Tài liệu ôn tập văn lớp 12 luyện thi tốt nghiệp PTQG (3)

Nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ 1.. Đối tượng nghị luận - Đặc trưng riêng của thơ - Thơ là tổ chức ngôn từ nghệ thuật theo những qui định riêng về từ ngữ, hình ảnh, vần điệu, n

Chuyên đề ôn thi TN THPT Quốc Gia

KĨ NĂNG LÀM VĂN NGHỊ LUẬN VĂN HỌC

A MỤC TIÊU ÔN

1 Kiến thức cơ bản

- Tầm quan trọng của các kiểu bài nghị luận văn học

- Kĩ năng làm bài nghị luận văn học: Tìm hiểu đề, tìm ý và lập dàn ý, diễn đạt, hành văn và cách trình bày

- Biết cách mở bài, kết bài và diễn đạt trong bài văn nghị luận: súc tích, ấn tượng

2 Luyện đề: Câu làm văn (4 điểm)

B CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

1 Giáo viên

SGK, tài liệu chuẩn KTKN, tài liệu ôn tập, tài liệu tham khảo, giáo án

2 Học sinh

SGK, tài liệu ôn tập, rèn kĩ năng làm văn

C PHƯƠNG PHÁP ÔN

- Giáo viên định hướng HS tìm hiểu ngữ liệu, chốt kiến thức trọng tâm, KT, đánh giá kĩ năng thực hành của HS

- Học sinh trao đổi, thảo luận, luyện tập rèn kĩ năng

D TIẾN TRÌNH ÔN

1 Ổn định lớp

2 Kiểm tra bài cũ

(KT phần chuẩn bị của HS)

3 Ôn tập

GV hướng dẫn HS

ôn tập kiến thức

A Kiến thức cơ bản

I Nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ

1 Đối tượng nghị luận - Đặc trưng riêng của thơ

- Thơ là tổ chức ngôn từ nghệ thuật theo những qui định riêng về từ ngữ, hình ảnh, vần điệu, nhịp điệu…

- Thơ là thể loại văn học trữ tình thể hiện cảm xúc của con người trước hiện thực cuộc sống

2.Yêu cầu, cách thức triển khai

- Các bước làm bài: Tuân thủ

theo yêu cầu viết văn nghị luận + Tìm hiểu đề

+ Lập dàn ý

+ Viết bài + KT sửa chữa

- Trình tự triển khai các ý trong

bài làm:

+ Giới thiệu khái quát về bài

thơ, đoạn thơ

+ Phân tích, bàn luận, cảm nhận

về những giá trị nội dung và

nghệ thuật của bài thơ, đoạn thơ

- Đánh giá chung về bài thơ,

đoạn thơ

3 Dàn ý khái quát

Mở bài: giới thiệu tác giả, vị trí

của đoạn thơ, bài thơ; định

hướng vấn đề cần nghị luận

Thân bài

- Phân chia đoạn thơ, bài thơ

thành các đoạn, các phần theo

bố cục, mỗi đoạn văn triển khai

một luận điểm, giữa các đoạn có

sự liên kết

- Nhận xét, đánh giá gia trị nội

dung, nghệ thuật của bài thơ,

đoạn thơ

Kết bài: khẳng định lại giá trị, ý

nghĩa của đoạn thơ trong bài

thơ, ý nghĩa của bài thơ trong sự

nghiệpcủa tác giả, trong lịch sử

VH

* Lưu ý

- Với đề bài có yêu cầu cụ thể, bài làm phải lấy việc đáp ứng yêu cầu đó làm trọng tâm

VD: Phân tích bài thơ Tây Tiến (QD) để làm nổi bật

hình ảnh người lính Tây Tiến

- Với đề bài để cho người viết tự chọn cách khai thác (đề mở) thì người viết cần quan sát, nhận xét toàn bộ bài thơ, chọn ra một vài điểm nổi bật nhất để bình luận

