Sử dụng phương pháp tự học trong dạy học phần công dân với đạo đức môn giáo dục công dân lớp 10 ở trường THPT tam dương, tỉnh vĩnh phúc hiện nay

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ =====o0o===== NGUYỄN THỊ HÀ NINH SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP TỰ HỌC TRONG DẠY HỌC PHẦN “CÔNG DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC” MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

=====o0o=====

NGUYỄN THỊ HÀ NINH

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP TỰ HỌC TRONG DẠY HỌC PHẦN “CÔNG DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC”

MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10

Ở TRƯỜNG THPT TAM DƯƠNG, TỈNH VĨNH PHÚC HIỆN NAY

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học môn Giáo dục công dân

ở trường Trung học phổ thông

Người hướng dẫn khoa học: ThS Nguyễn Quang Thuận

HÀ NỘI, 2016

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện khóa luận, tôi đã nhận được sự giúp đỡ,

sự động viên, hướng dẫn, chỉ bảo tận tình và chu đáo của thầy giáo ThS Nguyễn Quang Thuận và những ý kiến đóng góp của các thầy cô trong khoa Giáo dục Chính trị

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới các thầy giáo, cô giáo trong khoa Giáo dục Chính trị, đặc biệt là sự hướng dẫn chỉ bảo tận tình của thầy giáo ThS Nguyễn Quang Thuận

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến các thầy giáo, cô giáo, các em học sinh trường THPT Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận của mình

Do điều kiện thời gian, năng lực còn hạn chế nên khóa luận không tránh khỏi những thiếu sót Tôi rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô và các bạn để khóa luận của tôi được hoàn chỉnh hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, 5 tháng 5 năm 2016

Sinh viên

Nguyễn Thị Hà Ninh

LỜI CAM ĐOAN

Khóa luận tốt nghiệp này được hoàn thành dưới sự hướng dẫn của

thầy giáo, ThS Nguyễn Quang Thuận Tôi xin cam đoan rằng:

Đây là kết quả nghiên cứu của riêng tôi Không trùng lặp với bất cứ

công trình nghiên cứu nào

Trong quá trình làm khóa luận, tôi đã kế thừa những thành tựu của

các nhà khoa học với sự trân trọng và biết ơn

Hà Nội, 5 tháng 5 năm 2016

Sinh viên

Nguyễn Thị Hà Ninh

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

HS : Học sinh

GV : Giáo viên GDCD : Giáo dục công dân GD&ĐT : Giáo dục và Đào tạo SGK : Sách giáo khoa THPT : Trung học phổ thông

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP TỰ HỌC TRONG DẠY HỌC PHẦN “CÔNG DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC” MÔN GDCD LỚP 10 Ở TRƯỜNG THPT HIỆN NAY 5

1.1 Cơ sở lý luận của việc sử dụng phương pháp tự học trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD lớp 10 5

1.2 Cơ sở thực tiễn của việc sử dụng phương pháp tự học trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD lớp 10 ở trường THPT Tam Dương, Vĩnh Phúc 13

Chương 2 QUY TRÌNH SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP TỰ HỌC TRONG DẠY HỌC PHẦN “CÔNG DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC” MÔN GDCD LỚP 10 Ở TRƯỜNG THPT TAM DƯƠNG, VĨNH PHÚC 18

2.1 Quy trình thiết kế bài giảng 18

2.2 Quy trình thực hiện bài giảng 21

2.3 Quy trình kiểm tra, đánh giá kết quả tự học của HS 22

Chương 3 THỰC NGHIỆM SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP TỰ HỌC TRONG DẠY HỌC PHẦN “CÔNG DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC” MÔN GDCD LỚP 10 Ở TRƯỜNG THPT TAM DƯƠNG, VĨNH PHÚC 26

3.1 Kế hoạch thực nghiệm 26

3.2 Nội dung thực nghiệm 28

3.3 Kết quả thực nghiệm 45

3.4 Kết luận thực nghiệm 48

KẾT LUẬN 51

DANH MỤC THAM KHẢO 53

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Cuộc sống luôn vận động và phát triển không ngừng Nó đòi hỏi mọi người phải vận động để theo kịp sự phát triển của xã hội Chính vì vậy mà tinh thần tự học có vai trò vô cùng quan trọng Tự học được xem là một phương pháp đã trở thành quen thuộc đối với mỗi chúng ta, là một truyền thống của người Việt

Tại điều 5, Luật Giáo dục 2005 quy định: “Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập, ý chí vươn lên” Đây là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược vô cùng quan trọng trong việc đào tạo ra nguồn nhân lực có đủ phẩm chất, năng lực, có tư duy độc lập, năng động, sáng tạo để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Tự học chính là con đường tích cực để phát triển nội lực của mỗi cá nhân, là động lực chính của quá trình giáo dục- đào tạo

Thực hiện chỉ đạo trên, các trường THPT đã phát động phong trào sử dụng phương pháp dạy học nhằm rèn luyện năng lực tự học cho học sinh Từ phương pháp lấy người dạy làm trung tâm chuyển sang phương pháp lấy người học làm trung tâm, phương pháp dạy học sang phương pháp nghiên cứu.Tuy nhiên, trên thực tế, học sinh còn gặp khá nhiều khó khăn trong việc

tự học Vấn đề áp dụng phương pháp tự học truyền thống đã và đang được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo, các giáo viên ở trường THPT Tam Dương, Vĩnh Phúc Nếu sử dụng những phương pháp dạy học tích cực và các kỹ năng vào hướng dẫn tự học thì sẽ phát huy được những ưu điểm và khắc phục được

những hạn chế vốn có của phương pháp này Vì vậy, tôi chọn đề tài: “Sử

dụng phương pháp tự học trong dạy học phần “Công dân với đạo đức”

môn Giáo dục công dân lớp 10 ở trường THPT Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc hiện nay” làm đề tài khóa luận tốt nghiệp của mình

2.Lịch sử nghiên cứu đề tài

Trong lịch sử hình thành và phát triển của nền giáo dục, tự học là vấn đề được rất nhiều nhà giáo dục quan tâm, nghiên cứu từ lâu cả về mặt lý luận và thực tiễn, nhằm phát huy được học tập tích cực của người học.Vấn đề tự học

tự đào tạo của người học đã được Đảng, Nhà nước quan tâm quán triệt sâu sắc

từ nhiều năm qua

Trên thế giới, ngay từ thời cổ đại đã cónhiều tác giả nghiên cứu về những vấn đề liên quan đến việc tự học Montaigne là một trong những nhà văn có ảnh hưởng nhất của thời kỳ Phục Hưng Pháp, ông đã từng khuyên

rằng: “Tốt hơn là ông thầy để cho học trò tự học, tự đi lên phía trước, nhận

xét bước đi của họ, đồng thời giảm bớt tốc độ của thầy cho phù hợp với sức học của trò”.N.A Rubakin là nhà bác học, nhà văn học có tài người

