Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn/ ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH NGUYỄN TRẦN LÂM QUẢN LÝ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘ
Trang 1Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn/
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH
NGUYỄN TRẦN LÂM
QUẢN LÝ RỦI RO TÍN DỤNG
TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH
CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN
PHƯƠNG NAM - CHI NHÁNH THANH XUÂN - HÀ NỘI
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ
THÁI NGUYÊN - 2015
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn/
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH
NGUYỄN TRẦN LÂM
QUẢN LÝ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN PHƯƠNG NAM - CHI NHÁNH THANH XUÂN - HÀ NỘI
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60.34.04.10
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
THÁI NGUYÊN - 2015
Trang 2Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn/
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan bản luận văn này là công trình nghiên cứu khoa học độc
lập của tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và có nguồn gốc
Để có thể hoàn thành chương trình sau đại học tại trường Đại học Kinh tế và
Quản trị Kinh doanh - Đại học Thái Nguyên với luận văn tốt nghiệp “Quản lý rủi
ro tín dụng trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội” ngoài những nỗ lực, phấn đấu của chính bản
thân trong suốt quá trình học tập, tôi xin gửi lời tri ân trước hết đến những người thân đã luôn động viên, giúp đỡ
Nhân đây, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến quý Thầy Cô, những người đã tận tình truyền đạt kiến thức cho tôi trong hai năm học cao học vừa qua Sau cùng, tôi xin chân thành cám ơn đến các bạn bè thân thiết của lớp cao học Quản
lý Kinh tế K10F và các cán bộ nhân viên tại Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội đã giúp đỡ tôi có số liệu hoàn thành tốt luận văn này
Học viên
Nguyễn Trần Lâm
Trang 3Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn/
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
MỤC LỤC iii
DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT vii
DANH MỤC CÁC BẢNG viii
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ ix
DANH MỤC SƠ ĐỒ x
MỞ ĐẦU 1
1 Tính cấp thiết của đề tài 1
2 Mục tiêu nghiên cứu 2
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu trong luận văn 2
4 Ý nghĩa khoa học của đề tài nghiên cứu 3
5 Những đóng góp mới của đề tài 3
6 Kết cấu luận văn 3
Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUẢN LÝ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 4
1.1 Tín dụng ngân hàng và rủi ro tín dụng trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại 4
1.1.1 Khái quát về ngân hàng thương mại 4
1.1.2 Tín dụng ngân hàng 5
1.1.3 Rủi ro tín dụng trong hoạt động của ngân hàng thương mại 7
1.1.4 Hậu quả của rủi ro tín dụng đối với ngân hàng thương mại và nền kinh tế 11
1.1.5 Những yếu tố ảnh hưởng tới quản lý rủi ro tín dụng 12
1.2 Khái niệm, nội dung quản lý rủi ro tín dụng và sự cần thiết quản lý rủi ro tín dụng 16
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn/ 1.2.1 Khái niệm Quản lý rủi ro tín dụng 16
1.2.2 Nội dung Quản lý rủi ro tín dụng 16
1.3 Kinh nghiệm quản lý rủi ro tín dụng của một số ngân hàng thương mại trên thế giới, ngân hàng thương mại trong nước và bài học rút ra cho Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội 29
1.3.1 Kinh nghiệm của một số ngân hàng thương mại trên thế giới 29
1.3.3 Bài học rút ra cho Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội 33
Chương 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 34
2.1 Câu hỏi nghiên cứu 34
2.2 Phương pháp nghiên cứu 34
2.2.1 Phương pháp thu thập số liệu 34
2.2.2 Phương pháp tổng hợp dữ liệu 34
2.2.3 Phương pháp phân tích dữ liệu 35
2.3 Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu 37
2.3.1 Chỉ tiêu nợ quá hạn 37
2.3.2 Chỉ tiêu nợ xấu 37
2.3.3 Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng 38
2.3.4 Tỷ lệ nợ xử lý rủi ro 38
2.3.5 Mức độ tập trung tín dụng 39
Chương 3 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ RỦI RO TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG TMCP PHƯƠNG NAM - CHI NHÁNH THANH XUÂN - HÀ NỘI 40
3.1 Hoạt động tín dụng và rủi ro tín dụng ở Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội trong những năm gần đây 40
3.1.1 Khái quát về hoạt động của Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội 40
Trang 4Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn/
3.1.2 Thực trạng rủi ro tín dụng của Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi
nhánh Thanh Xuân - Hà Nội thời gian qua 48
3.2 Thực trạng quản lý rủi ro tín dụng của Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội thời gian qua 56
3.2.1 Xác định giới hạn rủi ro tín dụng ở Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội 56
3.2.2 Thực trạng phòng ngừa và kiểm soát rủi ro tín dụng ở Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội thời gian qua 57
3.2.3 Bộ máy quản lý và đội ngũ cán bộ quản lý rủi ro ở Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội 65
3.3 Đánh giá chung về quản lý rủi ro tín dụng của ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội 68
3.3.1 Thành công và yếu kém về quản lý rủi ro tín dụng ở Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội 68
3.3.2 Bài học rút ra qua quản lý rủi ro tín dụng ở Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội thời gian qua 74
Chương 4 ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ RỦI RO TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG TMCP PHƯƠNG NAM - CHI NHÁNH THANH XUÂN - HÀ NỘI TRONG THỜI GIAN TỚI 76
4.1 Định hướng hoàn thiện quản lý rủi ro tín dụng ở Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội trong thời gian tới 76
4.1.1 Định hướng và mục tiêu phát triển của Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội trong thời gian tới 76
4.1.2 Định hướng hoàn thiện quản lý rủi ro tín dụng ở Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội trong thời gian tới 78
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn/ 4.2 Một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý rủi ro tín dụng của Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội 80
4.2.1 Xây dựng chiến lược về con người đáp ứng yêu cầu quản lý rủi ro tín dụng trong điều kiện mới 80
4.2.2 Tăng cường công tác kiểm tra nội bộ và giám sát khách hàng 81
4.2.3 Thực hiện biện pháp đảm bảo tiền vay 83
4.3 Kiến nghị các điều kiện hỗ trợ Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội quản lý tốt rủi ro tín dụng trong hoạt động kinh doanh 84
4.3.1 Kiến nghị với Ngân hàng TMCP Phương Nam 84
4.3.2 Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước 87
4.3.3 Kiến nghị với Chính phủ 87
KẾT LUẬN 89
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 90
Trang 5Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn/
DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
NHTM : Ngân hàng thương mại
Vietinbank : Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam
HDBannk : Ngân hàng TMCP Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn/
DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 3.1 Nguồn vốn huy động phân theo cơ cấu 43
Bảng 3.2 Nguồn vốn huy động phân theo kỳ hạn của Ngân hàng TMCP
Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội 44 Bảng 3.3 Một số chỉ tiêu hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCPPhương
Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội 46
Bảng 3.4 Hệ số sử dụng vốn tại Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi
nhánh Thanh Xuân - Hà Nội qua các năm 48
Bảng 3.5 Thực trạng nợ xấu qua các năm ở Ngân hàng TMCP Phương
Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội 49
Bảng 3.6 Thực trạng nợ xấu phân theo thành phần kinh tế ở Ngân hàng
TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội 51 Bảng 3.7 Tình hình nợ xấu phân theo nhóm nợ ở Ngân hàng TMCP
Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội 52
Bảng 3.8 Tình hình trích lập dự phòng và xử lý rủi ro tín dụngtại Ngân
hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội 64
Trang 6Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn/
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1 Thực trạng huy động vốn phân theo kỳ hạn 45
Biểu đồ 3.2 Dư nợ tín dụng phân theo thời hạn 46
Biểu đồ 3.3 Lợi nhuận của Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh
Thanh Xuân - Hà Nội giai đoạn năm 2009-2013 47
Biểu đồ 3.4 So sánh giữa nguồn huy động và cho vay trung, dài hạn 49
Biểu đồ 3.5 Tình hình nợ xấu phân tích theo thời hạn tín dụng ở Ngân hàng
TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội 50
Biểu đồ 3.6 Tình hình nợ xấu phân tích theo thành phần kinh tếở Ngân
hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân 51
Biểu đồ 3.7 Kết quả trích lập dự phòng rủi ro qua các năm 64
Biểu đồ 3.8 Tình hình thực hiện xử lý rủi ro qua các năm 65
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn/
DANH MỤC SƠ ĐỒ
Sơ đồ 1.1 Chu trình kiểm soát tín dụng liên tục 8
Sơ đồ 1.2 Ngăn ngừa và xử lý rủi ro tín dụng 9
Sơ đồ 1.3 Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý RRTD của NHTM 24
Sơ đồ 3.1 Cơ cấu tổ chức bộ máy điều hành của Ngân hàng TMCP
Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội 42
Sơ đồ 3.2 Bộ máy quản lý RRTD của Ngân hàng TMCP Phương Nam
-Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội 66
Trang 7MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Trong những năm qua, hoạt động của các ngân hàng thương mại (NHTM)
trên địa bàn thành phố Hà Nội đã không ngừng đổi mới cả về chất và lượng, góp
phần vào sự nghiệp đổi mới hệ thống ngân hàng nói riêng và sự nghiệp đổi mới
của đất nước nói chung Tuy nhiên, thực tế hoạt động của các NHTM trên địa bàn
cũng bộc lộ nhiều yếu kém, chưa đáp ứng được yêu cầu của nền kinh tế, hiệu quả
kinh doanh thấp và tiềm ẩn nhiều rủi ro trong đó đặc biệt là rủi ro tín dụng Khi tín
