Tài liệu ôn tập văn lớp 12 chuyên đề ôn thi tốt nghiệp PTQG

Về kiến thức - Củng cố kiến thức về những đặc điểm cơ bản của dòng văn học hiện thực phê phán trước năm 1945 - Nắm được một số tác giả và tác phẩm tiêu biểu - Nắm được nội dung và nghệ t

Chuyên đề ôn thi TN THPT Quốc Gia

VĂN HỌC HIỆN THỰC TRƯỚC CÁCH MẠNG THÁNG TÁM 1945

(2 tiết)

A MỤC TIÊU ÔN

1 Về kiến thức

- Củng cố kiến thức về những đặc điểm cơ bản của dòng văn học hiện thực phê phán trước năm 1945

- Nắm được một số tác giả và tác phẩm tiêu biểu

- Nắm được nội dung và nghệ thuật của các tác phẩm tiêu biểu

2 Về kĩ năng

- Rèn luyện kĩ năng tổng hợp kiến thức, kĩ năng đọc hiểu văn bản, kĩ năng nghị luận văn xuôi

3 Về giáo dục

B CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

1 Giáo viên:

- Tham khảo tài liệu, chuẩn bị nội dung ôn tập, chuẩn bị phiếu học tập, giao bài tập cho HS

2 Học sinh

- Lập đề cương

C PHƯƠNG PHÁP ÔN

- Gợi mở, đàm thoại, thuyết giảng, hợp tác nhóm

D TIẾN TRÌNH ÔN

1 Ổn định tổ chức

2 Kiểm tra việ chuẩn bị ôn tập của HS

3 Bài mới

Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt thi tốt nghiệp Nội dung cần đạt thi đại học Hoạt động 1: Củng cố các kiến

thức cơ bản về văn học hiện thực

trước 1945

A Kiến thức cơ bản

- Nêu một số đặc điểm cơ bản của

văn học hiện thực trước 1945 ?

HS: suy nghĩ, trả lời

I Một số đặc điểm cơ bản của văn học hiện thực trước 1945

a Quan tâm đến sự thật đời sống xã hội, muốn

phản ánh nó một cách chân thật, khách quan,

vì thế rất chú ý đến cái thường thấy, cái quen thuộc có tính phổ biến, của cuộc sống

b Nó có tham vọng đi tìm chân lí, bản chất và qui luật nằm ở bề sâu các hiện tượng Nó phân tích lí giải để soi sáng những chân lí ấy

Công cụ nhận thức khám phá chân lí đời sống của nó là những tính cách điển hình, có tính khái quát tổng hợp rất cao, nhưng rất chân thực và sinh động, có cá tính riêng độc đáo nhưng lại như đầy rẫy trong xã hội Qua đó ta hiểu được bản chất của con người và xã hội

c Qua nghệ thuật điển hình hoá, nó phát hiện

ra mối quan hệ giữa có tính qui luật gữa hoàn cảnh và tâm lí, tính cách con người

d Khuynh hướng tư tưởng là đấu tranh cho nền dân chủ và cho chủ nghĩa nhân đạo Cảm hứng chủ yếu là thể hiện sinh động sâu sắc cuộc sống cơ cực đến thê thảm của người dân lao động trước cách mạng, đặc biệt là trẻ em, phụ nữ và nông dân, đồng thời khẳng định vẻ đẹp trong nhân cách, trong tâm hồn cao quí của họ; qua đó bày tỏ sự đồng cảm sâu sắc, sự trân trọng ca ngợi đồng tình cao độ

Khắc hoạ bộ mặt tàn bạo, đê tiện , bỉ ổi của bọn thực dân phong kiến đặc biệt là tầng lớp địa chủ cường hào gian ác, chúng đã dùng mọi thủ đoạn bóc lột tàn ác dể đày đoạ người lao động, đưa họ đến những bi kịch đau thương; qua đó các nhà văn thể hiện thái độ lên

án tố cáo gay gắt mãnh liệt

e Nhược điểm:

Chỉ phát hiện chứ không giải quyết, thấy con người bất lực trước hoàn cảnh chứ không thấy khả năng cải tạo hoàn cảnh của họ Nhân vật thường là sản phẩm thụ động của hoàn cảnh, là những con người nhỏ bé, nạn nhân bất lực không có lối thoát, thường kết thúc bi quan Vì quá thiên về tả thực nên nhiều khi tự nhiên chủ nghĩa, coi thường người lao động

Phải đến văn học cách mạng thì tồn tại trên mới được khắc phục

- Liệt kê các tác giả và tác

phẩm tiêu biểu cho dòng văn học

hiện thực phê phán trong chương

trình ngữ văn lớp 11?

