Với cơ sở vật chất và thiết bị dạy học của môn âm nhạc đựơc trang bị ở trường THCS như hiện nay sẽ chỉ đảm bảo được yêu cầu cần thiết khi dạy 2 phân môn Hát, nhạc lý Tập đọc nhạc theo phương pháp mới. Riêng phân môn âm nhạc thường thức thì thiết bị phục vụ cho môn học này quá ít, trong lúc đó để dạy phân môn này đạt hiệu quả thì cần phải có đầy đủ các thiết bị như máy nghe nhìn, băng đĩa nhạc, tranh ảnh... Mặt khác giáo viên muốn tìm thêm các thông tin tư liệu ngoài sách giáo khoa bộ môn để giới thiệu cho các em thì tài liệu về âm nhạc lại quá ít. Vì vậy khi dạy phân môn âm nhạc giáo viên thường hay dạy chay, hoặc sử dụng tranh ảnh thuần túy hiệu quả đạt không cao. Trước những thực tế đó, tôi có nhiều băn khoăn trăn trở phải làm thế nào để dựa trên cơ sỡ những thiết bị dạy học ở trường rất hạn chế mà vẫn có thể thực hiện được giờ học âm nhạc thường thức cho các em đạt hiệu quả tốt, tránh sự nhàm chán cho các em khi học phân môn này. Đó cũng chính là lý do mà tôi chọn đề tài là “Đổi mới phương pháp dạy phân môn âm nhạc thường thức ở lớp 6” Với học sinh lướp 6 đây là lớp khởi đầu cho cấp THCS, nếu các em học tốt và yêu thích môn âm nhạc sẽ là nền tảng vững chắc cho các năm tiếp theo.
Trang 1DANH MỤC VIẾT TẮT TRONG ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
1 THCS: Trung học cơ sở
2 PTDTNT: phổ thông dân tộc nội trú
3 CNTT: công nghệ thông tin
4 TĐN: Tập đọc nhạc - đây là 1 phân môn trong môn học Âm nhạc
Trang 2A PHẦN MỞ ĐẦU
I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trong chương trình môn âm nhạc ở trường THCS có 4 phân môn đó là học hát, nhạc lý, tập đọc nhạc và âm nhạc thường thức Phân môn âm nhạc thường thức giúp cho học sinh có một “trình độ văn hoá âm nhạc nhất định” bao gồm sự hiểu biết, năng lực thực hành tối thiểu và năng lực cảm thụ âm nhạc Muốn đạt được điều này thì người giáo viên phải hướng dẫn tổ chức cho các em hoạt động học tập tốt ở 3 phân môn trong chương trình âm nhạc ở trường THCS Đó là học hát, nhạc
lý, tập đọc nhạc Đặc biệt đối với học sinh trường PTDT nội trú Phong Thổ, đa số các em chưa được tiếp cận nhiều với CNTT, nên khả năng hiểu biết về âm nhạc còn hạn chế, đặc biệt với âm nhạc thường thức
Với cơ sở vật chất và thiết bị dạy học của môn âm nhạc đựơc trang bị ở trường THCS như hiện nay sẽ chỉ đảm bảo được yêu cầu cần thiết khi dạy 2 phân môn Hát, nhạc lý - Tập đọc nhạc theo phương pháp mới Riêng phân môn âm nhạc thường thức thì thiết bị phục vụ cho môn học này quá ít, trong lúc đó để dạy phân môn này đạt hiệu quả thì cần phải có đầy đủ các thiết bị như máy nghe nhìn, băng đĩa nhạc, tranh ảnh Mặt khác giáo viên muốn tìm thêm các thông tin tư liệu ngoài sách giáo khoa bộ môn để giới thiệu cho các em thì tài liệu về âm nhạc lại quá ít
Vì vậy khi dạy phân môn âm nhạc giáo viên thường hay dạy chay, hoặc sử dụng tranh ảnh thuần túy hiệu quả đạt không cao
Trước những thực tế đó, tôi có nhiều băn khoăn trăn trở phải làm thế nào để dựa trên cơ sỡ những thiết bị dạy học ở trường rất hạn chế mà vẫn có thể thực hiện được giờ học âm nhạc thường thức cho các em đạt hiệu quả tốt, tránh sự nhàm chán cho các em khi học phân môn này Đó cũng chính là lý do mà tôi chọn đề tài
là “Đổi mới phương pháp dạy phân môn âm nhạc thường thức ở lớp 6”
Với học sinh lướp 6 đây là lớp khởi đầu cho cấp THCS, nếu các em học tốt và yêu thích môn âm nhạc sẽ là nền tảng vững chắc cho các năm tiếp theo
II PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Trang 3Tôi chọn lựa đối tượng nghiên cứu là học sinh khối lớp 6 Trường PTDTNT huyện Phong Thổ Để đưa ra những giải pháp nâng cao chất lượng dạy học cho khối lớp 6 và nhân rộng cho toàn trường
III MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Tìm ra những giải pháp tốt nhất hiệu quả nhất cho phân môn Âm nhạc thường thức có thể phát huy hết được thế mạnh của mình trong trường THCS Để phát huy được tính tích cực trong đổi mới phương pháp dạy học, bên cạnh những
tố chất cần có của người giáo viên : phương pháp tổ chức, điều khiển, hướng dẫn,
kĩ năng sư phạm, lượng kiến thức đã được tích lũy thì cần phải có sự hỗ trợ của các phương tiện, thiết bị dạy học phù hợp với đặc trưng bộ môn trong đó có bộ môn
Âm nhạc
IV.ĐIỂM MỚI TRONG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu với học sinh toàn trường, với các khối học khác nhau Đánh giá kết quả học sinh theo thông tư 58/2011/TT-BGD ĐT ngày 12 tháng 12 năm 2011 của
Bộ GD&ĐT thì môn âm nhạc xếp loại học lực theo 2 hình thức Đạt và Chưa đạt
Áp dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy, vận dụng phương pháp học mà vui – vui mà học, tạo sự hứng thú cho học sinh, giúp học sinh yêu thích môn học
Trang 4B PHẦN NỘI DUNG
I CƠ SỞ LÍ LUẬN:
Trên lĩnh vực giáo dục, đổi mới phương pháp dạy học là một vấn đề đã được
đề cập và được bàn luận rất sôi nổi từ nhiều thập kỉ qua Những năm gần đây, định hướng đổi mới phương pháp dạy học đã được thống nhất theo tư tưởng tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh dưới sự tổ chức hướng dẫn của giáo viên, giáo viên là người chỉ đạo tổ chức các hoạt động để giúp học sinh chủ động tham gia các hoạt động chiếm lĩnh nội dung học tập
Nghị quyết số 40/2000/QH10 ngày 9 tháng 12 năm 2000 của Quốc hội khóa
X về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông đã khẳng định mục tiêu của việc đổi mới “ là xây dựng chương trình, phương pháp giáo dục, sách giáo khoa phổ thông mới nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước…”
Nghị quyết Trung ương khoá VII của Đảng đã xác định phải:“ khuyến khích
tự học”, phải “ áp dụng những phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề ” Nghị quyết Trung ương 2 khoá VIII tiếp tục khẳng định phải “ Đổi mới phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền đạt một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện dạy học hiện đại vào quá trình dạy học, bảo đảm điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh ”
Để phát huy được tính tích cực trong đổi mới phương pháp dạy học, bên cạnh những tố chất cần có của người giáo viên : phương pháp tổ chức, điều khiển, hướng dẫn, kĩ năng sư phạm, lượng kiến thức đã được tích lũy thì cần phải có sự
hỗ trợ của các phương tiện, thiết bị dạy học phù hợp với đặc trưng bộ môn trong đó
có bộ môn Âm nhạc
Việc đưa Âm nhạc vào giảng dạy tại các trường phổ thông được Bộ GD & ĐT chủ trương từ năm 1992 - 1993 nhưng mãi năm 1996 thì môn học này mới thực sự được phổ cập rộng rãi trong cả nước Với mục đích không phải đào tạo ra những
Trang 5nhạc sĩ , ca sĩ chuyên nghiệp mà chính là góp phần giáo dục , hoàn thiện nhân cách của các em, giáo dục cho các em về văn hóa âm nhạc với mục tiêu giáo dục toàn diện: ĐỨC - TRÍ - THỂ - MĨ.
