LUẬN văn THẠC sĩ PHÁT TRIỂN văn hóa ỨNG xử của học SINH TRUNG học PHỔ THÔNG QUẬN hà ĐÔNG, THÀNH PHỐ hà nội HIỆN NAY

Văn hóa ứng xử là sự thể hiện sinh động, phong phú, sâu sắc tính cách của một cá nhân trong quan hệ xã hội. Theo đó, văn hóa ứng xử có vai trò hết sức quan trọng trong quan hệ giữa người với người trong xã hội. Vì vậy, phát triển văn hóa ứng xử là tất yếu của mỗi con người trong cộng đồng xã hội. Đối với học sinh trung học phổ thông nói chung, học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông, thành phố Hà Nội nói riêng, vấn đề phát triển văn hóa ứng xử của họ càng có vị trí, vai trò quan trọng.

MỤC LỤC

Trang

Chương 1 THỰC CHẤT VÀ NHỮNG NHÂN TỐ CƠ BẢN

QUY ĐỊNH PHÁT TRIỂN VĂN HÓA ỨNG XỬ CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Thực chất phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung

học phổ thông quận Hà Đông, thành phố Hà Nội 101.2 Những nhân tố cơ bản quy định phát triển văn hóa ứng

xử của học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông,

Chương 2 THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA

TRONG PHÁT TRIỂN VĂN HÓA ỨNG XỬ CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUẬN HÀ

2.1 Thực trạng phát triển văn hóa ứng xử của học sinh

trung học phổ thông quận Hà Đông, thành phố Hà Nội

2.2 Những vấn đề đặt ra trong phát triển văn hóa ứng xử

của học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông, thành

Chương 3 GIẢI PHÁP CƠ BẢN PHÁT TRIỂN VĂN HÓA

ỨNG XỬ CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUẬN HÀ ĐÔNG, THÀNH PHỐ HÀ

3.1 Tạo sự thống nhất trong định hướng và tác động của

các chủ thể đối với phát triển văn hóa ứng xử của họcsinh trung học phổ thông quận Hà Đông, thành phố Hà

3.2 Xây dựng môi trường văn hóa học đường tích cực, lành

mạnh, tăng cường phối hợp giữa gia đình, nhà trường

và địa phương trong phát triển văn hóa ứng xử của họcsinh trung học phổ thông quận Hà Đông, thành phố Hà

3.3 Phát huy tính tích cực, chủ động học tập, rèn luyện của

học sinh trong phát triển văn hóa ứng xử ở các trườngtrung học phổ thông quận Hà Đông, thành phố Hà Nội

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Văn hóa ứng xử là sự thể hiện sinh động, phong phú, sâu sắc tính cáchcủa một cá nhân trong quan hệ xã hội Theo đó, văn hóa ứng xử có vai trò hếtsức quan trọng trong quan hệ giữa người với người trong xã hội Vì vậy, pháttriển văn hóa ứng xử là tất yếu của mỗi con người trong cộng đồng xã hội Đốivới học sinh trung học phổ thông nói chung, học sinh trung học phổ thông quận

Hà Đông, thành phố Hà Nội nói riêng, vấn đề phát triển văn hóa ứng xử của họcàng có vị trí, vai trò quan trọng Bởi ở độ tuổi này học sinh đang trong giaiđoạn chuyển dần từ sự dìu dắt trực tiếp của gia đình, nhà trường đến giai đoạnđộc lập, tự chủ trong nhiều hoạt động với tính cách là một cá nhân tự chịu tráchnhiệm về hành vi, lối sống của mình trước gia đình, nhà trường; chịu tráchnhiệm về hành vi trước pháp luật, trước dư luận cộng đồng, xã hội

Những năm qua, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội cũng như hệ thốngtrường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố, trong đó có quận Hà Đông

đã quán triệt và tổ chức triển khai thực hiện nghiêm túc các quan điểm củaĐảng về giáo dục, đào tạo; về xây dựng nền văn hóa Việt Nam trong thời kỳmới Trực tiếp nhất là các Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII, Trung ương 3khóa XI về công tác giáo dục, đào tạo; Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII vàNghị quyết Trung ương 9 khóa XI về xây dựng nền văn hóa và con ngườiViệt Nam trong thời kỳ mới vào nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục vàđào tạo nói chung và văn hóa ứng xử nói riêng ở các trường trung học phổthông Do đó, chất lượng giáo dục và đào tạo, văn hóa ứng xử của học sinhtrung học phổ thông hiện nay đã có những bước chuyển biến tích cực, tiến bộ

rõ rệt Tuy nhiên, bên cạnh mặt tích cực đó vẫn còn những hạn chế, bất cập Ởcác trường trung học phổ thông quận Hà Đông vẫn có một số học sinh có dấuhiệu sa sút nghiêm trọng về đạo đức, nhu cầu cá nhân phát triển lệch lạc, kém

ý thức trong quan hệ cộng đồng, thiếu niềm tin trong cuộc sống, ý chí kém

phát triển, không có tính tự chủ dễ bị lôi cuốn vào những việc xấu, ứng xửthiếu văn hóa, thô lỗ, mất lịch sự, v.v

Mặt khác, hiện nay do sự tác động của mặt trái kinh tế thị trường, củavăn hóa nước ngoài xâm nhập trong xu thế mở cửa, giao lưu hội nhập, mạnginternet đã thành thông dụng ở mọi ngõ ngách phố phường làm cho nhiều họcsinh trung học phổ thông quận Hà Đông bị lôi cuốn và thích ứng với cái tiêucực, cái phản văn hóa, phản giá trị nhanh hơn là những chuẩn mực trong ứng

xử có văn hóa Bên cạnh đó, vẫn còn một số chủ thể trong môi trường văn hóahọc đường quận Hà Đông chưa thật sự quan tâm, chú trọng đến phát triển vănhóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông trong quận Đây là một trongnhững nguyên nhân cơ bản nhất làm cho phát triển văn hóa ứng xử của họcsinh trung học phổ thông quận Hà Đông chưa toàn diện

Từ những nội dung trên đặt ra vấn đề có tính cấp bách đối với nghiên cứuphát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông,thành phố Hà Nội hiện nay

2 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Thứ nhất, tổng quan tình hình nghiên cứu các vấn đề về văn hóa

Trong những năm gần đây, văn hóa ứng xử là vấn đề đã thu hút nhiều nhàkhoa học quan tâm nghiên cứu với nhiều góc độ tiếp cận khác nhau, ở các phạm

vi khác nhau, nổi bật là các công trình khoa học, các bài viết, bài báo sau:

Khi nghiên cứu văn hóa và nhân cách, đặc biệt là nghiên cứu văn hóa vànhân cách trong điều kiện chủ nghĩa xã hội phát triển, các nghiên cứu củaAV.Lunatsaroxki, PN.Phedoxeep, AG.Egrop, GL.Gomman, AK.Uledop vàLN.Cogan (Liên Xô) đã luận chứng khá sâu sắc dưới góc độ triết học, xã hộihọc, chỉ ra sự tương tác chặt chẽ giữa văn hóa và nhân cách; khẳng định sự tồntại trọn vẹn của con người, sự phát triển toàn diện lực lượng sáng tạo, trí tưởngtượng, đời sống tình cảm cũng như đời sống thể lực của con người; đó là cáchiện tượng cơ bản của văn hóa GS La Quốc Kiệt, nhà nghiên cứu ở Trung

Quốc, trong “Tu dưỡng đạo đức tư tưởng” (2003) đã đưa ra quan điểm về nhâncách, giá trị, luận chứng bản chất và sự thống nhất giữa giá trị bản thân và giátrị xã hội trong nhân cách; đặc biệt, đã làm rõ khái niệm "tố chất văn hóa", coi

đó là tố chất cơ sở, nó thẩm thấu và ảnh hưởng rất mạnh đối với sự hình thành,phát triển các tố chất khác Việc tu dưỡng tố chất văn hóa là điều kiện tiênquyết nhằm hoàn thiện nhân cách ở mỗi người Tuy nhiên, "văn hóa" ở đây chỉđược hiểu theo nghĩa hẹp, tức là "trình độ học vấn" Sở Văn hoá - Thông tin HàNội, Người Hà Nội thanh lịch [49] Công trình tập trung phân tích đánh giánhững giá trị văn hóa và biểu hiện chất thanh lịch ở người Hà Nội trong lịch sử

và trong cuộc sống hàng ngày Các tác giả đặc biệt nhấn mạnh nét đẹp thanhlịch trong cuộc sống tập thể

Mặt khác, ngay từ khi thành lập, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đãcoi phát triển văn hóa gắn với phát triển kinh tế - xã hội là nhiệm vụ vừa cấpbách và lâu dài Đề cương văn hóa Việt Nam (1943) xác định những đặctrưng của nền văn hóa mà chúng ta xây dựng là: dân tộc, khoa học, đại chúng

Tư tưởng đó ngày càng được bổ sung, hoàn thiện và cụ thể hóa phù hợp với

sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong các kỳ Đại hội của Đảng,Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổsung, phát triển năm 2011) tiếp tục khẳng định: Phát triển toàn diện, đồng bộcác lĩnh vực văn hóa, vừa phát huy những giá trị tốt đẹp của dân tộc, vừa tiếpthu những tinh hoa văn hóa nhân loại, xử lý tốt mối quan hệ giữa kinh tế vàvăn hóa để văn hóa thực sự là nền tảng tinh thần của xã hội, là một động lựcphát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế Tập trung xây dựng đời sống,lối sống và môi trường văn hóa lành mạnh; coi trọng văn hóa trong lãnh đạo,quản lý, văn hóa trong kinh doanh và văn hóa trong ứng xử

Thứ hai, tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông hiện nay

Vũ Khiêu, Nguyễn Vĩnh Cát, “Văn hóa Thủ đô hôm nay và ngày mai”[26] Thông qua việc phân tích, đánh giá văn hóa Thủ đô qua 45 năm xây

dựng và phát triển (1945 - 1990), nhất là mục “Bộ mặt Thủ đô qua nếp sốngngày nay”, các tác giả đã làm rõ sự biến đổi cách thức ứng xử trong sinhhoạt vật chất, tinh thần và cuộc vận động xây dựng nếp sống văn minh - Giađình văn hóa khi mới bước vào đổi mới Các tác giả dự báo xu hướng pháttriển nếp sống văn hóa tiếp theo qua mối quan hệ ứng xử trong gia đình, giaotiếp xã hội và sinh hoạt cá nhân; tức là những nội dung cơ bản trong văn hóaứng xử với môi trường xã hội và với bản thân.

