ta chia các mùa vụ gieo trồng như sau:

Vụ sớm (dưa Noel): Gieo trồng vào đầu tháng 10, thu hoạch vào cuối tháng

12 trùng ngay dịp Noel Vụ này ở giai đoạn cây còn nhỏ dễ gặp mưa cuối vụ,ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây con, cây con có thể bị hao hụt, nhưng cuối

vụ thu hoạch dưa bán được giá

Vụ chính (Tết Nguyên Đán): Gieo trồng vào cuối tháng 11, đầu tháng 12,thu hoạch ngay dịp Tết Nguyên Đán Vụ này thời tiết mát mẽ thuận lợi cho câysinh trưởng và phát triển, cây ra hoa kết trái gặp thời tiết thích hợp dễ đạt năngsuất cao Tuy nhiên giai đoạn ra hoa kết trái có thể gặp thời tiết lạnh hoa thụphấn khó khăn nên cần thụ phấn bổ sung Chú ý vụ mùa này cây dễ bị bù lạchgây hại

Vụ hè: Sau Tết Âm lịch, còn gọi là vụ dưa lạc hậu xuống giống vào tháng 2,thu hoạch vào tháng 4 tháng 5 Ở vụ này thời tiết khô ráo thích hợp cho cây dưaphát triển dễ đạt năng suất cao Chú ý vụ này thường bị bù lạch gây hại nặng

Vụ hè thu: Thích hợp cho vùng có đê bao, vùng đất cao thoát nước tốt Ở

vụ này cây dưa sinh trưởng trong mùa mưa do đó cần chọn giống thích hợp cho

vụ này, cần lên liếp cao nếu có điều kiện nên phủ bạt thì tốt hơn

2.1.2.5 Các hoạt động trồng dưa hấu

1/ Làm đất: cày bừa phơi đất trước khi xuống giống 7 – 10 ngày làm cho

đất tơi xốp thuận lợi cho bộ rễ dưa phát triển, kết hợp với bón vôi để tiêu diệtnguồn bệnh trong đất, sau đó lên liếp Liếp đơn rộng 2,5 – 3m, liếp đôi rộng 4,5– 6m, rãnh rộng 30 – 5 0cm, sâu 25cm Giữ mực nước trong mương tưới thấphơn mặt liếp ít nhất 15cm

2/ Chọn giống: Tùy theo mùa vụ chúng ta chọn giống thích hợp để đạt

năng suất sản lượng cao Sau đây đặc tính một số giống dưa đang hiện hành trênthị trường:

- Giống dưa F1 Hắc Mỹ Nhân 2888: Cho thu hoạch sau khi trồng 55 - 58ngày Giống kháng bệnh tốt, trái dài, nặng 4,5 – 5,5kg, da xanh có sọc đậm, vỏmỏng dai, thịt chắc

- Giống dưa F1 Green Long NP – W1: Cho thu hoạch sau khi trồng 75 –

80 ngày Giống kháng bệnh tốt, thịt đỏ hơi hồng, dòn, độ đường đạt 12%

- Giống dưa F1 không hạt Yellow skin NP – 04: Cho thu họach sau khitrồng 85 ngày Cây phát triển rất khỏe, trái tròn, nặng 4 – 6kg, da màu vàng kim,ruột đỏ, độ ngọt 12%, vận chuyển tốt

3/ Gieo trồng:

Ngâm ủ hạt giống: Hạt giống trước khi gieo cần ngâm ủ cho nứt nanh sauđó đem gieo trực tiếp ngoài ruộng hoặc gieo trong bầu phơi hạt giống nơi cónắng nhẹ 1 – 2 giờ, để nguội, sau đó ngâm hạt vào nước ấm 2 sôi + 3 lạnh trong

4 – 5 giờ rồi vớt hạt giống ra rữa sạch, rồi gối hạt trong cái khăn sạch, để nơiấm, nhiệt độ từ 28 – 30oC, tưới nước giữ ẩm thường xuyên, thời gian ủ 2 – 3ngày thì hạt giống nứt nanh Lượng hạt giống dùng cho 1 ha là 0,5 – 1kg

- Gieo thẳng: Chuẩn bị đất, đào lỗ trên liếp sâu 10cm, bón phân hữu cơhoai mục vào lỗ rồi phủ lên lớp đất sau đó gieo hạt giống đã nứt nanh vào hốc,mỗi hốc gieo 2 hạt rồi phủ lên một lớp tro trấu hay đất bột dầy 2 – 3cm để lấphạt lượng giống gieo thẳng cần 80 – 100g/ 1.000 m2

Ưu điểm của việc gieo thẳng: Đỡ tốn công làm bầu, cây phát triển mạnhtrong giai đoạn đầu và rễ ăn sâu, cây không bị mất sức Tuy nhiên đòi hỏi phảilàm đất kỹ và giữ ẩm đất tốt tạo điều kiện cho cây mọc tốt, nếu làm đất không

kỹ, đất giữ ẩm không tốt thì tỷ lệ cây hao hụt cao Phải chuẩn bị một số cây conđể trồng dậm