HS: suy nghĩ trả lời

- Nêu một số đặc điểm về

phong cách nghệ thuật của Nam

Cao?

HS: suy nghĩ trả lời

1 II Tác giả và tác phẩm tiêu biểu 2.

- Nam Cao-Chí Phèo

- Vũ Trọng Phụng – Số đỏ

1 Nam Cao

a Phong cách nghệ thuật của Nam Cao

- Nam Cao đặc biệt quan tâm đến đời sống tinh thần của con người (đời sống bên trong)

- Có biệt tài diễn tả, phân tích tâm lý nhân vật (Chí Phèo)

- Thành công trong việc sử dụng ngôn ngữ: đối thoại, độc thoại nội tâm

- Kết cấu truyện theo mạch tâm lý linh hoạt

- Đề tài quen thuộc thường xảy ra hàng ngày nhưng thông qua đó là những vấn đề XH có ý nghĩa sâu sắc

- Giọng điệu: buồn thương chua chát, dửng

*Nhận định về văn của Nam Cao:

- “Dù viết về đề tài nào, truyện của Nam Cao cũng thể hiện một tư tưởng chung: nổi băn khoăn đến đau đớn trước thực trạng con người

bị hủy hoại về nhân phẩm do cuộc sống đói nghèo đẩy tới”(?)

- “Viết về người trí thức tiểu tư sản

- - Nêu một số quan niệm nghệ thuật

của Nam Cao được thể hiện trong

tác phẩm ?

HS: suy nghĩ trả lời

dưng lạnh lùng mà đầy thương cảm, đằm thắm yêu thương

b Một số quan niệm nghệ thuật của Nam Cao qua tác phẩm:

- “Chao ôi! Nghệ thuật không là ánh trăng lừa dối, không nên là ánh trăng lừa dối! Nghệ thuật có thể chỉ là tiếng đau khổ kia, thoát ra từ những kiếp người lầm than”.(Trăng sáng)

- “Sự cẩu thả trong bất cứ nghề gì cũng là sự bất lương rồi, còn sự cẩu thả trong văn chương thì thật là đê tiện” (Đời thừa)

- “Văn chương không cần đến những người thợ khéo tay làm theo một vài kiểu mẫu đưa cho, văn chương chỉ dung nạp những người biết đào sâu, biết tìm tòi khơi những nguồn chưa ai khơi và sáng tạo những gì chưa có”

(Đời thừa)

- Tác phẩm văn chương đích thưc “Nó ca ngợi tình thương, lòng bác ái, sự công bình, nó làm người gần người hơn” (Đời thừa)

nghèo, Nam Cao đã mạnh dạn phân tích và mổ xẻ tất cả, không né tránh như Thạch Lam; không cực đoan, phiến diện như Vũ Trọng Phụng, cũng không thi vị hóa như Nhất Linh, Khái Hưng, ngòi bút của Nam Cao luôn luôn tỉnh táo đúng mực”( Hà Minh Đức) -“Nam Cao đã mạnh dạn đi theo một lối đi riêng, nghĩa là không đếm xỉa gì đến sở thích của độc giả Nhưng tài năng của ông đã đem đến cho văn chương một lối văn mới sâu xa, chua chát và tàn nhẫn, thứ tàn nhẫn của con người biết tin

ở tài năng của mình, thiên chức của

- “Trong các trang truyện của Nam Cao, trang nào cũng có những nhân vật chính hoặc phụ đang đối diện với cái chỗ kiệt cùng với đời sống con người để rồi từ đó bắt buộc người ta phải bộc lộ mình ra, trước hết là tâm lí, nhân cách rồi tiếp đến sau cùng là cái nỗi đau khôn nguôi của con người” (Nguyễn Minh Châu)

-“Trong văn xuôi trước cách mạng, chưa có ai có được ngòi bút sắc sảo, gân guốc soi mói như của Nam Cao”( Nhà văn Lê Định Kỵ)

- - Nêu một vài đặc điểm sáng tác của

Vũ Trọng Phụng?