Trần Ngọc Thêm “Cơ sở văn hóa Việt Nam” [54] Cho đến nay côngtrình đã được tái bản lần thứ hai Trong đó tác giả dành hai chương để bàn vềvăn hóa ứng xử với môi trường tự nhiên và môi trường xã hội Văn hóa ứng

xử được tác giả quan niệm gồm hai hàm nghĩa: tận dụng và ứng phó thôngqua giao lưu và tiếp biến văn hóa

Trần Văn Bính (chủ biên) “Văn hóa Thăng Long - Hà Nội hội tụ và tỏasáng” [3] Tuy không trực tiếp bàn về văn hóa ứng xử, nhưng thông qua việclàm sáng tỏ các giá trị văn hóa Thăng Long - Hà Nội (văn học, kiến trúc, mỹthuật, giáo dục, lễ hội ), các tác giả đã cung cấp một cái nhìn tổng quan vềlịch sử, về đặc điểm chung của văn hóa ứng xử và mối tương quan giữa vănhóa Thăng Long - Hà Nội với văn hóa các vùng, miền trên đất nước (PhúXuân - Huế, Sài Gòn - TP Hồ Chí Minh) Hội tụ và tỏa sáng là đặc trưng tiêubiểu của văn hóa Thăng Long - Hà Nội, trong đó có văn hóa ứng xử

Nguyễn Viết Chức (chủ biên), “Văn hóa ứng xử của người Hà Nội vớimôi trường thiên nhiên” [11] Các tác giả tập trung làm rõ mối quan hệ giữa môitrường thiên nhiên và văn hóa ứng xử đối với môi trường thiên nhiên ở người HàNội, từ truyền thống đến hiện đại Trước thách thức của toàn cầu hóa trong quátrình đẩy mạnh CNH, HĐH các tác giả đã đề xuất một số phương hướng, quanđiểm, giải pháp và điều kiện xây dựng văn hóa ứng xử của người Hà Nội vớimôi trường thiên nhiên

Phan Quang Long, luận văn thạc sĩ, “Văn hóa ứng xử của người Hà Nội trongthời kỳ đổi mới hiện nay” [33] Phạm Minh Thảo, “Hỏi đáp về văn hóa ứng xử của

người Việt” [52], tác giả đưa ra một loạt câu hỏi liên quan đến những tình huống cănbản nhất của văn hóa ứng xử, đồng thời trả lời một cách khái quát nhưng đầy đủ, sâusắc thông qua những ví dụ thực tiễn, dẫn chứng sinh động TS Đoàn Trọng Thiều,

“Giáo dục văn hóa giao tiếp trong nhà trường: giáo dục cái tâm, cái đẹp”; Đại học Sưphạm Thành phố Hồ Chí Minh, Kỷ yếu Hội thảo: Giáo dục văn hóa giao tiếp trongnhà [55], cho rằng: Giáo dục văn hóa giao tiếp có nhiều giải pháp, nhưng giải phápquan trọng nhất là về cái tâm, làm cho mọi người có cái tâm trong sáng, lương thiện,giáo dục về cái đẹp và xây dựng các nguyên tắc giao tiếp Nguyễn Tú, Minh Thu,

“Thanh niên nói lời hay, nếp sống đẹp” [57], chỉ ra tầm quan trọng của việc bồidưỡng, xây dựng văn hóa ứng xử cho thanh niên phù hợp với môi trường sư phạmgiúp họ phát triển toàn diện, đẹp cả về thể chất lẫn tinh thần

Trước những biến động trong nước, quốc tế hiện nay và yêu cầungày càng cao của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, xâydựng nguồn nhân lực tương lai theo tinh thần Nghị quyết số 33-NQ/TW hộinghị lần thứ chín Ban Chấp hành Trung ương khóa XI, đòi hỏi mỗi họcsinh trung học phổ thông phải phát triển toàn diện, trong đó có trình độ vănhóa ứng xử đáp ứng yêu cầu tình hình phát triển mới Tuy vậy, chưa cócông trình nào đi sâu nghiên cứu một cách cơ bản, hệ thống về phát triểnvăn hóa ứng xử cho học sinh các trường trung học phổ thông trên địa bànquận Hà Đông, trong khi vấn đề này đang cần được làm sáng tỏ cả vềphương diện lý luận và thực tiễn Vì vậy, đề tài nghiên cứu của luận văn:

“Phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông,

thành phố Hà Nội hiện nay”, là hoàn toàn mới mẻ không có sự trùng lặp với các

công trình nghiên cứu khoa học đã công bố

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

* Mục đích nghiên cứu

Làm rõ những vấn đề lý luận, thực tiễn phát triển văn hóa ứng xử củahọc sinh trung học phổ thông quận Hà Đông; đề xuất hệ thống giải pháp phát

triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông, thànhphố Hà Nội hiện nay.

* Nhiệm vụ nghiên cứu

Luận giải những vấn đề bản chất, quy luật của phát triển văn hóa ứng xửcủa học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông, thành phố Hà Nội hiện nay

Làm rõ thực trạng phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung họcphổ thông quận Hà Đông, thành phố Hà Nội hiện nay

Đề xuất các giải pháp cơ bản phát triển văn hóa ứng xử của học sinhtrung học phổ thông quận Hà Đông, thành phố Hà Nội hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

* Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu văn hóa ứng xử và phát triển văn hóa ứng xử của học sinhtrung học phổ thông quận Hà Đông, thành phố Hà Nội

Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh; quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam; chủ trương, chínhsách, hướng dẫn của Nhà nước; điều lệ, quy chế, quy định của Bộ Giáo dục

và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo về văn hóa, đạo đức và xây dựng conngười mới Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới

* Cơ sở thực tiễn

Là hiện trạng và những báo cáo tổng kết, đánh giá của các cơ quanchức năng có liên quan, của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội và của cáctrường trung học phổ thông ở quận Hà Đông và kết quả của điều tra khảo sát

xã hội học hiện nay

* Phương pháp nghiên cứu

Đề tài vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng,duy vật lịch sử và phương pháp văn hóa học, đạo đức học Ngoài ra còn vậndụng các phương pháp cụ thể như: phân tích và tổng hợp; so sánh và đánhgiá; nghiên cứu tài liệu, quan sát, điều tra xã hội học và xin ý kiến chuyên gia

6 Ý nghĩa của đề tài

Luận văn là tài liệu phục vụ cho các trường trung học phổ thông ở quận

Hà Đông vận dụng nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của vấn đề pháttriển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông trên địa bàn quận Hà Đônghiện nay Đồng thời, kết quả của luận văn là một trong những tài liệu tham khảotrong nghiên cứu khoa học, giảng dạy, học tập và bồi dưỡng, rèn luyện, pháttriển văn hóa ứng xử của học sinh ở các trường trung học phổ thông hiện nay

7 Kết cấu của đề tài

Luận văn gồm phần mở đầu, 3 chương (7 tiết), kết luận, danh mục tàiliệu tham khảo, phụ lục và những công trình khoa học của tác giả đã công bốliên quan đến đề tài

Chương 1 THỰC CHẤT VÀ NHỮNG NHÂN TỐ CƠ BẢN QUY ĐỊNH PHÁT TRIỂN VĂN HÓA ỨNG XỬ CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ

THÔNG QUẬN HÀ ĐÔNG, THÀNH PHỐ HÀ NỘI 1.1 Thực chất phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông, thành phố Hà Nội

1.1.1 Đặc điểm văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông, thành phố Hà Nội

Quan niệm về văn hóa

Xung quanh khái niệm văn hóa, hiện nay vẫn còn có nhiều cách địnhnghĩa khác nhau, bởi lẽ văn hóa là sản phẩm do lao động của con người tạo ra

mà hoạt động lao động của con người rất đa dạng, thuộc nhiều lĩnh vực khácnhau Tuy nhiên, có thể tiếp cận khái niệm văn hóa theo hai góc độ Theo

nghĩa rộng, văn hóa là toàn bộ những giá trị do con người sáng tạo ra tồn tại

cả ở dạng văn hóa vật chất, văn hóa tinh thần, văn hóa vật thể và văn hóa phi vật thể Như vậy, theo nghĩa rộng văn hóa được hiểu là cái đối lập với những

phản giá trị cũng do con người sáng tạo ra Cuộc đấu tranh giữa giá trị và phảngiá trị là quy luật phổ biến nhất cho sự phát triển văn hóa Trong lịch sử pháttriển loài người, con người không ngừng sáng tạo ra nhiều các giá trị văn hóa,nhưng cũng phải thường xuyên đấu tranh chống lại những phản giá trị Nhữngphản giá trị là do những con người lạc hậu, quay lưng lại truyền thống lịch sử,chống lại tiến bộ xã hội Thông thường, lực lượng xã hội này đại diện chonhững giai cấp lạc hậu, lỗi thời và những người còn thiếu lương tâm, chạy theo

thói ích kỷ cá nhân Khi tiếp cận khái niệm văn hóa theo Nghĩa hẹp, văn hóa là

những giá trị thuộc đời sống tinh thần xã hội Như vậy, hiểu văn hóa theo

nghĩa hẹp thì văn hóa là một mặt trong quan hệ với đời sống vật chất xã hội đó

là đời sống tinh thần xã hội như tư tưởng, ngôn ngữ v.v

Với những nội dung của văn hóa như trên cho thấy, văn hóa liên quansâu sắc đến sự ứng xử, đến chuẩn mực và biểu tượng mã văn hóa Văn hóa

khác với các lĩnh vực khác ở nhiều nội dung Trong đó, văn hóa phản ánh hiệnthực xã hội không chỉ bằng lý thuyết, khái niệm, phạm trù mà còn bằng biểutượng văn hóa Biểu tượng văn hóa là một vật có thể cảm quan được, có thể làmột màu sắc, có thể là một hình thù, một vật, v.v Những biểu tượng ấy có thểnhìn thấy, nghe thấy, sờ thấy, nhưng nó lại chứa đựng một thông điệp lớn,thậm chí là vô cùng lớn đến mức là thế giới quan, vũ trụ quan, nhân sinh quancủa một cộng đồng người rộng lớn Chẳng hạn, biểu tượng âm - dương trongtriết học phương Đông rất gọn nhẹ, nhưng đó có thể thấy là một hệ thống trithức đồ sộ mà phải qua nhiều luận giải mới có thể thấy hết tầm vóc lớn lao củaphản ánh hiện thực xã hội Vì phản ánh phần lớn qua biểu tượng cho nên muốnhiểu văn hóa phải giải mã được những thông điệp văn hóa từ biểu tượng ấy.

Biểu tượng văn hóa cũng có những cấp độ khác nhau và tính đa dạng

về hình thức biểu hiện rất lớn Mỗi cộng đồng, dân tộc tạo cho mình mộtchuẩn mực ứng xử cụ thể khác nhau nhưng cùng có ý nghĩa về giá trị Để hiểuđược văn hóa của một cộng đồng cũng như có thể ứng xử phù hợp với chuẩnvăn hóa của một cộng đồng cụ thể thì phải giải mã được biểu tượng văn hóa.Những biểu tượng này được hiểu như ký tín hiệu của những yêu cầu về cấm

kỵ, hay đồng ý, tán đồng Nếu không hiểu và cũng không giải được mã vănhóa thì rất dễ vi phạm chuẩn mực văn hóa và nó như một sự vi phạm cáithiêng liêng của cộng đồng, dân tộc

Mặt khác, văn hóa còn là một hệ thống chuẩn mực ứng xử văn hóa Ởđây, chuẩn mực văn hóa được hiểu như một hệ thống tiêu chí và qua đó màmỗi thành viên phải tự giác tuân thủ trong quan hệ ứng xử Như vậy, chuẩnmực văn hóa và ứng xử văn hóa là hai mặt thống nhất với nhau, qua mặt này

có thể hiểu được bản chất của mặt kia Chuẩn mực văn hóa yêu cầu cá nhâncon người tuân thủ một cách nghiêm ngặt, nhưng lại là khuyến khích, tự giáckhông giống như yêu cầu của chính trị và pháp luật Tính chất tự giác, tựnguyện tuân thủ chuẩn mực văn hóa làm cho văn hóa tương đồng, sát với đạo

đức, thẩm mỹ Trong cái tương đồng đó thì yêu cầu của chuẩn mực đạo đứcgần như là hạt nhân của chuẩn mực văn hóa Chân - Thiện - Mỹ như nhữngphạm trù tương đồng nhau về giá trị nhân đạo, nhân văn, nhưng cũng có nétkhách biệt Nếu như chuẩn đạo đức thì cái thiện nổi lên, cái thẩm mỹ thì cáiđẹp nổi lên và văn hóa thì rộng hơn và nổi lên là giá trị Cả Chân - Thiện - Mỹđều có ý nghĩa tiến bộ xã hội, cho nên bản chất phát triển hoàn thiện nhâncách con người, của xã hội là tiến đến cái Chân - Thiện - Mỹ

Quan niệm về ứng xử

Trong ứng xử, con người luôn chủ động lựa chọn thái độ, hành vi, cửchỉ, cách nói năng, tùy thuộc vào tri thức, kinh nghiệm và nhân cách của mỗingười.Theo đó, có thể quan niệm, ứng xử là phản ứng của con người đối với

sự tác động từ bên ngoài đến mình trong một tình huống cụ thể nhất định được thể hiện qua thái độ, hành vi, cử chỉ, lời nói của con người khi tiếp xúc với người xung quanh.