VD: Một vẻ đẹp của bài thơ Việt Bắc (TH)

=> Tác dụng: Những lưu ý này giúp người viết đi đúng trọng tâm, tránh lan man, vụn vặt

II Nghị luận về một tác phẩm,

đoạn trích văn xuôi

1 Đối tượng nghị luận - Các

dạng bài NL về đoạn trích, tác

phẩm văn xuôi

1.1.Nghị luận về giá trị nội dung

của đoạn trích, tác phẩm văn

xuôi

1.2 Nghị luận về giá trị nghệ

thuật của đoạn trích, tác phẩm

văn xuôi

1.3.Nghị luận về một hình tượng

nhân vật trong đoạn trích, tác

phẩm văn xuôi

1.4.Nghị luận về một giá trị nội

dung, nghệ thuật, một phương

diện hay một khía cạnh của

nhiều tác phẩm, đoạn trích khác

2 Yêu cầu

- Đọc kĩ tác phẩm, đoạn trích ,

nắm chắc nội dung, cốt truyện,

các nhân vật, các chi tiết tiêu

biểu thể hiện tư tưởng chủ đề tác

phẩm

- Biết nêu nhận xét, đánh giá về

tác phẩm, đoạn trích theo định

hướng của đề hoặc một số khía

cạnh đặc sắc nhất của tác phẩm,

đoạn trích

+ Biết triển khai các luận cứ phù

hợp

+ Biết lựa chọn các thao tác lập

luận Ngoài các thao tác thường

gặp như giải thích, phân tích,

chứng minh, tổng hợp, so sánh,

bác bỏ, bình luận… trong bài

văn nghị luận về một tác phẩm,

đoạn trích văn xuôi rất cần kết

hợp các phương thức biểu đạt tự

sự (thuật, kể, tóm tắt nội dung,

cốt truyện, nhân vật, chi tiết…)

miêu tả, thuyết minh

+ Nắm vững đặc trưng của văn

bản truyện, biết kể lại tình

huống truyện, nhớ chính xác

những từ ngữ quan trọng miêu tả

đặc điểm, thuật lại những chi tiết

nghệ thuật đắt giá, thuộc được

những câu văn hay, đặc sắc…

3 Dàn ý khái quát

Mở bài: Giới thiệu tác giả, tác

phẩm, đoạn trích và vấn đề cần

nghị luận

Thân bài

- Phân tích, trình bày các luận

điểm theo yêu cầu của đề Trong

từng luận điểm sử dụng các luận

cứ (lí lẽ và dẫn chứng) làm sáng

tỏ luận đề

- Nhận xét, bình luận hợp lí

Kết bài: Đánh giá về ý nghĩa, vị

trí, vai trò của tác phẩm, tác giả

trong giai đoạn văn học, đối với

thời đại; vị trí, ý nghĩa của đoạn

* Lưu ý

- Biết nghị luận so sánh với các đoạn trích, tác phẩm khác Nhận xét, bình luận điểm tương đồng, khác biệt

- Có những bình luận mở rộng, nâng cao mang giá trị lí luận

trích trong toàn tác phẩm hoặc

của vấn đề cần nghị luận

III Nghị luận về một ý kiến

bàn về văn học

1 Đối tượng nghị luận - Các

dạng bài nghị luận

1.1 Nghị luận về văn học sử

1.2 Nghị luận về lí luận văn học

1.3.Nghị luận về ý kiến đánh giá

một vấn đề trong tác phẩm văn

học

2 Yêu cầu

- Hiểu đúng về ý kiến cần nghị

luận

- Nắm chắc kiến thức và lựa

chọn đúng dẫn chứng làm rõ vấn

đề mà ý kiến yêu cầu

- Có đánh giá hợp lí

3 Dàn ý khái quát

Mở bài

Nêu vấn đề nghị luận (trích dẫn

ý kiến)