Nga,trong cuốn sách “Tự học thế nào” của ông đã tổng kết toàn bộ kinh

nghiệm quý báu từ cuộc đời lao động sách vở cần mẫn của ông Ở tác phẩm này, ông nêu lên cơ sở khoa học của việc tự học

Gần đây, các nước phương Tây nổi lên cuộc cách mạng tìm phương pháp giáo dục mới dựa trên cơ sở tiếp cận “Lấy người học làm trung tâm” để làm sao phát huy hết năng lực của người học Tiêu biểu là J.Deway- nhà triết học, tâm lý học và nhà cải cách giáo dục người Mỹ, ông cho rằng: Học sinh là mặt trời, xung quanh nó quy tụ mọi phương diện giáo dục

Ở Việt Nam, các nhà khoa học, nhà giáo đã dành nhiều thời gian nghiên cứu vấn đề tự học của học sinh, sinh viên như: Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt,

Hà Thị Đức, Nguyễn Nghĩa Dân, Nguyễn Cảnh Toàn, Trần Thị Mai Phương, Dương Thị Thúy Nga… Một số sách và luận văn cũng đề cập đến vấn đề tự học ở nhiều khía cạnh khác nhau, tiêu biểu là: PGS TS Nguyễn Ngọc Bảo

trong cuốn sách “Phát triển tính tích cực, tính tự học của học sinh trong quá

trình dạy học”; Luận văn thạc sĩ của tác giả Cao Đức Sáu “Hướng dẫn phương pháp tự học nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Kinh tế chính trị Mác - Lênin ở trường cao đẳng Sư phạm Kiên Giang”

Từ nhiều góc độ, các tác giả đã nghiên cứu, phân tích thực trạng của hoạt động tự học và chỉ ra vai trò, tầm quan trọng của việc tiến hành hoạt động tự học đối với người học Tác giả đã tham khảo, kế thừa những giá trị của các công trình nghiên cứu trên và lấy đó làm cơ sở để đi sâu nghiên cứu đề tài của mình Từ đó, tác giả tiến hành phân tích cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của việc sử dụng phương pháp tự học trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD ở trường THPT Tam Dương, Vĩnh Phúc

3 Mục đích,nhiệm vụ của khóa luận

3.1 Mục đích nghiên cứu

- Mục đích của khóa luận nhằm tăng cường hiệu quả sử dụngphương pháp tự học trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD lớp 10 ở trường THPT Tam Dương, Vĩnh Phúc góp phần phát huy tính tích cực học tập của HS

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nhiệm vụ: Để thực hiện được mục đích trên khóa luận thực hiện những nhiệm vụ sau:

Thứ nhất, nêu được cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễncủa việc sử dụng

phương pháp tự học và phân tích, sự cần thiết phải tổ chức hoạt động tự học phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD lớp 10 cho HS

Thứ hai, Xây dựng quy trình sử dụng phương pháp tự học trong dạy học

phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD lớp 10

Thứ ba, thực nghiệm để từ đó thấy được hiệu quả của việc sử dụng

phương pháp tự học trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu việc sử dụng phương pháp tự học trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD lớp 10 ở trường THPT Tam Dương, Vĩnh Phúc nhằm nâng cao tính chủ động tích cực trong học tập cho HS

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Khóa luận giới hạn nghiên cứu việc sử dụng phương pháp tự học trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD của HS lớp 10 trong học

kì II, năm học 2015-2016 ở trường THPT Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc

5 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

Khóa luận sử dụng phương pháp nghiên cứu của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, đồng thời sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cụ thể như: phương pháp nghiên cứu lý thuyết được sử dụng ở chương 1, phương pháp nghiên cứu thực tiễn được sử dụng ở chương 2 và

chương 3

6 Ý nghĩa của khóa luận

Với kết quả nghiên cứu đạt được, khóa luận tiếp tục khẳng định tính khả thi đúng đắn của việc sử dụng phương pháp tự học trong dạy học môn GDCD Đồng thời xác định quy trình và điều kiện cho việc sử dụng phương pháp tự học trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD lớp 10 ở trường THPT Tam Dương, Vĩnh Phúc

7 Kết cấu của khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, nội dung khóa luận gồm 3 chương 9 tiết

Chương 1

CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP TỰ HỌC TRONG DẠY HỌC PHẦN “CÔNG DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC” MÔN GDCD

LỚP 10 Ở TRƯỜNG THPT HIỆN NAY 1.1 Cơ sở lý luận của việc sử dụng phương pháp tự học trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD lớp 10

1.1.1 Khái niệm về phương pháp

Trong mọi lĩnh vực cuộc sống của con người, vấn đề phương pháp bao giờ cũng được đặt ra để xem xét, qua chọn lựa để sử dụng, nhằm thực hiện những ý tưởng, những mục tiêu đã định Việc lựa chọn phương pháp đúng đắn rất quan trọng, nó sẽ là tiền đề tư tưởng thật vững chắc giúp con người

có những hành động đúng đắn Do đó, phương pháp là một trong những yếu

tố quyết định thành công hay thất bại trong hoạt động nhận thức và cải tạo thế giới

Các nhà kinh điển đã có những quan điểm khác nhau về phương pháp Ph.Bêcơn cho rằng phương pháp như “sợi chỉ dẫn đường”; Phương pháp như

“ngọn đèn soi đường cho khách lữ hành trong đêm tối” R.Đề-các tơ khi đề cập đến phương pháp ông nhấn mạnh: “thiếu phương pháp thì người tài cũng

có lỗi, có phương pháp thì người tầm thường cũng làm được việc phi thường” Hêghen coi phương pháp như “linh hồn của đối tượng” Thuật ngữ phương pháp xuất phát từ thuật ngữ Hy Lạp “Methdos” có nghĩa là con đường, cách thức, biện pháp, phương tiện làm việc… để đạt mục đích Trong lĩnh vực GD&ĐT, phương pháp được đề cập là phương pháp dạy học Với góc độ của khoa học sư phạm, nó thực hiện nhiệm vụ giảng dạy và truyền đạt tri thức cho người học