Như vậy, ứng xử là phản ứng của con người trước sự tác động củangười khác hay môi trường tự nhiên trong một tình huống cụ thể nhất định,

là biểu hiện bản chất nhân cách của mỗi cá nhân thông qua ngôn từ, cử chỉ,thái độ, phong thái, hành vi trước sự tác động của các yếu tố bên ngoài Từ quanniệm trên có thể rút ra những điểm cơ bản về ứng xử của con người như sau:

Một là, ứng xử là những phản ứng của con người đáp lại đối với tự

nhiên; là điều chủ thể cảm thấy, nhận thấy, hiểu mình đang đứng trước tình huống nào để tổ chức hoạt động đáp trả lại tình huống đó

Hai là, trong ứng xử những suy nghĩ của chủ thể luôn được biểu hiện

ra bên ngoài thông qua hành động, cử chỉ, ngôn ngữ, sắc thái tình cảm, v.v

mà đối tác và những người xung quanh có thể quan sát và nhận biết được

Ba là, ứng xử không diễn ra một cách tùy tiện mà thường tuân theo

khuôn mẫu nhất định nào đó, do cộng đồng người quy định

Bốn là, ứng xử thể hiện ở chỗ con người không chỉ chủ động trong

giao tiếp mà còn chủ động trong phản ứng có sự lựa chọn, có tính toán Sự lựa

chọn đó có được là dựa trên cơ sở tri thức, kinh nghiệm của mỗi cá nhân Xét trên bình diện nhân cách thì bản chất của ứng xử chính là những đặc điểm tính cách của cá nhân được thể hiện qua thái độ, hành vi, cử chỉ và cách nói năng của cá nhân với những người xung quanh và yếu tố bên ngoài tác động vào con người

Quan niệm về văn hóa ứng xử

Trong bối cảnh quốc tế hiện nay, xu hướng toàn cầu hóa mọi mặt đời sống xã hội trong đó có toàn cầu hóa văn hóa đã làm cho môi trường vănhóa được mở rộng Nhờ đó, chủ thể văn hóa có thể tiếp cận và tiếp nhận cácgiá trị văn hóa phong phú, đa dạng Tuy nhiên, điều đó đòi hỏi chủ thể vănhóa phải có một sự hiểu biết nhất định để nhận thức được giữa môi trườngvăn hóa mênh mông ấy, đâu là giá trị văn hóa cần học hỏi, trau dồi, đâu lànhững nguồn văn hóa lai căng cần phải đấu tranh gạt bỏ Đó cũng là mộttrong những ứng xử cần thiết của mỗi người trong bối cảnh xã hội hiệnnay Văn hóa không chỉ là sự hiểu biết của con người mà còn giúp con ngườilàm đẹp cho đời bằng sự hiểu biết Không hiểu biết hay hiểu biết không đầy

đủ thì không thể tạo ra sản phẩm văn hóa có giá trị hoặc không thể hưởngthụ có chất lượng thành tựu của văn hóa, do đó hành vi ứng xử cũng khó cóthể đạt đến tầm văn hóa

Từ những phân tích trên đây, có thể quan niệm: Văn hóa ứng xử là sự

thể hiện triết lí cuộc sống, lối sống, lối suy nghĩ, lối hành động trong ứng xử

và giải quyết mối quan hệ giữa con người với con người và con người với tự nhiên được xã hội thừa nhận

Như vậy, văn hóa ứng xử của con người là sự thể hiện mối quan hệ ứng

xử giữa con người với các đối tượng khác nhau thể hiện qua ngôn ngữ, hành

vi, nếp sống, tâm sinh lý… trong quá trình phát triển và hoàn thiện đời sống

đã được tiêu chuẩn hóa, xã hội hóa, trở thành chuẩn mực của cá nhân, nhóm

xã hội, toàn bộ xã hội; phù hợp với đời sống xã hội, với đặc trưng bản sắc của

văn hóa một dân tộc, một quốc gia được cá nhân, nhóm xã hội, cộng đồng,toàn bộ xã hội thừa nhận và làm theo Theo đó, văn hóa ứng xử của con ngườiđược thể hiện ở những nội dung sau:

Thứ nhất, văn hóa ứng xử thể hiện trước hết ở hành vi ứng xử Hành vi

ứng xử là sự thực hiện và thể hiện các khuôn mẫu mang tính lý tưởng kết tinhnhững giá trị và chuẩn mực mà cá nhân và cộng đồng hướng tới Văn hóa ứng

xử là một phương diện để thể hiện nhân cách và bản lĩnh của con người tronghoạt động thực tiễn gắn với trình độ văn hóa

Thứ hai, văn hóa ứng xử còn thể hiện qua kỹ năng ứng xử Kỹ năng

ứng xử không phải trên trời rơi xuống, cũng không phải do di truyền Mộtngười muốn có được kỹ năng ứng xử đạt đến chuẩn mực văn hóa thì phảithông qua quá trình học tập, rèn luyện kỹ năng ứng xử từ hoạt động thực tiễn,bồi dưỡng tư tưởng, đạo đức, lối sống có văn hóa

Thứ ba, văn hóa ứng xử thể hiện qua cách nói, cách viết của con

người Ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết là ngôn ngữ của cử chỉ là phươngtiện thể hiện văn hóa của con người, nó phản ánh quá trình hoạt động tạo ralối suy nghĩ của con người Ngôn ngữ gắn liền với học vấn và tính cách củacon người, nó cho phép chia sẻ xúc cảm, tình cảm, ý nghĩ, kinh nghiệm,khát vọng, trí nhớ, nhu cầu, tư tưởng của con người

Thứ tư, văn hóa ứng xử thể hiện qua thái độ ứng xử Thái độ ứng xử

của con người là một vấn đề có tính chất định hướng cơ bản và thường xuyêncho văn hóa ứng xử (thái độ lựa chọn các khuôn mẫu ứng xử, thái độ thể hiện

kỹ năng ứng xử…) Văn hóa ứng xử là một bộ phận cấu thành nên tổng thểvăn hóa do đó nội hàm khái niệm này cũng rất rộng lớn Vì vậy, để tìm hiểu,đánh giá được văn hóa ứng xử của một cộng đồng người một cách đầy đủ, cầnnhìn nhận văn hóa ứng xử theo bốn chiều kích của con người: Chiều cao:quan hệ với tự nhiên; chiều rộng: quan hệ với xã hội; chiều sâu: quan hệ vớichính mình; chiều lịch sử: quan hệ với tổ tiên và con cháu mai sau Ngoài ra,

để tìm hiểu văn hóa ứng xử của một cá nhân trong cộng đồng người cần nhìnnhận từ bốn phương thức ứng xử: ứng xử giữa cá nhân đó với thiên nhiên,ứng xử giữa cá nhân đó với người khác, ứng xử giữa cá nhân đó với chínhmình (tự ứng xử) và ứng xử của cá nhân đó với công việc

Tóm lại, văn hóa ứng xử là một bộ phận cấu thành của văn hóa Đó chính là hệ thống giá trị, chuẩn mực quy định phương thức ứng xử của mỗi

cá nhân trong cộng đồng Ở góc độ cá nhân, văn hóa ứng xử là thái độ, lờinói, hành vi của con người trước sự tác động của con người hay các yếu tốkhác thể hiện trình độ văn hóa, sự hiểu biết, bản chất nhân cách của mỗi cánhân trong các tình huống giao tiếp nhất định Xét trên phạm vi rộng, văn hóaứng xử của cộng đồng là tổng hòa những khuôn mẫu ứng xử được lặp đi lặplại, được đa số người trong cộng đồng thừa nhận và thực hiện một cách thốngnhất Nó được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác Nó chịu sự chi phốicủa những điều kiện, môi trường nhất định đặc biệt là điều kiện kinh tế - xãhội Và khi những điều kiện đó thay đổi thì nó cũng có sự điều chỉnh cần thiếtcho phù hợp

Đặc điểm văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông, thành phố Hà Nội

Cũng giống như học sinh ở các trường trung học phổ thông khác, họcsinh trung học phổ thông quận Hà Đông, thành phố Hà Nội giống nhau về lứatuổi, chương trình giáo dục, đào tạo, mục tiêu về mô hình nhân cách, trình độtri thức các môn khoa học có tính cơ bản, phổ thông.v.v

Tuy nhiên, học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông có những nétđặc thù Nét đặc thù của học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông là domôi trường địa lý, kinh tế, xã hội, lịch sử, truyền thống, tín ngưỡng v.v quyđịnh Hà Đông là một quận nằm ở phía tây thành phố Hà Nội với dấu ấn của sựđan xen giữa văn hóa nông thôn và thành thị, có lịch sử lâu đời của văn hóa

“Xứ Đoài” trong quan hệ với văn hóa Hà Nội và văn hóa “Xứ Đông” được kết

tinh, hội tụ mang đậm dấu ấn của văn hóa làng nghề lâu đời như Vạn Phúc và

Đa Sỹ, v.v Đây chính là những nét văn hóa riêng về môi trường văn hóa sovới học sinh trung học phổ thông ở các địa phương khác trên địa bàn thành phố

Hà Nội Mặt khác, do quá trình phát triển của công nghiệp hóa và đô thị hóa,nên học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông không chỉ có người bản địa

mà còn đến từ các tỉnh khác nhau Vì vậy, nó tạo nên một diện mạo của sựgiao thoa văn hóa giữa các chủ thể học sinh trong các trường trung học phổthông trên địa bàn quận Hà Đông hiện nay

Đặc điểm văn hóa học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông mang

sắc thái của một thế hệ người đang trong quá trình tiếp nhận và định hình văn

hóa nhân cách ở giai đoạn cận kề với giai đoạn vượt qua văn hóa lứa tuổi lệ

thuộc vào gia đình Nhìn chung văn hóa của học sinh là văn hóa của lứa tuổigắn liền với văn hóa gia đình, khu dân cư Văn hóa học sinh trung học phổthông quận Hà Đông khác với văn hóa học sinh cấp dưới ở tính chất cận kềvới giai đoạn dần vượt ra khỏi sự quản lý của gia đình, bước vào tự lập Trongthời gian ba năm học, từ học sinh lớp 10 đến học sinh lớp 12, học sinh từngbước thoát ly sự quản lý của gia đình và dần bước vào tự lập Tốt nghiệp lớp

12, họ bị phân tán theo các hướng phát triển khác nhau, không chỉ về tính chấtnghề nghiệp, mà còn phân hóa nhanh về tính tự lập trong ứng xử văn hóa.Một bộ phận tiếp tục bước vào học ở bậc học cao hơn; một bộ phận làm nghĩa

vụ quân sự; một bộ phận đi làm theo các hướng nghề nghiệp khác nhau, thậmchí có một số nhanh chóng hình thành gia đình mà mình là chủ thể chính,v.v

Đặc điểm văn hóa học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông còn

mang sắc thái của những chủ thể văn hóa đang tiếp tục cận kề đến sự phân tán Phân tán cả về thiên hướng nghề nghiệp cả về tính chất hoạt động, mà

ở đó bộc lộ sự phân hóa về tính chất, đặc điểm rất rõ nét Văn hóa học sinhnày bắt đầu từng bước chuyển sang giai đoạn dần thoát ly khỏi kiểm soátcủa gia đình, khu phố tạo ra tính tự lập Đây là dấu hiệu khá khác biệt so

với học sinh cấp dưới, học sinh trung học phổ thông đã có nhiều dấu hiệucủa sự thoát dần khỏi kèm cặp chặt chẽ của gia đình, tham gia vào hoạtđộng và quan hệ xã hội rộng và sâu hơn Cùng với những đặc điểm ấy làsống, sinh hoạt ở một môi trường văn hóa đô thị với nhiều dấu ấn của tínhchất văn minh, nhưng cũng có nhiều loại tệ nạn xã hội khác nhau

Bên cạnh đó là tâm lý lứa tuổi bắt đầu trưởng thành, từng bước thoát

ly khỏi sự kèm cặp sâu sát của gia đình, tự chọn nghề, tự chọn hướng đi cho

tương lai, luôn tồn tại những khuynh hướng trái ngược nhau tích cực và tiêucực, văn hóa và phản văn hóa Những tiền đề xuất phát ở trên và với nhữngcái vốn có bên trong, văn hóa của học sinh trung học phổ thông quận HàĐông có những sắc thái riêng và khuynh hướng phát triển phức tạp, tráingược nhau diễn ra

Từ các góc độ tiếp cận trên, có thể quan niệm: Văn hóa ứng xử của học

sinh trung học phổ thông quận Hà Đông, thành phố Hà Nội là sự thể hiện tri thức, lối sống, lối suy nghĩ, lối hành động trong ứng xử và giải quyết mối quan hệ với bạn bè, thầy cô, gia đình, với môi trường tự nhiên và môi trường

xã hội phù hợp với lứa tuổi được xã hội thừa nhận

Như vậy, văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận Hà

Đông, trước hết là một phương diện, một mặt của văn hóa nói chung, nhưngmang sắc thái, diện mạo riêng của văn hóa “học đường” Trong thực tiễn chothấy, mỗi môi trường xã hội, mỗi hoạt động và phương thức quan hệ có thểtạo ra sắc thái văn hóa ứng xử khác nhau, văn hóa ứng xử của học sinh trunghọc phổ thông quận Hà Đông thuộc văn hóa ứng xử “học đường” Trong vănhóa ứng xử “học đường” của học sinh trung học phổ thông quận Hà Đôngcũng có nét riêng khác với văn hóa ứng xử “học đường” của học sinh cấpdưới Sự khác biệt này là ở lứa tuổi, ở giai đoạn chuẩn bị hành trang tri thức

để bước vào đời với những thiên hướng, nghề nghiệp khác nhau Văn hóa ứng

xử của học sinh trung học phổ thông hàm chứa nhiều khuynh hướng pháttriển, nhiều nội dung của văn hóa xã hội cao hơn.