- Gieo trong bầu: Bầu làm bằng lá chuối hay bao nylon (có đục lổ cho nướcthoát), bầu có kích thước từ 7 x 4cm – 9 x 6cm Đất vô bầu gồm có phân hữu cơhoai mục, tro, đất bột Trộn theo tỷ lệ 1:1:3, khử đất bầu với 1% vôi và thuốcBenlate – C hay Rovral (1 muỗng ăn canh cho 1 thúng đất) Cho đất vào bầukhông nên nén quá chặt Rồi gieo hạt nứt nanh vào bầu, mỗi bầu gieo 1 hạt, đểhạt nằm ngang, rễ mầm hướng xuống dưới Gieo xong phủ lên mặt một lớp đấtxốp dầy 1 – 1,5cm Rãi Basudin hoặc Vibam để trừ kiến Gieo hạt trong bầu cần

50 – 60g/1.000 m2

Chọn nơi có ánh sáng đầy đủ và thoáng gió để đặt bầu, tránh đặt bầu nơirâm mát làm cây dễ mọc vóng, cây ốm yếu Chuẩn bị làm giàn để che mưa, bảovệ cây con khi trời có mưa

Ưu điểm của việc gieo trong bầu: Thuận lợi cho việc chăm sóc cây con, câysinh trưởng đồng đều, ít hao cây con, tiết kiệm được giống và có thời gian chuẩn

bị đất trồng được tốt hơn

4/ Mật độ gieo trồng: Mật độ gieo trồng ảnh hưởng đến kích thước trái,

tùy theo mục đích gieo trồng từng vụ ta có thể chọn khoảng cách gieo trồngkhác nhau Trái thương phẩm đạt loại 1 nặng trên 3 – 4kg mới có giá trị kinh tếcao Do đó mật độ gieo trồng vừa phải không quá dầy để đạt được yêu cầu dưaloại 1 Khoảng cách gieo trồng 2,3 – 2,5m x 0,5 – 0,6m, bảo đảm mật độ 6.500 –

9.000 cây/ha Trồng dưa hấu tết cần trái lớn 6 – 7kg để chưng tết trồng khoảngcách giữa 2 cây là 70cm, mật độ khoảng 500 cây/1.000m2, trồng dưa trái nhỏ ănchơi cần trọng lượng trái khoảng 2 – 3kg thì trồng với khoảng cách giữa 2 cây từ

40 – 50cm, bảo đảm mật độ 900 – 1.100 cây/1.000 m2

5/ Bón phân: Lượng phân sử dụng cho 1.000m2 là:

- Phân chuồng + phân hữu cơ: 2 – 3 tấn

Lần 2: 15 ngày sau khi trồng hòa phân ure + kali với nước tưới quanh gốc.lượng dùng 3kg ure + 2,5kg kali

Lần 3: Khi cây ra hoa, 20 – 25 ngày sau khi trồng bón ure + kali vào gốc,lấp đất lượng dùng 3kg ure + 2,5kg kali

Lần 4: Bón thúc nuôi trái sau khi thụ phấn, đậu trái lượng dùng 3kg ure +2kg kali Hòa với nước tưới hay bón vào gốc

Lần 5: 40 ngày sau khi trồng khi đậu trái lượng dùng 2kg ure + 1,5kg kali.Hòa với nước tưới hay bón vào gốc

Lần 6: Trước khi thu hoạch 10 ngày hòa 1kg kali với nước tưới gốc cho tráingọt

Lần 4, 5, 6 chia làm 3 lần cứ 1 tuần bón phân 1 lần bằng cách hòa phân vớinước tưới hay bón vào gốc Sau khi thụ phấn, đậu trái xong khoảng 40 ngày saukhi trồng, chia làm 3 lần, cứ 1 tuần hòa phân vào nước tưới 1 lần hay bón phânkhô vào gốc Trước khi thu hoạch 10 ngày (lần 6) hòa loãng phân kali còn lại đểtưới gốc cho trái ngọt

Ngoài ra còn còn có thể dùng bã đậu nành ngâm với phân chuồng hoai đểtưới thúc khi trái đang phát triển

- Tưới nước: Lượng nước tưới và số lần tưới tùy theo giai đoạn sinh trưởngcủa cây giai đoạn cây còn nhỏ rễ chưa ăn sâu, rộng nên tưới nhiều lần trongngày và tưới gần gốc Trong điều kiện trời nắng gắt, cây con phát triển chậm đểlàm giảm nhiệt độ đất và không khí xung quanh cây cần tưới ướt cả mặt liếp.Khi cây lớn tưới xa gốc dần để nhữ rễ mọc lan rộng và tăng dần lượng nước tướitheo sự phát triển của cây Tuyệt đối không tưới ngay gốc, trên lá dưa Trên đấtruộng thường tưới mỗi ngày 1 – 2 lần, ruộng có phủ bạt tưới 3 – 5 ngày/ lần.Tưới thấm bơm nước vào rãnh đối với đất cát bơm nước đầy rãnh ngangvới mặt liếp để nước thấm từ từ vào liếp Trên đất thịt pha sét hay đất ruộng lúathì bơm nước vào tới mặt liếp, chờ cho nước thấm vào liếp 20 – 30 phút rồi xảnước ra, giữa mực nước cách mặt liếp 30cm là tốt nhất Tưới thấm thường 2 – 4ngày bơm tưới 1 lần.