Phương pháp là một phạm trù gắn với hoạt động thực tiễn của con người

Nó không phải là một nguyên tắc có sẵn, bất biến mà nó phụ thuộc vào đối

tượng và nhiệm vụ đặt ra, chủ thể phải nghiên cứu đối tượng và mục đích cần đạt tới một cách khách quan Trên cơ sở đó, chủ thể mới xác định được phương tiện, công cụ và biện pháp gì cho thích hợp để đạt hiệu quả cao

Như vậy, phương pháp là toàn bộ những cách thức với thực chất là một

hệ thống các nguyên tắc xuất phát từ các quy luật tồn tại và vận động của đối tượng, khách thể đã nhận thức cũng như hoạt động thực tiễn của con người, nhằm tác động vào đối tượng để thực hiện mục đích đã định

1.1.2 Phương pháp dạy học

Phương pháp dạy học là một hệ thống những hành động có mục đích của

GV nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và thực hành của HS, đảm bảo HS lĩnh hội nội dung học vấn Hay nói cách khác, phương pháp dạy học là những cách thức hoạt động tương tác, được điều chỉnh của GV và HS hướng vào giải quyết các nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển trong quá trình dạy học

Trong sách: “Phương pháp dạy học môn Giáo dục công dân ở trường trung học phổ thông” tác giả Đinh Văn Đức đã khẳng định: “Phương pháp dạy học được hiểu là cách thức hoạt động, phối hợp thống nhất của GV và HS nhằm thực hiện tối ưu mục đích và nhiệm vụ dạy học” [8;13]

Phương pháp dạy học là một khái niệm phức hợp, được thể hiện ở nhiều quan niệm khác nhau, nhưng tất cả các quan niệm đó đều thể hiện rằng: Phương pháp dạy học luôn gắn liền với mục đích và nội dung dạy học

Phương pháp dạy học là một trong những thành tố cơ bản của quá trình dạy học, nó ảnh hưởng trực tiếp đến việc hoàn thành mục tiêu, nội dung, cũng như đảm bảo hiệu quả chất lượng dạy học

Phương pháp dạy học cũng là một trong những yếu tố quan trọng nhất của quá trình dạy học Phương pháp có ý nghĩa là con đường để đạt mục đích, theo đó, phương pháp dạy học là con đường để đạt mục đích dạy học

Phương pháp dạy học là một khái niệm phức hợp, được thể hiện ở nhiều quan niệm khác nhau, nhưng tất cả các quan niệm đều thể hiện rằng: Phương pháp dạy học luôn gắn liền với mục đích và nội dung dạy học, phương pháp dạy học luôn gắn liền với mục đích và nội dung dạy học, phương pháp dạy học phục vụ cho từng môn học, bài học, tiết học Ở mỗi bài cụ thể, GV căn cứ vào nội dung tri thức, đối tượng người học để sử dụng phương pháp, phương tiện dạy học cho phù hợp Tuy nhiên, khi nghiên cứu về phương pháp dạy học đều phải dựa trên một số đặc trưng cơ bản sau:

- Phương pháp dạy học là sự thống nhất giữa hai phương pháp là: phương pháp dạy và phương pháp học

- Phương pháp dạy học thực hiện sự thống nhất các chức năng là: đào tạo

cụ thể, tùy từng nội dung tri thức phải có phương pháp dạy học, phương tiện dạy học và các thao tác thích hợp

Như vậy, phương pháp dạy học là tổng hợp các cách thức tác động của

GV trong quá trình dạy học nhằm vào người học và quá trình học tập để gây ảnh hưởng thuận lợi cho việc học theo mục đích hay nguyên tắc đã định Phương pháp dạy học bao gồm sự thống nhất chặt chẽ cả phương pháp dạy và phương pháp học

1.1.3 Phương pháp tự học

* Khái niệm tự học:

Tự học luôn gắn liền với hoạt động học tập, là việc phổ biến, được nhiều bậc hiền triết và các nhà giáo dục trên thế giới quan tâm Nhà tâm lý học N.Arubakin viết: “Tự tìm lấy kiến thức có nghĩa là tự học” Theo tác giả Nguyễn Văn Đạo: “Tự học phải là công việc tự giác của mỗi người do nhận thức được đúng vai trò quyết định của nó đến sự tích lũy kiến thức cho bản thân, cho chất lượng công việc mình đảm nhiệm, sự tiến bộ của xã hội”

Giáo sưTiến sĩ Nguyễn Cảnh Toàn đã đưa ra quan điểm khá toàn diện về

tự học: “Tự học là tự mình động não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp…) và có khi cả cơ bắp (khi phải sử dụng công cụ) cùng các phẩm chất của mình, rồi cả động cơ, tình cảm, cả nhân sinh quan, thế giới quan (như tính trung thực, khách quan, có chí tiến thủ, không ngại khó, ngại khổ, kiên trì, nhẫn nại, lòng say mê khoa học, ý muốn thi đỗ, biến khó khăn thành thuận lợi…) để chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểu biết nào đó của nhân loại, biến lĩnh vực đó thành sở hữu của mình”

Tự học, tính tự giác trong học tập của HS là hoạt động thường xuyên, liên tục của HS trong quá trình học tập Nhưng để nâng cao chất lượng, hiệu quả thật sự, một yêu cầu tất yếu đặt ra là hoạt động tự học cần phải được sắp xếp và tổ chức một cách đúng đắn, khoa học, người giáo viên cần quan tâm tổ chức hoạt động hoạt động tự học cho HS

Từ những quan điểm trên, có thể hiểu: Tự học là quá trình cá nhân

người học tự giác, tích cực, độc lập chiếm lĩnh tri thức ở một lĩnh vực nào đó trong cuộc sống bằng hành động của chính mình nhằm đạt được mục đích nhất định

Phương pháp tự học là sắp xếp, thiết kế các biện pháp tiến hành hoạt động, là việc sử dụng đối tượng và các phương tiện hỗ trợ nhằm đạt được mục

tiêu đề ra Hướng dẫn hoạt động là công việc có vai trò rất quan trọng, nó ảnh hưởng trực tiếp tới kết quả của hoạt động

Trong hoạt động dạy học, hướng dẫn, tổ chức hoạt động là một công việc cần thiết ảnh hưởng tới chất lượng và hiệu quả học tập, đó là cách thiết kế, sắp xếp các biện pháp hoạt động phối hợp chung giữa GV và HS trong học tập trên lớp và ở nhà, chính khóa và ngoại khóa theo quy chế học tập, dưới sự chỉ đạo của nhà trường nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả của hoạt động học tập