Thực tế hiện nay việc dạy và học bộ môn Âm nhạc ở bậc THCS còn gặp không ít khó khăn và thiếu thốn về phương tiện, thiết bị dạy học chưa đầy đủ, phòng chức năng còn hạn chế, giáo viên khai thác chưa hiệu quả các phương tiện thiết bị dạy học dẫn đến chất lượng dạy và học chưa được như mong muốn
Sau nhiều năm giảng dạy, bản thân tôi nhận thấy việc khai thác, tận dụng có hiệu quả các phương tiện, thiết bị hỗ trợ cho việc dạy và học bộ môn Âm nhạc đã thực sự nâng cao được chất lượng học tập của học sinh Để có được giờ dạy âm nhạc thường thức như mong muốn của mình việc đầu tiên tôi phải lựa chọn phưong pháp phù hợp với phân môn và phải tính đến khả năng của bản thân, điều kiện của trường sau đó là việc làm thế nào để phối hợp một cách hợp lý các phương pháp đó trong từng tiết dạy cụ thể với đối tượng học sinh của từng lớp II.THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ:
Với phương châm đi trước đón đầu trong phương hướng, nhiệm vụ giáo dục, trường PTDT nội trú huyện Phong Thổ đã sớm triển khai việc sử dụng hiệu quả các phương tiện trong đổi mới phương pháp dạy học và coi đây là một nhiệm vụ trọng tâm của nhà trường và là tiêu chí đánh giá mỗi giáo viên
Được sự ủng hộ của các cấp, ban ngành, phụ huynh toàn trường… hỗ trợ cơ
sở vật chất cho nhà trường và đặc biệt là sự quan tâm đầu tư các trang thiết bị hiện đại của Ban giám hiệu nhà trường trong những năm học vừa qua
Nhà trường có máy chiếu Projector, máy ảnh kỹ thuật số, hệ thống máy vi tính hiện đại được nối mạng Internet, đàn organ điện tử…
Giáo viên được tham gia các lớp tập huấn sử dụng công nghệ thông tin nên khá thành thạo khi sử dụng các phương tiện, thiết bị dạy học đặc trưng của bộ môn Bên cạnh đó với lòng nhiệt tình, sáng tạo, có ý thức trong đổi mới phương pháp dạy học nên hiệu quả của giờ dạy được nâng cao
Trang 6Học sinh rất say mê và hứng thú học tập môn âm nhạc, đặc biệt là những tiết học có sử dụng, khai thác các phương tiện,thiết bị hỗ trợ dạy học
Tuy nhiên việc sử dụng có hiệu quả các phương tiện, thiết bị trong đổi mới phương pháp giảng dạy bộ môn Âm nhạc đòi hỏi người giáo viên phải đầu tư nhiều hơn về thời gian và các điều kiện phục vụ tiết dạy, trước giờ dạy phải chuẩn bị lâu hơn và để tiến trình tiết học diễn ra theo dự kiến về mặt thời gian, nội dung kiến thức…giờ học còn bị chi phối và phụ thuộc vào các điều kiện như: nguồn điện, các
đồ dùng dạy học cần thiết khác…
Từ những năm học trước, mặc dù đã có nhiều cố gắng trong cách thay đổi phương pháp dạy học bộ môn đặc trưng nhưng bản thân tôi nhận thấy sự thu hút học sinh qua từng tiết học vẫn chưa cao, ý thức về cái đẹp âm nhạc chưa đồng đều
ở mỗi học sinh…
Lấy ví dụ chất lượng học sinh cuối năm học những năm học chưa ứng dụng CNTT vào dạy học: Năm 2008-2009 chất lượng của học sinh toàn trường bộ môn
Âm nhạc : 87% trên trung bình; Năm 2009-2010 chất lượng của học sinh toàn trường bộ môn Âm nhạc : 89% trên trung bình; Năm 2010-2011 chất lượng của học sinh toàn trường bộ môn Âm nhạc : 92% trên trung bình
Qua kết quả trên có thể thấy được việc sử dụng chưa hiệu quả các phương tiện thiết bị trong đổi mới phương pháp dạy học bộ môn Âm nhạc, đã dẫn đến việc chưa thực sự thu hút được sự tham gia của học sinh, hoạt động tích cực của học sinh chưa cao, điều này cũng ảnh hưởng khả năng nhận thức thẩm mĩ của học sinh
