VAI TRÒ CỦA ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ XÉT XỬ CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ TRONG BỐI CẢNH XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN, QUA THỰC TIỄN TÒA ÁN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hoạt động áp dụng pháp luật về xét xử các vụ án hình sự của tòa án có vai trò đặc biệt quan trọng đối với việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ công lý, công bằng xã hội. Áp dụng pháp luật về xét xử các vụ án hình sự của tòa án phải tuân thủ đúng các nguyên tắc cơ bản của xét xử hình sự, các nguyên tắc hiến định đã được quy định trong Hiến pháp năm 2013 và trong Bộ luật tố tụng hình sự, Bộ luật hình sự, đáp ứng yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền ở nước ta hiện nay. Nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật của ngành Tòa án, củng cố lòng tin của nhân dân là trách nhiệm, là thông điệp của ngành tòa án mà Đảng và Nhà nước ta đã xác định. Áp dụng pháp luật trong xét xử vụ án hình sự đúng pháp luật để tạo lập niềm tin của người dân vào công lý, bảo vệ, bảo đảm quyền, lợi ích chính đáng của con người về tài sản, danh dự, nhân phẩm, tính mạng. Bên cạnh những ưu điểm đã đạt được, hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế, yếu kém trong áp dụng pháp luật về xét xử các vụ án hình sự của tòa án do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan. Để góp phần nghiên cứu, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp nhằm tăng cường vai trò của áp dụng pháp luật về xét xử các vụ án hình sự, tôi mạnh dạn chọn đề tài “Vai trò của áp dụng pháp luật về xét xử các vụ án hình sự, trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền, qua thực tiễn Tòa án nhân dân thành phố Hải phòng ” để làm luận văn cao học của mình 2. Tình hình nghiên cứu Đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu đề tài vai trò tòa án, về áp dụng pháp luật trong dân sự, hôn nhân, gia đình, về xây dựng đội ngũ thẩm phán về hoạt động áp dụng pháp luật hình sự nói riêng. Có thể điểm qua một số công trình khoa học sau đây. Luận văn cao học của tác giả Phan Huyền Ly về đề tài Vai trò của tòa án trong nhà nước pháp quyền, bảo vệ tại Khoa Luật , ĐHQH HN năm 2012; Luận văn cao học về đề tài Áp dụng pháp luật trong giải quyết tranh chấp đất đai tại tòa án nhân dân qua thực tiễn của tòa án nhân dân tối cao, của tác giả Nguyễn Thị Hồng Minh, đã bảo vệ tại Khoa Luật , ĐHQH HN năm 2014. Luận văn cao học về đề tài Xây dựng ý thức pháp luật của thẩm phán trong bối cảnh cải cách tư pháp ở nước ta hiện nay của tác giả Trần thị Thanh Bình, bảo vệ năm 2014. Luận án tiến sĩ của tác giả: Chu Thị Trang Vân “Hoạt động áp dụng pháp luật hình sự của các cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án Việt Nam”, năm 2009. Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Đức Hiệp “Áp dụng pháp luật trong hoạt động xét xử án hình sự của Toà án nhân dân ở tỉnh Ninh Bình” năm 2004; Luận văn thạc sĩ của tác giả Trần Văn Kiểm: “Áp dụng pháp luật trong hoạt động xét xử án hình sự của Tòa án nhân dân ở tỉnh Nam Định”, năm 2010; Bài viết của tác giả Nguyễn Ngọc Chí, “ Chức năng của Tòa án trong tố tụng hình sự trước yêu cầu cải cách tư pháp”, Tạp chí khoa học Đại học quốc gia Hà Nội năm 2009; tác giả Đinh Văn Quế, bài viết “Thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự, những vấn đề lý luận và thực tiễn” vv... Đây là những công trình có chất lượng cao, là nguồn tài liệu để tác giả tham khảo cho việc thực hiện luận văn. Đồng thời tác giả còn nghiên cứu các báo cáo thực tiễn của tòa án TP Hải phòng, các bài viết, bài phát biểu của các lãnh đạo Đảng, nhà nước gần đây về cải cách tư pháp, thi hành Hiến pháp năm 2013.