Đối với HS, phương pháp tự học là cách thức hoạt động tích cực, chủ động, tự lực và sáng tạo nhằm thực hiện có chất lượng, hiệu quả mục đích và nhiệm vụ học tập

Đối với GV, vận dụng phương pháp tự học cho HS là quá trình thiết kế,

tự sắp xếp các biện pháp tổ chức giảng dạy nhằm tiến hành hướng dẫn, điều khiển, chỉ đạo cách tự thiết kế, tự sắp xếp các biện pháp hoạt động tự học, giúp HS phát huy tới mức cao nhất năng lực tự học của mình

Như vậy, tự học liên quan trực tiếp với yêu cầu của GV, người học được

GV định hướng về nội dung, hướng dẫn về phương pháp và tổ chức quá trình lĩnh hội tri thức

Hoạt động tự học diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau:

Hình thức thứ nhất: cá nhân này tự mày mò theo sở thích và hứng thú

độc lập không có sách và sự hướng dẫn của giáo viên Kết quả của quá trình

tự học đi đến sự sáng tạo và phát minh ra các tri thức khoa học mới, đây là hình thức thể hiện đỉnh cao của hoạt động tự học Dạng tự học này được dựa trên nền tảng một niềm khao khát, say mê khám phá tri thức mới và một vốn tri thức sâu rộng.Với hình thức tự học này, người học không có thầy, không có sách mà chỉ qua rèn luyện trong thực tiễn vẫn có thể tổ chức hiệu quả hoạt động học tập của mình

Hình thức thứ hai: Tự học có sách nhưng không có GV trực tiếp hướng

dẫn Ở hình thức này, có thể xảy ra hai trường hợp: tự học có sách, không có hướng dẫn của GV và trường hợp thứ hai là có sách, được giáo viên hướng dẫn từ xa

Đối với trường hợp tự học theo sách mà không có sự hướng dẫn của GV, người học tự học để hiểu, để thấm các kiến thức trong sách qua đó phát triển

về tư duy Tự học với sách là mục tiêu mà mọi người học cần đạt để hướng đến xây dựng xã hội học tập suốt đời

Đối với trường hợp tự học có sách và được GV hướng dẫn từ xa, dù giáo viên ở xa nhưng vẫn có sự trao đổi thông tin giữa GV và HS bằng các phương tiện thông tin dưới dạng phản ánh, giải đáp thắc mắc, làm bài kiểm tra…

Hình thức thứ ba: Tự học có sách, có GV hướng dẫn trực tiếp một số

tiết, còn chủ yếu là HS về nhà tự học, tự nghiên cứu Trong quá trình học tập trên lớp, giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn, thiết kế, tổ chức và tạo điều kiện thuận lợi nhất để học sinh tự chủ động, sáng tạo, chiếm lĩnh tri thức Trong quá trình tự học, GV trực tiếp hướng dẫn, HS là chủ thể, phải chủ động phát huy tính tự giác, tích cực để hoàn thành những yêu cầu, bài tập do

GV đưa ra và những hoạt động học tập khác của cá nhân

* Vai trò và ý nghĩa của tự học:

Trong quá trình dạy học, GV giữ vai trò là người tổ chức, điều kiển, hướng dẫn và chỉ đạo hoạt động học tập của học sinh Nhưng dù giáo viên có kiến thức tốt, phương pháp giảng dạy hay đến đâu nhưng HS không chủ động tiếp thu kiến thức, không đầu tư thời gian, không có kế hoạch và phương pháp cho việc học tập… thì việc học tập khó có thể đạt kết quả cao Hoạt động

“dạy” của GV dù quan trọng nhưng là yếu tố ngoại lực, là yếu tố hỗ trợ, tác động, thúc đẩy và tạo điều kiện cho HS tiếp thu tri thức, tự phát triển và trưởng thành Năng lực tự học của HS dù còn ở giai đoạn đang phát triển vẫn

là nội lực quyết định sự phát triển bản thân người học Đó là quy luật phát triển của sự vật

Vì vậy có thể khẳng định, hoạt động tự học luôn giữ một vị trí rất quan trọng trong quá trình học tập của người học, là con đường giúp cho người học chiếm lĩnh tri thức, thành công trong học vấn Người học quyết định chất lường và hiệu quả của việc học mà không phải là người dạy

Tự học là hoạt động có mục đích của con người, là điều cần thiết trong quá trình tiếp nhận tri thức Với Chủ tịch Hồ Chí Minh, tự học có vai trò đặc biệt quan trọng, là một trong những yếu tố quyết định tạo nên trí tuệ của Người Người cho rằng tự học có vai trò đặc biệt quan trọng và không thể thay thế: “Lấy tự học làm cốt” Cốt ở đây có thể hiểu là cốt yếu, là chủ chốt,

là bộ khung, là cái sườn, cái cốt lõi Như vậy, tự học chính là yếu tố cốt lõi của hoạt động học,là bộ khung, là nội lực quyết định chất lượng học tập Các yếu tố khác là ngoại lực Học mà thiếu tự học thì chỉ là một cơ thể thiếu xương cốt “lấy tự học làm cốt” Người đã miệt mài học tập cả cuộc đời, nói đúng hơn là không ngừng tự học.[11; 312]

Chủ tịch Hồ Chí Minh có một phương pháp tự học rất đáng chú ý và là kinh nghiệm quý cho chúng ta hiện nay Chỉ nói riêng việc học ngoại ngữ

và học viết báo của Người là đủ rõ Ra đi tìm đường cứu nước, vừa bước chân xuống tàu, Người đã tranh thủ học tiếng Pháp ở mọi lúc, mọi nơi có thể, mỗi ngày học mấy từ thật chắc, ngày nào cũng nhưngày nào, để đến khi sang Pháp, và sau đó, viết báo, viết truyện ngắn bằng tiếng Pháp

Người chỉ rõ: Tự học là học một cách tự động Chính Người đã định nghĩa: “Tự động là không phải dựa vào ai, là tự mình biết biến báo xoay xở,

tự mình biết thực hành công tác theo nhiều hình thức mới mẻ, phong phú” Tự học tập tức là học một cách hoàn toàn tự giác, tự chủ, không đợi ai nhắc nhở, không chờ ai giao nhiệm vụ Tự học chính là tự quản lý việc học tập, tự mình

chủ động vạch kế hoạch đó một cách tự giác, tự mình làm chủ thời gian để học và tự mình kiểm tra, đánh giá việc học của mình.[10; 44]