dụng vẫn là hoạt động cơ bản của NHTM, đóng góp phần lớn vào tổng lợi nhuận
của các ngân hàng thì rủi ro tín dụng cao hay thấp sẽ quyết định hiệu quả kinh
doanh và uy tín của ngân hàng
Việc nợ xấu của các NHTM tăng cao trong những năm vừa qua là hệ quả
tất yếu của nhiều năm tăng trưởng tín dụng nóng nhưng hoạt động quản lý rủi
ro không được coi trọng Đứng trước tình hình đó, Ngân hàng Nhà nước Việt
Nam đã định hướng phát triển hệ thống ngân hàng từ năm 2010 đến năm 2020
theo hướng tập trung quản lý rủi ro nói chung và quản lý rủi tín dụng nói riêng
theo theo chuẩn mực của thông lệ quốc tế - Kế hoạch và định hướng hoạt động
ngành Ngân hàng trong giai đoạn 2010 - 2020 (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam,
trang 62)
Đối với Ngân hàng TMCP Phương Nam nói chung và riêng Ngân hàng
TMCP Phương Nam - chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội, hoạt động tín dụng có
vai trò đặc biệt quan trọng trong chiến lược kinh doanh, đồng thời cũng là hoạt
động mang lại rủi ro cao nhất của Chi nhánh Mặc dù trong những năm gần đây,
vấn đề quản lý rủi ro tín dụng đã nhận được sự quan tâm của Ban Giám đốc, đội
ngũ cán bộ làm công tác tín dụng, nhưng trên thực tế, công tác này vẫn còn nhiều
thiếu sót, yếu kém Nếu không nghiên cứu, tìm cách khắc phục những vấn đề tồn
tại trong công tác quản lý rủi ro nói chung và đặc biệt là quản lý rủi ro tín dụng
thì sẽ có ảnh hưởng xấu đến hoạt động và kết quả kinh doanh của Chi nhánh
Việc xây dựng và hoàn thiện cơ chế quản lý tín dụng chính là trụ cột vững chắc để Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội phát triển bền
vững Chính vì thế, đề tài “Quản lý rủi ro tín dụng trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội” được
lựa chọn làm đối tượng nghiên cứu trong luận văn thạc sĩ kinh tế này
2 Mục tiêu nghiên cứu
2.1 Mục tiêu chung
Phân tích, đánh giá tình hình quản lý rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà nội, từ đó đề xuất phương hướng, giải pháp hoàn thiện công tác quản lý rủi ro tín dụng tại Chi nhánh này
3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu trong luận văn
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là hoạt động quản lý rủi ro tín dụng trong kinh doanh của Ngân hàng TMCP Phương Nam - chi nhánh Thanh Xuân -
Hà Nội
3.2 Phạm vi nghiên cứu
- Nội dung: Nghiên cứu thực tiễn hoạt động quản lý rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Phương Nam - chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội;
- Về không gian nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu hoạt động quản lý rủi
ro tín dụng trên địa bàn thành phố Hà Nội;
- Về thời gian nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu hoạt động quản lý rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Phương Nam - chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội
Trang 8trong giai đoạn 2009-2013 Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng hoạt động quản lý
rủi ro tín dụng và bối cảnh các nhân tố tác động thời gian tới, luận văn đề xuất
các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP
Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội giai đoạn 2015-2020
4 Ý nghĩa khoa học của đề tài nghiên cứu
- Về mặt lý luận: Khái quát được những nguyên lý cơ bản về quản lý rủi
ro tín dụng tại NHTM
- Về mặt thực tiễn: Đánh giá và chỉ ra những ưu điểm và hạn chế trong
hoạt động quản lý rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi
nhánh Thanh Xuân - Hà Nội Từ đó, đưa ra những giải pháp phù hợp nhằm hoàn
thiện công tác quản lý rủi ro tín dụng của Ngân hàng TMCP Phương Nam - chi
nhánh Thanh Xuân - Hà Nội
5 Những đóng góp mới của đề tài
- Hệ thống hoá những vấn đề lý luận cơ bản về RRTD và quản lý RRTD
trong hoạt động kinh doanh của NHTM Việt Nam
- Khái quát thực trạng RRTD, quản lý RRTD của Ngân hàng TMCP
Phương Nam - chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội trong giai đoạn 2009- 2013
- Đề xuất các giải pháp phù hợp với Ngân hàng TMCP Phương Nam - chi
nhánh Thanh Xuân - Hà Nội nhằm hạn chế RRTD trong thời gian tới
6 Kết cấu luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, đề tài được
trình bày trong 4 chương:
Chương 1: Những vấn đề chung về quản lý rủi ro tín dụng trong hoạt
động kinh doanh của Ngân hàng thương mại
Chương 2: Phương pháp nghiên cứu
Chương 3: Thực trạng quản lý rủi ro tín dụng của ngân hàng TMCP
Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội
Chương 4: Giải pháp hoàn thiện quản lý rủi ro tín dụng của ngân hàng
TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội
Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUẢN LÝ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Tín dụng ngân hàng và rủi ro tín dụng trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại
1.1.1 Khái quát về ngân hàng thương mại
Ngân hàng là một trong các tổ chức tài chính quan trọng nhất của nền kinh
tế cung cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng (tín dụng, tiết kiệm, dịch vụ thanh toán…) Ngân hàng bao gồm nhiều loại (như ngân hàng tiết kiệm, ngân hàng Nhà nước- tức ngân hàng trung ương, ngân hàng phát triển, ngân hàng đầu tư, ngân hàng thương mại…) tùy thuộc vào sự phát triển của nền kinh
tế nói chung và hệ thống tài chính nói riêng, trong đó NHTM thường chiếm tỷ trọng lớn nhất về quy mô tài sản, thị phần và số lượng các ngân hàng
Ở Việt Nam, NHTM là một định chế tài chính trung gian có vị trí quan trọng trong nền kinh tế thị trường nói chung và trong hệ thống ngân hàng trung gian nói riêng Theo Pháp lệnh ngân hàng năm 1990 của Việt Nam, NHTM là một tổ chức kinh doanh tiền tệ mà nghiệp vụ thường xuyên và chủ yếu là nhận tiền gửi của khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền này để cho vay, chiết khấu và làm phương tiện thanh toán
Theo Luật các tổ chức tín dụng Việt Nam số 47/2010/QH ngày 16/06/2010 của Quốc hội “NHTM là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận”
Như vậy, NHTM là một doanh nghiệp với tư cách là một trung gian tài chính và tương tự như các loại hình doanh nghiệp khác, hoạt động kinh doanh
vì mục đích lợi nhuận Tuy nhiên, các NHTM cũng khác với các doanh nghiệp khác, đối tượng kinh doanh của các NHTM không phải là những hàng hóa thông thường với tính chất luân chuyển vốn thông thường mà là tiền tệ và dịch
Trang 9vụ tài chính, những hàng hóa đặc biệt, với tính chất tuần hoàn và luân chuyển
vốn đặc biệt
1.1.2 Tín dụng ngân hàng
1.1.2.1 Khái niệm tín dụng ngân hàng
Tín dụng là quan hệ giao dịch giữa hai chủ thể trong đó một bên chuyển
giao tiền hoặc tài sản cho bên kia sử dụng trong một thời gian nhất định với điều
kiện bên nhận tiền cam kết hoàn trả theo điều kiện đã thoả thuận Có nhiều loại tín
dụng như:
- Tín dụng thương mại: Là loại tín dụng do người bán hàng cung cấp cho
người mua hàng, lãi suất ẩn trong giá hàng hoá tăng thêm so với giá hàng hoá trả
tiền ngay
- Tín dụng do cá nhân trao cho tổ chức và cá nhân khác như cá nhân mua
trái phiếu, cá nhân cho vay tiền trên thị trường phi chính thức
- Tín dụng do các trung gian tài chính cung cấp: Ngoài NHTM, còn có các
trung gian tài chính khác cung cấp tín dụng như công ty tài chính, các loại quỹ
đầu tư, quỹ của chính phủ
Tín dụng ngân hàng là quan hệ tín dụng giữa ngân hàng với các tổ chức
kinh tế và cá nhân Trong phạm vi luận văn tiếp cận tín dụng ngân hàng theo
nghĩa chỉ bao hàm hoạt động cho vay của NHTM Tín dụng ngân hàng bao hàm các
nội dung sau:
- Là hoạt động chuyển giao một lượng giá trị được quy ra tiền từ chủ thể
cho vay sang chủ thể đi vay dựa trên độ tín nhiệm nhất định của người đi vay Sự
tín nhiệm là một trong những cơ sở quan trọng hàng đầu để cho vay Nếu mức
tín nhiệm thấp thì người vay, một là, phải thế chấp; hai là, phải chịu lãi suất cao
- Người đi vay phải hoàn trả vốn và lãi cho người cho vay khi hết hạn hợp
đồng tín dụng Nếu người đi vay, do một lý do nào đó, không có khả năng hoàn trả
tiền vốn và lãi cho người cho vay thì người cho vay có thể mất cả vốn lẫn lãi Nói
cách khác, tín dụng tiềm ẩn rủi ro mất vốn từ phía người vay rất lớn
- Tín dụng thực chất là nhượng quyền sử dụng tiền trong một thời hạn nhất định từ người cho vay sang cho người đi vay nên lãi suất theo thời gian chính là giá thị trường của quyền sử dụng vốn
1.1.2.2 Vai trò của tín dụng ngân hàng trong nền kinh tế thị trường
a Vai trò của tín dụng ngân hàng đối với nền kinh tế
* Tín dụng ngân hàng có vai trò to lớn trong tập trung, tích tụ vốn cung cấp cho nền kinh tế Với vai trò trung gian tài chính trên thị trường, NHTM giúp
tập trung các nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi của các chủ thể trong nền kinh tế
* Tín dụng ngân hàng thực hiện việc điều hoà dòng lưu chuyển tiền tệ và
lưu chuyển tài chính trong xã hội Với chức năng cầu nối giữa người có vốn
nhàn rỗi và người có nhu cầu sử dụng vốn, tín dụng ngân hàng tham gia vào toàn
bộ quá trình sản xuất, lưu thông hàng hoá, tiêu dùng
* Tín dụng ngân hàng là đòn bẩy kinh tế để thực hiện tái sản xuất mở rộng, ứng dụng công nghệ, kỹ thuật tiên tiến hiện đại, nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế, tạo nhiều sản phẩm hàng hóa tiêu dùng nội địa và xuất khẩu
* Tín dụng ngân hàng thúc đẩy quá trình phân công lao động xã hội và hợp tác kinh tế trong nước và quốc tế Tín dụng ngân hàng sẽ thúc đẩy nhanh
chóng quá trình tập trung và tích luỹ vốn, tạo cho các doanh nghiệp đủ điều kiện hợp tác liên doanh với các tập đoàn kinh tế nước ngoài, đưa nền kinh tế nước ta hội nhập nền kinh tế thế giới
* Hoạt động tín dụng lành mạnh, chính sách tín dụng của các NHTM đúng đắn sẽ góp phần kiềm chế lạm phát, ổn định thị trường tiền tệ, tạo điều kiện cho nền kinh tế phát triển bền vững
b Vai trò của tín dụng ngân hàng đối với ngân hàng thương mại
* Tín dụng ngân hàng là hoạt động cơ bản, là nguồn thu chủ yếu của
NHTM Mặc dù NHTM hiện đại đã mở mang nhiều dịch vụ ngân hàng ngoài tín