về âm nhạc Trước những tồn tại về việc sử dụng các phương tiện dạy học chưa hiệu quả, sau một vài năm thử nghiệm, tìm tòi, học hỏi, tôi đã mạnh dạn tìm ra giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng các phương tiện dạy học, nhất là trong đổi mới phương pháp dạy học bộ môn Âm nhạc
III CÁC BIỆN PHÁP ĐÃ TIẾN HÀNH ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
1 Phương pháp kể chuyện
Trong các giờ học âm nhạc thường thức ngoài những thông tin đã có trong sách giáo khoa, nếu giáo viên có những câu chuyện về tác giả, tác phẩm hay các tư
Trang 7liệu về sinh hoạt âm nhạc, về các loại nhạc cụ thì sẽ thu hút được sự tập trung chú
ý của học sinh vào bài học, giúp các em dễ nhớ hơn nội dung bài học và góp phần tích cực trong việc giáo dục đạo đức, tình cảm cho các em thông qua bộ môn
Ví dụ: Khi giới thiệu về nhạc sĩ Hoàng Việt tôi kể cho các em nghe hoàn cảnh
hy sinh của nhạc sĩ, các em thực sự xúc động khi nghe câu chuyện này khi giới thiệu về nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu tôi kể cho các em nghe câc chuyện nhạc sĩ sáng tác ca khúc đầu tay của mình “Đoàn vệ quốc quân” như thế nào, giới thiệu cho các
em biết thành công lớn của nhạc sỹ Phan Huỳnh Điểu đó là phổ nhạc cho các bài thơ “ Thuyền và biển - thơ Xuân Quỳnh” “Hành khúc ngày và đêm - Thơ Bùi Công Minh” “Bóng cây Kơnia - thơ Ngọc Anh”
Dạy bài “ Một số nhạc cụ dân tộc (tiết 13 lớp 8) Khi giới thiệu Cồng, chiêng tôi đã kể cho các em nghe phong tục người tây nguyên sữ dụng cồng, chiêng trong
lễ “thổi tai” Một nghi lễ trang trọng của họ Nói đến đàn đá kể cho học sinh nghe chuyện người Pháp đã lấy cắp đàn đá cổ của người Việt, chúng ta đựoc phát hiện trước năm 1930 tại Tây nguyên Qua những câu chuyện như vậy đã góp phần không nhỏ trong việc giáo dục ý thức giữ gìn bảo vệ bản sắc văn hoá dân tộc và lòng yêu quê hương đất nước cho học sinh
2 Sử dụng tranh ảnh
Mỗi bài âm nhạc thường thức trong sách giáo khoa các em đều có tranh ảnh minh hoạ nhưng chất lượng của nó chưa cao chủ yếu là hình đen trắng Việc vẽ phóng to những bức tranh đó và tô màu bức tranh sẽ giúp cho các em quan sát rõ hơn, hấp dẫn hơn Điều này sẽ góp phần cho giờ học sinh động và hiệu quả hơn Ngoài ra tôi còn sưa tầm các tranh ảnh từ các tư liệu khác để giới thiệu cho các em
Trang 83 Nghe nhạc
Trong bài học âm nhạc thường thức thì nghe nhạc là phần không thể thiếu được Tuỳ từng tiết học, tuỳ vào điệu kiện trang thiết bị môn học ở trường mà cho học sinh nghe nhạc bằng nhiều hình thức khác nhau
3.1 Học sinh hát:
Một số tác giả có nhiều ca khúc viết dành cho thiếu nhi như nhạc sĩ Phong Nhã Vì vậy giáo viên cần tạo điều kiện, khuyến khích các em trình bày các ca khúc này, điều này làm cho các em thực sự hứng thú Mặt khác các bạn trong lớp cũng mong muốn được nghe bạn mình hát Qua việc trình bày các ca khúc của nhạc sĩ các em sẽ nhớ hơn tên tác giả của các ca khúc, hiểu rõ hơn cái hay cái đẹp của từng tác phẩm mà các em đã thể hiện Có thể cho các em hát đơn ca, song ca, tốp ca hoặc cả lớp cùng hát tuỳ theo tính chất của từng bài
3.2 Giáo viên hát:
Qua quá trình giảng dạy học sinh ở trường THCS tôi nhận thấy các em rất thích được nghe thầy cô mình hát mặc dù có thể giáo viên hát không hay bằng các
ca khúc trong băng đĩa Hiện nay có nhiều ca khúc của các nhạc sĩ in trong tuyển tập các ca khúc chúng ta có thể sưu tầm và tập hát để hát cho các em nghe trong các giờ dạy âm nhạc thường thức