Tổng Bí thư Đỗ Mười đã có phát biểu khi bàn về vai trò của tự học: “Tự học, tự đào tạo là con đường phát triển suốt cuộc đời của mỗi người, trong điểu kiện kinh tế xã hội nước ta hiện nay và cả mai sau, đó cũng là truyền thống quý báu của người Việt Nam và dân tộc Việt Nam Chất lượng và hiệu quả giáo dục được nâng cao khi tạo ra được năng lực sáng tạo của người học khi biến quá trình giáo dục thành quá trình tự giáo dục Qui mô của giáo dục được mở rộng khi có phong trào toàn dân tự học” (Trích thư gửi Hội thảo Khoa học nghiên cứu phát triển tự học, tự đào tạo ngày 6/1/1998)

Ở bậc Trung học phổ thông, HS phải tiếp thu một lượng kiến thức lớn và khó so với Trung học cơ sở, đặc biệt là với HS lớp mới chuyển cấp (HS lớp 10) Vì vậy, ngoài thời gian học trên lớp HS phải tự học, tự nghiên cứu để mở rộng và đào sâu tri thức Hoạt động tự học đã giúp rất nhiều cho HS trong quá trình học tập

Thứ nhất, tự học giúp HS nắm vững tri thức, nâng cao năng lực nhận

thức, kỹ năng kỹ xảo Hoạt động tự học tạo điều kiện cho học sinh hiểu sâu,

mở rộng tri thức, củng cố, ghi nhớ, vận dụng tri thức vào việc giải quyết các nhiệm vụ học tập, các vấn đề cuộc sống

Thứ hai, tự học giúp HS có được hứng thú, thói quen và phương pháp

học tập thường xuyên để làm phong phú, hoàn thiện thêm vốn hiểu biết của mình, giúp họ tránh được sự lạc hậu trước sự biến đổi không ngừng của khoa học và công nghệ trong thời đại ngày nay

Thứ ba, tự học thường xuyên, tích cực, tự giác, độc lập tạo cho họ có nếp

sống và làm việc khoa học, rèn luyện ý chí phấn đấu, đức tính kiên trì, lòng say mê nghiên cứu khoa học

Thứ tư, nếu bồi dưỡng được ý chí và năng lực tự học cần thiết sẽ khơi

dậy được ở HS tiềm năng sẵn có, tạo nên động lực nội sinh trong quá trình học tập, vượt lên trên mọi khó khăn, trở ngại

Thứ năm, tự học tiết kiệm được thời gian, giảm sức ép của việc giảng

dạy, tăng cường động cơ học tập… Tự học góp phần quan trọng nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo Nói như vậy không có ý nghĩa là hạ thấp vai trò của giáo viên, mà dưới sự tổ chức, hướng dẫn, chỉ đạo của người GV, HS sẽ biết cách tự học, chủ động, sáng tạo chiếm lĩnh tri thức của nhân loại

Là những chủ nhân tương lai của đất nước, thế hệ trẻ cần năng động, sáng tạo có đủ tri thức, năng lực, có khả năng thích ứng với đời sống xã hội Muốn vậy, thế hệ trẻ phải có khả năng tự học, tự nghiên cứu, không ngừng nâng cao, hoàn thiện vốn hiểu biết về văn hóa, khoa học kĩ thuật và hiện đại hóa vốn tri thức của mình để trở thành người công dân, người lao động với đầy đủ hành trang bước vào cuộc sống

1.2 Cơ sở thực tiễn của việc sử dụng phương pháp tự học trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD lớp 10 ở trường THPT Tam Dương, Vĩnh Phúc

1.2.1 Khái quát về hoạt động dạy-học môn GDCD ở trường THPT Tam Dương, Vĩnh Phúc

* Vài nét về trường THPT Tam Dương

Đặc điểm tình hình nhà trường: là đơn vị có bề dày lịch sử gần 50 năm xây dựng và phát triển, trường được thành lập từ năm 1966, trên cơ sở nhà trường được đặt tại thị trấn Hợp Hòa, huyện Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc Nhà

trường là đơn vị thi đua, đạt nhiều danh hiệu, bằng khen, giấy khen

Tình hình giáo dục ở địa phương: đây là đơn vị lá cờ đầu của tỉnh trong cả thành tích học tập và các hoạt động ngoại khóa HS chăm ngoan, lễ phép, có tinh thần học tập, học hỏi, có sức sáng tạo Công tác phát triển đội ngũ, nâng

cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ đối với đội ngũ nhà giáo luôn được trường THPT Tam Dương xác định là nhiệm vụ hàng đầu để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện bền vững, lâu dài Đến nay, trình độ của cán bộ, giáo viên, nhân viên nhà trường 100% đạt chuẩn và trên chuẩn Nhà trường quan tâm tới những giáo viên mới ra trường, phân công GV có thâm niên, có năng lực giúp đỡ về chuyên môn, về phương pháp, nhờ đó GV trẻ nhanh chóng

các hoạt động thể dục thể thao trong nhà và biểu diễn văn nghệ

Đội ngũ GV: Nhà trường có hơn 100 GV cùng viên chức trong trường, các thầy cô cùng đội ngũ viên chức trong Trường hăng say với công việc, hòa đồng và luôn nhiệt tình giúp đỡ đoàn giáo sinh thực tập Tinh thần đoàn kết trong công việc và trong các hoạt động tập thể cao, hăng hái nhiệt tình tham

gia các sân chơi dành cho GV

Hiện nay, Nhà trường có 31 lớp chia làm 3 khối, khối 10, khối 11 và khối

12 Kết quả học tập của HS: năm học 2014 - 2015, chất lượng giáo dục đạt kết quả cao Thi tốt nghiệp THPT đạt 99.76%; học sinh đỗ ĐH, CĐ đạt 68,5%

trong đó HS đạt điểm từ 24 trở lên có 34 em

GV tích cực giảng dạy và giáo dục theo đúng chương trình giáo dục, kế hoạch dạy học; soạn bài, chuẩn bị thí nghiệm; kiểm tra, đánh giá theo quy định; vào sổ điểm, ghi học bạ đầy đủ; lên lớp đúng giờ; không tuỳ tiện bỏ giờ, bỏ buổi dạy; quản lý HS trong các hoạt động do nhà trường tổ chức; coi thi, chấm thi: thi học kỳ, thi lên lớp, thi tuyển vào lớp đầu cấp, thi tốt

nghiệp Tham gia các họat động sinh hoạt chuyên môn: họp hội đồng giáo

dục, họp tổ chuyên môn, dự giờ, rút kinh nghiệm giáo dục và giảng dạy HS

* Hoạt động dạy học môn GDCD ở trường THPT Tam Dương

Trường THPT Tam Dương cũng như tất cả các trường THPT khác trên phạm vi cả nước, việc dạy học môn GDCD đều theo chương trình chuẩn của