- Sữa dây: Sau khi trồng 20 ngày cây bắt đầu bỏ vòi, tiến hành sũa dây, cốđịnh vị trí của dây dưa, để cho các dây dưa bò song song khắp mặt liếp nhắmtránh các dây dưa bò chồng chéo lên nhau để cây dưa tận dụng tốt ánh sáng mộtcách thuận lợi, giúp cây quang hợp tốt, giảm bớt sâu bệnh gây hại trên dưa vàtiện lợi cho việc tuyển trái sau này Định hướng dây, để các dây dưa bò songsong với nhau

- Tỉa nhánh:Cắt bỏ những nhánh phụ không cần thiết nhằn giúp cây dưa tậptrung dinh dưỡng nuôi những nhánh chính để lấy trái sau này Tiến hành trướckhi lấy trái mỗi cây dưa chừa 1 thân chính và 1 – 2 nhánh phụ Nên tiến hành lúctrời nắng ráo để vết cắt mau khô Khi trái dưa đạt chu vi khoảng 2 gang tay cóthể bấm đọt

- Thụ phấn bổ sung: Là biện pháp kỹ thuật quan trọng cần thiết trong việccanh tác dưa Tiến hành vào giai đoạn hoa nở rộ sau khi trồng 25 – 30 ngày, lúcnày dây dưa dài khoảng 1,5m, nên thụ phấn vào buổi sáng từ 7 – 9 giờ, thời giaithụ phấn bổ sung kéo dài 5 – 7 ngày Cách làm chọn hoa đực mới nờ, to, cónhiều phấn, ngắt bỏ những cánh hoa, chấm phấn đều lên nướm nhụy của hoa cáivừa mới nở Thời gian thụ phấn bổ sung càng ngắn càng tốt để trái sau này lớnđồng đều hơn, dễ chăm sóc Sau khi thụ phấn xong, khi trong ruộng dưa cho tráiđều, trái lớn bằng trái chanh thì tiến hành chọn trái

- Chọn trái: Để trái to và đồng đều nên để mỗi dây một trái, giai đoạn chọntrái khoảng 40 – 45 ngày sau khi trồng Chọn trái ở vị trí lá 15 – 20 ở dây chínhhoa cái thứ ba, thứ tư Nếu dây dưa quá sung có thể chọn trái ở vị trí lá thứ 20 –

24 sẽ cho trái tốt hơn Trên dây chính không tuyển được trái thì chọn trái trên

nhánh, chọn dây mập nhứt để chọn trái ở vị trí lá thứ 8 – 12, hoa cái thứ hai, thứ

ba Chọn trái có cuống to, dài, bầu noãn lớn, tròn đầy, không bị sâu bệnh và lớnnhanh sau khi thụ phấn Chọn trái xong cần cấm cây làm dấu và tỉa bỏ tất cả cáctrái khác đậu tự nhiên, các trái ra sau

Sửa trái: Sau khi chọn trái xong và trái lớn bằng trái cam thì tiến hành sửatrái, để trái phát triển thuận lợi nên sửa trái ngay ngắn, lót rơm kê đít trái, thỉnhthoảng nên trở trái để màu vỏ được đồng đều, đẹp và trái không bị thúi dít dotrái tiếp xúc với đất ẩm lâu ngày Để mỗi dây dưa 1 trái

7/ Thu hoạch.

Tùy thuộc vào thời gian sinh trưởng của giống mà chúng ta bắt đầu thuhoạch, khoảng 65 – 70 ngày sau khi trồng, khi độ chín đạt 70 – 80%, từ khi thụphấn đến trái chín 30 – 35 ngày Không nên để trái chín quá dễ bị thúi nhũn.Trước khi thu hoạch cần ngưng tưới nước 5 – 7 ngày để trái được ngọt hơn vàthời gian bảo quản được lâu hơn, trái ít bị thúi Ngưng phun thuốc hóa học trướckhi thu hoạch 10 ngày để đảm bảo an toàn cho ngưới sử dụng Khi cắt dưa chừacuống dài 8 – 10cm, dưa trồng đúng kỹ thuật có thể tồn trử lâu từ 15 – 20 ngàysau khi cắt Cách nhận biết trái dưa chín như sau:

- Trái đạt kích thước tối đa của giống

- Vỏ trái có đóng phấn trắng

- Chỗ tiếp xúc vỏ dưa và mặt đất có màu vàng

- Dây, lá dưa, đầu tua ngay đốt trái chuyển vàng

- Gỏ nhẹ trên trái có tiếng trầm đục.[12]

2.2 Cơ sở thực tiễn

2.2.1 Tình hình sản xuất dưa hấu ở Việt Nam

Việt Nam là một nước nông nghiệp, đa phần người dân tham gia vào hoạtđộng sản xuất nông nghiệp, nên điều kiện kinh tế – xã hội còn gặp nhiều khókhăn Hiện nay ngành nông nghiệp chiếm tỷ trọng cao hơn so với công nghiệpvà dịch vụ là nguồn thu nhập chính của hầu hết người dân nông thôn, nguồn thunhập ngoại tệ lớn của các quốc gia và đảm bảo an ninh lương thực

Với điều kiện thời tiết khí hậu thuận lợi cho sinh trưởng phát triển của câydưa hấu nên diện tích không ngừng tăng lên qua các năm và được canh tác ởnhiều địa phương trong nước Dưa hấu là một loại cây trồng ngắn ngày, việc xácđịnh cơ cấu mùa vụ là thuận lợi, hiện nay một số khu vực ở phía Nam có thể

chia thành bốn vụ và thực hiện canh tác quanh năm.