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TRẦN THỊ THU HÀ

VAI TRÒ CỦA ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ XÉT XỬ CÁC VỤ

ÁN HÌNH SỰ TRONG BỐI CẢNH XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN, QUA THỰC TIỄN TÒA ÁN NHÂN DÂN

Công trình được hoàn thành tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội

Cán bộ hướng dẫn khoa học: GS TS Hoàng Thị Kim Quế

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn, họp

tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội

Vào hồi giờ , ngày tháng năm 2015.

Có thể tìm hiểu luận văn Tại Trung tâm tư liệu – Thư viện Đại học Quốc Gia Hà Nội Trung Tâm Tư liệu – Đại học Quốc Gia Hà Nội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hoạt động áp dụng pháp luật về xét xử các vụ án hình sự củatòa án có vai trò đặc biệt quan trọng đối với việc bảo vệ quyền conngười, quyền công dân, bảo vệ công lý, công bằng xã hội Áp dụngpháp luật về xét xử các vụ án hình sự của tòa án phải tuân thủ đúngcác nguyên tắc cơ bản của xét xử hình sự, các nguyên tắc hiến định

đã được quy định trong Hiến pháp năm 2013 và trong Bộ luật tố tụnghình sự, Bộ luật hình sự, đáp ứng yêu cầu xây dựng nhà nước phápquyền ở nước ta hiện nay

Nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật của ngành Tòa án,củng cố lòng tin của nhân dân là trách nhiệm, là thông điệp củangành tòa án mà Đảng và Nhà nước ta đã xác định Áp dụng phápluật trong xét xử vụ án hình sự đúng pháp luật để tạo lập niềm tincủa người dân vào công lý, bảo vệ, bảo đảm quyền, lợi ích chínhđáng của con người về tài sản, danh dự, nhân phẩm, tính mạng

Bên cạnh những ưu điểm đã đạt được, hiện nay vẫn cònnhiều hạn chế, yếu kém trong áp dụng pháp luật về xét xử các vụ ánhình sự của tòa án do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan

Để góp phần nghiên cứu, đánh giá thực trạng và đề xuất giải phápnhằm tăng cường vai trò của áp dụng pháp luật về xét xử các vụ án

hình sự, tôi mạnh dạn chọn đề tài “Vai trò của áp dụng pháp luật

về xét xử các vụ án hình sự, trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền, qua thực tiễn Tòa án nhân dân thành phố Hải phòng ” để làm luận văn cao học của mình

2 Tình hình nghiên cứu

Đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu đề tài vai trò tòa

án, về áp dụng pháp luật trong dân sự, hôn nhân, gia đình, về xâydựng đội ngũ thẩm phán về hoạt động áp dụng pháp luật hình sự nóiriêng Có thể điểm qua một số công trình khoa học sau đây

Luận văn cao học của tác giả Phan Huyền Ly về đề tài Vaitrò của tòa án trong nhà nước pháp quyền", bảo vệ tại Khoa Luật ,ĐHQH HN năm 2012; Luận văn cao học về đề tài " Áp dụng phápluật trong giải quyết tranh chấp đất đai tại tòa án nhân dân qua thựctiễn của tòa án nhân dân tối cao", của tác giả Nguyễn Thị Hồng