Bộ Giáo dục và Đào tạo

Thực tế việc giảng dạy hiện nay đối với môn học này còn nhiều bất cập Một mặt, một số GV hoặc chưa thấy hết tầm quan trọng của môn học; hoặc ngại đổi mới phương pháp dạy học nên đã biến phần lớn các giờ dạy chỉ đơn thuần mang tính lý luận, xa rời thực tế, trở nên khô khan, nhàm chán; hoặc không phù hợp với tình hình hiện nay cũng như thực tiễn Mặt khác, với một

tư tưởng đã ăn sâu vào tiềm thức của các em môn GDCD chỉ là môn phụ nên

tự học môn GDCD với các em là xa lạ và mới mẻ

Trường THPT Tam Dương cũng như các trường THPT khác hiện nay đều

có mối quan tâm hàng đầu là vấn đề chuyên môn của các môn học liên quan trực tiếp định hướng thi tốt nghiệp, cao đẳng, đại học như môn: Toán, Lý, Hóa, Sinh, Văn, Sử, Địa, Tiếng Anh Còn các môn cơ sở, mang tính định hướng chính trị, giáo dục phẩm chất và năng lực khác như môn GDCD thường ít được coi trọng, hoặc chỉ mang tính chất bổ trợ mà thôi, việc tổ chức ngoại khóa cho môn này còn rất ít GV chủ yếu sử dụng phương pháp dạy học truyền thống, dẫn đến chất lượng dạy của môn GDCD còn chưa cao, từ đó

gây tâm lý coi nhẹ bộ môn của HS, dẫn đến hiệu quả học tập chưa cao

1.2.2 Thực trạng sử dụng phương pháp tự học trong dạy học phần

“Công dân với đạo đức” môn GDCD lớp 10 ở trường THPT Tam Dương, Vĩnh Phúc

* Tác giả tiến hành điều tra nhận thức của HS trường THPT Tam Dương

về tầm quan trọng của môn GDCD lớp 10 Việc điều tra được tiến hành trên

Bảng 1.1 Nhận thức về tầm quan trọng của môn GDCD

* Thực tế dạy học đã chứng minh rằng khi HS có hứng thú với môn học thì thái độ học tập rất nghiêm túc và kết quả học tập thu đƣợc rất cao Vì khi

đó HS tập trung, dồn hết trí lực của mình để tìm hiểu, khám phá tri thức Tác giả tiến hành khảo sát về vấn đề này qua bảng số liệu điều tra về hứng thú tự học môn GDCD, cụ thể là ở học phần “Công dân với đạo đức” lớp 10

Bảng 1.2 Bảng thể hiện mức độ hứng thú tự học phần “Công dân với đạo

Nhìn vào bảng số liệu, ta có thể nhận thấy hứng thú tự học môn GDCD còn chưa cao, chưa có tính tích cực, chưa tự giác trong việc tự học

Theo kết quả điều tra về việc sử dụng phương pháp tự học của GV vào dạy học cho HS còn chưa cao, cụ thể là trong phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD lớp 10 GV chủ yếu chỉ yêu cầu HS về học bài cũ và đọc trước bài mới, việc lập kế hoạch thiết kế bài giảng có sử dụng phương pháp tự học còn hạn chế

Thông qua việc điều tra tìm hiểu về thực trạng tự học môn GDCD ở trường THPT Tam Dương, chúng ta có thể nhận thấy được thực tế rằng: phần lớn HS đã nhận thức được tầm quan trọng của môn GDCD Nhưng mức độ hứng thú tự học môn này còn chưa cao do một phần các em chưa có phương pháp tự học phù hợp Vì vậy, vấn đề đặt ra là GV cần phải có biện pháp hướng dẫn cho HS và có phương pháp tự học phù hợp để đạt được hiệu quả cao, đặc biệt là với môn GDCD

Chương 2 QUY TRÌNH SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP TỰ HỌC TRONG DẠY HỌC PHẦN “CÔNG DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC” MÔN GDCD LỚP 10 Ở

TRƯỜNG THPT TAM DƯƠNG, VĨNH PHÚC 2.1 Quy trình thiết kế bài giảng

2.1.1 Xác định mục tiêu bài học

Mục tiêu bài học là cái đích hướng tới về kiến thức, kĩ năng và thái độ

mà học sinh cần đạt được sau bài giảng Đó là cơ sở để giáo viên lựa chọn phương pháp, phương tiện và thiết kế các biện pháp phù hợp cho hoạt động dạy học Trong việc sử dụng phương pháp tự học trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD, GV cần phải hiểu rõ các tiến trình sau:

Thứ nhất, GV liên hệ với mục tiêu và nhiệm vụ của phần kiến thức, của

bộ môn, của nhà trường để xây dựng mục tiêu cho bài học

Căn cứ vào nhiệm vụ và mục tiêu của phần kiến thức, của bộ môn, của nhà trường về tri thức, kĩ năng, thái độ cần phải đạt được ở HS, GV xác định mục tiêu cho bài học và hướng hoạt động dạy học vào thực hiện mục tiêu trên

Thứ hai, GV nghiên cứu nội dung bài học sẽ giúp GV xác định đúng nội

những kiến thức cơ bản, trọng tâm của bài mà HS cần nắm được với các mức

độ kiến thức phải biến, cần biết và có thể biết Từ đó hướng dẫn HS cách tự học để đạt được hiểu quả tốt nhất, chủ động tiếp thu kiến thức của bài học

Thứ ba, GV nghiên cứu đối tượng của quá trình dạy học Khi hiểu rõ đối

tượng dạy học của mình giữa lớp nhận thức chậm và lớp nhận thức nhanh GV

sẽ xác định được khả năng, trình độ và năng lực nhận thức của các em Trên

cơ sở đó, xây dựng mục tiêu bài học phù hợp với khả năng tự học của HS và kích thích năng lực của HS

2.1.2 Xác định phương pháp, phương tiện dạy học

Về phương pháp dạy học, dựa vào mục tiêu, nội dung bài học, đặc điểm

và điều kiện của người học, GV xác định phương pháp dạy học cho phù hợp Trong đó, mục tiêu, nội dung bài học quyết định sự lựa chọn phương pháp dạy học Với nội dung tri thức phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD, GV

sử dụng phương pháp tự học trong dạy học trong dạy học sẽ tạo điều kiện cho

HS có sự chủ động tìm hiểu và lĩnh hội tri thức

Về phương tiện dạy học, đây là cầu nối để người dạy truyền tri thức đến

cho người học Các phương tiện dạy học như: trang ảnh, băng hình, máy chiếu, máy tính…có khả năng làm khơi dậy khả năng tự học, dẫn truyền, tăng sức mạnh tác động của người dạy đến người học, người học tiếp cận đối tượng tri thức một cách nhanh nhất