- - HS suy nghĩ, trả lời

2 Vũ Trọng Phụng

Phong cách nghệ thuật của Vũ Trọng Phụng

- Vũ Trọng Phụng là nhà văn bậc thầy của nghệ thuật trào phúng Trong sáng tác của Vũ Trọng Phụng, trào phúng như một đặc điểm nổi bật, là một sở trường, là yếu tố tạo nên sức mạnh nghệ thuật Yếu tố trào phúng được biểu hiện ở nhân vật trào phúng, tình huống trào phúng, giọng điệu trào phúng, ngôn ngữ trào phúng,…

- Nhân vật trong sáng tác của Vũ Trọng Phụng

là những nhân vật điển hình, được xây dựng tuân theo nghệ thuật của sáng tác trào phúng:

hầu như không chú ý miêu tả nội tâm, thường

tô đậm chất hài của ngoại hình nhân vật ( Ví

dụ qua những nhân vật điển hình bất hủ… )

Ngôn ngữ nghệ thuật thấm đẫm cá tính sáng tạo: phong phú, sinh động, đầy góc cạnh, thực

sự sắc sảo

Truyện ngắn Chí Phèo của Nam

Cao có những tên gọi gì? Nhận xét

về các tên gọi đó?

III Nội dung và nghệ thuật 1.Tác phẩm Chí Phèo

a Nội dung

* Nhan đề

- Cái lò gạch cũ ( nhan đề ban đầu do Nam

3 Kiến thức cần nhớ về Tác phẩm Đời thừa

* Cốt truyện: Hộ là một văn sĩ

nghèo mang trong mình nhiều hoài

- - HS: suy nghĩ, trả lời Cao đặt): Nhấn mạnh sự xuất hiện của Chí

Phèo trong cuộc đời Cách gọi này dựa trên hình ảnh cái lò gạch cũ hiện ra ở đầu và cuối tác phẩm; có ý nghĩa nhấn mạnh qui luật của hiện tượng Chí Phèo, tạo ám ảnh trong tâm trí người đọc Tuy nhiên, nhan đề này đã thể hiện cái nhìn bi quan của tác giả về số phận người

-Đôi lứa xứng đôi (do nhà xuất bản đổi tên khi phát hành): Nhan đề này dựa trên mối tình Chí Phèo – Thị Nở, là một khơi dậy sự tò mò của người đọc Tuy nhiên, nhan đề này vẫn chưa thể khái quát được ý nghĩa của tác phẩm, thể hiện cái nhìn sai lệch, hời hợt về ý nghĩa tác phẩm

- Chí Phèo (sự thay đổi cuối cùng của tác giả):

Dùng tên nhân vật chính làm nhan đề của tác phẩm là điều không mới; nhưng lại rất phù hợp với Chí Phèo, giúp thể hướng sự chú ý của độc giả vào một hình tượng nhân vật điển hình

Như vậy, đây là nhan đề cụ thể nhưng có tầm khái quát lớn

bão ước mơ Anh là người có lí tưởng sống rất cao đẹp Là một nhà văn, anh đã từng ước mơ có những tác phẩm lớn, có giá trị vượt thời gian Nhưng từ khi cứu vớt cuộc đời Từ, cưới Từ về làm vợ, anh phải lo cho cuộc sống của cả gia đình chỉ với những đồng tiền ít ỏi của nghề viết văn Hộ đã rơi vào tình trạng khốn khổ Tạm gác ước

mơ hoài bão để nuôi gia đình, nhưng rồi nỗi lo cơm áo và những dằn vặt lương tâm của một nhà văn

đã biến anh thành một người đàn ông vũ phu Anh uống say rồi hành

hạ, đánh đập vợ con, rồi lại ân hận

Hộ rơi vào cái vòng luẩn quẩn, không lối thoát

- - Tóm tắt lại truyện ngắn Chí Phèo?

