Một số kinh nghiệm trong việc ôn tập, hệ thống hóa kiến thức môn hóa học chương trình thpt phù hợp với hình thức thi trắc nghiệm để góp phần nâng cao chất lượng trong các kỳ thi tuyển sinh

SỞ GD - ĐT NINH THUẬN TRUNG TÂM GDTX TỈNH lll SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ KINH NGHIỆM TRONG VIỆC ÔN TẬP,HỆ THỐNG HÓA KIẾN THỨC MÔN HÓA HỌC CHƯƠNG TRÌNH THPT PHÙ HỢP VỚI HÌNH THỨC TH

SỞ GD - ĐT NINH THUẬN TRUNG TÂM GDTX TỈNH

lll

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ KINH NGHIỆM TRONG VIỆC

ÔN TẬP,HỆ THỐNG HÓA KIẾN THỨC MÔN HÓA HỌC CHƯƠNG TRÌNH THPT PHÙ HỢP VỚI HÌNH THỨC THI TRẮC NGHIỆM

ĐỂ GÓP PHẦN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG TRONG CÁC KỲ THI TUYỂN SINH ĐẠI HỌC

HỆ VỪA LÀM VỪA HỌC

NGƯỜI VIẾT : ĐỖ TRUNG THU.MSc (PHÓ GĐ TRUNG TÂM GDTX NINH THUẬN -

GIẢNG DẠY BỘ MÔN HÓA HỌC )

Ninh Thuận,tháng 5 năm 2010

MỤC LỤC

· · ·

I/- Đặt vấn đề

II/- Nội dung ôn tập,hệ thống hóa kiến thức bộ môn

II.1- Các nội dung ôn tập,hệ thống hóa

II.1.1: Phần hướng dẫn học viên tự học,tư nghiên cứu: II.1.2: Phần giáo viên ôn trên lớp:

II.1.2.1- Phần đại cương II.1.2.2- Phần hệ thống các hợp chất vô cơ

II.1.2.3- Phần hệ thống kim loại

II.1.2.4- Phần hệ thống phi kim II.1.2.5- Phần hệ thống chất hữu cơ

II.2- Một số yêu cầu về kiến thức,kỹ năng cần ôn tập cho học viên:

II.2.1- Yêu cầu về lý thuyết II.2.2- Yêu cầu về thực hành

II.2.3- Yêu cầu về bài toán hóa học

II.3- Một số yêu cầu mà giáo viên phải lưu ý thường xuyên cho học viên để có thể tìm được nhanh,chính xác phương án trả lời các câu hỏi trắc nghiệm

III/- Kết luận

I/- ĐẶT VẤN ĐỀ :

Để từng bước chấn chỉnh,kiểm soát chặc chẽ hơn và nhằm nâng cao chất lượng trong các kỳ thi tuyển sinh Cao đẳng,Đại học hệ vừa làm vừa học(hệ tại chức cũ) ngày 25.11.2008 Bộ GD&ĐT đã ký quyết định số 62/2008/QĐ-BGDĐT thay thế quyết định số 01/2001/QĐ-62/2008/QĐ-BGDĐT ngày 29.01.2001 của Bộ GD&ĐT về việc thi tuyển sinh vào các trường đại học và cao đẳng theo hình thức vừa làm vừa học(hệ tại chức cũ)

Theo quyết định này,từ năm 2009 :

+ Các kỳ thi tuyển sinh cao đẳng,đại học hệ vừa làm vừa học sẽ được tổ chức tâp trung mỗi năm 2 đợt : đợt 1 vào tháng 3,tháng 4 và đợt 2 vào tháng 10,tháng 11

+ Đề thi tuyển sinh lấy từ cục Khảo thí và Kiểm định chất lượng của Bộ

GD&ĐT Hình thức thi của các môn Vật lý,Hóa học,Sinh học,tiếng Anh

đều theo hình thức trắc nghiệm.;các môn còn lại thi theo hình thức tự luận

Với sự thay đổi tương đối toàn diện như vập đòi hỏi người dạy và người học phải có những sự thay đổi về phương pháp,nội dung giảng dạy và học ậtp cho thật tích cực và phù hợp