Từ gia đình ra xã hội, văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thôngtừng bước thoát ra khỏi sự điều chỉnh của gia đình và tiến dần đến tính chủthể trong ứng xử xã hội Học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông thể hiệntính độc lập khá cao so với học sinh cấp dưới trong quan hệ ứng xử Đặc điểmnày luôn tiềm ẩn những xu hướng trái ngược nhau Những học sinh giữ đượcnét văn hóa ứng xử truyền thống gia đình thì ứng xử trong mở rộng quan hệ

xã hội thường có văn hóa So với văn hóa ứng xử của học sinh cấp dưới thìvăn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông có nhiều pha tạp bởi sự xâmnhập của văn hóa ứng xử xã hội cao hơn

Quan hệ giữa học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông với thầy,

cô giáo trong trường cũng có những biểu hiện mới và sắc thái độc đáo hơn

so với bậc học trung học cơ sở về văn hóa ứng xử Văn hóa ứng xử của họcsinh trung học phổ thông bắt đầu hình thành những bước phát triển mới, làgiai đoạn thể hiện tính chủ thể cao hơn Giai đoạn tiếp nhận giá trị văn hóaứng xử theo khuôn mẫu, chuẩn mực của gia đình, của thầy, cô bắt đầu giảmdần và hướng đến dung nạp những văn hóa ứng xử của xã hội bên ngoàimôi trường giáo dục tăng lên, định hình văn hóa ứng xử của học sinh trunghọc phổ thông có tính độc lập cao hơn

Trong quan hệ giữa học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông vớinhau cũng có những biểu hiện mới về văn hóa ứng xử Học sinh trung họcphổ thông quận Hà Đông bắt đầu có những dấu hiệu của sự tinh tế và cũng có

cả xu hướng thiếu tính lịch lãm trong văn hóa ứng xử Sự tinh tế thường xuấthiện ở những học sinh giữ được cốt cách tâm hồn của văn hóa truyền thống,nhanh nhạy tiếp thu mặt tích cực của văn hóa xã hội, văn hóa học đường cộngvới những bước trưởng thành về tâm sinh lý lành mạnh của tuổi dậy thì.Những học sinh không hoặc ít giữ được văn hóa truyền thống thường dễ tiếp

nhận những văn hóa ứng xử thiếu lành mạnh, cộng thêm với tâm lý lứa tuổithì dễ trượt đến ứng xử thiếu văn hóa Cùng với nó là học sinh trung học phổthông quận Hà Đông có sự đa dạng về nguồn đầu vào, có sự đan xen của đasắc mầu văn hóa như văn hóa làng nghề, nông thôn, đô thị cho nên văn hóaứng xử có nhiều biểu hiện của “xung đột” giá trị, chuẩn mực văn hóa trongứng xử Quá trình xung đột này tạo ra những tiềm ẩn khác nhau Thậm chí cónhững học sinh vốn giữ được văn hóa ứng xử tinh tế, lành mạnh mà chuyểnsang hướng khác một cách khó tưởng Những đặc điểm ấy cho thấy, văn hóaứng xử của học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông đang trong quá trìnhtiếp nhận, định hình khuôn mẫu ở một chủ thể chưa khẳng định được nhữngnét cơ bản của một nhân cách hoàn thiện.

Văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận Hà Đônghiện nay mang sắc thái truyền thống văn hóa ứng xử vùng, miền Sắc thái

ấy là sản phẩm của địa văn hóa, kinh tế, chính trị, xã hội, lịch sử văn hóacủa Hà Đông Cái “nét xưa” được ẩn chứa trong sự thuần khiết ở cốt cáchtâm hồn của người Hà Đông, lắng đọng trong các thế hệ con người và biểuhiện ra bằng sự tinh tế, linh hoạt, nhanh nhạy và lịch lãm trong văn hóa ứng

xử Sự tác động của thời kỳ mở cửa giao lưu, hội nhập “đô thị hóa” hiệnnay, những chuẩn mực, giá trị xã hội hiện đại cũng không thể làm mất đisắc thái truyền thống, lịch sử quê hương

1.1.2 Quan niệm về phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông, thành phố Hà Nội

Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội trước hếtphải có con người mới xã hội chủ nghĩa Theo đó, phát triển văn hóa ứng xửcủa học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông là vấn đề tất yếu khách quan.Song, trong tính khách quan ấy cũng bao hàm những dấu ấn chủ quan là nhậnthức, vận dụng cái khách quan và định hướng phát triển văn hóa dân tộc nóichung và văn hóa học đường nói riêng Vì vậy, phát triển văn hóa ứng xử của

học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông đã có dấu ấn của chủ thể, đó là sựnhận thức, định hướng và đưa ra mục tiêu, nội dung, yêu cầu về chuẩn mực vănhóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông nhằm đáp ứng yêu cầu các chuẩnmực của con người mới Việt Nam hiện nay

Từ hướng tiếp cận trên bước đầu luận văn quan niệm: Phát triển văn

hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông, thành phố Hà Nội là quá trình tiếp nhận chuẩn mực ứng xử và quá trình tự tu dưỡng, rèn luyện, nâng văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông lên một tầm cao mới đáp ứng với chuẩn mực văn hóa ứng xử học đường của quận Hà Đông.

Phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận HàĐông là quá trình biện chứng từ thấp đến cao, gắn liền với quá trình nhận thức,vận dụng, giải quyết những mâu thuẫn mang sắc thái văn hóa ứng xử của mộtlớp học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông Mỗi bước phát triển của vănhóa ứng xử đều gắn với sự vận động của những mâu thuẫn có sắc thái riêng,đồng thời xâu chuỗi với nhau có tính lôgic

Mục đích phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông

quận Hà Đông nhằm phát huy các giá trị đạo đức, văn hóa và văn hóa ứng xửtốt đẹp của dân tộc và của người Hà Nội, làm phong phú các hoạt động vănhóa tinh thần, đảm bảo môi trường văn hóa học đường trong sáng, lành mạnh;đồng thời ngăn chặn và đẩy lùi sự xuống cấp về đạo đức, văn hóa ứng xử củamột bộ phận học sinh nói chung và học sinh trung học phổ thông nói riêng

Khi bước vào bậc trung học phổ thông, học sinh phải hòa nhập vào môitrường văn hóa học đường hoàn toàn mới, gắn với những tác nhân trong quan

hệ đó là các thầy, cô giáo mới; bạn bè mới; chương trình, nội dung giáo dụcmới; v.v Những cái mới xuất hiện tạo ra những mâu thuẫn mới thuộc quátrình phát triển Trước những nhân tố mới tác động làm cho mỗi học sinh tựhình thành mục tiêu, hướng phát triển khác nhau tùy theo thiên hướng, khả

năng của mỗi cá nhân học sinh Trong tính đa dạng về mục tiêu phấn đấu vàhướng phát triển có thể thấy có hai hướng cơ bản Một là, tiếp tục phấn đấutheo con đường học ở cấp cao hơn Hai là, không theo con đường học ở cấp caohơn, tức là bước vào tự lập trong cuộc sống thông qua các hình thức lao động,hoạt động xã hội Từ hai hướng mục tiêu cơ bản ấy xuất hiện tiếp nhận văn hóaứng xử khác nhau Những học sinh có mục tiêu tiếp tục học lên cấp cao hơn thìứng xử trong tiếp thu tri thức; ứng xử trong quan hệ thầy trò và quan hệ bạn bèv.v thường giữ vững sắc thái của văn hóa ứng xử học sinh với toàn bộ sự tinh

tế, trong sáng, cầu tiến bộ về tri thức Học sinh phải đối mặt với những mâuthuẫn khác nhau trong đó mâu thuẫn giữa mục tiêu, yêu cầu chuẩn văn hóa vớinhững tác động, sự lôi kéo làm chệch hướng văn hóa Nhận thức, giải quyếtmâu thuẫn này là cơ sở, động lực cho phát triển văn hóa ứng xử của học sinhtrung học phổ thông quận Hà Đông Mặt đối lập với phát triển văn hóa ứng xửhọc sinh trung học phổ thông luôn là những lực cản từ bên trong và bên ngoàicủa học sinh Nhưng cái tạo nên sắc thái riêng trong phát triển văn hóa ứng xửcủa học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông là những nét đẹp truyền thốngvốn có của địa phương hòa cùng những giá trị, chuẩn mực văn hóa ứng xử củacác vùng miền đan xen đã tạo ra nét đặc thù trong phát triển văn hóa ứng xửcủa đối tượng này Sự tác động có tính ngược chiều từ những nhân tố có tínhđặc thù ấy làm cho mâu thuẫn trong tiếp nhận văn hóa ứng xử của học sinhtrung học phổ thông cũng khác về tính chất phức tạp

Chủ thể phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông

quận Hà Đông bao gồm các cấp ủy đảng, chính quyền, đoàn thể, các thầy, côgiáo ở các nhà trường, cùng gia đình và bản thân học sinh

Cấp ủy đảng, chính quyền, đoàn thể trong và ngoài nhà trường là tiền

đề cho sự thống nhất giữa các chủ thể trong cơ chế hoạt động, là chủ thểlãnh đạo trong và ngoài nhà trường Đối với cấp ủy đảng, qua nghị quyết,tạo dựng sự thống nhất trong lãnh đạo, chỉ đạo các hoạt động và kiểm tra,

hướng dẫn các chủ thể khác thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ Ở các nhàtrường, lãnh đạo có chủ trương khắc phục những biểu hiện lệch chuẩn củatừng chủ thể, tiếp tục bổ sung, phát huy những mặt ưu điểm và tạo sự thốngnhất về nhận thức, thái độ, động cơ, ý chí trong toàn trường Tiếp đến, cácchủ thể quản lý, tổ chức hoạt động, theo chức năng, nhiệm vụ của mình triểnkhai nghị quyết lãnh đạo, cụ thể hóa vào từng chương trình hoạt động, đưanghị quyết vào thực tiễn Các chủ thể là cấp ủy đảng, chính quyền, đoàn thể

ở địa phương cùng tham gia vào quản lý, nắm bắt hoạt động của những họcsinh trên địa bàn và qua dư luận của khu dân cư để tuyên dương, khenthưởng những cháu ngoan ngoãn, chăm học, có thành tích cao trong học tập

và rèn luyện; đồng thời có biện pháp sát thực để kịp thời uốn nắn nhữngcháu có biểu hiện lệch chuẩn, hành vi ứng xử chưa phù hợp với văn hóa vàđạo đức xã hội

