TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH ĐÀO TRƯỜNG THI GIẢI PHÁP NHẰM HẠN CHẾ TÌNH TRẠNG NỢ ĐỌNG VÀ TRỐN ĐÓNG BẢO HIỂM XÃ HỘI CỦA CÁC DOANH NGHIỆP TẠI THÀNH PHỐ BẮC NINH, TỈNH B
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH
ĐÀO TRƯỜNG THI
GIẢI PHÁP NHẰM HẠN CHẾ TÌNH TRẠNG
NỢ ĐỌNG VÀ TRỐN ĐÓNG BẢO HIỂM XÃ HỘI CỦA CÁC DOANH NGHIỆP TẠI THÀNH PHỐ
BẮC NINH, TỈNH BẮC NINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
THÁI NGUYÊN - 2013
Trang 2ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH
ĐÀO TRƯỜNG THI
GIẢI PHÁP NHẰM HẠN CHẾ TÌNH TRẠNG
NỢ ĐỌNG VÀ TRỐN ĐÓNG BẢO HIỂM XÃ HỘI CỦA CÁC DOANH NGHIỆP TẠI THÀNH PHỐ
BẮC NINH, TỈNH BẮC NINH
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60 34 04 10
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
Người hướng dẫn khoa học: TS PHẠM QUỐC CHÍNH
THÁI NGUYÊN - 2013
Trang 3LỜI CAM Đ OAN
Tôi xin cam đoan đây là đề tài nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu được sử dụng trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng Các kết quả nghiên cứu trong luận văn được tập hợp tại cơ quan BHXH thành phố Bắc Ninh và chưa từng được ai nghiên cứu và công bố trong bất cứ công trình khoa học nào
Người cam đoan
Đào Trường Thi
Trang 4ii
LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình học tập và thực hiện luận văn, tôi luôn nhận được sự quan tâm, tạo điều kiện giúp đỡ của các thầy, cô giáo Khoa sau đại học - Trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh Thái Nguyên; Lãnh đạo Bảo hiểm xã hội thành phố Bắc Ninh, các cơ quan: Phòng Lao động-thương binh
và xã hội, Chi cục thống kê, Chi cục thuế, Phòng Kinh tế thành phố Bắc Ninh Đặc biệt là sự tận tình hướng dẫn của TS Phạm Quốc Chính; sự ủng
hộ, động viên của gia đình, bạn bè và đồng nghiệp
Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của các thầy cô giáo, các quý cơ quan, gia đình, bạn bè và đồng nghiệp Sự giúp đỡ này đã cổ vũ, động viên và giúp tôi nhận thức, làm sáng tỏ thêm cả lý luận và thực tiễn về lĩnh vực mà luận văn nghiên cứu
Luận văn là công trình nghiên cứu công phu làm việc khoa học và nghiêm túc của bản thân song do khả năng và trình độ có hạn, nên không thể tránh khỏi những khiếm khuyết nhất định Tôi mong nhận được sự quan tâm đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo để luận văn hoàn thiện hơn
Xin trân trọng cảm ơn!
Tác giả
Đào Trường Thi
Trang 5MỤC LỤC
Lời cam đoan i
Lời cảm ơn ii
Mục lục iii
Danh mục các chữ viết tắt vi
Danh mục các bảng biểu vii
Danh mục các sơ đồ, biểu đồ viii
MỞ ĐẦU 1
1 Tính cấp thiết của đề tài 1
2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 2
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2
4 Những đóng góp mới của luận văn 3
5 Kết cấu của luận văn 3
6 Tổng quan nghiên cứu 3
Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI 5 1.1 Những vấn đề lý luận cơ bản về Bảo hiểm xã hội và thu Bảo hiểm xã hội 5
, bản chấ ảo hiểm xã hội 5
1.1 ảo hiểm xã hội 12
1.1.3 Thu và quản lý thu Bảo hiểm xã hội 14
1.2 Vấn đề nợ đọng và trốn đóng Bảo hiểm xã hội 30
1.2.1 Khái niệm nợ đọng và trốn đóng Bảo hiểm xã hội 30
1.2.2 Các hình thức nợ đọng và trốn đóng Bảo hiểm xã hội 30
1.2.3 Các biện pháp sử lý nợ đọng và trốn đóng Bảo hiểm xã hội 33
1.3 Cơ sở thực tiễn về quản lý thu và sử lý nợ đọng, trốn đóng BHXH 34