Trong những điều kiện thuận lợi đó, Đảng và Nhà nước ta luôn khuyếnkhích người dân chuyển đổi các cây trồng không có hiệu quả sang cây dưa hấu,thực tế hiện nay dưa hấu là loại cây trồng đem lại giá trị kinh tế cao

Bảng 2.1: Diện tích, năng suất, sản lượng dưa hấu ở các địa phương năm 2015

(ha)

Năng suất (tấn/ ha)

Sản lượng (tấn)

(Nguồn: Niên giám thống kê Hà Tĩnh, 2016 )

Hiện nay theo ước tính diện tích trồng dưa hấu của cả nước lên tới hàngchục ngàn ha, chủ yếu phân bố ở các tỉnh phía Nam do điều kiện thời tiết thuậnlợi, thị trường rộng lớn, thường cho năng suất cao hơn nhiều so với khu vực Bắcvà Trung Bộ

Diện tích dưa hấu của Việt Nam không ngừng tăng lên qua các năm nhưngđây là loại cây trồng có rủi ro cao, chủ yếu do mất ổn dịnh về giá cả, các nămđược mùa nhưng lại mất giá khiến người sản xuất thua lỗ Việc xuất khẩu dưahấu trong thời gian qua gặp rất nhiều khó khăn, dưa hấu không được tiêu thụ

Do đó, việc tìm ra thị trường tiêu thụ ổn định có ý nghĩa rất quan trọng đối vớinhững người sản xuất dưa hấu ở các địa phương

2.2.2 Tình hình sản xuất dưa hấu ở tỉnh Quảng Trị

Quảng Trị có điều kiện thời tiết khá thuận lợi cho việc phát triển cây dưahấu và đã xuất hiện khá lâu đối với người dân nên họ có rất nhiều kinh nghiệmtrong sản xuất dưa hấu Tuy nhiên Quảng Trị lại là một tỉnh có điều kiện kinh tếxã hội thấp, khả năng đầu tư và hỗ trợ cho sản xuất cây dưa hấu còn hạn chế.Sản xuất còn nhỏ lẻ, manh mún làm ảnh hưởng đến khả năng áp dụng tiến bộ kỹthuật và sản xuất Giá của thị trường nông sản trong thời gian có nhiều biếnđộng nên người dân gặp không ít khó khăn trong sản xuất

Bảng 2.2: Tình hình sản xuất dưa hấu Quảng Trị từ năm 2012-2015

Chỉ tiêu Năm

2012

Năm 2013

Năm 2014

Năm 2015

(Nguồn: Niên giám thống kê tỉnh Quảng Trị, 2012-2015)

Tỉnh Quảng Trị có tới 30.000 ha đất cát Tuy nhiên diện tích trồng cây dưahấu của toàn tỉnh Quảng Trị mới đạt gần 200 ha trong đó xã Triệu Sơn (huyệnTriệu Phong) trồng 50 ha, Vĩnh Tú ( huyện Vĩnh Linh) 45 ha

Do thích hợp với điều kiện đất đai và khí hậu, cây dưa hấu ở Quảng Trị đạtnăng suất khá ổn từ 10 đến 12 tấn/ha, chất lượng tốt Nhiều mô hình trồng dưahấu đã đạt giá trị 50 triệu đồng/ha/năm Đây là một trong những cây trồng đạthiệu quả kinh tế cao nhất trên vùng đất cát của tỉnh, cho thu nhập cao hơn rấtnhiều so với các loại cây trồng khác trên cùng một diện tích Thời gian gần đây,sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Trị đã đưa nhiều giống dưamới về thay thế cho các giống địa phương như giống dưa Hắc mĩ nhân,Sugarbaby, Tiểu yến đã nâng cao năng suất, chất lượng của cây dưa hấu Tuyđem lại hiệu quả kinh tế cao, nhưng thời gian những năm trở lại đây người dânkhông giám mở rộng diện tích dưa hấu để thay thế các loại cây trồng khác Vìdiễn biến thời tiết ngày càng khắc nghiêt, sản xuất dưa hấu ngày càng trở nênkhó khăn hơn, cây dễ bị bệnh và thị trường tiêu thụ không ổn định

PHẦN III: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG

VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu đề tài là những hộ sản xuất dưa hấu trên địa bàn xãVĩnh Tú, huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị

3.1.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi thời gian nghiên cứu: thời gian nghiên cứu từ ngày 28/12/2015 –27/5/2016 Những số liệu sơ cấp được thu thập thông qua điều tra trong năm

2015, các số liệu thứ cấp được thu thập trong giai đoạn 2013 – 2015

Phạm vi không gian nghiên cứu: trên địa bàn xã Vĩnh Tú, huyện VĩnhLinh, tỉnh Quảng Trị

Địa điểm tiến hành nghiên cứu là tại 3 thôn Tây 1, Tây 2, Tây 3 xãVĩnh Tú,huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị

3.2 Nội dung nghiên cứu

Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của địa bàn nghiên cứu

Các thông tin cơ bản về các hộ điều tra

- Cơ cấu thu nhập của hộ

- Quy mô diện tích sản xuất của hộ

- Đặc điểm lao động của các hộ điều tra

- Kinh nghiệm sản xuât của các hộ điều tra

Tình hình sản xuất và tiêu thụ dưa hấu của các hộ điều tra

- Tình hình sản xuất dưa hấu qua các năm

- Tinh hình sản xuất dưa hấu của các hộ điều tra năm 2015

- Chi phí đầu tư của người dân cho sản xuất dưa hấu

Kênh phân phối sản phẩm

Kết quả và hiệu quả sản xuất dưa hấu

Phân tích S.W.O.T

Những yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng sản xuất và tiêu thụ dưa hấu

3.3.1 Chọn điểm

Chọn điểm nghiên cứu: thôn Tây 1, thôn Tây 2, và thôn Tây 3 là 3 thôn cósố hộ tham gia sản xuất dưa hấu nhiều nhất trong toàn xã Chính vì vậy, đề tàitiến hành nghiên cứu tại 3 thôn

3.3.2 Phương pháp chọn mẫu

- Dung lượng mẫu: 60 hộ vì đối tượng ở đây vừa là các hộ nông dân sảnxuất dưa hấu của xã, vừa nghiên cứu về thị trường tiêu thụ bao gồm các hộ thugom, hộ bán buôn, bán lẻ và người tiêu dùng Vậy nên để đảm bảo bảo độ tincậy và chính xác cao cho bài nghiên cứu này cần phải chọn dung lượng mẫu lớn

- Tiêu chí chọn hộ nghiên cứu gồm :

+ Chọn các hộ trồng dưa hấu tại thôn Tây 1, thôn Tây 2 và thôn Tây 3(trong số 10 thôn) tại xã Vĩnh Tú

+ Một số người thu gom, bán buôn, bán lẻ, tiêu thụ dưa hấu trên địa bàn

- Phương pháp: ngẫu nhiên hoàn toàn

- Hộ sản xuất, là những hộ có sản xuất dưa hấu taị thôn Tây, xã Vĩnh Tú.Tiến hành phỏng vấn 45 hộ trồng dưa hấu (gồm có: 15 hộ thuộc thôn Tây1, 15hộ thuộc thôn Tây 2 và 15 hộ thuộc thôn Tây 3), danh sách do cán bộ quản lýnông nghiệp xã cung cấp 15 thương lái thu mua, bán buôn, bán lẻ và người tiêudùng dưa hấu trên địa bàn

3.3.3 Phương pháp thu thập số liệu

3.3.3.1 Thu thập thông tin thứ cấp

- Thông tin thứ cấp được thu thập từ các loại sách, báo, tạp chí, các nghiêncứu liên quan đã được công bố; báo cáo của các cơ quan chuyên môn liên quanvà niên giám thống kê

- Số liệu thứ cấp đươc thu thập từ: báo cáo nông nghiệp; báo cáo KTXH;cáo cáo kết quả xây dựng NTM; báo cáo tình hình biến động dân số; báo cáothống kê, kiểm kê diện tích đất đai của xã Vĩnh Tú

3.3.3.2 Thu thập thông tin sơ cấp

- Phỏng vấn người am hiểu: Cán bộ phụ trách nông nghiệp của xã, chủnhiệm HTX, hội trưởng hội nông dân, phó chủ tịch UBNB xã, trưởng thôn vớicác nội dung phỏng vấn như: Tình hình sản xuất dưa hấu, những hiệu quả kinhtế mà dưa hấu đã mang lại cho người dân, tình hình tiêu thụ dưa hấu trên địa bàn

xã Những yếu tố nào ảnh hưởng đến tình hình sản xuất và tiêu thụ dưa hấu củangười dân Chính quyền đã có các giải pháp gì để khắc phục các yếu tố đó và kếtquả đạt được…

- Phỏng vấn hộ trồng dưa hấu về những nội dung như: diện tích, năng suất,tình hình sản xuất của hộ, những thuận lợi, khó khăn trong sản xuất dưa hấu, thunhập từ dưa hấu của mỗi vụ Theo hộ thì yếu tố nào ảnh hưởng đến tình hình sảnxuất và tiêu thụ dưa hấu của hộ

- Phỏng vấn những thương lái thu mua dưa hấu: tìm hiểu các thông tin liênquan về thị trường tiêu thụ dưa hấu trong những thời gian gần đây như: Giá cả,nơi tiêu thụ, những khó khăn gặp phải trong quá trình tiêu thụ, mua bán dưa hấutrên địa bàn

- Tổ chức thảo luận nhóm: Tiến hành 3 buổi thảo luận nhóm ở 3 thôn: thônTây 1, thôn Tây 2 và thôn Tây 3

+ Số lượng người tham gia: 7-8 người/ nhóm và trưởng thôn

+ Nôi dung của 3 thảo luận về nội dung phân tích S.W.O.T, xác định điểmmạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức trong sản xuất và tiêu thụ dưa hấu, đồng thờitừ đó xác định các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất một vài giải pháp để nâng caohiệu quả sản xuất dưa hấu

3.4 Phương pháp phân tích và xử lý số liệu

Phương pháp phân tích:

- Phương pháp thống kê mô tả : Sử dụng các số tuyêt đối, số tương đối, sốbình quân, để phân tích tình hình sản xuất và tiêu thụ của hộ nông dân trồng dưahấu tại xã Vĩnh Tú Thông qua một số nguồn lực sẵn có như diện tích đất sảnxuất, nguồn nhân lực, vốn sản xuất… Phương pháp thống kê mô tả là phươngpháp liên quan đến việc thu thập số liệu, tóm tắt, trình bày, tính toán và mô tảcác đặc trưng khác nhau để phản ánh một cách tổng quát đối tượng nghiên cứuvề diện tích sản xuất, kinh nghiệm sản xuất, vốn sản xuất, nguồn lao động….cácchỉ tiêu về kinh tế như: Chi phí, thu nhập, lợi nhuận

- Phương pháp thống kê so sánh: Thông qua việc so sánh các thông tincùng loại của một số chỉ tiêu kinh tế để thấy được sự khác nhau giữa các hộthuộc các thôn khác nhau, các loại hộ khác nhau cũng như thấy được sự khácnhau qua các năm

Đề tài sử dụng công cụ xử lý số liệu: Bằng phần mềm EXCEL, SPSS

PHẦN IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 4.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của xã

4.1.1 Điều kiện tự nhiên

4.1.1.1 Vị trí địa lý

Bản đồ 4.1: Bản đồ vùng nghiên cứu

Vĩnh Tú là một xã nằm ở phía Bắc huyện Vĩnh Linh, nằm trên trục đườngquốc lộ 1A giáp Thị trấn Hồ Xá và có vị trí địa lý như sau:

- Phía Đông Bắc giáp với xã Vĩnh Thái

- Phía Đông giáp xã Vĩnh Trung

- Phía Đông Nam giáp xã Vĩnh Nam

- Phía Tây giáp xã Vĩnh Chấp và Vĩnh Long

- Phía Tây Bắc giáp xã Sen Thuỷ - huyện Lệ Thuỷ - tỉnh Quảng Bình

- Phía Nam giáp với Thị trấn Hồ Xá

Tổng diện tích tự nhiên của xã là 3454.08ha chiếm 5,53% diện tích tựnhiên của toàn huyện Với vị trị địa lý khá thuận lợi, tiếp giáp với nhiều xã trênđịa bàn huyện và ngoài tỉnh Chính vì vậy, xã có điều kiện phát triển sản xuất,tiêu thụ sản phẩm

4.1.1.2 Đất đai thổ nhưỡng

Trên địa bàn xã có một số nhóm đất chính sau:

- Đất đỏ ba zan chiếm 1/4 diện tích chủ yếu bố trí ở khu dân cư của 2 hợptác xã thôn Tây và thôn Tứ, thích hợp trồng các loại cây lâu năm như: cao su; hồtiêu

Điểm nghiên cứu

- Đất cát trắng chiếm 1/3 diện tích đất tự nhiên, loại đất này chỉ thích hợpcho việc trồng rừng chủ yếu là keo, tràm Ngoài ra, ở những khu vực được đảmbảo về nguồn nước được sử dụng để trồng các loại cây như : lạc, dưa hấu, mè

- Đất cát vàng, đất cát pha và đất xám bác màu: Loại đất này cũng có độmùn thấp Tận dụng để trồng rừng như bạch đàn, dương liễu, dưa hấu

Như vậy, với nguồn lực đất đai khá đa dạng, rất phù hợp cho việc phát triểnsản xuất nông nghiệp với các loại cây hàng năm và cây lâu năm Đặc biệt, diệntích đất cát lớn bao gồm đất cát trắng, cát vàng và cát pha là điều kiện thuận lợicho người dân phát triển sản xuất dưa hấu

4.1.1.3 Thời tiết khí hậu và chế độ thủy văn

- Thời tiết khí hậu

Xã Vĩnh Tú nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa điển hình chia làmhai mùa: Mùa nóng (mùa khô) được bắt đầu từ thàng 4 đến tháng 9 Mùa lạnh(mùa mưa) thường bắt đầu từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau

Theo số liệu quan trắc của trạm khí tượng thuỷ văn:

- Chế độ nhiệt: Tương đối ổn định, tổng nhiệt cả năm khoảng 1.600 - 1.800KCQ/cm2/năm Số giờ nắng trong năm khoảng 1.600 -1.800 giờ/năm Nhiệt độtrung bình từ 24 - 250C, nhiệt độ cao tuyệt đối khoảng 400C, nhiệt độ thấp tuyệtđối khoảng 8 - 90C Biên độ nhiệt giao động giữa ngày và đêm khoảng 8 - 100C.giữa ngày nóng và ngày lạnh khoảng 15 - 200C

- Chế độ mưa: Lượng mưa hàng năm tương đối lớn từ 2.500 - 2.700 mm.