Minh, đã bảo vệ tại Khoa Luật , ĐHQH HN năm 2014 Luận văn caohọc về đề tài " Xây dựng ý thức pháp luật của thẩm phán trong bốicảnh cải cách tư pháp ở nước ta hiện nay" của tác giả Trần thị ThanhBình, bảo vệ năm 2014 Luận án tiến sĩ của tác giả: Chu Thị TrangVân “Hoạt động áp dụng pháp luật hình sự của các cơ quan điều tra,Viện kiểm sát và Tòa án Việt Nam”, năm 2009 Luận văn thạc sĩcủa tác giả Nguyễn Đức Hiệp “Áp dụng pháp luật trong hoạt độngxét xử án hình sự của Toà án nhân dân ở tỉnh Ninh Bình” năm 2004;Luận văn thạc sĩ của tác giả Trần Văn Kiểm: “Áp dụng pháp luậttrong hoạt động xét xử án hình sự của Tòa án nhân dân ở tỉnhNam Định”, năm 2010; Bài viết của tác giả Nguyễn Ngọc Chí, “Chức năng của Tòa án trong tố tụng hình sự trước yêu cầu cải cách

tư pháp”, Tạp chí khoa học Đại học quốc gia Hà Nội năm 2009; tácgiả Đinh Văn Quế, bài viết “Thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự,những vấn đề lý luận và thực tiễn” vv

Đây là những công trình có chất lượng cao, là nguồn tài liệu

để tác giả tham khảo cho việc thực hiện luận văn Đồng thời tác giảcòn nghiên cứu các báo cáo thực tiễn của tòa án TP Hải phòng, cácbài viết, bài phát biểu của các lãnh đạo Đảng, nhà nước gần đây vềcải cách tư pháp, thi hành Hiến pháp năm 2013

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn.

3.1 Mục đích.

Nghiên cứu góp phần làm rõ cơ sở lý luận về vai trò áp dụngpháp luật về xét xử các vụ án hình sự của tòa án nhân dân trong điềukiện xây dựng nhà nước pháp quyền, cải cách tư pháp và thi hànhHiến pháp năm 2013 Đề xuất trên cơ sở nghiên cứu, đánh giá thựctrạng ADPL về xét xử các vụ án hình sự của TAND

- Nghiên cứu thực trạng dụng pháp luật về xét xử các vụ ánhình sự của tòa án nhân dân TP Hải phòng những năm gần đây.

- Đề xuất quan điểm, giải pháp nhằm tăng cường vai trò,đảm bảo chất lượng dụng pháp luật về xét xử các vụ án hình sự củatòa án

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

4.1 Đối tượng nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là vai trò áp dụng về xét

xử các vụ án hình sự của tòa án

4.2 Phạm vi nghiên cứu.

Tác giả giới hạn phạm vi luận văn ở việc nghiên cứu nhữngvấn đề lý luận cơ bản và đánh giá tổng quan về thực trạng, đề xuấtquan điểm, giải pháp áp dụng pháp luật hình sự, pháp luật tố tụnghình sự mà không đi sâu vào nghiên cứu cụ thể việc áp dụng phápluật đối với các loại tội phạm cụ thể

5 Phương pháp luận và các phương pháp nghiên cứu

Luận văn được tiếp cận trên cơ sở chủ nghĩa Mác Lenin, cácquan điểm cảu Đảng ta về nhà nước pháp quyền, tư tưởng Hồ ChíMinh, quan điểm của khoa học pháp lý Các phương pháp được sửdụng trong luận văn là: phương pháp phân tích, phương pháp tổnghợp, so sánh, điều tra xã hội học

6 Kết cấu luận văn

Luận văn bao gồm phần mở đầu, danh mục tài liệu thamkhảo và 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận về vai trò áp dụng pháp luật về xét

xử các vụ án hình sự trong bối cảnh xây dựng nhà nước ở nước tahiện nay

Chương 2 Thực trạng áp dụng pháp luật về xét xử các vụ ánhình sự, qua thực tiễn tòa án nhân dân thành phố Hải phòng

Chương 3 Quan điểm, giải pháp cơ bản đảm bảo vai trò

áp dụng pháp luật về xét xử các vụ án hình sự của tòa án nhân dân đáp ứng yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền Việt nam

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VAI TRÒ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ XÉT XỬ CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ TRONG BỐI CẢNH XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN

1.1 NHẬN THỨC CHUNG VỀ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT

1.1.1 Áp dụng pháp luật là một trong những hình thức thực hiện pháp luật

- Khái niệm và vai trò của thực hiện pháp luật

Thực hiện pháp luật là một quá trình hoạt động có mục đích làm cho những quy định của pháp luật đi vào cuộc sống, trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của các chủ thể pháp luật[3].