- - HS tóm tắt truyện

* Cốt truyện

- Câu chuyện kể về cuộc đời Chí Phèo Hắn nguyên là một đứa con hoang bị bỏ rơi trong cái lò gạch cũ

- Lớn lên như một cây cỏ dại, hết đi ở cho nhà người này đến đi ở cho nhà khác Đến năm

20 tuổi Chí làm tá điền cho nhà bá Kiến Bị bá Kiến ghen và hảm hại Chí phải vào tù Khi ra

* Nội dung : Đời thừa thể hiện tấn

bi kịch tinh thần của người trí thức tiểu tư sản, nguyên nhân của tấn bi kịch ấy là gánh nặng cơm áo Hộ đồng thời rơi vào hai tấn bi kịch : bi kịch của người nghệ sĩ phải đang tâm chà đạp lên nguyên tắc sáng tạo của nghệ thuật chân chính, bi

tù, Chí trở thành “con quỷ dữ” của làng Vũ

Đại, là tay sai đắc lực cho bá Kiến

- Một đêm trăng, Chí Phèo say khướt thì gặp thị Nở Được sự chăm sóc tận tình của thị Nở, Chí Phèo khao khát muốn làm người lương thiện Bị bà cô thị Nở ngăn cản, Chí Phèo rơi vào tuyệt vọng, uất ức Chí đến nhà bá Kiến đòi quyền làm người Chí Phèo đâm chết bá Kiến rồi tự sát

kịch của người cha người chồng phải chà đạp lên nguyên tắc tình thương do chính mình đề ra

Qua bi kịch của nhà văn Hộ, Nam Cao thể hiện một tư tưởng nhân văn đẹp đẽ: tố cáo hiện thực, lên án sự tha hoá, cảm thông với những con người bất hạnh và khẳng định những quan điểm nghệ thuật chân chính

- Cuộc đời Chí Phèo có thể chia

làm mấy giai đoạn?

- Vì sao Chí Phèo được coi là nhân

vật điển hình?

* Nhân vật Chí Phèo

- Có thể chia cuộc đời Chí thành ba giai đoạn

Đây cũng là 3 tình huống truyện, 3 bước ngoặt trong cuộc đời Chí Phèo

+ Giai đoạn thứ nhất: Từ khi Chí Phèo ra đời đến lúc bị đẩy vào tù – Bi kịch bị tha hóa

+ Giai đoạn hai: Từ khi Chí Phèo ra tù tới khi gặp thị Nở - Quá trình thức tỉnh

+ Giai đoạn ba: Từ khi bị thị Nở khước từ tới khi Chí đâm chết bá Kiến và tự sát – Bi kịch bị

cự tuyệt quyền làm người

- Chí Phèo là nhân vật điển hình + Hình tượng Chí Phèo có ý nghĩa điển hình - tiêu biểu cho một bộ phận cố nông bị tha hóa, lưu manh hóa trước Cách mạng tháng Tám

* Nghệ thuật

- Xây dựng thành công nhân vật tư tưởng

- Miêu tả phân tích tâm lí nhân vật đạt đến bậc thầy

- Cách dẫn truyện linh hoạt, phóng túng mà vẫn nhất quán

- Viết về hiện tượng người nông

dân bị lưu manh hóa, truyện ngắn

Chí Phèo của Nam Cao đạt những

giá trị nào?

* Giá trị của tác phẩm

- Giá trị hiện thực

+ Phản ánh tình trạng một bộ phận nông dân

bị tha hóa

+ Phản ánh mâu thuẫn giữa nông dân và địa

chủ, giữa các thế lực ác bá ở địa phương

- Giá trị nhân đạo

+ Cảm thương sâu sắc trước cảnh người nông

dân cố cùng bị lăng nhục + Phát hiện và miêu tả phẩm chất tốt đẹp của người nông dân ngay khi tưởng họ bị biến thành quỷ dữ

+ Niềm tin vào bản chất lương thiện của con người

Nêu một số nét nghệ thuật đặc sắc

của truyện ngắn Chí Phèo?