Thân bài

- Giải thích ý kiến: các khía

cạnh, vấn đề được nêu trong đề

bài

- Phân tích, chứng minh, bình

luận:

+ Phân tích các khía cạnh của

vấn đề được nêu trong đề bài

(dẫn chứng)

+ Bình luận:

Ý nghĩa (đối với văn học và

đời sống)

Tác dụng (đối với văn học và

đời sống)

Kết bài

- Thái độ, ý kiến của người viết

về vấn đề

- Liên hệ rút ra bài học

* Lưu ý

- Bình luận về ý kiến trong

so sánh với các ý kiến tương đồng và tương phản khác

- Có những đánh giá, nhận định xác đáng, tạo nên đóng góp mới

B Rèn luyện kĩ năng

Đề bài: Văn bản Những đứa

con trong gia đình của Nguyễn

Thi có lời thoại như sau: “Khôn!

Việc nhà nó thu được gọn thì

việc nước nó mở được rộng, gọn

bề gia thế, đặng bề nước

non” Lời thoại trên nói đến

nhân vật nào Anh (chị) hãy bàn

luận về lời thoại đó

1 Phân tích đề

- Kiểu bài: NL về một nhân vật

văn học

- Phạm vi KT: tác phẩm Những

đứa con trong gia đình, tác giả

Nguyễn Thi

2 Lập dàn ý

Mở bài: Giới thiệu về tác giả

Nguyễn Thi, về tác phẩm Những

đứa con trong gia đình và từ câu

nói xác định nhân vật cần nghị

luận

Thân bài

- Xác định đây là lời của chú

Năm nói về chị Chiến sau khi

biết việc chị chiến thu xếp công

việc gia đình

- Giải thích câu nói

+ Việc nhà thu được gọn, gọn bề

gia thế: thu xếp việc nhà chu

toàn

+ Việc nước mở rộng được,

đặng bề nước non: yêm tâm lo

việc nước

- Phân tích,bàn luận

+ Câu nói trên đã khái quát được

sự đảm đang tháo vát của nhân

vật chị Chiến (Má mất, thay má

nuôi nấng và dạy dỗ hai em, thu

xếp việc nhà chu toàn trước khi

lên đường….)

+ Câu nói trên đã khái quát được

mối quan hệ thiêng liêng giữa

gia đình và quê hương đất nước

(Việt và Chiến dành nhau đi

tòng quân không chỉ nôn nóng

muốn trả thù cho ba má mà còn

góp phần giải phóng quê hương

đất nước …)

-> Khẳng định, ngợi ca vẻ đẹp

tâm hồn của nhân vật

+ Nhân vật chị Chiến còn nhiều

* Lưu ý:

- Vẻ đẹp của nhân vật chị Chiến là vẻ đẹp chung của tuổi trẻ Việt Nam trong kháng chiến (liên hệ, so sánh)

- Lí luận khái quát: Sự hòa hợp giữa tình cảm gia đình và tình yêu quê hương đất nước luôn là yếu tố tạo nên những sức mạnh tinh thần kì diệu (dẫn chứng)

phẩm chất tốt đẹp nữa:

Giàu yêu thương (dẫn chứng) Giàu nhiệt tình cách mạng (dẫn chứng)

.Gan góc dũng cảm (dẫn chứng) Hồn nhiên yêu đời (dẫnchứng)

- Cảm nhận riêng của bản thân

Kết bài

- Đánh giá khái quát về câu nói của chú Năm

- Liên hệ rút ra bài học khi tiếp nhận giá trị của nhân vật trong tác phẩm văn học

3 Thực hành viết đoạn văn

(GV hướng dẫn HS thực hành theo dàn ý)

4 Củng cố

Các yêu cầu về kĩ năng làm văn nghị luận

5 Hướng dẫn tự học

- Nắm chắc kỹ năng và các bước nghị luận văn học

- Tập viết bài nghị luận hoàn chỉnh

6 Dặn dò

Chuẩn bị chuyên đề tiếp theo