dụng, nhưng cho đến nay, nghiệp vụ huy động vốn và cho vay vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong doanh thu và lợi nhuận ngân hàng Bất kỳ sự trục trặc nào trong hoạt động tín dụng ngân hàng cũng tác động tiêu cực, không chỉ đến hoạt động tín dụng, mà đến tất cả các hoạt động khác của ngân hàng
Trang 10* Tín dụng ngân hàng tạo điều kiện phát triển các dịch vụ ngân hàng khác
Một mặt, các dịch vụ ngân hàng khác được phát triển trên chính các chủ thể có
quan hệ tín dụng với ngân hàng Hoạt động tín dụng cung cấp vốn cho hoạt
động của các cá nhân và tổ chức, tạo tiền đề phát sinh các nhu cầu khác của chủ
thể vay
* Tín dụng ngân hàng giúp NHTM thực thi các hoạt động kiểm soát hỗ trợ
cho các khoản đầu tư trực tiếp của ngân hàng vào doanh nghiệp Trong thực tế,
nhiều ngân hàng đã chuyển các khoản vay thành đầu tư khi muốn kiểm soát
doanh nghiệp
1.1.3 Rủi ro tín dụng trong hoạt động của ngân hàng thương mại
1.1.3.1 Khái niệm rủi ro tín dụng
Rủi ro là phạm trù được sử dụng phổ biến trong kinh tế thị trường Theo
nhà kinh tế Mỹ Frank Knight thì rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được Nhà
kinh tế Anh Marilic Hurt Mrearty cho rằng, rủi ro là một tình trạng trong đó các
biến cố xảy ra trong tương lai có thể xác định được - Tạp chí kinh tế thế
giới(2006) trang 8 Tuy diễn đạt theo nhiều cách khác nhau, nhưng các nhà kinh
tế đều thống nhất ở điểm cho rủi ro là sự kiện xảy ra ngoài ý muốn của chủ thể
kinh doanh và đem lại hậu quả xấu Vì thế, trong khoa học kinh tế những năm
gần đây đã có nhiều công trình nghiên cứu về rủi ro và cách phòng ngừa tác hại
của rủi ro Khi nghiên cứu rủi ro, các nhà kinh tế thường chú ý đến hai tiêu chí
định lượng rủi ro quan trọng, đó là biên độ tác hại của rủi ro và tần số xuất hiện
rủi ro
Bản thân hoạt động ngân hàng tiềm ẩn nhiều loại rủi ro khác nhau trong các
nghiệp vụ khác nhau như rủi ro trong khâu huy động vốn, rủi ro thanh toán, rủi
ro đầu tư, rủi ro trong khâu cho vay, rủi ro tỷ giá hối đoái, Trong phạm vi Luận
văn này sẽ chỉ tập trung phân tích RRTD Rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân
hàng là khả năng xảy ra tổn thất khi ngân hàng cho khách hàng vay
1.1.3.2 Quy trình quản lý RRTD
Sơ đồ 1.1 Chu trình kiểm soát tín dụng liên tục
Nguồn: Thông tư 26/2013/TT-NHNN “Hướng dẫn thành lập bộ máy và quy trình
xử lý rủi ro tín dụng tại NHTM”
Việc đánh giá RRTD là một quá trình liên tục bắt đầu từ khâu thẩm định đánh giá trước khi phê duyệt khoản vay; giải ngân; theo dõi khoản vay (bao gồm cả việc đưa ra các dấu hiệu cảnh báo sớm về tình trạng của khách hàng), quản lý các khoản nợ xấu có vấn đề (bao gồm cả việc đưa ra giải pháp, phương
án thu hồi nợ nhằm giảm thiểu đến mức thấp nhất thiệt hại cho ngân hàng), cho đến khi thu hồi vốn.Quy trình quản lý RRTD thể hiện qua các bước cơ bản sau:1
Kiểm soát trước khi cho vay
(1) Thiết lập một chính sách và thủ tục tín dụng bằng văn bản (2) Thẩm định trước khi cho vay (3) Phê duyệt khoản vay
Kiểm soát trong khi cho vay
(1) Xác lập hợp đồng tín dụng (2) Giám sát quá trình giải ngân (3) Giám sát tín dụng
(1) Theo dõi, đôn đốc thu hồi nợ (2) Tái xét tín dụng và phân hạng tín dụng
(3) Kiểm soát tín dụng nội bộ độc lập (4) Đánh giá lại chính sách tín dụng
Kiểm soát sau khi cho vay
Kiểm soát trước khi cho vay
Kiểm soát sau khi cho vay
Kiểm soát khi cho vay
Trang 11Thẩm định, lựa chọn khách hàng; 2 Nhận dạng và đo lường; 3 Hạn chế rủi ro;
4 Xử lý RRTD
Sơ đồ 1.2 Ngăn ngừa và xử lý rủi ro tín dụng
Nguồn: Thông tư 26/2013/TT-NHNN “Hướng dẫn thành lập bộ máy và quy trình
xử lý rủi ro tín dụng tại NHTM”
Nếu thành công
Chuyển sang bộ phận xử lý nợ xấu, bộ phận
xử lý nợ thực hiện việc rà soát
Lập phương án gặp gỡ khách hàng
Lập phương án khắc phục
Thực thi phương án khắc phục
Nếu không thành công
Chấp thuận
Nếu không thành công
Chuyển bộ phận tín dụng theo dõi
* Rủi ro khê đọng vốn: Là loại rủi ro liên quan đến tình trạng nợ quá hạn
của khách hàng do họ gặp khó khăn tạm thời Về cơ bản, khoản nợ này có thể thu hồi được, nhưng phải để cho khách hàng có thời gian xử lý các vấn đề của mình nhằm thoát khỏi tình trạng khó khăn tạm thời về tài chính Rủi ro loại này không làm cho ngân hàng mất vốn, nhưng ngân hàng do bị ứ đọng vốn ở một số khách hàng, nên có thể gặp khó khăn trong thanh toán theo kế hoạch cho khách hàng khác hoặc buộc ngân hàng phải tăng chi phí thu hồi vốn và lãi
* Rủi ro nợ không được hoàn trả: Đây là loại rủi ro nguy hiểm nhất vì nó
đe doạ sự bảo toàn tài sản của ngân hàng trong kinh doanh Có nhiều nguyên nhân làm cho khách hàng không trả được nợ cho ngân hàng như khách hàng làm
ăn thua lỗ, thậm chí phá sản; khách hàng bị lừa đảo hoặc khách hàng cố tình lừa đảo ngân hàng; nguyên nhân từ phía khách quan như khách hàng có biến động
về tổ chức và nhân sự, thiên tai, khủng hoảng
* Rủi ro vốn bị ứ đọng:Là rủi ro gây ra do NHTM huy động vốn nhưng
không cho vay được Nếu NHTM huy động mà không cho vay được, tức đồng vốn không sinh lời, thì ngân hàng lỗ vốn do phải trả chi phí huy động và bảo vệ tiền trong quỹ Nếu tình trạng này kéo dài có thể dẫn đến những khoản thua lỗ rất lớn
* Rủi ro chênh lệch giữa lãi suất huy động và lãi suất cho vay: Loại rủi ro
này liên quan đến kỳ hạn của nguồn vốn huy động không khớp với kỳ hạn của vốn cho vay Nếu NHTM huy động theo kỳ hạn dài, nhưng lại cho vay theo kỳ hạn ngắn thì NHTM sẽ lâm vào tình thế đi vay vốn với lãi suất cao, cho vay với lãi suất thấp, dẫn đến tổn thất Ngoài ra, tình trạng huy động với lãi suất cao, cho vay với lãi suất thấp xảy ra do sự biến động của lãi suất trên thị trường giảm theo thời gian, trong khi đó NHTM đã trót huy động nguồn vốn lớn khi lãi suất cao
Trang 12Trong một số trường hợp, tổn thất do chênh lệch lãi suất huy động và lãi suất cho
vay còn do áp lực của chính phủ buộc các NHTM quốc doanh phải thực thi
chính sách xã hội của Chính phủ bằng cách cho vay với lãi suất thấp hơn lãi suất
thị trường
* Rủi ro do quyết định cho vay sai lầm: Trong trường hợp việc thẩm định
không chính xác, không khách quan, dẫn đến cho vay những dự án không hiệu
quả, làm cho việc thu hồi vốn khó khăn, tăng chi phí thu hồi vốn
1.1.4 Hậu quả của rủi ro tín dụng đối với ngân hàng thương mại và nền kinh tế
1.1.4.1 Hậu quả của rủi ro tín dụng đối với ngân hàng thương mại
* RRTD làm giảm lợi nhuận ngân hàng: Phần vốn rủi ro không sinh lợi
làm cho ngân hàng thua lỗ, hậu quả là làm giảm lợi nhuận của các NHTM
Trường hợp lâm vào tình thế mất vốn, RRTD có thể làm NHTM phá sản RRTD
cũng làm chậm quá trình chu chuyển vốn của các NHTM Trong trường hợp
may mắn, khi ngân hàng thu được lãi hay nợ quá hạn, thì RRTD cũng làm ngân
hàng mất cơ hội đầu tư vào những dự án khả thi mang lại lợi nhuận cho ngân hàng
* RRTD làm giảm khả năng thanh toán của ngân hàng: RRTD đã khiến
cho việc hoàn trả tiền gửi của ngân hàng gặp khó khăn Các khoản đầu tư, cho
vay bị thất thoát, chậm thu hồi đều ảnh hưởng đến khả năng thanh toán của
ngân hàng
* RRTD làm giảm uy tín của ngân hàng và ảnh hưởng đến hoạt động kinh
doanh của ngân hàng NHTM gặp nhiều rủi ro là ngân hàng hoạt động kém hiệu
quả Khi uy tín của ngân hàng bị giảm sút, khách hàng mất lòng tin, họ sẽ không
gửi tiền vào ngân hàng, thậm chí còn rút lại những khoản tiền đã gửi Tình thế
này vừa gây khó khăn cho việc huy động vốn của ngân hàng, vừa làm giảm quy
mô hoạt động của ngân hàng NHTM gặp rủi ro cũng khó khăn hơn khi tiếp cận
tín dụng trên thị trường liên ngân hàng, cũng như khi mở rộng quan hệ đại lý với
các đối tác
* RRTD là nguy cơ dẫn đến phá sản ngân hàng: Ngân hàng gặp RRTD đã
làm giảm sút lòng tin của khách hàng giao dịch Trong trường hợp nghiêm trọng,
khi có quá nhiều người đến rút tiền tại cùng một thời điểm thì ngân hàng sẽ không
đủ tiền mặt để thanh toán, làm cho khách hàng tin rằng ngân hàng có nguy cơ phá sản và sẽ đổ xô đến rút tiền, kết cục làm ngân hàng phá sản thực sự
1.1.4.2 Hậu quả của rủi ro tín dụng đối với nền kinh tế
* RRTD có thể gây ra hậu quả đối với hệ thống tài chính quốc gia:
NHTM là một bộ phận, có thể nói là bộ phận quan trọng nhất, trong hệ thống tài chính quốc gia, có chức năng không chỉ kinh doanh tiền tệ, mà còn đảm bảo sự lưu thông bình thường của dòng tiền tệ phục vụ quá trình tái sản xuất xã hội Nếu một NHTM gặp rủi ro và mất khả năng thanh toán có thể tạo ra phản ứng tiêu cực dây chuyền cho nền kinh tế
* RRTD có thể gây hậu quả tiêu cực tới đời sống xã hội: RRTD có thể gây
ra hậu quả tiêu cực tới mọi đối tượng trong xã hội, thậm chí khởi đầu cho chu kỳ lạm phát mới, làm trầm trọng thêm tình trạng thất nghiệp, gây tâm lý hoang mang, tạo môi trường cho các tệ nạn xã hội phát triển RRTD làm giảm lòng tin của quần chúng vào sự lành mạnh và vững chắc của hệ thống tài chính quốc gia, dẫn đến khuynh hướng tiêu dùng và tích luỹ cho đầu tư không hiệu quả
1.1.5 Những yếu tố ảnh hưởng tới quản lý rủi ro tín dụng
1.1.5.1 Môi trường kinh doanh
* Môi trường tự nhiên: Các diễn biến không như dự đoán của thiên nhiên,
nhất là các thảm hoạ như lũ lụt, hạn hán, dịch bệnh, hoả hoạn… gây tác hại nặng
nề đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của các cá nhân, doanh nghiệp, làm giảm khả năng trả nợ,từ đó dẫn đến rủi ro cho NHTM
* Môi trường kinh tế: Môi trường kinh tế tác động mạnh mẽ đến lĩnh vực
kinh doanh của ngân hàng cũng như các doanh nghiệp trong nền kinh tế Khi nền kinh tế tăng trưởng ổn định thì các doanh nghiệp làm ăn có hiệu quả và có nhiều khả năng trả nợ ngân hàng Ngược lại, khi nền kinh tế suy thoái, mất ổn định, sức mua giảm sút, hàng hoá ứ đọng, làm cho các doanh nghiệp khó khăn, thua lỗ
và ảnh hưởng tới khả năng trả nợ cho ngân hàng Thậm chí, khi lãi suất thị trường thay đổi không như NHTM dự kiến cũng dẫn đến RRTD
Trang 13Các chính sách quản lý vĩ mô của Chính phủ cũng ảnh hưởng lớn đến hoạt
động của các doanh nghiệp và của ngân hàng Chẳng hạn khi Chính phủ giảm
thuế nhập khẩu mặt hàng nào đó sẽ ảnh hưởng trực tiếp tiêu thụ các sản phẩm
tương tự ở trong nước, làm cho khả năng cạnh tranh của sản phẩm cùng loại sản
xuất trong nước kém sức cạnh tranh, doanh nghiệp kinh doanh sản phẩm đó sẽ