- Các hình thức thực hiện pháp luật

Có bốn hình thức thực hiện pháp luật: tuân thủ pháp luật,chấp hành pháp luật, sử dụng pháp luật và áp dụng pháp luật Việcphân chia này chỉ có ý nghĩa tương đối vì các hình thức thực hiệnpháp luật luôn có mối quan hệ mật thiết, tác động qua lại lẫn nhau

- Tuân thủ pháp luật, còn gọi là tuân theo pháp luật, là một

hình thức thực hiện pháp luật, trong đó các chủ thể pháp luật kiềm chế không tiến hành những hành vi mà pháp luật ngăn cấm

- Thi hành pháp luật, còn gọi là chấp hành pháp luật, là

một hình thức thực hiện pháp luật, trong đó các chủ thể pháp luật thực hiện nghĩa vụ pháp lý của mình bằng hành động tích cực.

- Sử dụng pháp luật, là một hình thức thực hiện pháp luật,

trong đó các chủ thể pháp luật thực hiện những hành vi mà pháp luật cho phép

- Áp dụng pháp luật

Áp dụng pháp luật là hoạt động mang tính tổ chức, thể hiện quyền lực nhà nước, được thực hiện thông qua những cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, nhà chức trách hoặc các tổ chức xã hội khi được Nhà nước trao quyền, nhằm cá biệt hóa những quy phạm pháp luật vào các trường hợp cụ thể đối với các cá nhân, tổ chức cụ thể.

1.1.2 Đặc điểm cơ bản của áp dụng pháp luật

Hoạt động áp dụng pháp luật được thực hiện bởi các

cơ quan có thẩm quyền, nhà chức trách trong các trường hợp sau đây:

Thứ nhất, các biện pháp cưỡng chế hay các chế tài được

nhà nước áp dụng đối với các chủ thể có dấu hiệu vi phạm phápluật Thứ hai, áp dụng pháp luật cần thiết khi các những quyền vànghĩa vụ pháp lý của chủ thể không mặc nhiên phát sinh, thay đổi,chấm dứt nếu thiếu sự can thiệp của Nhà nước Sự tham gia từ phíanhà nước (những cá nhân, tổ chức được nhà nước trao quyền) là điềukiện quyết định để làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt các quyền và

nghĩa vụ pháp lý nhất định của các chủ thể pháp luật Thứ ba, cơ

quan nhà nước áp dụng pháp luật để giải quyết tranh chấp về các

quyền và nghĩa vụ pháp lý của các chủ thể Thứ tư, áp dụng pháp luật cần thiết trong hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thực

hiện pháp luật của các chủ thể trong xã hội

- Đặc điểm của áp dụng pháp luật

Là một hình thức thực hiện pháp luật, áp dụng pháp luật cónhững đặc điểm riêng bên cạnh những đặc điểm chung như các hìnhthức pháp luật khác,

Thứ nhất, tính quyền lực nhà nước của áp dụng pháp

luật, thứ hai, áp dụng pháp luật là hoạt động phải tuân theo thủ tục chặt chẽ do pháp luật quy định; thứ ba, áp dụng pháp luật làhoạt động điều chỉnh cá biệt, cụ thể đối với các quan hệ xã hội nhấtđịnh; thứ tư, áp dụng pháp luật là hoạt động đòi hỏi tính sáng tạo

1.2 Khái niệm, đặc điểm áp dụng pháp luật về xét xử các vụ án hình sự của tòa án nhân dân

1.2.1 Khái niệm áp dụng pháp luật về xét xử các vụ án hình sự của Tòa án nhân dân

Xét về bản chất, ADPL hình sự của Tòa án là một hình thức áp dụng pháp luật do Tòa án tiến hành, áp dụng quy phạm pháp luật tố tụng hình sự và quy phạm pháp luật hình sự để giải quyết các vụ án hình sự thuộc thẩm quyền và thực hiện một số nhiệm vụ trong giai đoạn thi hành án hình sự

1.2.2 Đặc điểm của áp dụng pháp luật về xét xử các vụ án hình

sự của Tòa án nhân dân.