Đối với Trung tâm GDTX:một trong những nhiệm vụ trước mắt và lâu dài của Trung tâm là liên kết với các trường Trung cấp,Cao đẳng và Đại học trong cả nước để tổ chức Đào tạo trình độ Trung cấp,Cao đẳng,Đại học tại địa phương theo hình thức không chính quy(tại chức,VHVL hay VLVH) nhằm đào tạo,bồi dưỡng nguồn nhân lực vừa yếu vừa thiếu tại địa phương góp phần thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội địa phương trong thời gian trước mắt và lâu dài

Với tình hình chung trong cả nước là ngành học GDTX ngày càng ổn định;nội dung chương trình ngày càng nâng cao và hiện đại hơn,chất lượng tuyển sinh đầu vào ngày càng được nâng cao,điểm tuyển sinh ngày càng cao hơn

Để góp phần cùng các trường Cao đẳng,Đại học trong việc nâng cao chất lượng tuyển sinh đầu vào,Trung tâm GDTX Tỉnh phải tổ chức các lớp ôn thi tuyển sinh để giúp học viên (nhất là học viên lớn tuổi đã rời nhà trường phổ thông từ lâu) có điều kiện nắm bắt và hệ thống lại kiến thức phổ thông để có thể đạt những yêu cầu nhất định khi làm bài thi tuyển sinh

Tôi nhận thấy khi thực hiện chương trình này có rất nhiều khó khăn :

l Thời gian ôn luyện không nhiều

l Chương trình Hoá học hiện nay là chương trình cải cách,được thiết kế theo đường thẳng,kiến thức này là cơ sở để tiếp thu kiến thức kia,kiến thức sau

bổ sung,hoàn chỉnh cho kiến thức trước nhưng đối tượng có những đặc điểm như trên nên việc nắm chắc kiến thức,hệ thống hóa kiến thức,vận dụng kiến thức là một vấn đề khó khăn

l Đại bộ phận học viên là những người rời ghế nhà trường phổ thông đã lâu,kiến thức phổ thông đã rơi rụng nhiều.Một số ít mới rời nhà trường phổ thông thì lại thuộc vào thành phần khi học phổ thông không phảìi là HS có trình độ phổ thông xếp loại giỏi ,khá nênđã không trúng tuyển vào các trường lớp chính quy

Việc thay đổi hình thức thi tuyển sinh môn Hóa từ hình thức tự luận sang hình thức trắc nghiệm đòi hỏi người dạy phải có sự thay đổi phù hợp

về phương pháp,nội dung giảng dạy và người học cũng phải có sư thay đổi thích hợp phương pháp học tập

Việc tổ chức ôn tập,hệ thống hóa kiến thức cho học viên trước các kỳ thi vốn rất khó khắn nay lại cáng khó khăn hơn vì nếu làm bài theo phương pháp

tự luận đôi khi còn có sự may mắn do trúng “tủ” thì nay làm bài theo phương pháp trắc nghiệm không thể con sự may mắn đó mà đòi hỏi người dạy phải hệ thống hóa đầy đủ những kiến thức chuẩn của chương trình và người học cũng phải có phương pháp thời gian để nắm được hệ thống kiến thức đóTừ những thức tế khó khăn nêu trên,bản thân thấy rằng việc ôn tập,hệ thống hóa thức cho học viên trước khi thi tuyển sinh vào các lớp Đại học tại chức(vừa làm vừa học)trong các Trung tâm GDTX là một việc phải cần phải đầu tư nhiều công sức trong việc chọn lọc kiến thức và phương pháp soạn giảng

II/- NỘI DUNG ÔN TẬP,HỆ THỐNG HÓA KIẾN THỨC BỘ MÔN :

Do đặc điểm của của việc đánh giá kiểm tra kiến thức bằng hình thức

trắc nghiệm khách quan nên việc Ôn tập kiến thức cơ bản có vai trò rất quan

trọng trong việc giúp cho học viên hoàn chỉnh kiến thức cũ để tiếp thu kiến thức mới,giúp cho học viên năng lực giải quyết các vấn đề trong các dạng câu hỏi trắc nghiệm