khó khăn trong trả nợ đúng hạn cho ngân hàng…
* Môi trường chính trị - xã hội - văn hoá quốc gia
Môi trường chính trị - xã hội ổn định tạo điều kiện cho các doanh nghiệp
phát triển Ngược lại, nếu doanh nghiệp hoạt động trong tình trạng bất an, tệ hại
nhất là chiến tranh, cấm vận, chính trị bất ổn, tệ nạn xã hội tràn lan sẽ gặp rủi
ro rất lớn trong kinh doanh Mọi rủi ro của doanh nghiệp đều dẫn đến tình trạng
tài chính xấu, làm cho doanh nghiệp khó khăn hoặc không có khả năng trả nợ
Văn hoá của một đất nước, của một địa phương liên quan đến sự hiểu biết
và thói quen sử dụng các dịch vụ ngân hàng, thói quen sử dụng, cất trữ tiền mặt,
thói quen tiêu dùng theo mùa vụ đều ít nhiều ảnh hưởng tới hoạt động của
ngân hàng nói chung và đến RRTD nói riêng
* Môi trường pháp lý: Hoạt động tín dụng của ngân hàng phải dựa trên
nền tảng pháp lý vững vàng, đầy đủ và chặt chẽ Bởi vì, tín dụng ngân hàng dựa
trên niềm tin rằng khách hàng sẽ trả cả vốn và lãi cho ngân hàng khi đến hạn
Ngày nay, niềm tin đó chỉ có được trên cơ sở sự bảo hộ của luật pháp Nếu Nhà
nước xây dựng được một hệ thống pháp luật chặt chẽ, có hiệu lực thực thi sẽ tạo
cơ sở lành mạnh hoá các quan hệ kinh tế giữa các doanh nghiệp với nhau, trong
đó có quan hệ giữa các doanh nghiệp với ngân hàng, do đó RRTD của ngân hàng
sẽ giảm Ngược lại, hệ thống pháp luật lỏng lẻo, kém hiệu lực là cơ hội thuận lợi
cho các doanh nghiệp xấu lừa đảo, chây ì trong quan hệ tín dụng với ngân hàng,
qua đó làm tăng RRTD Trong một số trường hợp, do hiệu lực pháp luật kém,
nhiều khách hàng tốt cũng có xu hướng lây lan sự chây ì, giảm trách nhiệm hoàn
trả nợ cho ngân hàng, do đó RRTD càng có xu hướng xảy ra nhiều hơn
* Môi trường quốc tế: Hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế là một xu thế
tất yếu và chính điều này khiến cho môi trường quốc tế có ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp và ngân hàng Nếu tình hình kinh tế - tài chính của khu vực và thế giới ổn định và phát triển thì sẽ tác động thúc đẩy hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp và ngược lại, nếu quan hệ kinh tế của doanh nghiệp ở nước ngoài đổ vỡ thì sẽ làm cho ngân hàng phải hứng chịu RRTD cùng khách hàng Quan hệ kinh tế mở rộng ra các nước đã tạo ràng buộc về kinh tế của doanh nghiệp và ngân hàng vào nước ngoài, nhất là ràng buộc về pháp luật, do đó làm tăng quy mô và tăng các nguyên nhân dẫn đến RRTD của ngân hàng
1.1.5.2 Người vay vốn
Đây là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến RRTD của các NHTM Các nguyên nhân đó bắt nguồn từ:
* Năng lực, trách nhiệm quản lý, đạo đức của người vay vốn: Nhìn chung,
đa phần các doanh nghiệp muốn giữ mối quan hệ tín dụng tốt đẹp với ngân hàng
để được hưởng những ưu đãi đối với một khách hàng được xếp loại tín nhiệm Song, không tránh khỏi có một số khách hàng cố tình lừa gạt ngân hàng để mưu lợi không chính đáng Nếu ngân hàng không phát hiện ra thì khả năng gặp nợ khó thu hoặc không thu được là rất lớn Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp do kinh doanh kém hiệu quả hoặc do đạo đức kém đã cố tình chây ỳ, không trả nợ cho ngân hàng, thậm chí còn bỏ trốn để quỵt nợ Trong trường hợp này ngân hàng hoàn toàn bị thua thiệt và chỉ còn trông chờ vào việc xử lý tài sản thế chấp và sự can thiệp của pháp luật
* Sự sụp đổ của các đối tác kinh doanh: Trong nền kinh tế, doanh nghiệp
có rất nhiều mối quan hệ với các tổ chức kinh tế khác và cũng giống như ngân hàng, doanh nghiệp cũng có thể bị rủi ro từ phía các đối tác của mình làm cho doanh nghiệp bị thua lỗ, không có khả năng trả nợ cho ngân hàng Bản thân doanh nghiệp cũng có thể gặp rủi ro từ thị trường, từ các quyết định sai lầm trong các dự án không do ngân hàng tài trợ, hoặc từ sự thay đổi chính sách của
Trang 14chính phủ Sự sụp đổ của doanh nghiệp này kéo theo sự sụp đổ của doanh
nghiệp khác có thể tạo phản ứng dây chuyền làm cho ngân hàng mất vốn ở quy
mô lớn Đây là loại RRTD đáng sợ nhất đối với ngân hàng
* Sản phẩm và công nghệ lạc hậu: Với sự phát triển của khoa học kỹ thuật
nhanh như hiện nay, công nghệ sản xuất của các doanh nghiệp nhanh chóng trở
nên lạc hậu, sản phẩm sản xuất ra không có khả năng cạnh tranh cao, dẫn đến
nguy cơ khó tiêu thụ sản phẩm và doanh nghiệp không có khả năng nợ đúng hạn
* Thiếu vốn cho hoạt động kinh doanh: Vốn tự có của các doanh nghiệp ở
nước ta thường rất thấp so với nhu cầu của dự án xin vay Đối với các dự án
ngắn hạn, hiện nay vốn ngân hàng tham gia đến 75% nhu cầu vốn; dự án trung,
dài hạn vốn ngân hàng tham gia 60% Do vốn tự có của doanh nghiệp chiếm tỷ
lệ thấp trong dự án vay vốn, nên nếu dự án thất bại, rủi ro mất vốn của ngân hàng
sẽ lớn Mặt khác, ở nước ta còn có tình trạng: một dự án mới phát sinh không
được đáp ứng đủ nhu cầu về vốn, doanh nghiệp liền sử dụng vốn của các dự án
trước cho dự án này Việc sử dụng các khoản vay không đúng mục đích đã cam
kết vừa dẫn tới thâm hụt tài chính của doanh nghiệp, vừa tăng rủi ro từ phía kém
hiệu quả của dự án Những hậu quả đó làm cho xác suất RRTD của ngân hàng
tăng lên
1.1.5.3 Từ phía ngân hàng
Lợi nhuận của ngân hàng chủ yếu thu được từ hoạt động tín dụng Đó là
nguồn thu chính của các ngân hàng, do đó, việc tăng lợi nhuận tức là phải tăng
quy mô của hoạt động tín dụng lên Như vậy đồng nghĩa với rủi ro tín dụng tăng
lên Việc mở rộng tín dụng tăng lên thì việc giám sát và kiểm tra các hợp đồng tín
dụng trở lên khó khăn hơn Việc giám sát của các cán bộ tín dụng đối với các hợp
đồng tín dụng bị lơi lỏng, và việc tuân thủ các quy trình tín dụng cũng bị lơ là
Trình độ và năng lực của cán bộ tín dụng yếu kém, đây cũng là một nhân
tố gây ra rủi ro trong tín dụng Một người cán bộ yếu kém về năng lực, khi tiếp
nhận hồ sơ của khách hàng thì khả năng phân tích và thẩm định dự án không
đúng về dự án Trong trường hợp này nhân viên tín dụng có thể bị khách hàng
lừa gạt, hoặc lựa chọn dự án tài trợ không chính xác,như vậy khả năng mất vốn rất cao Điều đó đòi hỏi đội ngũ cán bộ phải có năng lực cao
Quy trình tín dụng đối với các ngân hàng là một bí mật riêng Quy trình tín dụng chưa chặt chẽ hoặc quá cụ thể, quá linh hoạt điều có thể là nhân tố gây
ra rủi ro tín dụng Những vấn đề nổi cộm hiện nay trong các quy trình tín dụng là đánh giá lại giá trị tài sản thế chấp hoặc cầm cố
Nhân tố do sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các ngân hàng gây ra trong quá trình thu hút khách hàng cũng tác động đến rủi ro tín dụng Đó là việc thẩm định khách hàng trở nên sơ sài, chủ quan Thậm chí có nhiều ngân hàng liều lĩnh chấp nhận rủi ro cao, nhằm đạt được mức lợi nhuận cao mà bất chấp những hợp đồng tín dụng không lành mạnh, thiếu an toàn
Ngoài ra còn có nhiều nhân tố khác ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng thuộc
về ngân hàng như: chất lượng thông tin và xử lý thông tin trong ngân hàng, cơ cấu tổ chức và quản lý đội ngũ cán bộ, năng lực công nghệ…
1.2 Khái niệm, nội dung quản lý rủi ro tín dụng và sự cần thiết quản lý rủi
ro tín dụng
1.2.1 Khái niệm Quản lý rủi ro tín dụng
Quản lý rui ro tín dụng là quá trình xây dựng và thực thi các chiến lược, các chính sách quản lý và kinh doanh tín dụng nhằm đạt được mục tiêu an toàn, phát triển bền vững, tăng cường các biện pháp phòng ngừa, hạn chế và giảm thấp
nợ xấu, nợ quá hạn trong kinh doanh tín dụng, từ đó tăng doanh thu, giảm chi phí
và nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động kinh doanh trong cả ngắn hạn và dài hạn của ngân hàng thương mại
1.2.2 Nội dung Quản lý rủi ro tín dụng
Mục đích của quản lý rủi ro tín dụng là phòng ngừa và kiểm soát rủi ro để rủi ro thực tế xảy ra ở mức có thể chấp nhận được Hoạt động quản lý RRTD hiệu quả có thể cho phép NHTM hạn chế tổn thất đến mức thấp nhất Quản lý RRTD phải được xây dụng thành một chương trình toàn diện với các nội dung từ xác định giới hạn rủi ro, phương thức phòng ngừa rủi ro, nhận biết rủi ro tới định lượng rủi ro và kiểm soát rủi ro
Trang 151.2.2.1 Xác định giới hạn rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại
Hàng năm Hội đồng quản trị của các NHTM có trách nhiệm xem xét để
đưa ra quyết định về giới hạn rủi ro trong hệ thống của mình trên cơ sở thực
trạng chất lượng tín dụng, khả năng tài chính, sự nỗ lực để đạt kế hoạch lợi
nhuận và sự sẵn sàng chấp nhận rủi ro Giới hạn rủi ro là biên độ cao nhất mà ở
đó NHTM tồn tại và phát triển được Giới hạn này được chấp nhận cho từng đơn
vị phụ thuộc cùng kế hoạch kinh doanh hàng năm của các chi nhánh Giới hạn
RRTD được thể hiện bằng chỉ tiêu: nợ xấu/ tổng dư nợ
1.2.2.2 Phương thức phòng ngừa rủi ro tín dụng
a Công tác dự báo rủi ro
Dự báo rủi ro có ý nghĩa quan trọng trong công tác phòng ngừa, giúp cho
ngân hàng chủ động đưa ra những biện pháp ứng phó trước khi rủi ro xảy ra
Để dự báo RRTD, cán bộ tín dụng phải tiến hành thu thập và xử lý thông tin
phòng ngừa từ hệ thống thông tin và phòng ngừa rủi ro của Trung tâm phòng
ngừa và xử lý rủi ro của hệ thống hoặc thông tin phòng ngừa rủi ro của Ngân
hàng Trung ương
Trên cơ sở các thông tin có sẵn và thông tin mà cán bộ tín dụng thu thập
bổ sung, NHTM phải lập ra các phương án xảy ra RRTD khác nhau, trong đó
bao gồm cả các biện pháp xử lý khi RRTD xảy ra Trong quá trình theo dõi các
khoản tín dụng, cán bộ tín dụng phải thường xuyên cập nhật thông tin và điều
chỉnh các phương án dự báo và biện pháp phòng ngừa cho phù hợp với diễn biến
thực tế
b Thẩm định dự án
Có thể nói rằng hiệu quả dự án mang lại là điều kiện cơ bản nhất để ngân
hàng xem xét cho vay và là cơ sở đảm bảo để thu hồi nợ Do đó, việc thẩm định
dự án có ý nghĩa hết sức quan trọng trong cho vay và phòng ngừa RRTD của
ngân hàng Để làm tốt nghiệp vụ thẩm định, ngân hàng phải có đội ngũ cán bộ
chuyên sâu, có trình độ chuyên môn cao, am hiểu các kiến thức về kỹ thuật- kinh
tế- xã hội, có năng lực phán đoán xu hướng vận động của doanh nghiệp, của
ngành và của nền kinh tế quốc dân Bên cạnh đó, các NHTM cũng cần có công nghệ thẩm định tiên tiến, phù hợp với yêu cầu của thực tiễn, có hệ thống thu thập
