Những bài văn bài hai đứa trẻ thạch lam ngữ văn 11 (27)

VĂN MẪU 11: HAI ĐỨA TRẺ - THẠCH LAMNHỮNG BÀI VĂN MẪU “Ý NGHĨA HIỆN THỰC VÀ YẾU TỐ LÃNG MẠN TRONG HAI ĐỨA TRẺ CỦA THẠCH LAM” BÀI LÀM: “Hai đứa trẻ”của Thạch Lam là một truyện ngắn hầu nh

VĂN MẪU 11: HAI ĐỨA TRẺ - THẠCH LAM

NHỮNG BÀI VĂN MẪU “Ý NGHĨA HIỆN THỰC VÀ YẾU TỐ LÃNG MẠN TRONG

HAI ĐỨA TRẺ CỦA THẠCH LAM”

BÀI LÀM:

“Hai đứa trẻ”của Thạch Lam là một truyện ngắn hầu như không có cốt truyện Toàn bộ

truyện là một mảnh đời nơi phố nhỏ chầm chậm diễn ra xung quanh chị em Liên vào một buổi tối mùa hè, không có khởi đầu và đỉnh điểm; không có thắt nút và mở nút như nhưng bài lý luận văn học trong sách giáo khoa vẫn dạy Nhưng lạ thay người đọc không vì thế mà dễ dàng quyên đi thiên truyện sau khi đọc Độc giả luôn nhớ về nó như một kỹ niệm êm đềm mà mỗi chi tiết đều gây xúc động, gợi lại một thời đã qua

Có người khi nói đến “ Hai đứa trẻ” đã nhấn mạnh yếu tố hiện thực của cuộc sống

nghèo khổ, bế tắc được miêu tả trong truyện như là một yếu tố lam nên giá trị tác phẩm Như thế chưa đủ mà nó còn một khía cạnh không thể thiếu được, nó quyến rủ người đọc ở tính hiện

thực và lãng mạn của văn bản Ta hãy nghe Thạch Lam nói “ Đối với tôi, văn chương không phải là một cách đem đến cho người đọc sự thoát ly trong sự quên, trái lại văn chương là một thứ khí giới thanh cao và đắc lực mà chúng ta vừa tố cáo và thay đổi một cái thế giới giả dối

và tàn ác, làm cho người đọc them trong sạch và phong phú hơn” Như vậy, yếu tố lãng mạn

và hiện thực, cùng tinh than nhân đạo ở Thạch Lam đã hòa quyện vào nhau thể hiện trên từng

trang viết của ông, và Ông được mệnh danh là người sanngs tác theo chủ nghĩa “ duy cảm”.

Do vậy, trong truyện của Ông viết với một giọng văn trầm cảm, không ồn ào.Giọng văn này được Thạch Lam dùng để viết về cuộc sống, số phận của những con người nhỏ bé, những số

kiếp bị lãng quên Có thể xem truyện ngắn “ Hai đứa trẻ” như một phiên bản thu nhỏ hầu hết

những đặc điểm về nội dung tư tưởng, tình cảm cũng như văn phong Thạch Lam

Hiện thực xã hội đương thời được Thạch Lam phản ánh trong “ Hai đứa trẻ” là cảnh

đời đơn điệu, hắt hiêu ở một phố huyện nhỏ, nghèo nàn, xa xôi hẻo lánh lúc chập choạng tối

và khi đêm về Với những nhân vật bé nhỏ ( loại nhân vật trung tâm trong văn học hiện thực phê phán nói chung); cử chỉ lặng lẽ, chậm chạp, nói năng kiệm lời và giọng thấp như hòa lẫn

hơi thở dài Tất cả đều vô vọng, bế tắc Đó là : “ mấy đứa trẻ con nhà nghèo ở ven chợ cúi lom khom trên mặt đất, đi lại tìm tòi Chúng nhặt nhạnh mẩu nứa, thanh tre, hay bất kỳ cái gì