Trong các nhà trường nói chung và các trường trung học phổ thông

quận Hà Đông nói riêng, các thầy, cô giáo là chủ thể quan trọng và trực tiếp

tuân thủ nghị quyết và chương trình, kế hoạch hoạt động của nhà trường, thựchiện đúng chức năng vừa truyền thụ tri thức, rèn luyện tư duy sáng tạo vừagiáo dục nhân cách, phẩm chất, lối sống, rèn luyện kỹ năng ứng xử cho họcsinh theo chuẩn mực văn hóa của nhà trường Các thầy, cô giáo luôn ứng xửmột cách nhân văn, văn hóa là tiền đề giáo dục những thế hệ học trò biết ứng

xử có văn hóa, có phép tắc và nền nếp

Gia đình học sinh là chủ thể rất quan trọng trong việc thực hiện chứcnăng nuôi dạy con cái theo định hướng của nhà trường, của xã hội Giađình là cái nôi giáo dục đầu tiên, là tế bào hạnh phúc suốt đời của mỗingười Do đó, giáo dục những giá trị truyền thống gia đình, cách ứng xửtrong gia đình là rất cần thiết đặc biệt là đối với lứa tuổi học sinh trung họcphổ thông hiện nay

Học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông là chủ thể trực tiếp tiếpnhận sự tác động của các chủ thể giáo dục và thể hiện văn hóa ứng xử thông

qua thái độ, hành vi và lời nói trong quan hệ với gia đình, thầy cô, bạn bè,người thân, v.v

Những chủ thể trên tuân thủ và thực hiện thống nhất theo định hướngmục tiêu, chức năng, vai trò của mình sẽ tạo cho môi trường phát triển vănhóa ứng xử của học sinh phổ thông trung học phổ thông hiện nay có nhữngtác động đồng thuận, cùng chiều tích cực về ý chí, động cơ, thái độ và hành vitrong môi trường văn hóa học đường Trong quá trình thực hiện, các chủ thểcùng nhau tháo gỡ những vướng mắc, hạn chế và phát huy những mặt ưuđiểm trong phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận

Hà Đông hiện nay

Nội dung phát triển văn hóa ứng xử là một vấn đề đang được bàn nhiều

trong các phương tiện thông tin đại chúng, trong các diễn đàn và cả trong các

công trình nghiên cứu khoa học, là mối quan tâm chung của toàn xã hội Văn

hoá ứng xử là cái đẹp, cái giá trị trong ứng xử, tức là ứng xử có văn hoá Nóbao gồm hệ thống thái độ, khuôn mẫu, kỹ năng ứng xử của cá nhân và cộngđồng người trong mối quan hệ với môi trường thiên nhiên, xã hội và bản thân,dựa trên những chuẩn mực xã hội nhằm bảo tồn, phát triển cuộc sống của cánhân và cộng đồng người hướng đến chân - thiện - mỹ

Nội dung quan trọng của phát triển văn hóa ứng xử của học sinhtrung học phổ thông quận Hà Đông là truyền thụ cho học sinh những trithức khoa học tự nhiên, xã hội, lịch sử truyền thống của địa phương Từ đó,mỗi học sinh nhận thức được vai trò, tác dụng to lớn, tự hào về truyềnthống văn hóa của quê hương và tự hình thành thái độ, động cơ ý chí, tráchnhiệm của mình đối với phát triển văn hóa ứng xử

Phương thức phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ

thông quận Hà Đông là sự tiếp nối trình độ văn hóa ứng xử của giai đoạntrước và tiếp tục phát triển đi lên Trình độ văn hóa ứng xử của học sinh trunghọc cơ sở quận Hà Đông còn nhiều dấu hiệu của văn hóa gia đình, khu dân

cư Với tính chất địa văn hóa, truyền thống văn hóa gia đình, khu dân cư và sựgiao tiếp, quan hệ xã hội còn ở giới hạn hẹp, cho nên sắc thái văn hóa ứng xửchưa bị pha tạp Hoạt động, quan hệ xã hội bị giới hạn nhiều trong không giangia đình, khu dân cư Tính chất thuần nhất, đồng đều giữa các học sinh về vănhóa ứng xử khá cao Ở đó chưa có nhiều dấu ấn cá nhân, cũng không có nhiềupha tạp của xã hội rộng, bên ngoài

Khi bước vào bậc học trung học phổ thông, học sinh bắt đầu phát triểnvăn hóa ứng xử theo đa hướng, giảm dần tính thuần nhất, đồng đều và thậm chíphân hóa trái ngược nhau Một hướng giữ được sắc thái văn hóa ứng xử củabậc học trung học cơ sở có tính chất tích cực thì có chiều hướng vượt lên theoyêu cầu, mong muốn của gia đình, nhà trường và xã hội Một hướng trượt khỏiquỹ đạo, đi lệch định hướng của gia đình, nhà trường và xã hội làm cho tínhchất tiêu cực, phản giá trị văn hóa tăng lên Nguyên nhân xuất hiện các xuhướng đó là do học sinh trung học phổ thông có dấu hiệu dần thoát ly khỏi sựkèm cặp của gia đình, mở rộng quan hệ xã hội, quan hệ ứng xử và những biếnđổi về tâm sinh lý của tuổi chập chững trưởng thành Tính độc lập, sắc thái riêngcủa cá nhân, chủ thể hoạt động, giao tiếp dần tăng lên Quá trình mở rộng quan

hệ kết hợp với sự trưởng thành về tâm sinh lý cũng như sự kèm cặp của gia đìnhđang thu hẹp dần đã tạo ra xu hướng phát triển đa dạng, phong phú hơn Ởphương diện này bắt đầu mờ nhạt dần tính chất thuần nhất và thay vào đó là tínhchất đa dạng, tính chủ thể, tính cá nhân của văn hóa ứng xử Trong khi, văn hóaứng xử ở đây vốn đã có sự đan xen, đa dạng so với các quận, huyện khác thì tínhđộc lập của chủ thể càng làm cho hướng phát triển văn hóa ứng xử của học sinhtrung học phổ thông quận Hà Đông có tính đa dạng, phong phú nhiều hơn Song,hướng phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận HàĐông vẫn luôn giữ vững được sắc thái truyền thống Mặc dù văn hóa ứng xửvùng miền bên ngoài có xâm nhập, nhưng không đủ mạnh làm biến dạng vănhóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông

Phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận HàĐông diễn ra theo con đường, cách thức “nhập thân văn hóa” với các bước từtiếp nhận đến định hình và lan tỏa giá trị từ hoạt động, quan hệ xã hội Quátrình ấy diễn ra ở không gian, thời gian, trong môi trường văn hóa rộng củaquận Hà Đông Phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thôngnằm trong không gian văn hóa và mang đặc điểm văn hóa quận Hà Đông Tuynhiên, cũng có những sắc thái riêng mang tính đặc thù theo thời gian được biểuhiện ở bậc học là trung học phổ thông

Giai đoạn định hình văn hóa ứng xử thể hiện rõ nhất ở thái độ, động cơ, ýchí v.v và việc học sinh tuân thủ những chuẩn mực ứng xử của nhà trường, của

xã hội Những chứng kiến trong nhận thức, đánh giá giá trị các đối tượng liênquan đến mình thể hiện tính chủ thể, tức là thoát ra khỏi sự chỉ bảo của các chủthể khác Sự thoát ra càng lớn, sự khẳng định tính cách càng cao và phù hợp vớichuẩn văn hóa của môi trường thì văn hóa ứng xử càng phát triển Định hình vănhóa ứng xử cũng phản ánh chừng mực nhất định về sự ổn định, bền vững củaphong cách ứng xử, lối sống, lẽ sống của học sinh theo chuẩn văn hóa Quá trìnhđịnh hình văn hóa ứng xử cũng phản ánh và giải quyết mâu thuẫn biện chứnggiữa theo chuẩn văn hóa và lệch chuẩn văn hóa Hai mặt này được học sinh tiếpnhận và chỉ có bằng thái độ, động cơ, ý chí, lương tâm chiến thắng những tácđộng tiêu cực, sự cám dỗ về vui chơi, tính tự do, tùy tiện buông thả của lứa tuổichập chững bước vào giai đoạn từ sự kèm cặp của gia đình, định hướng củathầy, cô Định hình văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận HàĐông cũng phản ánh, thể hiện sắc thái chưa thật vững chắc Bởi đây là giaiđoạn đầu của toàn bộ tiến trình khẳng định tính chủ thể, học sinh trung học phổthông gần như độc lập trong ứng xử và quan hệ xã hội, cho nên có thể bị cựcđoan và dễ dao động trước những tác động của ngoại cảnh Trường hợp thểhiện tính chủ thể cao mà phù hợp với định hướng của nhà trường, gia đình và

xã hội thì sớm trưởng thành, khi đó học sinh trung học phổ thông có nhiều lợi

thế cho định hình vững chắc Tính cực đoan trong định hình văn hóa mà khôngphù hợp với định hướng, với yêu cầu của chuẩn mực văn hóa thì chạy theohướng tiêu cực và rất khó xoay chuyển Trường hợp, định hình văn hóa ứng xửchưa thật vững chắc cũng có hai chiều hướng tích cực và tiêu cực Một là, vẫn

có thể tiếp tục định hình phù hợp với yêu cầu chuẩn mực văn hóa theo địnhhướng của nhà trường, gia đình và xã hội, nhưng có dấu hiệu của sự chậmchạp, chưa tương xứng Hai là, cũng dễ theo hướng lệch chuẩn văn hóa ứng xử.Những chiều hướng phát triển khác nhau ấy vừa phản ánh những mâu thuẫnbiện chứng trong quá trình định hình văn hóa vừa thể hiện khá sâu sắc tính đặcthù của phát triển văn hóa ứng xử

Động lực cho phát triển văn hóa ứng xử ở giai đoạn định hình văn hóavẫn là sức mạnh tinh thần từ nhận thức được yêu cầu chuẩn mực văn hóa đếnthái độ, động cơ, ý chí vượt qua những trở lực bên trong và bên ngoài Trướcnhững trở lực ấy, học sinh tự chiến thắng mình trước những cám dỗ về sự lôikéo và tâm lý lứa tuổi ham chơi, hiếu động để khuôn mẫu phong cách ứng xửtheo chuẩn mực văn hóa Trong động lực tinh thần để chiến thắng những lựccản thì danh dự, lương tâm, trách nhiệm đối với gia đình, cộng đồng, xã hội làrất quan trọng Những học sinh nhận thức và quý trọng công sức nuôi dưỡngcủa cha mẹ, công sức dạy dỗ của thầy cô, truyền thống quê hương thì sẽ có sứcmạnh bên trong cho định hình văn hóa ứng xử nhanh và vững chắc