và đánh giá thông tin đúng đắn, hiệu quả hỗ trợ cho công tác thẩm định dự án của ngân hàng
c Thẩm định khách hàng
Các NHTM không chỉ quan tâm đến hiệu quả của dự án vay vốn mà còn quan tâm đến năng lực pháp lý của khách hàng vay vốn Đối với đối tượng vay vốn là cá nhân, ngân hàng phải xác định tư cách thể nhân, năng lực hành vi dân
sự của người đi vay Đối với khách hàng vay là các công ty, doanh nghiệp phải xác định tư cách pháp nhân; xác định người có đủ tư cách đại diện công ty thực hiện việc vay vốn
Thẩm định khách hàng còn bao hàm cả nội dung thẩm định uy tín trong quan hệ với ngân hàng; thực hiện phân tích tài chính của khách hàng qua tình hình công nợ, hiệu quả sản xuất kinh doanh, hệ số an toàn về tài chính
d Nâng cao trình độ và đạo đức cán bộ ngân hàng
Trình độ, năng lực của cán bộ ngân hàng mang tính quyết định tới sự thành công hay thất bại trong mọi hoạt động của NHTM, nhất là trong hoạt động tín dụng Các quyết định tài trợ tín dụng đều phải có sự thẩm định mức độ rủi ro của dự án cho nên đòi hỏi cán bộ không những phải giỏi chuyên môn mà còn phải hiểu biết nhiều về các ngành, các lĩnh vực có liên quan đủ để có thể đánh giá đúng khả năng hoàn trả nợ ngân hàng của khách hàng
Trình độ, năng lực cán bộ phải đi đôi với phẩm chất đạo đức của cán bộ Nếu cán bộ ngân hàng mất phẩm chất thì sẽ có những quyết định vụ lợi, kết quả
là gây thiệt hại cho ngân hàng
Muốn có đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu quản lý RRTD, thì các NHTM phải có chính sách tuyển dụng người giỏi, phải có chương trình bồi dưỡng và tập huấn thường xuyên, phải bố trí cán bộ chuyên trách quản lý RRTD để họ có điều kiện tích luỹ kinh nghiệm
Trang 161.2.2.3 Nhận biết rủi ro tín dụng trong hoạt động của ngân hàng thương mại
RRTD là một hiện tượng khó nhận biết và rất phức tạp, gắn liền với hoạt
động của cả ngân hàng lẫn khách hàng và môi trường Trong quản lý RRTD,
việc nhận biết và đánh giá đầy đủ RRTD là rất quan trọng, vì nó xác định dúng
thời điểm RRTD xảy ra và giúp NHTM xử lý kịp thời Tuy nhiên, nhận biết
RRTD là công việc rất khó thực hiện, bởi các hình thức RRTD xảy ra trong các
tình huống không giống nhau, nên không thể có mô hình chung về nhận biết
RRTD Tuy nhiên, trong chừng mực có thể, các NHTM cố gắng xây dựng một
số dấu hiệu nhận biết RRTD điển hình nhằm hỗ trợ hoạt động quản lý RRTD
Có thể liệt kê một số dấu hiệu sau:
a Các dấu hiệu từ người vay vốn
* Doanh nghiệp vay vốn trì hoãn nộp các báo cáo tài chính: Việc chậm
trễ trong xây dựng hoặc gửi báo cáo định kỳ của doanh nghiệp nói lên tình hình
tài chính doanh nghiệp có vấn đề phải xem xét, có thể là người vay gặp khó khăn
hoặc gian dối về tài chính, do đó ngân hàng phải tiến hành kiểm tra, phân tích và
kết luận cụ thể xem có RRTD hay không để xử lý kịp thời
* Mối quan hệ không bình thường giữa ngân hàng và người vay: Sự
chậm trễ, hoặc thất hẹn, hoặc trốn tránh các giao tiếp bình thường với NHTM
chứng tỏ hoạt động sử dụng vốn vay của người vay có yếu tố không bình
thường, có thể người vay đang gặp tình trạng kinh doanh khó khăn, hoặc tài
chính có vấn đề Đây là dấu hiệu để NHTM tăng cường cảnh giác và phải tìm
hiểu rõ ràng xem thực chất sự bất thường này là gì, nếu như có khả năng xảy ra
rủi ro thì còn kịp thời xử lý
* Tình hình dự trữ vật tư hàng hoá của doanh nghiệp vay vốn: Dự trữ vật
tư hàng hoá là việc làm cần thiết cho sản xuất kinh doanh Tuy nhiên, nếu dự trữ vật
tư hàng hoá quá lớn thì doanh nghiệp sẽ bị ứ đọng vốn, giảm khả năng thanh toán
Đặc biệt, nếu hàng hoá tồn lâu dài thì là bằng chứng cho sức cạnh tranh của doanh
nghiệp kém, có khả năng dẫn khách hàng đến thua lỗ, làm giảm khả năng trả nợ
của khách hàng
* Chất lượng hàng hoá, dịch vụ của doanh nghiệp vay vốn có vấn đề:
Chất lượng hàng hoá, dịch vụ là kết quả của quá trình tổ chức sản xuất kinh doanh, nên có thể coi là tiêu thức đánh giá sự thành công hay thất bại của người kinh doanh Nếu chất lượng hàng hoá kém, không phù hợp thị hiếu đương nhiên khó có khả năng tiêu thụ, dẫn đến không có khả năng thu hồi vốn, không thực hiện được các nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp Nhất là trong trường hợp doanh nghiệp bị gặp rắc rối hoặc tranh chấp và kiện tụng về chất lượng hàng hoá, dịch vụ thì nguy cơ suy giảm tài chính sẽ thấy rõ
* Khách hàng vay vốn ngân hàng giảm bất thường giá bán hàng hoá:
Thông thường khách hàng chỉ giảm giá bán hàng hoá trong trường hợp chi phí giảm, các mặt hàng cùng loại giảm hoặc có thể do khách hàng rất khó khăn về tài chính
* Sự thay đổi bất thường tổ chức hoạt động của khách hàng vay vốn: Sự
thay đổi này bao gồm thay đổi các nhà quản lý (cách chức, từ chức, chuyển công tác, ), hoặc tình trạng người lao động thiếu việc làm, hoặc bán các tài sản để giải quyết nhu cầu tài chính, đều được coi như các dấu hiệu rõ nét để nhận biết RRTD
* Đối tác của khách hàng bị rủi ro, bị phá sản hoặc bị truy tố
* Hoàn trả nợ vay ngân hàng không đúng kỳ hạn: Thực hiện nghĩa vụ trả
nợ vay ngân hàng theo thời hạn được coi như là một tiêu chuẩn cơ bản để đánh giá chất lượng tín dụng Các trường hợp trả nợ vay chậm đều được coi là dấu hiệu cơ bản của RRTD, cho dù do nguyên nhân chủ quan hay khách quan
* Xuất hiện tình trạng vay vốn ở nhiều ngân hàng: Thông thường, khách
hàng chỉ muốn giao dịch ở một số ngân hàng tốt nhất Tuy nhiên, trong trường hợp kinh doanh gặp khó khăn, không thể trả nợ ngân hàng đầy đủ và đúng hạn, nên khách hàng đã vay nhiều ngân hàng để đảo nợ cho nhau và lẩn tránh sự kiểm soát của ngân hàng
b Các dấu hiệu từ ngân hàng
* Qui trình cho vay không được thực hiện đúng qui định: Trong bối
cảnh cạnh tranh diễn ra ngày càng mạnh mẽ, các NHTM có xu hướng giảm thấp các điều kiện vay vốn, bỏ qua các qui định để giữ và thu hút khách hàng, khi đó xác xuất gặp rủi ro tất yếu sẽ tăng
Trang 17* Giải ngân trước khi hoàn thành chứng từ: Mọi khoản vay đều phải đảm
bảo đầy đủ các thủ tục, hồ sơ theo qui định để được giải ngân Giải ngân trước
khi hoàn thành chứng từ thể hiện sự vội vã, bất ổn Sau khi đã nhận được vốn
vay, khách hàng thiếu thiện chí bổ sung các thủ tục cần thiết Khi đó, khó khăn
trong thu hồi nợ và khởi kiện khi khách hàng không thực hiện trả nợ theo cam
kết sẽ thuộc về ngân hàng Về mặt lý thuyết, những khoản vay như vây sẽ có độ
rủi ro cao hơn các khoản cho vay đúng quy trình
* Cho vay đảo nợ: Một khoản vay không được thanh toán đúng thời hạn,
thay vì phải đàm phán với khách hàng, cán bộ tín dụng thực hiện giải quyết tình
trạng quá hạn trước mắt bằng cách cho vay đảo nợ Biện pháp xử lý này không
chỉ không kiểm soát được những rủi ro khách hàng đang đối mặt mà là sự tích tụ
rủi ro Qua thời gian, rủi ro đã phát triển đến mức tài chính doanh nghiệp không
thể chịu đựng được nữa sẽ bùng phát không thể cứu vãn và rủi ro thực sự thuộc
về ngân hàng
1.2.2.4 Phương thức kiểm soát rủi ro tín dụng
Kiểm soát RRTD nhằm mục đích xác định, đo lường và kiểm soát rủi ro ở
mức độ có thể chấp nhận được Kiểm soát hợp lý RRTD có thể thực hiện thông
qua nhiều phương thức như đo lường, giảm nhẹ, loại bỏ hay chuyển đổi rủi ro
a Phân tích, đo lường rủi ro tín dụng
Phân tích, đo lường RRTD nhằm hỗ trợ cho NHTM trong việc ra quyết định cấp
tín dụng Giám sát và đánh giá khách hàng khi khoản tín dụng đang còn dư
nợ, cho phép NHTM lường trước những dấu hiệu cho thấy khoản vay đang có
chất lượng xấu đi và có những biện pháp đối phó kịp thời Đồng thời, việc
đánh giá, đo lường RRTD cũng giúp cho ngân hàng ước lượng mức vốn đã
cho vay sẽ không thu hồi được để trích lập dự phòng tổn thất tín dụng
Có hai phương pháp cơ bản mà các NHTM thường sử dụng để đánh giá
RRTD là phương pháp định tính và phương pháp định lượng Các phương pháp
này không loại trừ nhau nên NHTM có thể sử dụng cả hai phương pháp để phân
tích đánh giá mức độ RRTD của khách hàng
Để sử dụng được phương pháp định tính trong đánh giá RRTD, ngân hàng phải thu thập được các thông tin liên quan đến chất lượng về người vay bằng cách tự thu thập qua điều tra, thẩm định hoặc mua thông tin từ các Trung tâm phân loại và đánh giá khách hàng Các thông tin về người vay bao gồm các yếu
tố cơ bản về khả năng tài chính của người vay vốn, uy tín của người vay, chất lượng của dự án đầu tư, tài sản thế chấp, các yếu tố liên quan đến thị trường
Phương pháp định lượng RRTD cho phép ban lãnh đạo ngân hàng đánh giá mức độ rủi ro gặp phải của ngân hàng liệu đã đáp ứng được chiến lược quản
lý RRTD hay chưa Thực hiện phương pháp này các NHTM đã áp dụng hệ thống chấm điểm tín dụng và xếp hạng khách hàng như một qui trình đánh giá xác suất một khách hàng tín dụng không thực hiện được các nghĩa vụ tài chính đối với ngân hàng Mức độ RRTD thay đổi theo từng khách hàng và được xác định thông qua quá trình đánh giá bằng thang điểm, dựa vào thông tin tài chính và phi tài chính của khách hàng tại thời điểm chấm điểm tín dụng
Kết quả chấm điểm tín dụng và xếp hạng khách hàng cho phép xếp khách hàng thành 10 hạng thông thường có mức độ rủi ro từ thấp lên cao và tương ứng với mỗi loại khách hàng, ngân hàng có cơ chế cấp tín dụng và giám sát sau khi cho vay phù hợp với mức độ rủi ro của khoản vay
b Biện pháp giảm thiểu rủi ro
* Đa dạng hoá các hình thức cho vay: Thực chất của biện pháp này là
ngân hàng cùng đồng thời áp dụng nhiều phương thức cho vay kết hợp Việc áp dụng các phương thức cho vay cần dựa trên đặc điểm riêng của từng đối tượng vay, cơ cấu và chất lượng của khoản tín dụng Phương thức cho vay phải thay đổi theo thời gian và theo chu kỳ tín dụng, trên cơ sở các dấu hiệu của thị trường
và sự thay đổi của khách hàng
* Thực hiện phân tán rủi ro: Đây không chỉ là một biện pháp kiểm soát
RRTD mà còn được coi là một nguyên tắc “không nên để tất cả trứng vào một giỏ” trong kinh doanh theo cơ chế thị trường Theo điều 128 của Luật Các Tổ chức tín dụng thì “Tổng dư nợ cấp tín dụng đối với một khách hàng không được
Trang 18vượt quá 15% vốn tự có của tổ chức tín dụng ” Quy định này, thực chất cũng là
một hình thức buộc NHTM phải phân tán RRTD Tuy nhiên, việc thực hiện phân