có thể dùng được của người bán hàng để lại ”; là chị Tý ban ngày mò cua bắt tép, tối đến ra đường dựng cái hàng chè tươi, lèo tèo leo lét ngọn đèn dầu “ chả kiếm được bao nhiêu, nhưng chiều nào chị cũng dọn hàng từ chập tối cho đến đêm…”, một gánh hang phở rong ế khách và một đám hát xẩm còn ế hơn “ Gia đình bác xẩm ngồi trên manh chiếu, cái thau trắng để ở trước mặt, nhưng bác chưa hát vì chưa có khách (…) vợ chồng bác xẩm góp chuyện bằng mấy tiếng đàn bầu bần bật trong yên lặng Thằng con bò ra đất, ngoài manh chiếu, nghịch nhặt những rác bẩn vùi trong cát ven đường.” Họ ở vị trí tiền cảnh của bức tranh đời buồn thảm,

mờ mờ lay động Họ như cái bong hồn nhiên, câm lặng, vô tư trước cái khốn khó của đời mình Họ như không ý thức được nỗi khổ đau nên họ không có khát vọng thay đổi

Trong nhưnngx mảng đời sống câm lặng ấy, nổi lên hình ảnh chị em Liên – An Đây là nhân vật chính của truyện, là đốm lửa hồng an ủi cho cái kiếp buồn tẻ giống như ngọn đèn sang giữa cái phố huyện tối om này Có thể nói, tác giả đã hóa than vào hai nhân vật này

Cũng chính vậy mà “ Hai đứa trẻ” trở thành một loại truyện tâm tình rất hiện đại ( Xuân Diệu với hai truyện: “ Phấn thông vàng” và “ Tỏa Nhị Kiều” cũng dạng này) Tác giả đã miêu tả

diễn biến tâm trạng của Liên trong sự biến chuyển của thời gian : ánh sáng hoàng hôn, đến bóng tồi và đêm khuya Như vậy, hiện thực ở đây hiện lên qua tâm trạng của nhân vật Liên

Nó khác kiểu mô tả nhân vật, phản ánh hiện thực của các nhà văn hiện thực phê phán khác đương thời Ở những nhà văn như Nam cao, Nguyễn Công Hoan…họ tiến hành phân tích một cách tàn nhẫn, nghiêm khắc đối với hiện thực Họ phân tích chính xác đến từng chi tiết nhỏ Nhân vật trung tâm của truyện là những con người nhỏ bé (và đây cũng là nhân vật phổ biến trong văn học hiện thực phê phán) Chính sự khác biệt này mà nhân vật của Thạch Lam cứ âm

ỉ, day dứt trong lòng người đọc

Trái hẳn với những nhân vật như: chị Tý, vợ chồng bác xẩm…Liên - An còn ý thức

được nỗi đau số kiếp, còn có một khát khao thay đổi Chị em: “Liên và em cố thức vì cớ khác,

vì muốn được nhì chuyến tàu”, được nhìn thấy toa đèn sang trưng và đoàn tàu chạy về phía

ánh sang phố phường, nghĩa là ánh sáng văn minh.Tuy nhiên đó chỉ là niềm vui ngắn ngủi và

sự buồn tẻ lại lấp tràn cái “ cửa hang tạp hóa nhỏ xíu” của chị em Liên Bởi đời sống ngày một khó khăn, “ chả kiếm được bao nhiêu Ngay cả “ ngày phiên chợ mà cũng chẳng ăn thua gì” thì “sớm với muộn” cũng không có ý nghĩa gì: “ chuyến tàu đêm nay không đông như mọi khi, thưa vắng người và hình như kém sang hơn” Phải chăng đó là hiện thực sinh động của xã hội thực dân Pháp “tươi đẹp” như thế sao? Hiện thực xã hhọ đương thời là vậy, và ý nghĩa tố

cáo cũng chính là đây

Khi đọc “ Hai đứa trẻ”, tôi rất tâm đắc về không gian nghệ thuật của Thạch Lam đưa ra.