Chu trình của phát triển văn hóa ứng xử phải đạt đến làm lan tỏa giá trịvăn hóa từ trong quan hệ ứng xử thì mới hoàn thành Giai đoạn lan tỏa giá trị

từ văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông là giaiđoạn làm lan tỏa giá trị trong môi trường văn hóa Thông qua ứng xử xã hội,tri thức, thái độ, niềm tin v.v đi vào thực tiễn Trình độ phát triển cũng nhưtính chủ thể của học sinh đến đâu thì khả năng sáng tạo, lan tỏa giá trị văn hóatrong môi trường đến đó Tuy nhiên, từ định hình văn hóa đến làm lan tỏa giá

trị văn hóa là một khoảng cách mà chủ thể văn hóa phải vượt qua Cản trở củaquá trình sáng tạo, làm lan tỏa giá trị văn hóa qua ứng xử ở từng quan hệ xãhội phù hợp với chuẩn mực, yêu cầu của cộng đồng, xã hội mà cụ thể là môitrường giáo dục trung học phổ thông quận Hà Đông, thành phố Hà Nội Mỗitrường đều có nội quy và những quy định cụ thể cho học sinh thực hiện,những quy định đều có tính hành chính, pháp lý chứa đựng những chuẩn mực,yêu cầu về văn hóa Biểu hiện việc tuân thủ các chuẩn mực về văn hóa là sựtinh tế, lịch sự, tế nhị, phù hợp trong lời nói, việc làm, tác phong đi đứng,phong cách giao tiếp, v.v, thể hiện kính trọng thầy cô, bề trên, hòa nhã vớibạn bè, không vi phạm nội quy, quy định, chuyên cần, tiến bộ Qua những lờinói, hành vi giao tiếp thể hiện sự chững chạc của nhân cách trưởng thành và

sẽ tự tạo dựng uy tín, mô hình nhân cách lý tưởng cho lớp học, nhà trường,khu dân cư làm khuôn mẫu giáo dục những học sinh khác thì đã có giá trịđược lan tỏa Sự trưởng thành về nhân cách và học giỏi chăm ngoan, đỗ đạt sẽ

có sức cuốn hút, ngưỡng mộ, tôn vinh của các chủ thể trong môi trường làbiểu hiện của lan tỏa giá trị Đối lập với nó là những hành vi ứng xử thô lỗ,thiếu sự tinh tế, lịch lãm, thậm chí còn vi phạm pháp luật thì chỉ là tỏa ranhững phản giá trị

Quá trình phát triển văn hóa ứng xử, học sinh trung học phổ thông quận

Hà Đông cũng phải qua đấu tranh tự chiến thắng mình, chiến thắng những thóiquen tự do, tùy tiện, buông thả để khuôn mẫu, điều chỉnh mình theo chuẩn mựcvăn hóa Điều này thật sự mang tính tự giác, tự nguyện mà chỉ có danh dự,lương tâm, trách nhiệm đối với nhà trường, gia đình và xã hội được hun đúc thìmới thực hiện được

Việc bóc tách những giai đoạn, các bước phát triển văn hóa ứng xử họcsinh trung học phổ thông quận Hà Đông, thành phố Hà Nội chỉ là tương đối đểphục vụ cho nhận thức cũng như vận dụng Thực tiễn phát triển là trong tínhbiện chứng với nhau, mỗi bước, mỗi giai đoạn bao giờ cũng gắn kết, hòa trộn

với nhau, vừa là tiền đề, điều kiện, nguyên nhân, vừa là kết quả, động lực pháttriển của nhau

1.2 Những nhân tố cơ bản quy định phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông, thành phố Hà Nội

1.2.1 Phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông, thành phố Hà Nội phụ thuộc vào nội dung, phương pháp

và hình thức tổ chức giáo dục, rèn luyện của các nhà trường

Trong di sản tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, quan điểm về vai tròcủa giáo dục trong việc phát huy nhân tố con người giữ vị trí hết sức quantrọng, thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Hồ Chí Minh đối với con người, coicon người là vốn quý nhất, là nhân tố quyết định mọi thành công; con ngườivừa là mục tiêu, vừa là động lực của mọi sự phát triển Đó cũng là cơ sở khoahọc, là kim chỉ nam cho hành động của Đảng ta trong nhận thức và hoạt độngxây dựng nền giáo dục Việt Nam

Xuất phát từ nhận thức sâu sắc những giá trị lớn lao và ý nghĩa quyếtđịnh của yếu tố con người, chủ thể của tất cả những sáng tạo, những nguồn củacải vật chất và tinh thần; xây dựng và phát triển con người có trí tuệ cao, cườngtráng về thể chất, phong phú về tinh thần, trong sáng về đạo đức, văn hóa trongứng xử là động lực, mục tiêu của ngành giáo dục nói chung và các trường trunghọc phổ thông quận Hà Đông nói riêng Để đạt được điều đó cần nhiều yếu tố,

trong đó nội dung, phương pháp và hình thức giáo dục, rèn luyện của ngành giáo dục nói chung và của các nhà trường nói riêng có vai trò quyết định

Nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục, rèn luyện thườngxuyên được đổi mới, phương pháp có sức hấp dẫn cũng là điều kiện, tiền đềcho phát triển văn hóa ứng xử của học sinh Trong đổi mới nội dung, phươngpháp, hình thức giáo dục, rèn luyện luôn phải đối mặt với những khó khăn tácđộng từ mặt trái kinh tế thị trường và xu hướng nghề nghiệp của học sinh saukhi tốt nghiệp là tương quan giữa hai tri thức khoa học xã hội và nhân văn với

tri thức khoa học tự nhiên Hai mặt tri thức này đều có ý nghĩa cho phát triểnvăn hóa ứng xử của học sinh trung học Trong hai mặt tri thức ấy, tri thức khoahọc xã hội và nhân văn có ưu thế đối với phát triển văn hóa ứng xử của họcsinh trung học phổ thông hơn Thế nhưng, trong điều kiện kinh tế thị trường thìtri thức khoa học xã hội và nhân văn lại kém hấp dẫn với học sinh, vì thế vấn

đề về giáo dục đạo đức, văn hóa, nhân cách bị hạn chế về tiền đề, điều kiện cơbản cho phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông Tiền đề,điều kiện cho phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học sẽ bị thiếu hụtnội dung tri thức, hạn chế về động lực cho tính mô phạm trong phát triển vănhóa ứng xử Vì thế, nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục, rènluyện với tính cách là tính quy định phát triển văn hóa ứng xử học sinh trunghọc phổ thông quận Hà Đông ở tính cân đối hài hòa giữa tri thức các môn khoahọc xã hội và nhân văn với tri thức khoa học tự nhiên Cùng với nó là chínhsách ưu đãi là yêu cầu cao trong đánh giá kết quả học tập, rèn luyện đạo đức,văn hóa, lối sống

Một trong những nội dung quan trọng của tiền đề cho phát triển vănhóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông hiện nay là trithức về lịch sử nói chung và tri thức về lịch sử truyền thống văn hóa xứĐoài nói riêng Văn hóa ứng xử không chỉ là tri thức khoa học tự nhiên, màcòn là tri thức về lịch sử văn hóa dân tộc, truyền thống địa phương Trithức về khoa học tự nhiên thường có nhiều giá trị, ý nghĩa về văn minh hơn

là văn hóa, xã hội Còn tri thức về lịch sử xã hội và nhân văn, đặc biệt là trithức về truyền thống, truyền thống địa phương có vai trò to lớn đối vớiphát triển văn hóa ứng xử của học sinh

1.2.2 Phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông, thành phố Hà Nội phụ thuộc vào môi trường giáo dục, rèn luyện của các nhà trường

Môi trường văn hóa với những tác động đồng thuận, cùng chiều tích cực

là cơ sở, động lực cho nuôi dưỡng, phát triển nhân cách nói chung và văn hóaứng xử của học sinh nói riêng Nó là cơ sở, bởi con người luôn là sản phẩm củahoàn cảnh Cái chung của tính quy định này là đặc điểm môi trường văn hóacủa học sinh trung học phổ thông như thế nào thì tạo dựng những học sinh theosắc thái đặc trưng, đại diện cho nó Nhưng tiếp cận ở góc độ môi trường vănhóa là cơ sở cho phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thôngquận Hà Đông thì phải có giá trị văn hóa Giá trị ấy là tính chất lành mạnhtrong quan hệ; tính đồng thuận tác động giữa các chủ thể; hệ thống giá trị,chuẩn mực, định hướng giá trị sát hợp với tính đặc thù của văn hóa vùng miền.Đối lập với nó là môi trường thấp về giá trị văn hóa, đạo đức Biểu hiện củamôi trường này là quan hệ xã hội có nhiều tiêu cực; phong cách ứng xử thiếuvăn hóa vẫn còn ở một số chủ thể; số lượng gia đình quan tâm đến sự trưởngthành phát triển của con cái không nhiều; địa bàn khu vực còn bị ảnh hưởngcủa nền kinh tế thị trường, nhiều tệ nạn xã hội chưa được khắc phục Văn hóaứng xử của học sinh là tấm gương phản chiếu trình độ phát triển của môitrường văn hóa Cho nên, phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổthông quận Hà Đông phụ thuộc vào trình độ phát triển, đặc điểm của môitrường văn hóa xã hội ở địa bàn quận

Môi trường văn hóa là động lực phát triển văn hóa ứng xử của học sinhtrung học phổ thông quận Hà Đông Động lực phát triển văn hóa ứng xử củahọc sinh trung học phổ thông được hiểu là sức mạnh từ dư luận điều chỉnhnhững biểu hiện lệch chuẩn và nuôi dưỡng phát huy những biểu hiện tích cực

Có thể hiểu đây là hai mặt của một mâu thuẫn biện chứng Quá trình duy trìmôi trường phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông gắnvới nhận thức, vận dụng và giải quyết các mâu thuẫn biện chứng ấy

Đặc thù của động lực từ môi trường xã hội cho phát triển văn hóa ứngcủa học sinh trung học phổ thông là sức mạnh của dư luận văn hóa, đạo đức là

chính Trong thực tiễn, bên cạnh những sức mạnh có tính văn hóa, đạo đứccũng có sức mạnh của hành chính, pháp luật, nhưng sức mạnh ấy mờ nhạttính chất của văn hóa Tương quan giữa hai sức mạnh này có tính tỷ lệ nghịch.Khi phải dùng nhiều đến sức mạnh của hành chính, tức là sức mạnh của dưluận văn hóa, đạo đức có dấu hiệu của kém hiệu lực Khi sức mạnh của vănhóa, đạo đức phát triển thì vai trò của sức mạnh hành chính, pháp luật giảm,điều đó chứng tỏ sự phát triển văn hóa ứng xử có hiệu quả

Môi trường văn hóa với tính cách là động lực phát triển văn hóa ứng xửcủa học sinh trung học phổ thông là môi trường có đủ sức mạnh từ dư luận đểkhống chế, kiểm soát điều chỉnh những biểu hiện lệch chuẩn văn hóa, đạo đứcsớm và có hiệu quả cao Khi những hành vi lệch chuẩn văn hóa, đạo đức củahọc sinh mà sức mạnh của dư luận đã đủ sức mạnh ngăn chặn, kiềm chế mới

là môi trường cần bàn tới ở góc độ này

Động lực từ môi trường văn hóa có đủ sức mạnh cho phát triển văn hóaứng xử của học sinh trung học phổ thông, tức là sự đồng tâm, hiệp lực từ tất

cả các chủ thể cùng tác động, cùng lên án và cá nhân lệch chuẩn phải tự điềuchỉnh, nếu không điều chỉnh khó có thể tồn tại trong tập thể, cộng đồng, môitrường văn hóa Với môi trường văn hóa có đặc trưng ấy thì sức mạnh của nócòn mạnh mẽ hơn nhiều phương thức điều chỉnh bằng hành chính, pháp luật.Bởi, sự điều chỉnh sớm, mới manh nha và tác động trực tiếp đến lương tâm,danh dự, giá trị của học sinh Dư luận văn hóa, đạo đức có tác động điềuchỉnh suy nghĩ hành vi học sinh một cách tinh tế, nhẹ nhàng, nhưng lại có sứcmạnh lớn Nó có thể làm mền hóa những cá tính cương cứng của nhiều họcsinh ngang bướng Nó tôn vinh những tấm gương sáng, nó điều chỉnh nhữngbiểu hiện suy nghĩ, hành vi lệch chuẩn văn hóa, đạo đức từ tầng sâu nhâncách Đặc điểm, trình độ phát triển môi trường văn hóa theo tiêu chí ấy mới là

cơ sở, động lực phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thôngquận Hà Đông, thành phố Hà Nội

Môi trường văn hóa của học sinh trung học phổ thông nói chung và ởquận Hà Đông nói riêng có tính mở và rộng hơn các môi trường cấp học tiểuhọc và trung học cơ sở Tính mở và rộng của môi trường biểu hiện ở sự giaolưu, quan hệ với xã hội của học sinh lớn hơn Ngoài các chủ thể thuộc nhàtrường, gia đình, khu dân cư còn có cả các chủ thể khác ngoài xã hội Sự kèmcặp của gia đình đối với học sinh bị thu hẹp và khó kiểm duyệt cao hơn so vớicác học sinh cấp dưới Các nhóm học sinh cấp trung học phổ thông có thể tự

tổ chức các hoạt động du lịch nhỏ ở xa gia đình và đặc biệt đã biết tiêu tiền,chủ động trong quan hệ xã hội