tán rủi ro không có nghĩa là chia đều vốn vay cho các khách hàng, mà là nguyên
tắc để NHTM đa dạng hình thức đầu tư theo các khách hàng và lĩnh vực khác
nhau sao cho tổng rủi ro là thấp nhất, tổng lợi nhuận là cao nhất
* Thực hiện bảo hiểm tín dụng: Bảo hiểm tín dụng là biện pháp chuyển
một phần hoặc toàn bộ các RRTD cho các tổ chức bảo hiểm Có thể thực hiện
nhiều loại bảo hiểm khác nhau như: Bảo hiểm hoạt động cho vay, bảo hiểm tài
sản, bảo hiểm tiền vay, Trong các nghiệp vụ trên, các NHTM Việt Nam đã
triển khai tương đối rộng khắp bảo hiểm đối tượng cho vay, bảo hiểm tài sản
* Thực hiện đảm bảo tín dụng: Đảm bảo tín dụng là sự hoàn trả nợ vay
của khách hàng đối với ngân hàng, hay nói cách khác, đảm bảo tín dụng thực
chất là nguồn thu nợ thứ hai trong quan hệ tín dụng Đảm bảo tín dụng có thể
thực hiện theo các hình thức cầm cố, thế chấp hoặc bảo lãnh của bên thứ ba
Mức đảm bảo phải bù đắp được cả phần nợ gốc và cả phần lãi vay Tuy nhiên,
việc cho khách hàng vay vốn không nhằm vào mục đích là sau này sẽ phát mại
tài sản đảm bảo để thu nợ mà là tạo khả năng để khách hàng có thể hoàn trả nợ
vay theo cam kết Do đó, các NHTM phải linh hoạt sử dụng các hình thức và
mức độ đảm bảo tín dụng trong từng khoản cho vay với từng khách hàng cụ thể
Trong thực tế, đảm bảo tín dụng cũng là phương thức có hiệu lực phòng ngừa các
RRTD và thường được NHTM ưa dùng
* Lập quỹ dự phòng rủi ro: Lập quỹ dự phòng rủi ro được coi như là một
biện pháp cơ bản để bù đắp các khoản rủi ro, nhất là RRTD
c Xây dựng kế hoạch phòng ngừa rủi ro tín dụng cho tương lai
Kế hoạch phòng ngừa RRTD cho tương lai phải được thể hiện trong các
chủ trương, chính sách, cơ chế của NHTM Kế hoạch phòng ngừa RRTD cho
tương lai của NHTM phải đáp ứng các yêu cầu sau:
- Xây dựng chiến lược khách hàng đúng đắn, có hiệu quả: Khách hàng
không chỉ là cơ sở để đảm bảo mở rộng hoạt động của ngân hàng mà còn là yếu tố
đặc biệt quan trọng để đảm bảo an toàn cho ngân hàng Để đảm bảo an toàn trong
kinh doanh và sử dụng vốn tín dụng có hiệu quả, ngân hàng cần phải xây dựng cho mình một chiến lược khách hàng đúng đắn, lựa chọn khách hàng tốt trên cơ sở nâng cao trình độ đánh giá khách hàng, qua đó có thể lựa chọn, phân biệt khách hàng để
có biện pháp đối ứng phù hợp Việc đánh giá, lựa chọn các khách hàng tốt phải dựa trên nhiều căn cứ, nhiều thông tin khoa học và bằng nhiều biện pháp khác nhau
- Thiết lập bộ máy quản lý rủi ro
Sơ đồ 1.3 Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý RRTD của NHTM
Nguồn: Thông tư 26/2013/TT-NHNN “Hướng dẫn thành lập bộ máy và quy trình
đốc phụ trách tíndụng
Ban thẩm định dự án
Ban quản lý
dự án UTĐT
và xử lý rủi ro
Công ty quản lý nợ
và khai thác
Trang 19Trong bộ máy quản lý RRTD của NHTM, các chức danh cụ thể có vai trò
như sau:
+ Hội đồng quản trị có một số nhiệm vụ chủ chốt trong qui trình quản lý rủi
ro như đặt ra định hướng cho ngân hàng hoạt động; xác định mức độ chấp nhận
rủi ro của ngân hàng; xác định ở phạm vi rộng các lĩnh vực kinh doanh mà ngân
hàng theo đuổi; xác định các trách nhiệm tổng thể của cấp quản lý điều hành
+ Cấp điều hành của một ngân hàng có trách nhiệm thực hiện các mong
muốn của Hội đồng quản trị xét về các khía cạnh như phương hướng chiến lược,
mức độ chấp nhận rủi ro, các quyết định kinh doanh, cơ cấu tổ chức trên phạm vi
rộng, cách thức tiếp cận trong quá trình ra quyết định Cấp điều hành cần thiết
lập cơ cấu tổ chức rõ ràng và phù hợp với các trách nhiệm hàng ngày được xác
định rõ Cấp điều hành có trách nhiệm phát triển toàn bộ các sản phẩm và các
chính sách rủi ro chi tiết bao gồm các cấu trúc hạn mức, cấu trúc kiểm soát rủi
ro, các hệ thống thông tin báo cáo và các luồng thông tin
+ Kiểm tra và giám sát tín dụng độc lập là một bộ phận thuộc Ban kiểm
tra, kiểm toán nội bộ hoạt động hoàn toàn độc lập với các Ban nghiệp vụ tín
dụng nhằm đảm bảo quản lý rủi ro tín dụng một cách khách quan; thực hiện đánh
giá mức độ rủi ro của danh mục tín dụng và qui trình quản lý rủi ro từ góc độ
kinh doanh của từng phòng ban nghiệp vụ; kiểm soát hoạt động tín dụng trong
toàn hệ thống; thực hiện vai trò kiểm tra, kiểm soát hoạt động của các chi nhánh;
đề ra các biện pháp phòng ngừa, tránh vi phạm mới phát sinh
+ Vai trò của Ban Thẩm định dự án: Nắm định hướng phát triển kinh tế xã
hội của Nhà nước, các Bộ, Ngành, các địa phương và định hướng phát triển đối
với các doanh nghiệp, các ngành hàng, các định mức kinh tế kỹ thuật liên quan
đến đối tượng đầu tư; thu thập, phân tích các thông tin kinh tế, thông tin khách
hàng, thông tin thị trường có liên quan đến dự án cần thẩm định để thẩm định
dự án có hiệu quả, đúng hướng; phối hợp với các Ban liên quan, tham mưu cho
lãnh đạo trong việc xác định mức cho vay đối với một số ngành kinh tế, ngành
hàng và doanh nghiệp để đầu tư đúng hướng, phòng ngừa và phân tán rủi ro
+ Vai trò của Ban Tín dụng, Ban quản lý dự án: Quản lý, điều hành hoạt động tín dụng trong toàn hệ thống NHTM; phân tích kinh tế theo ngành nghề kinh tế kỹ thuật, lựa chọn đối tượng, biện pháp cho vay đạt hiệu quả cao;Chỉ đạo, kiểm tra phân tích hoạt động tín dụng, phân loại nợ, phân tích nợ xấu để tìm nguyên nhân và biện pháp khắc phục; phối hợp với các Ban liên quan xây dựng
và thực hiện chiến lược khách hàng; tổ chức quản lý và phân loại khách hàng; phối hợp với Trung tâm phòng ngừa và xử lý rủi ro để xử lý rủi ro trong hoạt động tín dụng của NHTM
+ Vai trò của Trung tâm phòng ngừa và xử lý rủi ro: Thu thập, cung cấp, lưu trữ và phân tích thông tin phòng ngừa rủi ro, tổng hợp và xử lý rủi ro trong hoạt động kinh doanh của toàn hệ thống; xây dựng chiến lược và thực hiện các biện pháp phòng ngừa và xử lý rủi ro trong hoạt động kinh doanh của NHTM + Vai trò của Công ty quản lý nợ và khai thác tài sản: Thực hiện quản lý
nợ và khai thác tài sản bảo đảm tồn đọng do NHTM giao; tiếp nhận, quản lý các khoản nợ xấu, nợ tồn đọng và tài sản đảm bảo nợ vay liên quan đến các khoản
nợ của NHTM để xử lý, thu hồi vốn nhanh nhất; chủ động bán các tài sản đảm bảo nợ vay theo các hình thức: tự bán công khai trên thị trường, bán qua Trung tâm dịch vụ bán đấu giá tài sản, bán cho Công ty mua bán nợ của Nhà nước
d Tuyển chọn, đào tạo và sử dụng cán bộ quản lý rủi ro
Chính sách tín dụng đúng đắn, chiến lược khách hàng phù hợp chỉ mang lại hiệu quả khi được thực hiện bởi một đội ngũ cán bộ có năng lực, kinh nghiệm trong việc thực thi và điều hành Mỗi cấp quản lý, với chức năng nhiệm vụ riêng, đòi hỏi những yêu cầu cụ thể riêng
Hội đồng quản trị là nơi ra quyết định cấp cao trong ngân hàng, định hướng chiến lược tổng thể của ngân hàng, xác định trách nhiệm tổng thể của cấp điều hành nên đòi hỏi Hội đồng quản trị phải có những năng lực cần thiết để giám sát việc điều hành có hiệu quả Với tư cách là một tập thể, Hội đồng quản trị phải có năng lực để hiểu đầy đủ cấp điều hành thực hiện như thế nào và sẵn sàng áp dụng các biện pháp điều chỉnh khi cần thiết
Trang 20Ban điều hành cấp cao của ngân hàng cần có một sự pha trộn các năng lực
phù hợp để điều hành ngân hàng theo định hướng và con đường mong muốn
Cũng như Hội đồng quản trị, Ban điều hành cấp cao phải có đủ năng lực trong
mọi lĩnh vực kinh doanh của ngân hàng
Đối với cấp thừa hành, phải là những cán bộ đáp ứng được yêu cầu của
công việc đảm trách Quản lý RRTD là một hoạt động phức tạp, đòi hỏi sự nhạy
bén, linh hoạt nên cán bộ quản lý rủi ro phải bao gồm những người am hiểm
tường tận những qui định về cho vay, những vấn đề về pháp lý liên quan đến
hoạt động ngân hàng và phải là những người có kinh nghiệm thực tiễn Tuỳ theo
từng bộ phận mà có những yêu cầu riêng như yêu cầu đối với bộ phận giám sát
tín dụng phải là những cán bộ có tối thiểu 7 năm kinh nghiệm làm tín dụng; bộ
phận tín dụng phải là những cán bộ có thời gian công tác trong ngành ngân hàng
ít nhất là 3 năm
Để đáp ứng được những yêu cầu đó, đòi hỏi công tác tuyển chọn của ngân
hàng phải thực sự khách quan, chú trọng trình độ nghiệp vụ và năng lực thực tiễn,
có kế hoạch đào tạo, bổ sung kiến thức định kỳ để cán bộ bắt kịp sự phát triển của
kinh tế thị trường và toàn tâm toàn ý vì sự phát triển của NHTM
1.2.3 Sự cần thiết quản lý rủi ro tín dụng
Công tác QTRRTD ngày càng khẳng định vai trò quan trọng khi mà mức độ
RRTD cũng như mức độ nguy hiểm của nó đối với các NHTM ngày càng gia tăng
Ở mức độ thấp, RRTD làm giảm lợi nhuận, thậm chí còn làm giảm nguồn vốn tự có
của các ngân hàng Còn nếu RRTD không được kiểm soát tốt làm cho tỷ lệ các
khoản cho vay mất vốn tăng lên quá cao, các NHTM sẽ phải đối mặt với nguy cơ
phá sản Một trong những nguyên nhân quan trọng nhất gây nên cuộc khủng hoảng
tài chính châu Á 1997 là tỷ lệ nợ quá hạn tại các NHTM tăng cao Ngay trước
khủng hoảng, tỷ lệ nợ quá hạn tại các NHTM Thái Lan là 13%, Indonesia là 13%,
Như vậy có thể nhận thấy RRTD ngày càng đe dọa sự tồn tại và phát triển của các NHTM Riêng đối với các nước đang phát triển, nhất là các nước đang trong quá trình chuyển đổi, môi trường kinh doanh không ổn định, thị trường tài chính kém phát triển, mức độ minh bạch thông tin thấp… làm gia tăng mức độ rủi
ro đối với hoạt động ngân hàng thì nhu cầu phải quản trị rủi ro một cách hiệu quả càng trở nên cấp thiết
Trang 211.3 Kinh nghiệm quản lý rủi ro tín dụng của một số ngân hàng thương mại
trên thế giới, ngân hàng thương mại trong nước và bài học rút ra cho Ngân
hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội
1.3.1 Kinh nghiệm của một số ngân hàng thương mại trên thế giới
1.3.1.1 Kinh nghiệm của Ngân hàng Dresdner (CHLB Đức)
Ngân hàng Dresdner đã xây dựng được một chiến lược quản lý rủi ro dựa
trên các nguyên tắc tối ưu hoá và hướng tới thu lợi nhuận cao nhất Trong chiến
lược này, Ngân hàng Dresdner đặc biệt chú trọng việc quản lý rủi ro khách hàng
ở phần có liên quan đến các công ty riêng lẻ và tổng khối lượng tín dụng của tập
đoàn tài chính ngân hàng Dresdner Tất cả các rủi ro theo ngành nghề, theo mức
đều được đánh giá tại trụ sở trung tâm đầu não của Ngân hàng
Việc quản lý rủi ro được Ngân hàng dựa vào ba thành phần Thứ nhất,