Để HS đạt kết quả tốt trong kiểm tra đánh giá bằng phương pháp trắc nghiệm cũng như bằng phương pháp tự luận trước đây việc ôn tập của

giáo viên phải tiến hành thường xuyên,tiến hành bằng nhiều phương pháp,hình thức đa dạng để học viên không bị nhàm chán.Cũng thông qua các câu hỏi khác nhau,các bài tập căn bản,bằng các sơ đồ tổng hợp xoay quanh các kiến

thức cơ bản từ đó giáo viên có những câu hỏi trắc nghiêm,những bài tập nhỏ

dạng trắc nghiệm để giúp cho học viên hiểu rõ,nhớ lâu,vận dụng tốt,đồng thời

có thể giúp cho học viên năng lực làm chủ các tình huống có vấn đề khi thay

đổi câu hỏi.Từ đó hình thành năng lực tự giải quyết vấn đề,phát triển tư duy cho học viên

Trên cơ sở ôn tập một dung lượng kiến thức nào đó thì nhiều nội dung

có liên quan sẽ được khắc sâu,sẽ được hệ thống hóa một cách tự nhiên,học viên không những được khắc sâu kiến thức mới,củng cố kiến thức cũ mà còn thấy được mối liên quan giữa chúng,nắm được các quy luật biến đổi giữa chúng.Đồng thời qua hệ thống hóa kiến thức cũng giúp cho học viên biết cách trả lời các câu hỏi về phân loại,nhận biết,tách,điều chế các chất,các loại chất

II.1/- CÁC NỘI DUNG CẦN ÔN TẬP,HỆ THỐNG HÓA :

Thông thường với thời gian ôn luyện cho mỗi lớp luyện thi từ 70 đến 80

tiết cho cả nội dung chương trình Hóa học của cả 3 năm lớp 10,11,12 là rất

ngắn nên việc xác định nội dung ôn luyện là rất quan trọng.Việc các định nội dung ôn luyện nầy theo kinh nghiệm bản thân là thường căn cứ vào nội

dung các đề thi tuyển sinh khối A,khối B của các trường CĐ,ĐH hệ chính quy trong các năm trước để xác định nội dung ôn tập cho phù hợp.Nội

dung ôn luyện này phải chon lọc để:

+ vừa đảm bảo tinh hệ thống,tính căn bản của mạch kiến thức + vửa đảm bảo xác suất cao nhất phù hợp nội dung đề thi tuyển sinh

Tuy nhiên việc ôn tập theo hình thức trắc nghiệm đòi hỏi phải ôn

kỹ,nhất là phần lý thuyết nhưng với thời gian ôn rất ngắn nên cần phải chọn lọc nội dung để chia làm 2 phần ôn:

ß Phần cho học viên tự ôn theo hệ thống câu hỏi của giáo viên

ß Phần giáo viên trực tiếp ôn trên lớp

II.1.1 - Phần học viên tự ôn tập tại nhà theo hướng dẫn của giáo viên:

Giáo viên chọn lọc một số kiến thức đơn giản mà học viên có thể tự xem lại và hiểu được(nhớ lại) một số kiến thức về kiến thức đại cương sau:

l GV hướng dẫn cho học viên tự xem lại các định nghĩa về nguyên

tử,phân tử,mol,khối lượng mol,thế nào kim loại,phi kim,là oxyt kim loại,oxyt phi kim,hydroxyt,muối

l GV hướng dẫn cho học viên tự ôn về các viết cấu hình electron của

các nguyên tố có Z từ 1 đến 20,Fe,Cu,Cr;;khái niệm về Liên kết ION,liên kết CHT(có cực và không cực),khái niệm về Độ âm điện,hóa trị

l GV hướng dẫn cho học viên tự ôn về dịnh nghĩa về Dung

dịch,nồng độ % và nồng độ mol

l GV hướng dẫn cho học viên tự ôn về dịnh nghĩa về khái niệm về

chất khử,chất oxihóa.số oxi hóa,phản ứng oxi hóa -khử

II.1.2 - Phần giáo viên ôn trên lớp:

Đây là phần quan trọng nhất II.1.2.1 - Phần đại cương :

Ngoài những kiến thức hướng dẫn học viên tự ôn mà GV đã hướng dẫn,GV đi sâu vào những nội dung sau

l Phân loại các loại đơn chất và hợp chất vô cơ,tính chất chung,sự liên quan giữa chúng (kẻ thành sơ đồ,bảng)

l Định luật,hệ thống tuần hoàn,các quy luật biến thiên tính chất của chúng

l Dung dịch điện ly(các tính chất cơ bản của dung dịch điện ly: dẫn điện,bảo toàn khối lượng,bảo toàn điện tích)-Các tính pH của dung dịch axit mạnh,bazơ mạnh-Độ điện ly α.Cách tính pH của dung dịch axit yếu,bazơ yếu.Điều kiện để phản ứng trao đổi ion xảy ra trong dung dịch các chất điện ly

l.Cân bằng phản ứng oxi hóa khử(chủ yếu là phương pháp thăng bằng electron)

II.1.2.2 - Phần hệ thống các hợp chất vô cơ :

· Hệ thống hóa các quy luật quan trọng của các hợp chất vô cơ:

+ Quy luật phản ứng trung hòa

+ Quy luật phản ứng giữa axit tác dụng với dung dịch muối + Quy luật phản ứng giữa muối tác dụng với dung dịch muối + Quy luật phản ứng giữa muối tác dụng với dung dịch bazơ + Quy luật phản ứng nhiệt phân

+ Quy luật phản ứng điện phân Khi ôn các quy luật này cần lưu ý các điều kiện chung,riêng và ôn luyện bằng các dạng toán cơ bản

· Hệ thống hóa các loại hợp chất vô cơ cơ bản: oxyt (oxyt kim loại và oxyt bazơ) axit,bazơ,hydroxyt lưỡng tính,muối.Khi ôn luyện phần này cần lưu

ý tính tan trong nước;’so sánh độ mạnh của axit,bazo

II.1.2.3 - Phần hệ thống kim loại :

· Hệ thống hóa các quy luật phản ứng giữa kim loại và các chất : Oxy,Phi kim thông thường (Halogen,S ),nước,bazo,axit(axit mà H+

thể hiện tính oxi hóa và axit mà gốc axit thể hiện tính oxi hóa),dung dịch muối

Lưu ý : nên dùng Na,Mg,Al,Fe để làm ví dụ minh họa cho mỗi tính chất,qua đó so sánh mức độ hoạt động hóa học của chúng (dãy điện hóa).Từ đó

nắm được phương pháp điều chế kim loại và các hợp chất của chúng;biết cách nhận biết kim loại,các hợp chất quan trọng của các kim loại và tách chúng ra khỏi hổn hợp

· Một số vấn đề khác :

+ Điều chế kim loại + Sự ăn mòn kim loại - các phương pháp chống ăn mòn

+ Nước cứng,cách làm mất tính cứng của của nước

+ Hợp chất nhôm lưỡng tính

+ Các trạng thái hóa trị của Fe

II.1.2.4 - Phần hệ thống phi kim :

· Hệ thống hóa quy luật phi kim tác dụng với các chất : kim loại,nước,bazơ,axit,dung dịch muối

Lưu ý nên dùng nhựng phi kim thông dụng như Halogen,S,P,N2 để minh họa

® Các dạng bài toán vô cơ :

+ Các bài toán tính theo công thức,phương trình.Xác định tên Kim

loại,Phi kim hoặc 1hợp chất (hoặc nhiều chất của các nguyên tố cùng nhóm ) bằng cách tính theo thành phần nguyên tố ( theo công thức) và phương trình