1.3.1 Kinh nghiệm về giải quyết nợ đọng và trốn đóng BHXH cấp Tỉnh 34 1.3.2.Kinh nghiệm về giải quyết nợ đọng và trốn đóng BHXH cấp huyện38 1.3.3 Bài học kinh nghiệm cho Bảo hiểm xã hội tỉnh Bắc Ninh nói chung và TP Bắc Ninh nói riêng nhằm khắc phục nợ đọng, trốn đóng BHXH 39
Trang 6iv
Chương 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 41
2.1 Các câu hỏi nghiên cứu của đề tài 41
2.2 P ứu 41
41
2.2.2 Phương pháp so sánh 41
2.2.3 Phương pháp chuyên gia 41
2.2.4 Phương pháp điều tra thu thập thông tin, số liệu 42
2.2.5 Phương pháp tổng hợp và phân tích số liệu 43
2.3 Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu 44
2.3.1 Các chỉ tiêu tuyệt đối 47
2.3.2 Các chỉ tiêu tương đối 48
2.4 Khung phân tích, mô hình nghiên cứu 50
Chương 3: THỰC TRẠNG NỢ ĐỌNG VÀ TRỐN ĐÓNG BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI THÀNH PHỐ BẮC NINH, TỈNH BẮC NINH 51
3.1 Khái quát về tình hình kinh tế - xã hội TP Bắc Ninh 51
3.1.1 Đặc điểm về tự nhiên và dân số, văn hoá, xã hội 51
3.1.2 Tình hình phát triển kinh tế của TP Bắc Ninh những năm qua 51
3.1.3 Ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội đến tình trạng nợ đọng và trốn đóng Bảo hiểm xã hội tại TP Bắc Ninh 52
3.2 Tổ chức hệ thống Bảo hiểm xã hội TP Bắc Ninh 53
3.2.1 Sự hình thành, chức năng, nhiệm vụ của BHXH TP Bắc Ninh 53
3.2.2 Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý Bảo hiểm xã hội TP Bắc Ninh 53
3.3 Thực trạng Thu và quản lý thu Bảo hiểm xã hội tại TP Bắc Ninh 55
3.4 Thực trạng nợ đọng và trốn đóng Bảo hiểm xã hội tại TP Bắc Ninh 61
3.4.1 Thực trạng nợ đọng Bảo hiểm xã hội tại TP Bắc Ninh 61
3.4.2 Thực trạng các DN trốn đóng Bảo hiểm xã hội tại TP Bắc Ninh 65
3.4.3 Tình trạng nợ đọng, trốn đóng Bảo hiểm xã hội qua kết quả kiểm tra việc chấp hành pháp luật BHXH ở một số DN tại TP Bắc Ninh 68
Trang 73.4.4 Nguyên nhân, hậu quả của nợ đọng và trốn đóng Bảo hiểm xã hội 69
3.4.5 Các biện pháp giải quyết nợ đọng, trốn đóng đã thực hiện Bảo hiểm xã hội tại TP Bắc Ninh 74
3.5 Các nhân tố ảnh hưởng đến việc tham gia BHXH tại TP Bắc Ninh 76
3.5.1 Nhận thức, ý thức, tâm lý, thói quen của NLĐ và NSDLĐ 76
3.5.2 Tốc độ tăng kinh tế và thu nhập bình quân đầu người 77
3.5.3 Qui mô DN 78
3.5.4 Công tác thanh tra, kiểm tra của các cấp chính quyền 79
Chương 4: GIẢI PHÁP NHẰM HẠN CHẾ TÌNH TRẠNG NỢ ĐỌNG VÀ TRỐN ĐÓNG BẢO HIỂM XÃ HỘI CỦA CÁC DN TẠI THÀNH PHỐ BẮC NINH TRONG GIAI ĐOẠN 2013-2020 83
4.1 Quan điểm, phương hướng, mục tiêu cải cách chính sách BHXH 83
4.1.1 Quan điểm 83
4.1.2 Định hướng 83
4.1.3 Mục tiêu 83
4.2 Dự báo về phát triến kinh tế - xã hội TP Bắc Ninh đến năm 2020 84
4.3 Mục tiêu và phương hướng của Bảo hiểm xã hội TP Bắc Ninh 85
4.4 Giải pháp nhằm hạn chế tình trạng nợ đọng và trốn đóng Bảo hiểm xã hội tại TP Bắc Ninh 85
4.4.1 Tăng cường vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp uỷ Đảng, chính quyền 86
4.4 ế 86
89
90
4.5 Kiến nghị 90
90
4.5.2 Kiến nghị với Ngành BHXH 91
UBND TP Bắc Ninh 92
KẾT LUẬN 93
TÀI LIỆU THAM KHẢO 95
Phụ lục 99
Trang 8vi
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
1 An sinh xã hội ASXH
3 Bảo hiểm tự nguyện BHTN
4 Bảo hiểm y tế BHYT
6 Đầu tư nước ngoài ĐTNN
8 DN ngoài quốc doanh DNNQD
9 DN nhà nước DNNN
10 DN tư nhân DNTN
11 Hành chính, sự nghiệp HS
12 Hội đồng nhân dân HDND
14 NSDLĐ NSDLĐ
15 Quốc doanh QD
16 Sản xuất kinh doanh SXKD
17 Thành phố TP
18 Tổ chức lao động quốc tế ILO
19 Tổng sản phẩm quốc nội GDP
20 Trách nhiệm hữu hạn TNHH
21 Uỷ ban nhân dân UBND