Xét cái chung và phổ biến nhất thì con người và hoàn cảnh thốngnhất với nhau, vừa là sản phẩm, vừa là chủ thể Nhưng xét ở một thế hệ,một con người thì trước hết phải là sản phẩm của hoàn cảnh sau đó mới đếnchủ thể hoàn cảnh Trình độ phát triển cũng như đặc điểm của hoàn cảnhquy định sắc thái, mô hình nhân cách và những phẩm chất, năng lực củachủ thể Xét về môi trường xã hội, môi trường giáo dục và đào tạo nóichung và môi trường trung học phổ thông quận Hà Đông nói riêng trongquan hệ với phát triển văn hóa ứng xử cũng được tiếp cận trên hai mặt tíchcực và tiêu cực, có văn hóa và chưa có văn hóa Môi trường văn hóa tức làbàn tới những tác động giữa các chủ thể đến học sinh có tính đồng thuận,cùng chiều tích cực và phù hợp với những chuẩn, giá trị văn hóa Tínhđồng thuận, tác động cùng chiều tích cực là thống nhất về mục đích, nộidung, phương thức tác động Ở đó không có tình trạng chủ thể này tác độngtrái chiều với các chủ thể khác Tác động ấy vừa thiếu văn hóa, vừa tạonguyên nhân này triệt tiêu nguyên nhân khác và hậu quả là kết quả khôngtheo mong muốn Các chủ thể tác động đến học sinh trung học phổ thôngquận Hà Đông có thể khái quát trên các chủ thể, nhà trường, thầy, cô giáo,gia đình và khu dân cư, xã hội Các chủ thể này có những nét khác nhau về

phạm vi, chức năng giáo dục, nhưng cùng chung một mục đích là phát triểnvăn hóa ứng xử của học sinh

Trong môi trường văn hóa học đường, những tấm gương sáng của cácthầy, cô giáo có ý nghĩa quan trọng và trực tiếp đối với sự phát triển văn hóaứng xử của học sinh Mặc dù học mỗi học sinh có những bước trưởng thành

về nhân cách, tính độc lập, tự chủ, nhưng vẫn chịu tính quy định trực tiếp từ

mô hình nhân cách của các thầy, cô giáo Chức năng cơ bản của đội ngũ giáoviên là trang bị tri thức và giáo dục rèn luyện phẩm chất, nhân cách của họcsinh Thông thường học sinh nói chung và học sinh trung học phổ thông nóiriêng đang khát khao tri thức để phục vụ cho những ý tưởng, mục tiêu, ước

mơ, hoài bão là đỗ đạt trong các kỳ thi cuối cấp và thi đại học, cao đẳng,trung học chuyên nghiệp Họ hướng đến tôn vinh, khâm phục những tấmgương thầy, cô giáo có tri thức chuyên sâu và khuôn mẫu về nhân cách, vềvăn hóa ứng xử Đội ngũ giáo viên là những chủ thể đi giáo dục thì trước hếtphải được giáo dục với nghĩa là gương mẫu về mọi mặt để học sinh noi theo.Trong môi trường giáo dục và đào tạo với tập thể đội ngũ giáo viên vững vềtri thức, có phương pháp tốt, phù hợp và đặc biệt chuẩn mực về văn hóa ứng

xử là điều kiện, tiền đề, chất kích thích mạnh mẽ cho phát triển văn hóa ứng

xử của học sinh

Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: Một tấm gương sống còn giá trị hơnmột trăm bài diễn văn tuyên truyền Do đó, mỗi thầy, cô giáo là tấm gươngsáng mẫu mực ở việc làm, hành động cụ thể, thiết thực với đích cuối nhằm tácđộng có hiệu quả đến phát triển, hoàn thiện văn hóa ứng xử của học sinhtrung học phổ thông quận Hà Đông Sự nêu gương của các thầy, cô giáo ở đâyphải bằng chính sự mẫu mực về phẩm chất chính trị, tư tưởng, đạo đức, lốisống, phải thực sự là người tiêu biểu, tác phong sư phạm mẫu mực, là mộttấm gương sáng về văn hoá ứng xử để học sinh noi theo Đồng thời, thầy côgiáo trong nhà trường cũng thẳng thắn phê phán và có biện pháp xử lý nhữnghọc sinh chưa tôn trọng mình và đồng nghiệp Cách phê phán, xử lý phải thật

sự nghiêm túc nhưng không quá gay gắt và nặng nề mà phải thật khéo léo,nhân văn để học sinh nhận ra được cái sai, cái chưa đẹp, cái chưa chuẩn mựctrong thái độ, lời nói hành vi của mình đối với thầy cô giáo, từ đó có sự tựđiều chỉnh và có hướng khắc phục thì học sinh sẽ tôn trọng giáo viên hơn.

1.2.3 Phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông, thành phố Hà Nội phụ thuộc vào sự nỗ lực phấn đấu, rèn luyện của mỗi học sinh

Phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận HàĐông luôn tồn tại mâu thuẫn biện chứng Mâu thuẫn giữa mục tiêu, yêu cầuphát triển văn hóa ứng xử với những khả năng, thiên hướng, sự hấp dẫn củahọc sinh trung học phổ thông Mục tiêu, yêu cầu phát triển văn hóa ứng xửcủa học sinh trung học phổ thông luôn có xu hướng gia tăng về trình độ, sựvững chắc và tính chất xã hội hóa cao Phát triển văn hóa ứng xử không giớihạn số lượng học sinh trong môi trường giáo dục và đào tạo mà phải được phổbiến rộng rãi, xã hội hóa cao cho tất cả học sinh Trong khi đó, khả năng,thiên hướng và sự hấp dẫn của học sinh trung học phổ thông trong phát triểnvăn hóa ứng xử lại có xu hướng phát triển chậm, thậm chí tụt hậu trước nhữngtác động của mặt trái kinh tế thị trường và mở cửa, giao lưu hội nhập văn hóa

Phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông gắn liền vớiquá trình nhận thức và giải quyết mâu thuẫn trên Để giải quyết mâu thuẫn rấtcần có tính đồng bộ với sự tham gia của tất cả các chủ thể trong môi trường vănhóa xã hội, đặc biệt là của chính bản thân các thế hệ học sinh Quá trình nhậnthức, vận dụng, giải quyết mâu thuẫn sẽ tạo ra tiền đề, sức mạnh, động lực chophát triển Ở phương diện chủ thể thì nỗ lực chủ quan trong phấn đấu và rènluyện của học sinh có vai trò quyết định nhất đến việc giải quyết mâu thuẫn này

Sự nỗ lực phấn đấu, rèn luyện của học sinh trung học phổ thông quận

Hà Đông, thành phố Hà Nội là nhân tố bên trong có vai trò quyết định đếnphát triển văn hóa ứng xử của chính học sinh Nó là tiền đề, điều kiện và sứcmạnh tinh thần bên trong cho giải quyết mâu thuẫn và phát triển văn hóa ứng

xử của mình Nỗ lực phấn đấu, rèn luyện của học sinh thể hiện vai trò giải

quyết các mâu thuẫn cụ thể ở từng mặt, từng giai đoạn phát triển văn hóa ứng

xử và tiến tới giải quyết mâu thuẫn cơ bản

Nỗ lực phấn đấu, rèn luyện của học sinh trung học phổ thông trongnhận thức và giải quyết mâu thuẫn trong tiếp nhận giá trị, tiếp nhận địnhhướng văn hóa ứng xử Ở giai đoạn này tồn tại mâu thuẫn giữa mục tiêu, yêucầu nắm vững những tri thức, định hướng giá trị cho phát triển văn hóa ứng

xử ngày càng tăng lên Mâu thuẫn này tồn tại khách quan không chỉ do trình

độ tri thức nói chung mà còn do trình độ tri thức về văn hóa nói riêng chưađược trang bị hoặc trang bị chưa đầy đủ với mục tiêu, yêu cầu cần phải có ởtrình độ cơ bản, hệ thống Bản chất của học sinh chủ yếu là tiếp thu tri thứccho nên sự thiếu hụt tri thức là khách quan Cùng với nó là những thiênhướng của học sinh thường hấp dẫn với tri thức khoa học tự nhiên Trong cáithiên hướng ấy còn thể hiện có một số học sinh có thế mạnh về khoa học xãhội và nhân văn, nhưng do tác động của ngoại cảnh mà chủ động phát triểntri thức sang khoa học tự nhiên một cách miễn cưỡng để thực hiện mục đíchsau này Những xu hướng ấy là lực cản, là mặt đối lập với mục tiêu, yêu cầugia tăng tri thức về văn hóa trong giai đoạn tiếp nhận tri thức, tiếp nhận giátrị Ngoài những định hướng, tác động của các chủ thể trong môi trường vănhóa để giải quyết mâu thuẫn, thì quyết định quan trọng nhất vẫn là sự n ỗ lựcphấn đấu, rèn luyện của học sinh

Nỗ lực chủ quan của học sinh trung học phổ thông trong giải quyết mâuthuẫn là sức mạnh tổng hợp các tiềm năng, thế mạnh của mình chiến thắngnhững lực cản ấy cho phát triển văn hóa ứng xử của mình Những trở lực, khókhăn trong tiếp nhận tri thức nói chung và khoa học xã hội và nhân văn nóiriêng luôn rất lớn Ngoài cái khó về nội dung, tri thức mới là thói quen ngạihọc, mải chơi vẫn luôn tiềm ẩn trong mỗi học sinh Trong quan hệ với pháttriển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông thì nỗlực chủ quan của học sinh trung học phổ thông thể hiện ở khả năng giải quyếtthường không tương xứng Ðiều này được hiểu theo nghĩa giữa hai mặt mụctiêu, yêu cầu phát triển văn hóa ứng xử với khả năng thực hiện mục tiêu, yêu

cầu của bản thân học sinh trung học phổ thông như một mâu thuẫn biệnchứng, khách quan

Quan hệ giữa mục tiêu làm giàu tri thức với những thuộc tính cố hữu bêntrong có sức ỳ rất lớn làm cho khả năng chiến thắng những sức ỳ ấy rất khókhăn, vất vả, phức tạp, lâu dài Chỉ khi học sinh hiểu được học tập ở bậc họctrung học phổ thông không chỉ là trau dồi trình độ tri thức khoa học của nhânloại mà còn là giai đoạn hình thành nhân cách, hoàn thiện bản thân thì khi đómới xuất hiện sức mạnh, động lực để chiến thắng, vượt lên những khó khăn,lực cản từ bên trong và bên ngoài, là tiền đề cho bản thân tiếp thu tri thức toàndiện đáp ứng yêu cầu của phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổthông quận Hà Đông

Phấn đấu, rèn luyện là nỗ lực chủ quan của học sinh trung học phổthông quy định chất lượng, hiệu quả quá trình định hình văn hóa Định hìnhvăn hóa không chỉ đơn thuần là vấn đề tri thức, quan trọng hơn là nhữngthuộc tính thuộc phẩm chất nhân cách Định hình văn hóa ứng xử là học sinhtrung học phổ thông đã khẳng định mình với tính cách là chủ thể có tính độclập Tính độc lập của chủ thể học sinh trung học phổ thông chưa thật sự vữngchắc mà chỉ là tương đối so với các chủ thể khác Bởi họ vẫn đang trong quátrình tiếp nhận tri thức, tiếp nhận giá trị là cơ bản, đặc trưng chủ yếu Địnhhình văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông dựa trên cơ sở nhữngtri thức, sự hiểu biết về văn hóa ứng xử, đồng thời thể hiện những dấu hiệucủa sắc thái riêng đối với tiếp thu tri thức toàn diện và tiếp thu tri thức có ýnghĩa cho phát triển văn hóa ứng xử Trong định hình văn hóa ứng xử cũng cóthể tiếp cận trên hai phương diện cơ bản, được đánh giá qua hợp chuẩn vănhóa hay chưa hợp chuẩn văn hóa Xu hướng thứ nhất là trở thành chủ thể tíchcực trong tiếp thu tri thức toàn diện phục vụ cho phát triển văn hóa ứng xử,biểu hiện ở học sinh vừa làm giàu tri thức, vừa hoàn thiện nhân cách Xuhướng thứ hai là sự khẳng định trong thái độ, động cơ, thờ ơ với tiếp thu trithức các môn khoa học xã hội và nhân văn Với hai xu hướng trên cũng có thể

cho thấy tồn tại một mâu thuẫn biện chứng mà chủ thể học sinh giải quyết thìvăn hóa ứng xử mới phát triển.