Về tài liệu, tài liệu chủ yếu là SGK, sách bài tập, sách tình huống GDCD,

ngoài ra còn tư liệu tham khảo trên mạng, báo chí, truyện đọc…

2.1.3 Các bước thiết kế bài giảng

Để thiết kế bài học theo phương pháp tự học cho HS, tác giả tiến hành theo quy trình gồm 3 giai đoạn sau:

* Giai đoạn 1: Trước khi giảng bài mới một tuần GV giới thiệu sách

giáo khoa, tài liệu liên quan đến bài học, giao những nội dung cho HS tự đọc,

tự nghiên cứu, tự giải quyết theo cách của mình Nội dung chuẩn bị có thể chung cho cả lớp, cho từng nhóm, từng cá nhân, nhưng cơ bản là giao cho từng nhóm nhỏ HS với những đơn vị kiến thức phù hợp Cụ thể, GV phải:

- Thiết kế nội dung bài học cho HS tự học, nội dung đó bao gồm lý thuyết và bài tập

- Cung cấp các nguồn tài liệu cần thiết cho bài tập, yêu cầu, hướng dẫn

HS tự đọc, tự nghiên cứu, tự làm bài tập

Cuối cùng GV phải nêu rõ yêu cầu của mình đối với HS, HS phải làm gì, làm theo nhóm hay làm cá nhân, có thể nhờ đến GV hoặc bạn bè giúp đỡ hay không…và khi nào phải hoàn thành bài tập

* Giai đoạn 2: Giai đoạn lên lớp

Giờ lên lớp: Được tiến hành theo các hoạt động với từng việc cụ thể cho mỗi hoạt động như sau:

Thứ nhất: Giới thiệu nội dung bài học

Thứ hai: Xác định mục tiêu, nhiệm vụ học tập

Việc thực hiện các nhiệm vụ học tập được tiến hành theo phương pháp tự học trong giờ thảo luận bao gồm các hoạt động sau:

- Hoạt động 1: Thảo luận nhóm/cả lớp

Một là: GV tổ chức lớp thành các nhóm học tập có nhóm trưởng và có thể có cả thư ký nên luân phiên nhau) điều khiển thảo luận

Hai là: Thảo luận nhóm Yêu cầu cá nhân tranh luận, thảo luận

Ba là: Nhóm trưởng thống nhất ý kiến để chuẩn bị trình bày trước lớp

- Hoạt động 2: Báo cáo kết quả và tranh luận giữa các nhóm/cả lớp

Một là: Các nhóm trưởng làn lượt lên trình bày kết quả làm việc của nhóm Hai là: Ý kiến tranh luận của các cá nhân xung quanh các báo cáo

- Hoạt động 3: GV tổng kết, rút ra kết luận

Một là: GV nhận xét, đánh giá kết quả hoạt động của nhóm, nhận xét và giải đáp những ý kiến thắc mắc của cá nhân, phân xử những ý kiến đối lập GV phải chuẩn bị kiến thức sẵn sàng để đánh giá và giải đáp những ý kiến của HS Qua đó GV cũng kiểm tra được việc HS lĩnh hội được bao nhiêu kiến thức Hai là: GV tổng kết, kết luận những vấn đề chủ yếu, trọng tâm của bài học

- Hoạt động 4: GV giới thiệu nội dung học tập tiếp theo

Cuối giờ lên lớp GV dành thời gian khoảng 5 phút để củng cố bài học bằng cách đưa ra một số câu hỏi đánh giá việc thực hiện nội dung học tập trên (có thể tiến hànhđánh giá ngay sau mỗi nội dung học tập vào cuối hoạt động 3) Sau đó GV giới thiệu bài học mới của tiết sau và giới thiệu, yêu cầu, hướng dẫn HS đọc SGK, tài liệu có liên quan

2.2 Quy trình thực hiện bài giảng

2.2.1 Bước tiến hành thảo luận nội dung tự học

* Các qui trình chuẩn bị bài giảng:

- GV cần lập kế hoạch trước cho bài giảng có sử dụng phương pháp tự học

- Dặn dò, giao từng nội dung cho từng nhóm HS về nhà chuẩn bị những nội dung cần thiết cho bài học

- Khuyến khích HS tìm hiểu thêm những kiến thức sâu hơn, ở phạm vi rộng hơn có liên quan đến bài học

* Qui trình tiến hành lên lớp:

- Mở đầu thảo luận GV thông báo chủ đề thảo luận, xác định mục đích, yêu cầu, nhiệm vụ và quy trình, thủ tục thảo luận

- Trong quá trình thảo luận GV phải yêu cầu có sự tham gia của tất cả

HS, GV nên làm nhiệm vụ quan sát, theo dõi mà không tham gia ý kiến khi

HS thảo luận, không cắt ngang lời HS, không phản ứng nếu câu trả lời không đúng với ý mình Để tạo hứng thú và không khí tự do, cởi mở, sôi nổi trong buổi thảo luận Nếu một số HS cố tình đưa ra những thông tin ngoài lề, những

sự kiện không thích hợp hoặc hỏi những câu hỏi ngờ nghệch…GV nên có ý kiến hướng các em vào trọng tâm của vấn đề cần thảo luận, giúp các em nhận thức được sự không phù hợp của những hành động đó mà không làm ảnh hưởng đến cảm xúc của HS Khi thảo luận, GV cần chú ý lắng nghe và ghi chép lại những điểm cơ bản của mỗi ý kiến phát biểu để trên cơ sở đó đưua ra những vấn đề nảy sinh trong thảo luận để HS tiếp tục suy nghĩ Khi thấy phần lớn HS đã trao đổi ý kiến GV nên kết thúc thảo luận và tiến hành tổng kết

2.2.2 Bước kết luận buổi thảo luận nội dung tự học

Buổi thảo luận được kết thúc bằng lời kết luận của GV GV sẽ phải tập trung đánh giá vào những vấn đề sau:

Những nội dung tự học đã chuẩn bị cho buổi thảo luận của các tổ các nhóm đạt đến mức độ nào; sự phổi hợp của các thành viên trong nhóm, tổ khi tham gia thảo luận; những nội dung mới được làm sáng tỏ trong buổi thảo luận, như vậy đã đạt được mục đích, yêu cầu đặt ra chưa…