song song với việc cấp các khoản vay riêng lẻ, Ngân hàng quan tâm đến tổng
khối lượng tín dụng của cả hệ thống, cũng như ở từng chi nhánh Thứ hai, Ngân
hàng thực hiện việc cơ cấu và xử lý các hoạt động tín dụng phức tạp Thứ ba, các
nhân viên có trình độ được Ngân hàng phân công theo dõi trên một quy mô tổng
thể các khoản cho vay có chứa đựng rủi ro cao, cũng như các khoản vay phải gia
hạn hoàn trả
Khi cấp tín dụng cho các công ty, Ngân hàng đã sử dụng một hệ thống
đánh giá cho điểm các khách hàng đã được vi tính hoá, trên cơ sở đó các rủi ro
được phân loại phù hợp với các tiêu chí đánh giá cho điểm tín dụng Việc cho
điểm khách hàng được củng cố thêm bằng việc cho điểm theo ngành kinh tế Đối
với các khách hàng là người nước ngoài, để phụ trợ cho hệ thống đánh giá cho
điểm nói trên, Ngân hàng còn sử dụng việc cho điểm có tính đến đặc trưng của
mỗi nước cụ thể Việc đánh giá rủi ro theo nước dựa trên cơ sở hệ thống đánh giá
cho điểm theo nước trong nhiều năm qua đã đem lại hiệu quả rất cao
Ngân hàng Dresdner đã thành lập một Uỷ ban quản lý tài sản có và tài sản
nợ của ngân hàng Uỷ ban này bao gồm các thành viên của Hội đồng quản trị
ngân hàng và các Giám đốc điều hành Uỷ ban có các cuộc họp thường kỳ và các
cuộc họp bất thường Các kiểm toán viên ngân hàng luôn luôn theo dõi việc tuân thủ các giới hạn rủi ro và khả năng thanh toán theo quy định pháp luật
Cách tiếp cận phương pháp quản lý rủi ro rất thận trọng và tính toán đó của Ngân hàng Dresdner còn được củng cố thêm bởi các nguyên tắc rất bảo thủ trong việc đánh giá các nghiệp vụ buôn bán các công cụ tài chính Chính vì thế, Ngân hàng Dresdner rất thành công về quản lý RRTD trong những năm qua
1.3.1.2 Kinh nghiệm của Canada
Ở Canada, để giúp các ngân hàng, các nhà đầu tư có được những thông tin tin cậy và cần thiết, người ta đã thành lập các công ty chuyên kinh doanh thông tin tín dụng Một trong các công ty hàng đầu về lĩnh vực thông tin tín dụng, đó là
“Ben financial Services Inc” Ben có cách thu thập và cung cấp thông tin để ngăn ngừa rủi ro tín dụng khá tốt Trước hết, người cần thông tin sẽ tra cứu những thông tin đã có được cập nhật, lưu trữ một cách khoa học Bước tiếp theo, Ben sẽ cung cấp các thông tin thu thập được qua các viện nghiên cứu, tài liệu, tin tức của các cơ quan và các tổ chức dịch vụ của Nhà nước như cơ quan Thống kê, Tài chính, Thuế Cuối cùng, Ben cũng quan tâm thu thập các thông tin bên ngoài từ báo chí, khách hàng, để cung cấp cho người cần tin Trong suốt thời gian hoạt động của mình, Ben đã đảm bảo thu thập và cung cấp thông tin một cách trung thực, chính xác, kịp thời Trong quá trình điều tra, Ben luôn đảm bảo tính khách quan, không thiên vị hay trục lợi, luôn bảo vệ quyền lợi của người cung cấp thông tin, tôn trọng và bảo vệ sự kín đáo của nguồn tin
Nhờ sự hỗ trợ của Ben, các NHTM của Canada đã có cơ sở dữ liệu thông tin rất tốt, chi phí thấp để quản lý RRTD Để sử dụng thông tin của Ben, các NHTM phải xác định nguồn tin, sau đó phân tích tình hình tài chính của doanh nghiệp Bước tiếp theo là xem xét sự phát triển và mối quan hệ qua lại với nhà cung cấp, tiêu thụ hàng hoá Qua việc phân tích các thông tin đã có, NHTM tiến hành “phân dạng RRTD”
Trang 221.3.2 Kinh nghiệm của một số ngân hàng thương mại trong nước
a Kinh nghiệm quản trị rủi ro tín dụng của Ngân hàng TMCP Công
Thương Việt Nam - Vietinbank
Trước xu thế phát triển, hội nhập kinh tế quốc tế của đất nước, thể chế tín
dụng đã có những thay đổi quan trọng, đó là: chuyển từ lãi suất cố định, sang lãi
suất khung và đến nay là lãi suất thoả thuận; tách tín dụng chính sách ra khỏi tín
dụng thương mại; bổ sung các nghiệp vụ tín dụng mới; mở rộng đối tượng tiếp
cận tín dụng; trao quyền tự chủ tự chịu trách nhiệm cho các NHTM…
Bước phát triển chính sách tín dụng của VietinBank là quá trình kế thừa,
phát huy giá trị sẵn có, thay đổi để thích nghi với sự biến động của môi trường
kinh tế, xã hội và phù hợp pháp luật trong từng thời kỳ, tiếp cận nhanh chóng xu
thế mới, thông lệ quốc tế, các phương pháp quản lý tiên tiến… Giá trị cốt lõi là
chuyển từ tư duy bao cấp sang tư duy tín dụng thị trường Theo đó tín dụng đã
hướng tới phục vụ nhu cầu hợp lý của khách hàng, tạo ra lợi nhuận trên cơ sở
chấp nhận rủi ro đi kèm, các quyết định tín dụng dựa trên đánh giá lợi ích, rủi ro
và có biện pháp kiểm soát rủi ro
VietinBank đã chuyển đổi mô hình tổ chức bộ máy tín dụng trong toàn hệ
thống với các chức năng độc lập, vừa đảm bảo tính chuyên nghiệp cao, vừa tăng
cường khả năng giám sát giữa các chức năng, theo đó chức năng nghiên cứu
tham mưu ban hành chính sách tín dụng được tách biệt với chức năng quản lý
khách hàng, thẩm định và đề xuất tín dụng (Phòng khách hàng); thẩm định rủi ro
và quản lý danh mục tín dụng (phòng Quản lý rủi ro); theo dõi, quản lý các
khoản nợ bị suy giảm khả năng trả nợ (Phòng quản lý nợ có vấn đề); kiểm tra,
giám sát tín dụng độc lập (Ban kiểm tra, kiểm soát nội bộ) Nhờ đó, quá trình đổi
mới chính đã mang lại những kết quả quan trọng
Bên cạnh đó, Vietinbank còn thực hiện chính sách tăng trưởng tín dụng
linh hoạt trong từng thời kỳ, giải quyết có hiệu quả tình trạng thừa vốn, tình
trạng tăng trưởng tín dụng nóng; ứng xử tín dụng hợp lý với các đối tượng cấp
tín dụng cụ thể, tuân thủ danh mục tín dụng đã được thiết lập, có ưu tiên cho các
khu vực kinh tế phát triển, khách hàng có năng lực tài chính mạnh, các lĩnh vực
then chốt của nền kinh tế, ít chịu rủi ro; Nâng cao tiêu chuẩn lựa chọn khách hàng, phương án, dự án kinh doanh, tăng cường biện pháp quản lý tín dụng đối với khách hàng, trích lập dự phòng rủi ro đầy đủ và tích cực xử lý nợ xấu Nhờ đó, quy mô tín dụng của VietinBank tăng bình quân hàng năm 31% đến nay tăng gần 170 lần so với lúc mới thành lập), đáp ứng được các nhu cầu vốn hợp lý của nền kinh tế, góp phần quan trọng vào công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Cơ cấu tín dụng theo địa bàn, đối tượng khách hàng, mục đích sử dụng vốn, ngành hàng, kỳ hạn cấp tín dụng, hình thức bảo đảm tiền vay… được điều chỉnh theo hướng tích cực Chất lượng tín dụng được nâng cao
và trở thành một trong những Ngân hàng có tỷ lệ nợ xấu thấp nhất
Vietinbank chú trọng quản lý điều hành tập trung bằng cơ chế, chính sách, quy trình tín dụng, thực hiện phân quyền cho các cá nhân, đơn vị trong quá trình thực hiện Hoạ động tín dụng được diễn ra thống nhất trong toàn hệ thống, đảm bảo các giới hạn chấp nhận rủi ro thông qua các tiêu chuẩn cấp tín dụng, cũng như các biện pháp quản lý tín dụng, đảm bảo rằng dù khách hàng quan hệ tín dụng ở bất cứ chi nhánh nào, cũng được hưởng lợi các sản phẩm tín dụng như nhau Đồng thời, các cá nhân, đơn vị được quyền chủ động thực hiện thông qua việc phân cấp, uỷ quyền của Hội đồng Quản trị, Tổng giám đốc và các cấp có thẩm quyền trên cơ sở phù hợp với môi trường, chất lượng hoạt động, xếp hạng tín dụng của từng đơn vị và năng lực, trình độ, kinh nghiệm quản lý của người được uỷ quyền
b Kinh nghiệm quản trị rủi ro tín dụng của Ngân hàng TMCP Phát triển thành phố Hồ Chí Minh - HDBank
HDBank là một trong những ngân hàng đầu tiên đã công bố thực hiện thành công hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ gồm 9 bộ chỉ tiêu xếp hạng dành cho 4 đối tượng khách hàng: định chế tài chính, tổ chức kinh tế, hộ kinh doanh và cá nhân Việc ứng dụng hệ thống này sẽ giúp HDBank đánh giá được chất lượng tín dụng, phân nhóm khách hàng cũng như lượng hóa tín dụng, phân loại nợ, trích lập dự phòng, quản trị chất lượng tín dụng hiệu quả và toàn diện Tính đến nay,
tỷ lệ nợ xấu của HDBank đã được kiểm soát ở mức trên 1%/năm
Trang 23Đồng thời, HDBank đã xây dựng được khối quản trị rủi ro và kiểm soát tuân
thủ theo theo tiêu chuẩn quốc tế gồm các phòng ban (Quản lý rủi ro, Thẩm định
giá, Pháp chế, Kiểm tra kiểm soát nội bộ, Xử lý nợ, ) Các phòng ban này liên
kết chặt chẽ với nhau tạo thành quy trình thẩm định khép kín thực hiện các hoạt
động quản trị rủi ro tín dụng và rủi ro phi tín dụng như: rủi ro thanh khoản, rủi ro
tỷ giá, pháp lý, rủi ro nhân lực và các hoạt động khác Bên cạnh đó, ngân hàng
cũng đã hoàn thành chuẩn hóa nhiều văn bản nội bộ, quy trình xét duyệt thẩm
định, đẩy mạnh công tác giám sát từ xa, xây dựng bộ tiêu chuẩn quản trị rủi ro,
đơn giản thủ tục vay, thời gian giải ngân nhanh chóng (chỉ trong ba ngày với
những hồ sơ hợp lệ) góp phần đem lại sự tín nhiệm và hài lòng cho khách hàng
1.3.3 Bài học rút ra cho Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân
- Hà Nội
Kinh nghiệm quản lý rủi ro ở một số ngân hàng các nước đã được trình
bày ở trên cho thấy, mỗi ngân hàng quan tâm tới một số vấn đề.Ngân hàng
Dresdner, chú trọng đến rủi ro của khách hàng vì đây là loại rủi ro lớn nhất
Ngân hàng ở CANADA quan tâm nhiều nhất đến thông tin tín dụng Tổng hợp
các kinh nghiệm đó, có thể rút ra các bài học sau cho quản lý rủi ro tại Ngân
hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội
- Nên chú trọng kinh nghiệm phòng ngừa RRTD có hệ thống và thận
trọng của Ngân hàng Dresdner Đặc biệt cần học tập kinh nghiệm của Ngân hàng
này trong việc quy định thể chế hoá yêu cầu về phòng ngừa RRTD ngay trong
các cơ chế, chính sách chung của ngân hàng nhằm hạn chế rủi ro một cách đồng
bộ, xuyên suốt Đồng thời, một hệ thống công nghệ thông tin để đánh giá RRTD
như của ngân hàng Dresdner là mục tiêu mà cả hệ thống Ngân hàng TMCP
Phương Nam nên hướng tới
- Điểm yếu nhất trong hoạt động phòng ngừa rủi ro của NHTM Việt Nam
hiện nay là vấn đề thông tin, kể cả thông tin tín dụng lẫn thông tin khách hàng
Một trung tâm thông tin như Canada thực sự là ước mơ của các NHTM Việt Nam
trong thời gian tới
Chương 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Câu hỏi nghiên cứu
- Những RRTD trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội đã gặp là gì?
- Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội đã quản lý RRTD như thế nào?
- Giải pháp nào để hoàn thiện công tác quản lý RRTD đối với Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội trong giai đoạn tới?