Động lực, sức mạnh tinh thần cho giải quyết mâu thuẫn này cũng là nỗlực chủ quan của mỗi học sinh Tự họ nhận thức, chuyển hóa tri thức đượctrang bị thành những phẩm chất nhân cách có tính toàn diện ở tất cả các mônhọc cả tự nhiên và xã hội Quá trình chuyển hóa ấy bao hàm việc hình thành,phát huy sức mạnh của thái độ, động cơ, ý chí, trách nhiệm đối với hoàn thiệnnhân cách của bản thân và theo yêu cầu của cộng đồng, xã hội Chỉ có thái độ,động cơ, ý chí cao mới có thể chiến thắng được những tác động từ ngoại cảnh,

từ sức ỳ và cả những tính toán cá nhân thì mới thực sự chú tâm vào phát triểnvăn hóa ứng xử

Vai trò của nỗ lực chủ quan trong phát triển văn hóa ứng xử ở mặt làmlan tỏa giá trị văn hóa Văn hóa ứng xử phải đạt đến trình độ làm lan tỏa giátrị từ hành vi ứng xử của mỗi học sinh Mỗi suy nghĩ, hành vi ứng xử xã hộinói chung đều có thể xem xét, đánh giá qua chuẩn giá trị văn hóa Khi nhữnghành vi ứng xử phù hợp với chuẩn mực, yêu cầu văn hóa của cộng đồng, xãhội đối với học sinh trung học phổ thổng thì chuẩn văn hóa học đường mới cógiá trị văn hóa được lan tỏa Ngược lại, những hành vi không phù hợp vớichuẩn mực, yêu cầu của môi trường văn hóa học đường thì không có giá trịlan tỏa và được đánh giá là lệch chuẩn văn hóa Quá trình làm lan tỏa giá trịvăn hóa trong mỗi hành vi ứng xử diễn ra thường xuyên qua lời nói, quaphong cách đi, đứng, xưng hô Chỉ khi những hành vi ấy trở thành bền vững,

ổn định, thuộc tính, đặc trưng cơ bản của nhân cách thì mới có thể làm lan tỏagiá trị Điều đó là sản phẩm của quá trình rèn luyện kiên trì, bền bỉ và liên tụcphải chiến thắng những thói quen tùy tiện, tự do, bấp chất đối tượng trongquan hệ xã hội Như vậy giai đoạn làm lan tỏa giá trị văn hóa mới đích thựcphát triển văn hóa ứng xử theo đúng nghĩa của nó

Làm lan tỏa giá trị văn hóa từ văn hóa ứng xử thông qua giải quyết cácmâu thuẫn bên trong, sức mạnh, động lực tinh thần cho giải quyết mâu thuẫn

là ý chí, quyết tâm, danh dự, lương tâm, của mỗi học sinh Khi học sinh tự

xấu hổ với mình, cắn dứt lương tâm trước những hành vi vi phạm chuẩn mựcvăn hóa học đường thì mới vượt lên thực hiện phát triển văn hóa ứng xử Họcsinh tự thấy khó chịu và lên án bằng dư luận văn hóa trước những hành vilệch chuẩn văn hóa của người khác, bạn bè trong nhà trường là đã thể hiệntrình độ phát triển văn hóa ứng xử của học sinh.

Nỗ lực chủ quan của học sinh trung học phổ thông là nhân tố quyếtđịnh cuối cùng cho phát triển văn hóa ứng xử Vai trò ấy thể hiện ở từng giaiđoạn và trên tổng thể quá trình phát triển văn hóa ứng xử

Đối với một con người, đặc biệt là thế hệ trẻ, trong đó có học sinh trunghọc phổ thông quận Hà Đông thì vấn đề phát triển văn hóa ứng xử càng có vaitrò quan trọng Nó là điều kiện, tiền đề trong hành trang bước vào thực hiệnnghĩa vụ công dân ở các lĩnh vực khác nhau Trách nhiệm đó biểu hiện ở trình

độ phát triển văn hóa ứng xử rất điển hình, sâu sắc

Phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận HàĐông còn có tính quy luật của nó Tính quy luật phát triển văn hóa ứng xử củahọc sinh trung học phổ thông có thể tiếp cận ở những góc độ khác nhau Mộttrong những góc độ cơ bản nhất là chịu sự quy định từ tính thống nhất giữacác định hướng, sự tác động của các chủ thể trong môi trường xã hội; sự quyđịnh từ nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học; môi trường giáo

dục, hình tượng thầy, cô giáo về văn hóa ứng xử; sự nỗ lực phấn đấu rèn

luyện trong tiếp nhận, định hình, lan tỏa giá trị văn hóa ứng xử của học sinh.

Những mặt cụ thể ấy trong tính chỉnh thể thống nhất cho thấy cả cơ sở, độnglực và cách thức phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thôngquận Hà Đông với toàn bộ những sắc thái riêng, đặc thù

Chương 2 THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG PHÁT TRIỂN VĂN HÓA ỨNG XỬ CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

QUẬN HÀ ĐÔNG, THÀNH PHỐ HÀ NỘI HIỆN NAY

2.1 Thực trạng phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông, thành phố Hà Nội hiện nay

Đánh giá thực trạng phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung họcphổ thông quận Hà Đông hiện nay đi từ việc làm rõ sự nhận thức đến chuyểnhóa nhận thức của các chủ thể về các nội dung có liên quan tới phát triển vănhóa ứng xử và kết quả của phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung họcphổ thông quận Hà Đông hiện nay làm cơ sở thực tiễn cho việc đề xuất cácgiải pháp nhằm phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thôngquận Hà Đông, thành phố Hà Nội hiện nay, cụ thể sau đây:

2.1.1 Ưu điểm và nguyên nhân

Thứ nhất, nhận thức của các chủ thể về các nội dung tới phát triển văn

hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông, thành phố HàNội hiện nay

Từ sự khảo sát, điều tra, phân tích đánh giá nhận thức của các chủ thể

về các nội dung có liên quan tới phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trunghọc phổ thông quận Hà Đông hiện nay, cho thấy đại bộ phận các chủ thể cónhận thức tương đối tốt về vấn đề này Nhận định trên được minh chứng cụthể ở các phương diện sau:

Nhận thức của các chủ thể hiện nay về các thuộc tính văn hóa ứng xửnói chung và thuộc tính văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận

Hà Đông hiện nay nói riêng, là tương đối toàn diện, đúng đắn Theo kết quảkhảo sát, điều tra của tác giả luận văn cho thấy, có hơn 70% số người được hỏilựa chọn nội dung thuộc văn hóa ứng xử nói chung là: Các chủ thể quan hệ giaotiếp với nhau; Qua chuẩn mực ứng xử mang sắc thái văn hóa; Có tính tự giáctuân thủ chuẩn mực văn hóa; Tạo ra giá trị Chân - Thiện - Mỹ trong ứng xử giaotiếp [phụ lục 2.1] Cũng theo kết quả điều tra, khảo sát cho thấy, nhận thức củacác chủ thể về thuộc tính văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận

Hà Đông, thành phố Hà Nội hiện nay là khá toàn diện, cụ thể: 74,8% số ngườiđược hỏi cho rằng là phải mang sắc thái văn hóa ứng xử học đường; 76,4% quanniệm mang sắc thái của môi trường văn hóa nơi cư trú; 70,8% nhận định mangsắc thái của văn hóa gia đình, dòng họ; 76% tán thành mang sắc thái bước đầu tựkhẳng định mình và 76,8% nhất trí mang sắc thái hồn nhiên, vô tư [phụ lục 2.2].Kết quả trên phản ánh phần lớn các chủ thể hiện nay đã có sự nhận thức đúngđắn về các thuộc tính văn hóa ứng xử nói chung và thuộc tính văn hóa ứng xửcủa học sinh trung học phổ thông quận Hà Đông hiện nay nói riêng

Nhận thức về vai trò của văn hóa ứng xử đối với hoàn thiện nhân cáchhọc sinh trung học phổ thông hiện nay, của các chủ thể là tương đối tốt, theokết quả khảo sát, điều tra của tác giả luận văn cho thấy, có 80,4% số ngườiđược hỏi cho rằng văn hóa ứng xử giữ vai trò rất quan trọng đối với pháttriển, hoàn thiện nhân cách học sinh trung học phổ thông hiện nay [phụ lục2.5]

Mặt khác, qua trao đổi với các chủ thể (đóng vai trò là chủ thể tácđộng và chủ thể là đối tượng được phát triển văn hóa ứng xử), thì đại bộ phậncác chủ thể đều có chung nhận định: quá trình phát triển văn hóa ứng xử củahọc sinh trung học phổ thông quận Hà Đông hiện nay phải tuân thủ quy luậtkhách quan của sự phát triển là đi từ thấp đến cao, từ sự tích lũy dần dần

các yếu tố cấu thành văn hóa ứng xử, đến sự hoàn thiện văn hóa ứng xử Đi

từ sự giải quyết mâu thuẫn giữa hệ thống giá trị, phẩm chất văn hóa ứng xửcần phải có với khả năng của mỗi học sinh Chủ động, tích cực trong pháthiện mâu thuẫn nảy sinh từ thực tiễn cuộc sống học tập, giao tiếp, tudưỡng, rèn luyện phát triển văn hóa ứng xử phù hợp với khả năng của mỗingười, điều kiện, hoàn cảnh của từng gia đình và những điều kiện từ thựctiễn xã hội đặt ra

Khảo sát nhận thức của các chủ thể về những nhân tố cơ bản quy địnhquá trình phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận HàĐông hiện nay Theo kết quả điều tra của tác giả luận văn, có hơn 80% sốngười được hỏi cho rằng sự gương mẫu và quan tâm của cha, mẹ; Gương mẫu

và giáo dục, định hướng, rèn luyện của thầy cô giáo; Sự hợp tác, tác độngđồng thuận giữa gia đình, khu dân cư và nhà trường; Chương trình nội dunggiáo dục và đào tạo kết hợp được giữa yêu cầu dạy chữ và dạy người; Môitrường văn hóa học đường tích cực, lành mạnh; Ý thức, động cơ phấn đấu củahọc sinh Đồng thời, cũng theo kết quả điều tra của tác giả, có hơn 70% sốngười được hỏi quan niệm: Môi trường văn hóa gia đình, khu phố (dân cư)lành mạnh; Phát huy được giá trị văn hóa truyền thống của nhà trường; Chấtlượng công tác tuyên truyền, giáo dục qua các thông tin đại chúng và các hoạtđộng văn hóa, nghệ thuật phong phú, sinh động [phụ lục 3.1] Từ các thông sốkhảo sát cho thấy, các chủ thể có nhận thức khá đầy đủ, toàn diện về nhữngnhân tố cơ bản quy định quá trình phát triển văn hóa ứng xử của học sinhTrung học phổ thông quận Hà Đông, thành phố Hà Nội hiện nay Đây là cơ sởgiúp cho các chủ thể trong gia đình, nhà trường và xã hội khi tác động đếnquá trình phát triển văn hóa ứng xử của học sinh trung học phổ thông quận HàĐông hiện nay, cần quan tâm thỏa đáng, để có chủ trương, hình thức, biệnpháp phù hợp tạo động lực cho mỗi học sinh thực hiện quá trình phát triểnvăn hóa ứng xử của họ đạt hiệu quả cao