3.3 Sử dụng đàn Organ:
Với những bài giới thiệu nhạc cụ, để cho học sinh nghe và phân biệt âm sắc của các nhạc cụ giáo viên có thể sử dụng tiếng đàn được cài sẵn trong đàn organ để giới thiệu cho các em Ngoài ra giáo viên có thể đánh đàn cho các em nghe bài độc
Trang 9tấu sữ dụng bằng tiếng loại nhạc cụ mà các em vừa được giới thiệu Qua đó cho học sinh phân biệt và đưa ra những nhận xét về màu sắc âm thanh của từng loại nhạc cụ
3.4 Nghe băng đĩa:
Việc cho học sinh nghe nhạc qua băng đĩa trong giờ học âm nhạc thường thức
là rất quan trọng bởi chất lượng âm thanh, phối khí của các tác phẩm trong băng đĩa khá tốt tạo điều kiện kích thích phát triển khả năng cảm thụ âm nhạc cho các
em học sinh
Một khó khăn thực tế là các tác phẩm âm nhạc mà giáo viên cần tìm nằm rải rác ở các băng đĩa khác nhau, để tránh thực hiện nhiều thao tác khi dạy giáo viên nên sưu tầm, tập hợp các bài hát vào một đĩa để giới thiệu cho học sinh dễ dàng hơn
3.5 Sử dụng CNTT :
Đây chính là phần lợi thế nhất của phân môn âm nhạc thường thức, sử dụng CNTT 100% vào tất cả các tiết học phân môn này mà không bị nhàm chán
Đưa bài giảng điện tử vào dạy âm nhạc thường thức, các đoạn video lip giới thiệu nhạc sĩ, ảnh nhạc sĩ, các bài KARAOKE, để HS theo dõi sẽ dễ dàng hơn trong quá trình tiếp thu kiến thức âm nhạc thường thức Gv chiếu những hình ảnh, video lip cho HS quan sát, âm thanh để HS lắng nghe, nêu hệ thống câu hỏi dẫn dắt giúp học sinh phát hiện kiến thức
Về vấn đề đổi mới PPDH trong đó có ứng dụng CNTT đưa bài giảng điện tử trong dạy học, đã có nhiều bài viết được trình bày trong các hội thảo liên quan Ví dụ:
- Ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy môn Âm nhạc ở trường Cao Đẳng Sư Phạm Tác giả:Lê Minh Phước – NXB Đại Học Sư Phạm
- Một số giải pháp tăng cường ứng dụng CNTT ngành âm nhạc- Tác giả:PGS-TS Nguyễn Đức Vũ- Đại học Huế.
Trang 10- Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học môn Âm nhạc- Tác giả:Trần Đại Đức- NXB trẻ.
* Phối hợp các phương pháp trong tiết dạy
Sự phối hợp các phương pháp trong tiết học là rất quan trọng Chúng ta phải lựa chọn phương pháp nào cho từng tiết học cụ thể sử dụng phối hợp các phương pháp đó như thế nào để đạt hiệu quả cao nhất Có thể chia phân môn am nhạc thường thức thành 3 dạng bài như sau:
- Giới thiệu tác giả, tác phẩm
- Giới thiệu một số nhạc cụ
- Giới thiệu một số thể loại âm nhạc
1 Đối với bài giới thiệu về tác giả, tác phẩm
Ngoài việc giới thiệu nhạc sĩ, tác phẩm âm nhạc qua sách giáo khoa, giáo viên
kể cho học sinh nghe những câu chuyện về tác giả, sự ra đời của các tác phẩm tiếp đến cho các em trình bày các ca khúc của các nhạc sĩ mà các em thuộc Giáo viên hát trích đoạn một vài ca khúc tiêu biểu cho các em nghe và cuối cùng là cho các
em nghe qua băng đĩa
Ví dụ: Giới thiệu về nhạc sĩ Phong Nhã và
bài hát “ Ai yêu Bác Hồ Chí Minh hơn thiếu
niên nhi đồng” Đây là nhạc sĩ có nhiều ca khúc
mà các em thuộc cho nên khi dạy bài này nên để
các em trình bày các tác phẩm của nhạc sĩ Phong
Nhã để các em có những tình cảm, ấn tượng với
tác giả Có thể cho học sinh biết thêm nhạc sĩ
Phong Nhã là người đưa ra ý tưởng xây dựng nhà thiếu nhi - trung tâm sinh hoạt của các em vui chơi, học tập
2 Đối với bài giới thiệu các nhạc cụ