Hoạt động ADPL trong xét xử vụ án hình sự của tòa án cónhững đặc điểm cơ bản sau:

Đặc điểm thứ nhất, áp dụng pháp luật trong xét xử các vụ

án hình sự là hoạt động nhân danh quyền lực nhà nước, nhân danh công lý do Tòa án thực hiện

Đặc điểm thứ hai, áp dụng pháp luật hình sự của Toà án nhân dân chủ yếu được tiến hành tại phiên tòa công khai.

Từ khi nhận được hồ sơ vụ án cho đến khi ban hành bản án,quyết định Có rất nhiều hoạt động để đảm bảo việc xét xử được độclâp, khách quan song có thể nói phiên tòa hình sự là nơi thể hiện cácgiá trị dân chủ, nhân văn của nền tư pháp dân chủ, nơi các thẩm phán

là công việc “ ở đời và làm người “ như Bác Hồ đã từng căn dặn cán

bộ ngành tư pháp: “:" Nghĩ cho cùng, vấn đề tư pháp cũng như mọivấn đề khác, trong lúc này là vấn đề ở đời và làm người , ở đời vàlàm người là phải thương nước, thương dân, thương nhân loại đaukhổ, bị áp bức"[6]

Đặc điểm thứ ba, áp dụng pháp luật hình sự của Toà án phải tuân thủ chặt chẽ về trình tự thủ tục do BLTTHS quy định.

Tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của BLTTHS là cơ sở,điều kiện bắt buộc để đảm bảo cho việc ADPL hình sự được chínhxác, khách quan Trong áp dụng pháp luật tại Tòa án những ngườitiến hành tố tụng phải hết sức vô tư, khách quan Thẩm phán và hộithẩm nhân dân xét xử độc lập chỉ tuân theo pháp luật

Đặc điểm thứ tư, áp dụng pháp luật hình sự của Tòa án

là quá trình cá biệt hoá những quy phạm pháp luật hình sự đối với mỗi bị cáo.

Yêu cầu về tính hợp pháp và hợp lý được thể hiện trongbản án của tòa án, việc lựa chọn mức xử phạt cho mỗi bị cáo trongkhoảng tối thiểu và tối đa của khung hình phạt đòi hỏi ở HĐXX đặcbiệt là đối với các thẩm phán năng lực chuyên môn, bản lĩnh nghềnghiệp và đạo đức lương tâm

1.3 Các giai đoạn áp dụng pháp luật về xét xử vụ án hình

sự của tòa án nhân dân

1.3.1 Áp dụng pháp luật trong giai đoạn xét xử sơ thẩm

Giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự của TAND đượcquy định tại “Phần thứ ba” từ điều 170 đến điều 229 của BLTTHS

2003 Xét xử sơ thẩm là việc xét xử lần thứ nhất (cấp thứ nhất) doToà án được giao thẩm quyền thực hiện theo quy định của pháp luật

Giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm:

Giai đoạn chuẩn bị xét xử được quy định tại chương XVII,

từ điều 176 đến điều 183 BLTTHS 2003 Giai đoạn chuẩn bị xét xử

là thời gian từ khi Tòa án nhận hồ sơ vụ án (thụ lý vụ án) đến trướcngày khai mạc phiên tòa Chất lượng, tính đắn của phiên tòa xét xửphụ thuộc vào công tác chuẩn bị xét xử

Giai đoạn xét xử tại phiên tòa sơ thẩm:

Giai đoạn này được tiến hành gồm các bước: thủ tục bắt đầuphiên tòa; xét hỏi tại phiên tòa; tranh luận tại phiên tòa; nghị án vàtuyên án

Giai đoạn xét xử tại phiên tòa sơ thẩm có vai trò đặc biệtquan trọng trong việc áp dụng pháp luật hình sự của TAND Nộidung vụ án được làm sáng tỏ tại phiên tòa, thẩm tra công khai nhữngtài liệu chứng cứ thu thập trong quá trình điều tra, truy tố cũng nhưchứng cứ mới tại phiên tòa

- Thủ tục xét hỏi tại phiên tòa:

+ Tranh luận tại phiên tòa

Thủ tục tranh luận tại phiên tòa được quy định tại chương XXIcủa BLTTHS 2003 từ Điều 217 đến điều 221

+ Nghị án và tuyên án

Thủ tục nghị án và tuyên án được BLTTHS 2003 quy định tạichương XXII từ Điều 222 đến Điều 229

Áp dụng pháp luật hình sự của Tòa án trong giai đoạn xét xử

sơ thẩm vụ án hình sự có vị trí, vai trò vô cùng quan trọng, được thểhiện ở bản án của Hội đồng xét xử sơ thẩm trong đó xác định tội

danh và hình phạt đối với mỗi bị cáo Hoạt động áp dụng pháp luậttrong xét xử vụ án hình sự của tòa án phải căn cứ và tuân thủ nghiêmngặt các quy định của BLHS, BLTTHS.

1.3.2 Áp dụng pháp luật trong giai đoạn xét xử phúc thẩm

Xét xử phúc thẩm được quy định tại BLTTHS, từ Điều 230đến điều 254 Bản án sơ thẩm chỉ có hiệu lực pháp luật sau một thờigian nhất định (30 ngày, kể từ ngày tuyên án theo điều 234 BLTTHSnăm 2003 ) Khi hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị mà không bịkháng cáo, kháng nghị thì bản án sơ thẩm mới có hiệu lực pháp luật.Xét xử phúc thẩm là việc Tòa cấp trên trực tiếp xét xử lại vụ án hoặcxét lại quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật bị kháng cáo,kháng nghị (theo quy định tại điều 230 của BLTTHS năm 2003).Xét xử phúc thẩm có ý nghĩa quan trọng đảm bảo tính khách quan,hợp pháp, tránh oan sai có thể xảy ra ở giai đoạn xét xử sơ thẩm,đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức

1.3.3 Áp dụng pháp luật của tòa án trong giai đoạn giám đốc thẩm,tái thẩm các vụ án hình sự

- ADPL hình sự theo thủ tục giám đốc thẩm

Giám đốc thẩm là xét lại bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật nhưng bị kháng nghị vì phát hiện có vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong việc xử lý nội dung vụ án hoặc vi phạm nghiêm trọng về thủ tục tố tụng cần phải kháng nghị hủy bản án để xét xử lại Thủ tục giám đốc thẩm được quy định từ Điều 272 đến điều 289, chương XXX, Phần thứ sáu của BLTTHS 20003.

- - ADPL hình sự theo thủ tục giám đốc thẩm

Thủ tục tái thẩm được quy định tại Điều 290 đến Điều 300,chương XXXI, BLTTHS 2003.Thủ tục tái thẩm được áp dụng đối

với bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật nhưng bị khángnghị vì có những tình tiết mới được phát hiện

1.4 Vai trò của áp dụng pháp luật về xét xử các vụ án hình sự của Tòa án nhân dân trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền Việt nam

1.4.1 Nhận thức chung về nhà nước pháp quyền

Hiến pháp năm 2013 lần đầu tiên trong lịch sử lập hiến đãthể hiện một cách toàn diện đầy đủ các nguyên tắc cơ bản của nhànước pháp quyền nói chung và nguyên tắc pháp quyền đối với tòa