Đó là sự xuất hiện nhiều làn bóng đêm trong truyện:một “bà cụ đi lẫn vào bóng tối (…), những bóng người về muộn từ từ đi trong đêm (…) Trống cầm canh(…) tung lên một tiếng ngắn, khô khan, không vanng động ra xa, rồi chìm ngay vào bóng tối…” Bóng tối bao trùm lên thế giới nhân vật, nó như là hình người sống lay lắt, mòn mỏi trong cái xã hội “ đen như mực” (“Tắt đèn” Ngô Tất Tố) đương thời Nhân vật có buồn nhưng không biết khổ đau, vì họ

đau qua nhiều, chịu đựng mãi nên nó chai lì và thành thói quen Hiện thực này là hiên thực của những kiếp người sống mòn mỏi trong một xã hội trì trệ, tù túng, của một cái ao đời tù

hãm, phẳng lặng “ đã nổi váng lên”.

Bóng đêm thì như vậy! Ánh sáng thì sao? “Một khe ánh sáng(…), một chấm lửa nhỏ và vàng lơ lửng đi trong đêm tối(…), giờ chỉ còn ngọn đèn của chị Tý và cái bếp lửa của Siêu chiếu sanngs một vùng đất cát (…) Rồi, “ những con đom đóm( ), cái chấm nhỏ của chiếc đèn xánh…” Tất cả nhỏ nhoi, bé tẹo, yếu ớt, như kiếp người đang lụi dần vậy.

Hiện thực cảnh đời của chị em Liên vả chăng là nguyên mẫu một đoạn cuộc đời thơ ấu

của Thạch Lam ở phố huyện Cẩm Giang ? Trong “Hồi ký về gia đình Nguyễn Tường”, tác giả

có viết “ mẹ tôi xin được một khoảng đất ngay giữa phố huyện, bên kia là mấy hiệu khách lớn Đằng sau nhà là đường xe hỏa (…) Mẹ tôi giao cho hai chị em tôi coi hàng, cửa hàng chỉ có bán rượu, ít bánh kẹo, thuốc lào (…) Tối đến, hai chị em phải ngủ lại để trông hàng”.

Thạch Lam thường hóa thân vào nhân vật như vậy

Chính vậy mà hiện thực cảnh đời buồn tẻ, vô vọng ở một phố huyện nhỏ trong truyện “ Hai đứa trẻ” có một ý nghĩa khái quát không nhỏ Nó đã tái hiện sự trì trệ, tù hãm của xã hội

Việt Nam đương thời Cái xã hội có nhiều chàng trai phải “ sống mòn”, có nhiều cô gái vẫn phải đi đứng, cử động nhưng thực chất không còn hiện hữu, kiểu như “ hai cô ngồi trong một buổi chiều rất đỗi ngẩn ngơ, một buổi chiều triền miên của sự vật và linh hồn, một buổi chiều trong nhà và trong tâm lý Lạ quá(…), tôi thương hai cô như hai con vật ngẩn ngơ trong rừng lạnh khi chiều giăng lưới ra muôn gốc cây Buổi chiều của hai cô mờ nhạt và kéo dài(…) Đáng tội nghiệp nhất là hai cô không sầu tư ”( “ Tỏa Nhị Kiều”- Xuân Diệu) Cái cảm giác

về “ao đời phẳng lặng”, về “cuộc đời tẻ nhạt như tàu không đổi chuyến”:

“ Quanh quẩn mãi giữa vài ba dáng điệu Tới hay lui vẫn từng ấy mặt người.