GV nêu một cách có hệ thống những ý kiến của HS đã chuẩn bị thông qua việc tự học Đánh giá những ý kiến đó và bổ sung thêm những nội dung cần thiết Nhận xét tinh thần, thái độ làm việc của HS trong giờ thảo luận, có khen và chê đúng mực

Như vậy, thảo luận có các chức năng dạy học, giáo dục, đặc biệt là chức năng kiểm tra, tự kiểm tra.1

2.3 Quy trình kiểm tra, đánh giá kết quả tự học của HS

2.3.1 Ý nghĩa của việc kiểm tra, đánh giá kết quả của học HS

Ở một số bài kiểm tra, HS có thể tự kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của mình dưới sự hướng dẫn của giáo viên Nhưng đối với những bài kiểm tra

có tính quyết định, thì việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh hoàn toàn do GV đảm nhiệm

Hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của HS không chỉ có ý nghĩa quan trọng đối với học sinh, nó còn giúp GV kiểm soát được quá trình dạy học, phân loại và đưa ra được những biện pháp giúp đỡ HS hoàn thành nhiệm vụ học tập Đánh giá kết quả học tập là đánh giá mức độ hoàn thành các mục tiêu đã đề ra của mỗi bài học, mỗi giai đoạn học tập; qua đó xác định mức độ nắm được kiến thức, hình thành kỹ năng của HS so với yêu cầu của nhiệm vụ học tập đề ra Thông qua bài kiểm tra của HS, GV nắm bắt được chính xác và cụ thể trình độ, năng lực của mỗi HS trong quá trình học tập môn học; từ đó GV sẽ có những biện pháp giúp đỡ, hỗ trợ kịp thời cho HS Đồng thời, qua kiểm tra, đánh giá, GV nhận ra những hạn chế trong phương pháp truyền thụ của mình để điều chỉnh kịp thời

Môn GDCD là môn học nặng về lý luận, nhất là phần “Công dân với đạo đức”, nếu chỉ kiểm tra học thuộc lòng, không rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức giải quyết các vấn đề cuộc sống thì hiệu quả giáo dục tình cảm, đạo đức cho HS chưa cao Sau mỗi bài học GV có thể kiểm tra vấn đáp hoặc trắc nghiệm ngay tại lớp để đánh giá mức độ nắm bắt kiến thức của HS Đối với bài kiểm tra 15 phút có thể kiểm tra trắc nghiệm hoàn toàn; nhưng đối với bài kiểm tra 1 tiết và bài kiểm tra học kỳ kết hợp kiểm tra tự luận và trắc nghiệm mới có thể phát huy ưu điểm, nhược điểm của các phương pháp kiểm tra, đánh giá, đảm bảo chính xác, khách quan, công bằng đáp ứng mục đích, yêu cầu dạy học Chẳng hạn, những câu trắc nghiệm khách quan bao quát kiến thức trên diện rộng, đòi hỏi HS nắm bắt toàn bộ kiến thức, tránh học tủ, học lệch; bên cạnh đó, thời gian làm bài trắc nghiệm khách quan là khoảng 1 phút/1 câu, HS phải phản ứng linh hoạt, nắm vững kiến thức mới trả lời ngay được Kiểm tra tự luận sẽ giúp GV đánh giá mức độ hiểu bài sâu sắc, vận dụng kiến thức và khả năng diễn đạt kiến thức của HS Nếu kết hợp tốt phương án kiểm tra đánh trắc nghiệm khách quan với kiểm tra tự luận sẽ thúc đẩy quá trình học tập của HS; HS không chỉ nắm vững kiến thức trên lớp mà còn tích cực tìm kiếm, sưu tầm tài liệu tham khảo để có cái nhìn toàn diện, hiểu sâu sắc về kiến thức môn học

Quy trình kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS có điểm giống với quy trình hướng dẫn HS kỹ năng tự kiểm tra đánh giá kết quả học tập của mình

2.3.2 Các bước kiểm tra, đánh giá kết quả tự học của HS

Quy trình kiểm tra đánh giá kết quả học tập của HS như sau:

Bước 1: Xác định mục tiêu kiểm tra

Khi thiết kế bài kiểm tra cho các em, GV cần sử dụng nhiều loại câu hỏi

để đạt mục tiêu giáo dục khác nhau, để đo được mức độ nhận thức của HS; từ

đó sẽ góp phần tạo nên thành công cho việc dạy và học

Bước 2: Xây dựng hệ thống câu hỏi cần kiểm tra, đưa ra đáp án, biểu điểm đánh giá

Để đảm bảo công bằng, khách quan kết quả học tập cho các em, trong quy trình kiểm tra cần được bổ sung các hình thức đánh giá khác nhau như: vấn đáp, tự luận, trắc nghiệm…

Bước 3: Tổ chức kiểm tra

Cần tuân thủ đúng quy chế, nghiêm túc, trung thực trong việc tổ chức kiểm tra của HS Có như vậy mới đảm bảo công bằng và gây hứng thú cho

Bước 5: Tập hợp kết quả, phân tích số liệu, rút kinh nghiệm sau kiểm tra

Khi có kết quả kiểm tra, GV cần tập hợp và phân tích số liệu để biết được các tỉ lệ phần trăm số HS đạt điểm loại giỏi, loại khá, loại trung bình, loại yếu kém; so sánh, đối chiếu giữa kết quả kiểm tra với mục tiêu kiểm tra, từ đó rút kinh nghiệm và điều chỉnh quá trình giảng dạy tiếp theo cho phù hợp

Như vậy, hoạt động kiểm tra đánh giá là một khâu rất quan trọng trong quá trình dạy học nói chung và trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” nói riêng Để hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS đạt được mục tiêu đặt ra, phản ánh đúng thực trạng của quá trình dạy học môn GDCD,

GV cần có sự chuẩn bị thật tốt, thực hiện đúng quy trình; thường xuyên có sự

điều chỉnh phù hợp với đối tượng và nội dung môn học, phù hợp với xu hướng đổi mới giáo dục hiện nay Về phía HS, HS cần phải chuẩn bị tốt bài học bằng cách tự học để chủ động tiếp thu tri thức, rèn luyện phẩm chất đạo đức tốt cho mình; tự tìm hiểu những kiến thức mở rộng để bài kiểm tra không những hoàn thành với kết quả cao mà khả năng vận dụng những kiến thức đó vào đời sống xã hội cho phù hợp với chuẩn mực đạo đức