2.2 Phương pháp nghiên cứu
2.2.1 Phương pháp thu thập số liệu
Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
Để thu thập số liệu thứ cấp tác giả đã sử dụng phương pháp kế thừa tư liệu, các nguồn thu thập số liệu thứ cấp bao gồm:
- Nguồn số liệu công bố từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Trung tâm thông tin tín dụng CIC
- Nguồn số liệu, thông tin đăng trên tạp chí sách báo, các công trình nghiên cứu của các chuyên gia, báo cáo khoa học, thông tin trên website
- Tại Ngân hàng TMCP Phương Nam, Báo cáo thường niên Ngân hàng TMCP Phương Nam (2009-2013)
- Tại Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội: Thu thập thông tin trên hồ sơ khách hàng, hồ sơ tín dụng qua các năm
2.2.2 Phương pháp tổng hợp dữ liệu
Tổng hợp thông tin từ các nguồn lấy số liệu để đưa ra bức tranh khái quát
về công tác quản lý rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Phương Nam nói chung
và Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội nói riêng Đánh giá điểm mạnh và điểm yếu cũng như nhưng hạn chế và kết quả đạt được trong công tác quản lý rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội thông qua các con số thực tế thu thập được
Trang 242.2.3 Phương pháp phân tích dữ liệu
2.2.3.1 Phương pháp thống kê kinh tế
Phương pháp thống kê chủ yếu là thống kê mô tả và so sánh Phương pháp
thống kê mô tả được sử dụng để mô tả những đặc tính cơ bản của dữ liệu thu
thập được Phương pháp thống kê mô tả thực hiện thông qua biểu diễn dữ liệu
dưới dạng đồ họa, bảng tóm tắt hoặc thống kê tóm tắt Thông qua việc mô tả, so
sánh dữ liệu sẽ giúp tìm ra thước đo khuynh hướng trung tâm và thước đo phân
tán thống kê của hiện tượng nghiên cứu
Phương pháp thống kê so sánh bao gồm cả số tương đối và số tuyệt đối để
đánh giá sự vật và hiện tượng theo không gian và thời gian Phương pháp thống
kê so sánh được áp dụng trong điều kiện nội dung kinh tế của chỉ tiêu là thống
nhất và đảm bảo được sự thống nhất trong phương pháp tính các chỉ tiêu Trên
cơ sở các chỉ tiêu đã tính toán cho từng tổ chức cá nhân để có thể so sánh giữa
các năm với nhau, nhằm rút ra những ưu điểm, những hạn chế của các đối tượng,
làm cơ sở cho việc đề ra những giải pháp hạn chế rủi ro cho Chi nhánh phù hợp
với từng đối tượng vay vốn Phương pháp so sánh thống kê được sử dụng kết
hợp với phương pháp đối chiếu để tìm ra cái chung, cái đặc thù trong các hiện
tượng Cụ thể, trong nghiên cứu này, dựa trên cơ sở những mô hình lý thuyết về
rủi ro tín dụng và quản lý rủi ro tín dụng nêu ra ở chương 1, tác giả đánh so sánh,
đối chiếu với thực trạng quản lý rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Phương
Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội để đưa ra giải pháp phù hợp
2.2.3.2 Phương pháp kiểm tra và phân tích tín dụng
Kiểm tra và phân tích rủi ro tín dụng là một công việc rất cần thiết nhằm
hình thành một chính sách cho vay của ngân hàng một cách lành mạnh và hiệu
quả Điều đó giúp người quản lý nhận ra những vấn đề thực tế phát sinh một
cách nhanh chóng, đồng thời có tác dụng kiểm tra một cách thường xuyên xem
bộ phận tín dung có chấp hành đúng quy trình thực hiện một khoản cấp tín dụng
đúng như chính sách tín dụng đã đề ra hay không
Mục tiêu của vần đề kiểm tra và phân tích tín dụng là nhằm đánh giá tính
thích đáng trong việc định giá trị khoản cho vay, tình trạng rủi ro của tất cả
nghiệp vụ tín dụng, đánh giá tính nghiêm túc, đúng đắn trong khi thực hiện cấp tín dụng, để đảm bảo rằng những rủi ro của nghiệp vụ này đã được kiểm soát, tránh những tổn thất có thể xảy ra đồng thời trích lập một khoản dự phòng rủi ro hợp lý Mặt khác, từ việc kiểm tra và phân tích tín dụng để xác định ảnh hưởng của hoạt động tín dụng đến kết quả tài chính của ngân hàng
- Đối tượng kiểm tra và phân tích tín dụng: Đối tượng kiểm tra tín dụng là tổng thể nghiệp vụ cho vay, bao gồm các nghiệp vụ trong và ngoài bảng cân đối,
cơ cấu rủi ro tiềm ẩn, toàn bộ các giai đoạn trong quá trình xét duyệt cấp tín dụng, giám sát tín dụng, uy tín tài chính của khách hàng vay vốn và tài sản bảo đảm tiền vay của họ Có thể chia đối tượng kiểm tra, phân tích tín dụng thành ba nhóm lớn sau:
+ Kiểm tra các khoản vay nhằm nắm bắt và đánh giá các rủi ro về khả năng tài chính của khách hàng vay
+ Kiểm tra rủi ro về cơ cấu trong nghiệp vụ tín dụng nhằm nắm bắt và đánh giá rủi ro lũy kế từ cơ cấu tín dụng
+ Kiểm tra các khoản cấp tín dụng nhằm nắm bắt và đánh giá các rủi ro trong quá trình xét duyệt tín dụng và nguyên tắc phân quyền trong hoạt động về nghiệp vụ này
- Nội dung kiểm tra và phân tích tín dụng bao gồm ba nội dung chính sau: + Đánh giá và xếp loại rủi ro tín dụng đối với khoản vay (còn gọi là phân loại khoản vay) Đây là phương pháp quan trọng để phòng ngừa, kiểm tra, giám sát và các biện pháp đối với từng khoản vay cự thể Trên cơ sở nội dung kiểm tra quy trình xử lý nghiệp vụ phát sinh giải ngân và quá trình giám sát tín dụng, bộ phận tín dụng đã đánh giá và xếp loại khoản vay có đúng hay không (nợ thuộc vào nhóm nào?)
+ Quá trình xử lý nghiệp vụ phát sinh và giải ngân như: Thủ tục đề nghị vay vốn; việc thực hiện tiêu chuẩn cho vay bao gồm nguyên tắc vay vốn, điều kiện vay vốn; việc phân tích thông tin tín dụng; hạn mức tín dụng; quyền phán quyết tín dụng
Trang 25+ Quá trình giám sát tín dụng: Bộ phận tín dụng đã thực hiện đầy đủ việc
kiểm tra trước, trong và sau khi cho vay chưa? Việc tuân thủ cam kết trả vốn, lãi
vay (kế hoạch trả nợ) của khách hàng; sự biến động về tình hình tài chinh của
khách hàng? Việc tập hợp báo cáo về vốn và lãi vay quá hạn?
2.3 Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
Tỷ lệ khách hàng có nợ quá hạn = Tổng số KH có dư nợSố KH quá hạn
Tỷ lệ khách hàng có nợ quá hạn cao chứng tỏ rủi ro tín dụng tập trung
nhiều ở khách hàng, ngược lại tỷ lệ này thấp chứng tỏ rủi ro tín dụng chỉ tập
trung ở một số khách hàng lớn Trong nhiều trường hợp, nhiều khách hàng có nợ
quá hạn thì nguyên nhân gây ra rủi ro tín dụng có thể mang tính chu kỳ, là rủi ro
hệ thống hay do việc thẩm định khách hàng của ngân hàng không tốt
2.3.2 Chỉ tiêu nợ xấu
Tỷ lệ nợ xấu =
Tổng nợ xấu Tổng dư nợ Đây là chỉ tiêu phản ánh số tiền ngân hàng đã cho vay và khó có khả năng
thu hồi Nợ xấu là những khoản vay quá hạn từ 91 ngày trở lên Tỷ lệ này càng
nhỏ càng tốt Chỉ tiêu này cho biết bao nhiêu phần trăm trong tổng dư nợ là nợ
xấu để từ đó có biện pháp xử lý tương ứng Từ đó, ngân hàng sẽ có chính sách
dự phòng tốt cho các khoản vay có khả năng mất vốn, có những thông báo định
kỳ về món vay không đủ khả năng thu hồi và tránh được tình trạng trong cùng
một lúc ngân hàng phải thông báo con số nợ không có khả năng thu hồi quá lớn
Các chỉ tiêu khác về nợ xấu cần thiết để đánh giá thực trạng rủi ro tín
dụng và quản lý rủi ro tín dụng của một NHTM như:
- Tỷ lệ nợ xấu theo nhóm nợ: Tỷ lệ nợ xấu theo nhóm (Nhóm 3, 4, 5)/ Tổng nợ xấu;
- Tỷ lệ nợ xấu phân theo hình thức bảo đảm tiền vay (Nợ xấu có hoặc không có tài sản bảo đảm);
- Nợ xấu theo dõi ngoai bảng
2.3.3 Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng
Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng =
Dự phòng RRTD đã trích Tổng dư nợ Rủi ro tín dụng có thể xảy ra ở tất cả các khâu, các khoản vay ngay cả trong trường hợp NHTM đã nhận biết được nó Do đó, việc thiết lập quỹ dự phòng và thường xuyên bổ sung nguồn vốn trên cơ sở cân đối giữa lợi nhuận hiện tại và lợi ích trong tương lai của NHTM là vô cùng quan trọng Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng cho biết khả năng NHTM chủ động trong việc ứng phó rủi
ro đến đâu, đồng thời cũng là thước đo hiệu quả của quá trình quản trị RRTD trong ngân hàng
Tỷ lệ này càng cao càng cho thấy các khoản nợ có chứa rủi ro tín dụng đang gia tăng trong kỳ Các khoản nợ này được đánh giá là ngày càng khó có khả năng thu hồi và vì vậy NHTM buộc phải trích lập nhiều hơn cho khoản vay
đó Tuy nhiên, xét ở khía cạnh khác, đối với những khoản vay chưa phải trích lập dự phòng ở mức cao hơn theo quy định của NHNN, nhưng NHTM vẫn tiến hành trích dự phòng cho thấy khả năng tài chính mạnh của chủ thể ngân hàng
2.3.4 Tỷ lệ nợ xử lý rủi ro
Tỷ lệ nợ xử lý rủi ro =
Nợ xử lý rủi ro Tổng dư nợ
Tỷ lệ nợ xử lý rủi ro cho biết các khoản nợ mà khả năng thu hồi gần như không có, cần phải xử lý bằng quỹ dự phòng rủi ro đã trích chiếm bao nhiêu % tổng dư nợ của ngân hàng Tỷ lệ này càng nhỏ càng tốt NHTM có thể giảm thiểu tỷ lệ này bằng cách: hạn chế các khoản nợ buộc phải xử lý rủi ro hoặc tăng
Trang 26quy mô dư nợ Tuy nhiên, nếu NHTM thực hiện giảm thiểu tỷ lệ này bằng cách
tăng dư nợ mà không đi kèm quản trị rủi ro hiệu quả thì trong tương lai NHTM
sẽ tự phải gánh chịu lấy rủi ro từ chính phương án xử lý của mình
2.3.5 Mức độ tập trung tín dụng
Tỷ trọng dư nợ và tỷ trọng nợ quá hạn phân theo theo từng ngành kinh tế:
Tỷ trọng dư nợ theo từng ngành = Dư nợ theo từng ngành
Tổng dư nợ
Tỷ lệ nợ quá hạn theo ngành = Nợ quá hạn từng ngànhDư nợ theo từng ngành
Tỷ lệ này xác định mức độ tập trung tín dụng theo từng ngành kinh doanh
Nếu ngành nào có tỷ trọng dư nợ cao trong khi tỷ lệ nợ quá hạn của ngành đó lại
thấp thì phát triển tín dụng ở ngành đó ít rủi ro Nhưng nếu ngành nào có tỷ lệ nợ
quá hạn trong ngành cao thì chứng tỏ rủi ro tín dụng tập trung nhiều ở ngành đó,
ngân hàng cần chặt chẽ trong việc mở rộng tín dụng đối với ngành đó
Một số ngành nghề có mức độ tập trung tín dụng cao, tuy chưa phát sinh
nợ quá hạn nhưng ngân hàng cũng phải chú ý đánh giá đúng mức độ rủi ro tiềm
ẩn để có biện pháp phòng ngừa rủi ro xảy ra cho khách hàng
Chương 3 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ RỦI RO TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG TMCP PHƯƠNG NAM - CHI NHÁNH THANH XUÂN - HÀ NỘI 3.1 Hoạt động tín dụng và rủi ro tín dụng ở Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội trong những năm gần đây
3.1.1 Khái quát về hoạt động của Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội
3.1.1.1 Quá trình hình thành và phát triển của Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội
Ngày 31/12/2004 Chủ tịch Hội đồng quản trị Ngân hàng TMCP Phương Nam ký quyết định thành lập Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội trên cơ sở tách ra từ Sở Giao dịch II - Ngân hàng TMCP Phương Nam tại Hà Nội
Vào thời điểm thành lập, ngoài Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân,có 13 chi nhánh ngân hàng thương mại và 6 chi nhánh ngân hàng nước ngoài, hoạt động trên một địa bàn quận Thanh Xuân Ngày đầu mới thành lập, cơ sở vật chất của Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội rất nghèo nàn, lạc hậu, nhiều đơn vị trong tình trạng kinh doanh thua lỗ, việc làm của cán bộ nhân viên không ổn định, thu nhập thấp Tổng nguồn vốn huy động tại thời điểm này chỉ đạt 125 tỷ đồng; dư nợ cho vay các thành phần kinh tế mới đạt 98 tỷ đồng; tổng số cán bộ nhân viên có 25 người, trong đó 19 cán
bộ có trình độ đại học; 6người có trình độ trung học và tương đương;
Qua gần 10 năm phấn đấu xây dựng và trưởng thành, đến nay, Ngân hàng TMCP Phương Nam - Chi nhánh Thanh Xuân - Hà Nội đã có mạng lưới 9 phòng giao dịch hoạt động trên địa bàn TP Hà Nội, cơ sở vật chất của Ngân hàng được xây dựng khang trang, hiện đại Ngân hàng đã sắp xếp lại mô hình tổ chức, phát triển kinh doanh theo hướng đa năng, đào tạo và đào tạo lại đội ngũ cán bộ, thay đổi cơ chế điều hành, thực hiện khoán tài chính đến tất cả các PGD phụ thuộc, tạo động lực mới trong toàn ngân hàng, cán bộ nhân viên có việc làm ổn định,