án nói riêng Tư tưởng nhà nước pháp quyền đã được hình thành vàphát triển từ thời kỳ cổ đại và được bổ sung, phát triển trong thời kỳcận hiện đại.Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có tư tưởng về một nhà nướchợp hiến, của dân do dân và vì dân, quyền con người, Người đãkhẳng định : “Nghĩ cho cùng, vấn đề tư pháp cũng như mọi vấn đềkhác trong lúc này là vấn đề ở đời và làm người, ở đời và làm người

là phải thương nước, thương dân, thương nhân loại đau khổ, bị ápbức.”[7] “Nhà nước pháp quyền là tổ chức quyền lực chính trịđược tổ chức, vận hành trên cơ sở nguyên tắc phân công, kiểm soátquyền lực nhà nước, giới hạn quyền lực nhà nước bằng pháp luật,thượng tôn pháp luật phù hợp lẽ phải, công bằng, vì lợi ích của conngười; nhà nước có trách nhiệm tôn trọng và có các thiết chế pháp

lý hữu hiệu để bảo vệ, bảo đảm thực hiện quyền, tự do của conngười khỏi mọi sự xâm phạm, dân chủ hóa các lĩnh vực hoạt động

xã hội, mối quan hệ nhà nước và cá nhân mang tính chất bình đẳng,trách nhiệm qua lại lẫn nhau [9]

1.4.2 Vai trò của áp dụng pháp luật về xét xử các vụ án hình sự của Tòa án nhân dân trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền Việt nam

Hiến pháp năm 2013 đã khẳng định vai trò và cũng là trọng

trách lớn lao của tòa án nhân dân: TAND là cơ quan xét xử của nước Cộng hòa XHCN Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp”; nhiệm vụ của

Tòa án nhân dân là bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyềncông dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà

nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân ( khoản 1,khoản 3 điều 102 Hiến pháp năm 2013)

Áp dụng pháp luật về xét xử các vụ án hình sự có vai tròđặc biệt quan trọng đối với việc bảo vệ các quyền con người, quyền

công dân, bảo vệ trật tự, an toàn xã hội, đảm bảo an ninh chính trị,

tạo dựng môi trường pháp lý – xã hội ổn định, lành mạnh, an toàncho các hoạt động kinh tế, văn hóa, khoa học, công nghệ, hợp tácquốc tế và phát triển

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Trong chương 1, tác giả đã phân tích cơ sở lý luận của vaitrò áp dụng pháp luật hình sự về xét xử các vụ án hình sự của tòa án,nêu rõ khái niệm, các đặc trưng cơ bản và các giai đoạn của áp dụng

pháp luật hình sự trong xét xử các vụ án hình sự Đồng thời phân tích vai trò của vai trò áp dụng pháp luật hình sự về xét xử các vụ án

hình sự của tòa án trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền vàbảo vệ quyền con người, hội nhập quốc tế Luận án đã phân tích làm

rõ sự thể hiện vai trò của tòa án trong áp dụng pháp luật về xét xửcác vụ án hình sự, tránh oan sai và phải bảo đảm công lý, công bằng,niềm tin của xã hội, góp phần thiết thực vào việc thi hành Hiến phápnăm 2013

Chương 2

THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ XÉT XỬ CÁC

VỤ ÁN HÌNH SỰ QUA THỰC TIỄN TÒA ÁN NHÂN DÂN

THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG 2.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của thành phố Hải Phòng

Hải Phòng là thành phố duyên hải nằm ở hạ lưu của hệthống sông Thái Bình thuộc đồng bằng sông Hồng có vị trí nằmtrong khoảng từ 20035’ đến 21001’ vĩ độ Bắc, và từ 106029’ đến107005’ kinh độ Đông; phía Bắc và Đông Bắc giáp tỉnh Quảng Ninh,phía Tây Bắc giáp tỉnh Hải Dương, phía Tây Nam giáp tỉnh Thái