Lượng mưa phân bố không đều trong năm và được chia làm 2 mùa rõ rệt:

+ Mùa mưa: Từ tháng 10 đến tháng 2 năm sau chiếm tới 80% lượng mưacả năm, tập trung nhiều vào tháng 9 - 11 Mưa thường xảy ra từng đợt từ 3 - 5ngày Vào mùa này, lượng mưa cao điểm vào tháng 10 cường độ lên tới 600mm/tháng Trong các tháng cao điểm trung bình mỗi tháng có tới 19 - 22 ngàymưa và thường kèm theo bão, lũ lụt

+ Mùa khô: Kéo dài từ tháng 3 đến tháng 9, mùa này lượng mưa ít với tổnglượng mưa khoảng 20% lượng mưa cả năm Tháng 6- 7 lượng mưa ít hơn lượngbốc hơi

- Độ ẩm không khí: Bình quân cả năm 85 - 90%, tháng cao nhất lên đến

91% kéo dài từ tháng 4 đến tháng 9 năm sau Ngược lại, từ tháng 5 đến tháng 8năm sau trùng với mùa gió Tây Nam khô nóng nên độ ẩm thường xuyên dưới50%, có khi xuống tới 30% Đây là nguyên nhân chính gây cạn kiệt nguồn nướcdẫn đến hạn hán trên diện tích rộng

- Chế độ gió: Nằm trong vùng chịu ảnh hưởng khí hậu nhiệt đới gió mùa

đặc trưng khí hậu miền trung chia làm 2 mùa rõ rệt, mùa đông chủ yếu gió ĐôngBắc và màu hè gió Tây Nam là đặc trưng của gió Lào

- Bão: Mưa bão thường xảy ra mưa lớn trong tháng 8 - 12 hàng năm.

Nhìn chung, thời tiết của xã Vĩnh Tú được chia làm 2 mùa rõ rệt là mùakhô và mùa mưa thuận lợi phát triển đa dạng các lọai cây trồng phù hợp vàotừng mùa Ngoài ra, với độ ẩm cao trung bình từ 80 – 90%/ năm là điều kiệncho phát triển sản xuất nông nghiệp nói chung và cây dưa hấu nói riêng Tuynhiên, do thời tiết khắc nghiệt, mùa khô nhiệt độ thường tăng cao có lúc lên đến

400C và gió phơn Tây Nam hoạt động mang tính chất khô nóng dẫn đến hạn hánvà thiếu nguồn nước để phát triển sản xuất Vào mùa mưa thì giông bão, mưalớn và kéo dài trong nhiều ngày làm cho các sản phẩm dưa hấu đến thời kỳ thuhoạch bị hư hỏng Do đó, đòi hỏi phải có những biện pháp phòng, chống và cókế hoạch sản xuất thích hợp để hạn chế thiệt hại từ thiên tai

4.1.2 Điều kiện kinh tế xã hội

4.1.2.1 Cơ cấu nguồn thu của xã

Biểu đồ 4.1: Cơ cấu nguồn thu của xã năm 2015

(Nguồn: Báo cáo tình hình KT-XH xã Vĩnh Tú, 2015)

Với tổng thu nhập năm 2015 của xã Vĩnh Tú từ các hoạt động sản xuất củanông hộ là 76,98 tỷ đồng, đã góp phần cải thiện cuộc sống của người dân Bìnhquân thu nhập của dân được nâng lên 22,6 triệu đồng/người/năm đạt 104% so

Qua biểu đồ 4.1 ta thấy cơ cấu nguồn thu của xã khá đa dạng bao gồm hoạtđộng trồng trọt và chăn nuôi, NTTS, dịch vụ, lâm nghiệp Nhưng trong đó thunhập từ hoạt động trồng trọt và chăn nuôi là lớn nhất, chiếm 56% trong tổng thunhập, với số tiền là 43,36 tỷ đồng hoạt động tạo thu nhập lớn thứ 2 ở tại xã làkinh doanh dịch vụ với tổng đóng góp là 30 tỷ đồng, chiếm 38% Hoạt độngNTTS và lâm nghiệp đóng góp không đáng kể vào tổng thu nhập của toàn xã,tương ứng hơn 2 tỷ đồng.

4.1.2.2 Tình hình dân số và lao động của xã

Bảng 4.1: Tình hình nhân khẩu, lao động của xã Vĩnh Tú năm 2015

Số lượng Cơ cấu(%)

IV.Một số chỉ tiêu BQ

(Nguồn: Báo cáo tình hình biến động dân số của xã Vĩnh Tú, năm 2015)

Trong sản xuất nói chung và trong SXNN nói riêng thì LĐ là yếu tố đầuvào rất quan trọng cấu thành nên lực lượng sản xuất, thúc đẩy nền kinh tế pháttriển Xã Vĩnh Tú có 3439 nhân khẩu, với 934 hộ trong đó hộ sản xuất nôngnghiệp là 695 hộ, chiếm 74,41% Những hộ sản xuất khác chỉ có 239 hộ, chiếm25,59%, chủ yếu là các ngành nghề dịch vụ buôn bán nhỏ lẻ hay làm công nhân.Điều này cho thấy rằng, phần lớn các hộ gia đình ở xã chủ yếu sống dựa vàohoạt động sản xuất nông nghiệp

Về lao động xã Vĩnh Tú có tổng số lao động là 1540 người Trong đó, laođộng nữ là 1752 người chiếm 48,48%; lao động nam là 1541 người chiếm50,52% Tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động chiếm khá cao, chiếm gần 50%trong tổng dân số của xã Bình quân 1 hộ có từ 3 – 4 nhân khẩu và 2-3 lao động

Như vậy, với nguồn lao động dồi dào nên hầu hết người dân đều sử dụngnguồn lực của giá đình để phát triển sản xuất, từ đó giúp giảm chi phí sản xuấtvà tăng thu nhập cho người dân Góp phần vào phát triển của địa phương.