+ Bài toán tính thành phần hổn hợp theo phương trình

+ Bài toán có áp dụng các loại nồng độ,áp suất,thể tích

+ Bài toán sử dụng khối lượng mol trung bình trong việc lập công thức

các chất của các nguyên tố cùng nhóm

II.1.2.5 - Phần hệ thống chất hữu cơ :

lThuyết cấu tạo hóa học,các khái niệm đồng đẳng,đồng phân,liên kết hoá học,nhóm chức

l Phương pháp gọi tên,công thức tổng quát,tính chất hóa học,phương pháp điều chế,nhận biết của các Hydrocacbon chính.Sự liên quan giữa chúng

l Phương pháp gọi tên,công thức tổng quát,tính chất hóa học,phương pháp điều chế,nhận biết của các Hợp chất hữu cơ có nhóm chức : Rượu - Anđêhyt - Axit - Etse.Sự liên quan giữa các hợp chất này

l Hệ thống hóa về mối liên quan giữa Hydrocacbon (no,không no,thơm) - Dẫn xuất Halogen - Rượu - Anđêhyt - Axit - Este (Cho các ví dụ ) Xây dựng sơ đồ điều chế từ xenlulozơ hoặc từ đá vôi,than đá,nước đến các chất hữu cơ đã học trong chương trình lớp11,12

® Các dạng bài toán hữu cơ :

+ Các bài toán tính theo công thức,phương trình.Lập công thức 1 chất,1

loại chất (các chất cùng dãy đồng đẳng hay các nguyên tố cùng nhóm ) bằng cách tính theo thành phần nguyên tố ( theo công thức) và phương trình

+ Bài toán tính thành phần hổn hợp theo phương trình

+ Bài toán có áp dụng các loại nồng độ,áp suất,thể tích

+ Bài toán sử dụng khối lượng mol trung bình,chỉ số cacbon trung bình

trong việc lập công thức các chất cùng loại

Thông thường trong hầu hết các bài toán hữu cơ đều có phần xác định CTPT hoặc CTCT các chất

II.2 /- MỘT SỐ YÊU CẦU VỀ KIẾN THỨC,KỸ NĂNG CẦN ÔN TẬP CHO HỌC VIÊN :

II.2.1 /- Yêu cầu về lý thuyết:

Lý thuyết là phần nội dung mà số lượng câu hỏi chiếm tỷ trọng nhiều nhất trong đề thi trắc nghiệm

Để giúp học sinh đạt yêu cầu khi trả lời các câu hỏi về lý thuyết,giáo viên cần ôn tập cho học sinh nắm vững những vấn đế sau:

l Nắm được nội dung các định luật ,các khái niệm cơ bản thuộc phần

đại cương:định luật tuần hoàn,thuyết điện ly,cân bằng hóa học và nguyên lý chuyển đời cân bằng hóa học,phản ứng oxihóa-khử

l Nắm rõ CTPT tổng quát của các loại hợp chất hữu cơ,cách viết

nhanh các CTCT thu gọn các đồng phân,phương pháp gọi tên các chất hữu

cơ

l Biết và hiểu được những kiến thức chung về lý thuyết hóa học:

+ Tính chất vật lý chung của các chất hữu cơ có nhóm chức + Tính chất hóa học chung của các hợp chất hữu cùng loại(tính tan,trạng thái vật lý ),của các kim loại và hợp chất của chúng (tính tan,các tính chất chung và riêng )

l Biết và hiểu được tính chất hóa học cơ bản của từng loại chất hữu

cơ và các chất vô cơ đã học trong chương trình

l Biết một số ứng dụng,phương pháp điều chế một số hợp chất quan

trọng và có nhiều ứng dụng trong sản xuất đời sống

l Biết được mối quan hệ giữa các chất về tính chất hóa học,về điều

chế

Sau đây là một số ví dụ minh họa(phương án có chữ in đậm là phương

án đúng)

Ví dụ 1:

Trong thành phần của quặng Đolomit có chứa:

Ví dụ 2:

Phát biểu nào sau đây sai:Trong mội chu kỳ,khi đi từ trái sang phải có

các quy luật biến thiên tuần hoàn là:

A Hóa trị cao nhất đối với oxi tăng dần từ 1 đến 7

B Số electron lớp ngoài cùng tăng dần từ 1 đến 8

C Tính kim loại giảm dần,tính phi kim tăng dần kết thúc là khí trơ

D Oxit và hydroxyt có tính axit giảm dần,tính bazơ tăng dần

Ví dụ 3:

Phản ứng tổng hợp NH3

N2 (k) + 3 H2 (k) D 2 NH3 (k) - ΔH Cho biết biện pháp để nâng cao hiệu suất tổng hợp NH3 là :

A Tăng Nito và Hydro vào hệ B Tăng áp suất của hệ

C Giữ ở nhiệt độ 4500C D Cả 3 yếu tố A,B,C

Ví dụ 4:

Tính chất hóa học cơ bản chung của Kim loại kiềm,kiềm thổ và nhôm là :

Ví dụ 5:

Phản ứng axit-bazơ là:

A Phản ứng giữa 1 Axit va 1 bazơ

B Phản ứng trong đó có sự cho và nhận proton

C Phản ứng trong đó có sự cho và nhận electron

D Phản ứng không có sự thay đổi số oxihóa của các nguyên tố

Ví dụ 6 :

Thêm nước nguyên chất vào 0,5 lít dung dịch NaOH có pH=12 thành 5 lít dung dịch mới.pH của dung dịch mới là:

Ví dụ 7 :

Các Kim loại thuộc phân nhóm chính nhóm II:

C Được điều chế bằng cách điện phân nóng chảy muối halogenua của

chúng D B và C

Ví dụ 8 :

Glucozơ có đầy đủ các tính chất hóa học của :

A Ancol đa chức và Anđêhyt đơn chức

B Ancol đa chức và Anđêhyt đa chức

C Ancol đơn chức và Anđêhyt đơn chức

D Ancol đơn chức và Anđêhyt đa chức

Ví dụ 9 :

Hợp kim có những tính chất nào tương tự tính chất của các kim loại

trong hổn hợp ban đầu:

Ví dụ 10 :

Sắp xếp tính bazơ của các Hydroxyt : NaOH,KOH,Mg(OH)2,Al(OH)3 theo thứ tự tặng dần:

A NaOH < KOH < Mg(OH)2 < Al(OH)3

B Mg(OH)2 < NaOH < KOH < Al(OH)3

C Al(OH)3 < Mg(OH)2 < KOH < NaOH

D Al(OH)3 < Mg(OH)2 < NaOH < KOH

Ví dụ 11 :

Trong các khẳng định sau đây:

1/- Sắt có khả năng tan trong dung dịch FeCl3 dư

2/- Sắt có khả năng tan trong dung dịch CuCl2 dư

3/- Đồng có khả năng tan trong dung dịch PbCl2 dư

4/- Đồng có khả năng tan trong dung dịch FeCl2 dư

5/- Đồngcó khả năng tan trong dung dịch FeCl3 dư

Khẳng định nào sai:

Ví dụ 12 :

Số lượng các đồng phân Ancol ứng với CTPT C4H10O là

Ví dụ 13 :

Liên kết Kim loại là :

A Tương tác giữa kim loại và các electron tự do

B Tương tác giữa Ion kim loại với Ion kim loại

C Tương tác giữa kim loại với kim loại

D Tương tác giữa Ion kim loại và các electron tự do

Ví dụ 14 :

Các chất nào sau đây làm mềm tính cứng tạm thời của nước

A NaOH,K2CO3,Na3PO4 B KOH,HCl,KCl

C Na2SO4,NaHCO3,Na2CO3 D NaCl,KOH,K3PO4

Ví dụ 15 :

Trong những trường hợp sau đây,các ion nào có thể tồn tại đồng thời trong 1 dung dịch:

A Na+ , Cu2+ , Cl- , OH- B K+ , Fe2+ , Cl- , SO4

C Ba2+ , K+ , Cl- ,SO42- D Pb2+ ,NO3- ,SO42- , Mg2+

Ví dụ 16 :