* Nghệ thuật

- Xây dựng những nhân vật điển hình vừa có ý nghĩa tiêu biểu vừa sống động, có cá tính độc đáo và nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật sắc sảo

- Kết cấu truyện mới mẻ, tưởng như tự do nhưng lại rất chặt chẽ, logic

- Cốt truyện và các tình tiết hấp dẫn, biến hóa giàu kịch tính

- Ngôn ngữ sống động, vừa điêu luyện lại gần gũi tự nhiên: Giọng điệu đan xen biến hóa, trần thuật linh hoạt

- Trình bày hiểu biết của em về tiểu

thuyết Số đỏ? (về hoàn cảnh ra đời,

cốt truyện, giá trị nội dung và nghệ

thuật)

2 Đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia (Trích tiểu thuyết Số đỏ)

a Một số kiến thức cần nhớ về tiểu thuyết

Số đỏ

*Hòan cảnh sáng tác : Tác phẩm được ra đời

vào năm 1936, năm đầu của Mặt trận dân chủ Đông Dương, không khí đấu tranh dân chủ sôi nổi.Chế độ kiểm duyệt sách báo khắt khe của chính quyền thực dân tạm thời được bãi bỏ.Bối

cảnh ấy đã tạo điều kiện cho các nhà văn công khai, mạnh mẽ vạch trần thực chất thối nát , giả dối, bịp bợm của các phong trào Âu hóa, Thể thao, Vui vẻ trẻ trung…được bọn thống trị khuyến khích và lợi dụng đã từng lên cơn sốt vào những năm 30 của thế kỷ XX

* Cốt truyện :

Xuân là một đứa trẻ mồ côi lang thang kiếm sống bằng nhiều nghề :trèo me, hái sấu, nhặt banh , quảng cáo, bán thuốc lậu Nhờ số đỏ, tình cờ Xuân lọt vào mắt xanh của bà Phó Đoan- một mụ me Tây dâm đãng.Từ đó Xuân từng bước nhập cuộc vào thế giới thượng lưu của cái gia đình đại tư sản thối nát của cụ cố Hồng với một đám con cháu như :Vợ chồng ông Văn Minh, Vợ chồng cô Hoàng Hôn, Cô Tuyết, cậu Tú Tân …và các nhân vật của thế giới Âu hóa như : Tuyt PN, Sư tăng Phú …Thế rồi, Xuân đã dần trở thành danh y và anh hùng cưu quốc, làm cho cả xã hội phải kính nể

* Gía trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm:

- Về nội dung :

+ Tác phẩm là một bức tranh hiện thực về

XH nửa Thực dân, nửa phong kiến đang chạy theo lối sống Văn minh Âu hóa

+ Từ đó, nhà văn đả kích sâu cay cái xã hội

tư sản thành thị đang chạy theo lối sống nhố nhăng , đồi bại đương thời

- Về nghệ thuật : Tác phẩm thể hiện nghệ

thuật trào phúng hết sức đặc sắc của Vũ Trong

Phụng : mỗi chương là một màn hài kịch ; mỗi nhân vật là một chân dung biếm họa xuất sắc ( Xuân , bà phó Đoan, Cụ Cố Hồng, Sư tăng Phú, Phán mọc sừng…)

- Nhắc lại một số kiến thức cần nhớ

về đoạn trích Hạnh phúc của một

tang gia?

b Kiến thức cần nhớ về đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia

* Vị trí và nội dung : Đọan trích thuộc phần

đầu của chương 15 trong tác phẩm.Nội dung

đọan trích kể lại cảnh cụ Tổ ( cha, ông ) trong

gia đình cố Hồng qua đời và sự vui mừng , hạnh phúc của cả đám con cháu trước cái chết của cụ

* Ý nghĩa nhan đề

+ “Tang gia” mà lại “hạnh phúc”.Thật là oái oăm, ngược đời.Bởi lẽ, “hạnh phúc” là niềm

vui của con người khi đạt đến một ước nguyện

nào đó trong cuộc sống; còn “tang gia” là lúc

mọi người buồn đau, khôn xiết khi người thân của mình ra đi vào cõi vĩnh hằng Như vậy,

một đằng là biểu tượng cho sự viên mãn, hạnh phúc; một đằng là biểu tương cho sinh

ly, tử biệt không thể bù đắp à lại song hành ,

gắn kết với nhau, tạo nên sự bi hài, đáng cười, đáng suy gẫm

=> Nhan đề đọan trích dự báo một màn bi hài

kịch sắp diễn ra với nhiều cảnh nghịch lý, nhiều pha cười ra nước mắt.Từ đó, hai trục của mâu thuẫn giữa hạnh phúc và tang gia được triển khai suốt chương truyện thể hiện tư tưởng

chủ đề của đọan trích