Vì quá thần nên quá đỗi buồn cười Môi nhắc lại chỉ có ngần ấy mà thôi”

(“ Quanh quẩn”- Huy Cận) Như phần đặt vấn đề, yếu tố hiện thực và lãng mạn trong “ Hai đứa trẻ” đan xen với

nhau Yếu tố lãng mạn của truyện trước hết là cái nhìn duy cảm trong nhân vật Liên, là dòng tâm trạng của con người Đây là trục cảm trung tâm của truyện Cái tôi lãng mạn của nhà văn

được diễn đạt qua nội tâm của nhân vật Liên, “có lúc buồn man mác”, không chỉ vì lý do nhân

thế tẻ nhạt, mà do như còn đã cảm nhận được những điều nhắn nhủ vô ngôn của tạo hóa: con người hãy tự hiểu về sự hữu hạn của sinh mệnh trước thời gian vô tận Đây là tâm trạng của

nhân vật Liên khi bóng tối đang lan dần: “ chiều, chiều rồi (…)Liên ngồi yên lặng bên mấy

quả thuốc sơn đen; đôi mắt chị bóng tối ngập đầy dần và cái buồn của chiều quê thấm thía vào tâm hồn ngây thơ của cô Liên không hiểu sao, nhưng chị thấy tâm hồn buồn man mác trước cái giờ khắc của ngày tàn (…), và, con người cũng hãy tự hiểu về than cát bụi trước không

gian vô hạn : “An và Liên lặng người nhìn các vì sao để tìm sông Ngân Hà và con vịt theo sau ông Thần Nông, vũ trụ đằm thắm, bao la đối với tâm hồn hai đứa trẻ như đầy bí mật và xa lạ…” Cảm nhận của nhân vật Liên về số phận con người được diễn đạt qua mối quan hệ giữa

con người với thiên nhiên và vũ trụ, đây cũng là đặc trưng của văn học lãng mạn Trong khi

đó, văn học hiện thực phê phán lại thiên về cảm nhận tính xã hội của con người, tức là quan hệ

giữa người với người Mảnh linh hồn nhỏ bé của cco bé nơi phố huyện hiu hắt cũng mang một nỗi buồn thiên cổ như các nhà văn lãng mạn vẫn cam nhận:

“ Chỉ biển trời xanh, chẳng bến trời Mắt nhìn them rợn ánh khơi vơi, Trăng ngà lặng lẽ như buông tuyết Trong suốt không gian tĩnh mịch đời…”

( “ Buồn trăng”- Xuân Diệu) Điều đó có nghĩa: trong tấm “linh hồn nhỏ” của cô bé ngụ cư nơi phố huyện đìu hiu không hẳn không vương vấn chút “ mang mang thiên cổ sầu” của tác giả “ Lửa thiêng”, của

não trạng lãng mạn chủ nghĩa nói chung

Cuối cùng, hình ảnh con tàu đêm là một điểm sang của tác phẩm, là nỗi chờ đợi của chị

em Liên, để được nhìn thấy nó đang đi về phía ánh sáng của văn minh, ánh sang của những gì mới mẻ Hình ảnh đó được diễn đạt trong tác phẩm tuy có mơ hồ, nhưng là khát vọng một sự thay đổi nào đó đối với miền đất u buồn và nghèo khổ Giá trị của yếu tố lãng mạn trong tác phẩm chính là ở đó

Với cái ngữ điệu nhỏ nhẹ mà man mác, thi vị; những cảm xúc tinh tế của một tâm hồn

dễ rung động “như cánh bướm” thủ thỉ trong truyên ngắn “ Hai đứa trẻ” nói riêng, trong văn

phong Thạch Lam nói chung, và ta cũng có thể xem như một biểu hiện của tính cách Việt

Nam- những người Việt duy cảm, “ giàu trí nghệ thuật hơn trí khoa học, giàu trực giác hơn luân lý” đã tạo ra “ một thứ nhân văn sống cảm nhiều hơn là suy nghĩ” ( Hoài Thanh) Những người Việt Nam khoan hòa, nhỏ nhẹ hằng tâm niệm : “ thoang thoảng hoa nhài mà lại thơm lâu” Đấy chính là giá trị hiện thực và lãng mạn trong “ Hai đứa trẻ” mà Thạch Lam đem đến

cho người đọc