4.1.2.3 Tình hình cơ sở hạ tầng

+ Giao thông: có đường quốc lộ 1A liên xã, liên huyện Hệ thống giaothông của xã ngày càng được mở rộng và không ngừng được hoàn thiện về chấtlượng trên địa bàn xã có 35,625 km đường giao thông

+ Thủy lợi: - Có 4 đập thủy lợi : đập phường Trù, đập Tù Hạp, đập ThanhNiên, Bàu Mốc

- Tổng số km kênh mương trên địa bàn xã là 28,5 km trong đó đã được kiêncố hóa 4,5 km chiếm tỉ lệ 15,7%

+ Điện: Lưới điện đã đưa đến tận các thôn tạo điều kiện thuận lợi cho việcphục vụ các nhu cầu sản xuất và sinh hoạt của người dân địa phương Cả xã có 3trạm điện, cung cấp đủ cho 100 % hộ trong xã sử dụng

Với hệ thống đường giao thông thuận lợi có đường lộ chạy qua và cácđường liên thôn đã được cứng hóa giúp dễ dàng vận chuyển và tiêu thụ sảnphẩm Bên cạnh đó, với hệ thống kênh mương được kiên cố và có các đập thủylợi lớn đảm bảo cung cấp nước tưới cho hoạt động sản xuất nông nghiệp

4.1.2.4 Tình hình sử dụng đất của xã

DT (ha)

CC (%)

DT (ha)

CC

CC (%)

1 Đất sản xuất nông nghiệp 705.14 26.55 709.74 26.17 765.63 26.54 100.65 101.4 101.03

(Nguồn: Theo thống kê kiểm kê diện tích đất đai của xã Vĩnh Tú)

Diện tích đất tự nhiên của xã Vĩnh Tú là 3454.1ha, trong đó diện tích đấtnông nghiệp ngày càng tăng và chiếm tỷ lệ cao Diện tích đất nông nghiệp tăngtừ 76.91ha (năm 2013) lên 2885 ( năm 2015) chiếm 83.53% trong tổng diện tíchtự nhiên Đây chính là điều kiện thuận lợi cho người dân mở rộng diện tích vàphát triển sản xuất.

Cơ cấu diện tích đất nông nghiệp của xã phần lớn là diện tích đất lâmnghiệp, chiếm 72,83%, với diện tích là 1934,7ha (2013) tăng lên 1983,7 ha(2014), chiếm 73,22% Nhưng diện tích đất lâm nghiệp lại giảm xuống vào năm

2015 chiếm 72.93% trong tổng diện tích đất nông nghiệp Diện tích lớn thứ 2 làđất sản xuất nông nghiệp với 705,14ha chiếm 26,55% (2013) và có xu hướngtăng lên 765,63 ha, chiếm 26,54% (2015) Đất NTTS chiếm diện tích ít nhấttrong tổng diện tích nông nghiệp và có xu hướng giảm dần diện tích qua cácnăm Năm 2013 với diện tích là 16,56ha, chiếm 0,62% giảm xuống còn 15,35ha,chiếm 0,35% (2015) Như vậy cơ cấu đất sản xuất nông nghiệp chủ yếu là đấtlâm nghiệp và có xu hướng giảm nhẹ Đất sản xuất nông nghiệp mặc dù chiếmdiện tích ít hơn nhưng lại có xu hướng tăng Do sản xuất nông nghiệp có thunhập lớn và có tỷ trọng lớn nhất trong tổng thu nhập, chính vì vậy xã đã chútrọng đầu tư phát triển sản xuất nông nghiệp, mở rộng diện tích

Đất phi nông nghiệp với diện tích là 338,7 ha, chiếm 11,25% (2013) tănglên 470,7 ha (2015), chiếm 13,63% Diện tích đât phi nông nghiệp liên tục tăngqua các năm, điều này cho thấy rằng xã đang thực hiện chuyển đổi cơ cấu theochiều hướng tích cực

Đât chưa sử dụng có diện tích là 409 ha, chiếm 11,48% (2013) giảm xuống

341 ha, năm 2014 và giảm mạnh vào năm 2015 xuống còn 98.49ha, chiếm2.85% trong tổng diện tích đất tự nhiên Để có được kết quả này nhờ vào chủtrương của xã đã khuyến khích người dân khai hoang diện tích đất chưa sử dụngđể trồng cây lâm nghiệp góp phần tăng thêm thu nhập cho người dân

4.2 Các thông tin cơ bản về các hộ điều tra

4.2.1 Cơ cấu thu nhập của hộ

Bảng 4.3: Cơ cấu thu nhập các hộ điều tra năm 2015

ĐVT: Triệu đồng/ năm/ hộ

Hoạt động

Thu nhập (triệu đồng/năm)

Cơ cấu (%)

Thu nhập (triệu đồng/năm)

Cơ cấu (%)

Thu nhập (triệu đồng/năm)

Cơ cấu (%)

Thu nhập (triệu đồng/năm)

Cơ cấu (%)

( Nguồn: phỏng vấn hộ, 2016)