Trang 9DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
Bảng 3.1: Đối tượng tham gia BHXH của TP Bắc Ninh 2008-2012 55
Bảng 3.2: Số đơn vị tham gia BHXH theo khối quản lý 2008-2012 56
Bảng 3.3: Số lao động tham gia BHXH theo loại hình DN, tổ chức 56
Bảng 3.4: Số tiền phải thu BHXH phân theo DN, tổ chức 58
Bảng 3.5: Số tiền thu BHXH của TP Bắc Ninh 2008-2012 58
Bảng 3.6: Kết quả thu BHXH theo loại hình DN, tổ chức 59
Bảng 3.7: Kết quả số nợ phải thu BHXH năm 2008-2012 61
Bảng 3.8: Số tiền nợ đọng Bảo hiểm xã hội theo khối quản lý 63
Bảng 3.9: Các đơn vị nợ Bảo hiểm xã hội kéo dài 64
Bảng 3.10: Kết quả rà soát tình hình tham gia Bảo hiểm xã hội 67
Bảng 3.11: Kết quả kiểm tra các DN 2008-2012 68
Bảng 3.12: Kết quả kiểm tra liên ngành tại các DN 2008-2012 68
Bảng 3.13: Kết quả kiểm tra chấp hành luật BHXH ở một số DN 69
Bảng 3.14: Bảng tổng hợp mức độ hiểu biết của CSDLĐ về pháp luật Bảo hiểm xã hội đối với 94 DN điều tra 77
Bảng 3.15: Bảng tổng hợp thu nhập bình quâncủa NLĐ tại 94 DN điều tra 77
Bảng 3.16: Tổng hợp điều tra số lao động tại 94 DN 78
Bảng 3.17: Bảng tổng hợp tình hình thanh tra, kiểm tra công tác thực hiện Luật Bảo hiểm xã hội tại các DN 79
Trang 10viii
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
Sơ đồ 1.1: Quy trình quản lý thu 24
Sơ đồ 1.2: Sơ đồ "quy trình thực hiện thu BHXH" 26
Sơ đồ 1.3 : Quy trình quản lý tiền thu BHXH 29
Sơ đồ 2.1: Nội dung quản lý thu BHXH theo mô hình chuỗi giá trị 50
Sơ đồ 2.2: Khung phân tích theo nội dung lý thuyết 50
Sơ đồ 2.3: Khung phân tích theo nội dung thực tiễn 51
Sơ đồ 3.1: Bộ máy Bảo hiểm xã hội tại TP Bắc Ninh 54
Biểu đồ 3.1: Số thu BHXH của Bắc Ninh giai đoạn 2008-2012của NLĐ tại 94 DN điều tra 77
Trang 11MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm đến chính sách bảo hiểm xã hội (BHXH) và xác định đây là một trong những chính sách xã hội cơ bản và là trụ cột của an sinh xã hội (ASXH) nhằm đảm bảo thu nhập, đời sống cho hàng triệu NLĐ cùng các đối tượng hưởng các chế độ BHXH, Đảng ta đã xác định: “BHXH là một chính sách lớn của Đảng và Nhà nước góp phần bảo đảm ổn định đời sống cho NLĐ, ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội, thúc đẩy sự nghiệp xây dựng đất nước, bảo vệ Tổ quốc” [4] Nền kinh tế nước ta đang chuyển mạnh sang cơ chế thị trường, các thành phần kinh tế đan xen lẫn nhau, các quan hệ lao động cũng trở nên đa dạng và phức tạp hơn Do vậy, chính sách BHXH không ngừng được sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với từng thời kỳ phát triển kinh tế - xã hội của đất nước
Thành phố (TP) Bắc Ninh là một TP đang có sự chuyển dịch mạnh cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá Việc hình thành các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, các làng nghề đã và đang thu hút lực lượng lao động lớn Trong những năm qua, chính sách BHXH nói chung, công tác quản lý thu BHXH tại TP Bắc Ninh nói riêng đã đạt được những thành tích đáng khích lệ như: số đơn vị, số người, số tiền tham gia BHXH ngày càng tăng, năm sau cao hơn năm trước, làm nguồn thu tăng lên rõ rệt, quyền lợi BHXH của NLĐ (NLĐ) được đảm bảo
Tuy nhiên, quá trình tổ chức thu BHXH ở TP Bắc Ninh vẫn còn một số hạn chế đang đặt ra vấn đề quan tâm cần giải quyết đó là:
- Tình trạng nợ đọng BHXH đang diễn ra hết sức phổ biến ở tất cả các nhóm đối tượng tham gia BHXH
- Tình trạng trốn đóng BHXH ngày càng phổ biến, gia tăng trong toàn TP