Thực hiện quy chế dân chủ ở các trường đại học và cao đẳng trên địa bàn tỉnh khánh hòa trong giai đoạn hiện nay (TT)

Những đóng góp mới của luận án Nghiên cứu một cách hệ thống vấn đề thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở và làm rõ thực trạng và nguyên nhân của việc thực hiện quy chế dân chủ của các trườn

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

-Ω -

NGUYỄN HỮU TÂM

THùC HIÖN QUY CHÕ D¢N CHñ ë C¸C TR¦êNG §¹I HäC Vµ CAO §¼NG TR£N §ÞA BµN TØNH KH¸NH HßA TRONG GIAI

§O¹N HIÖN NAY

Ngành, chuyên ngành: CNDVBC & CNDVLS

Mã số: 62 22 03 02

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI - 2016

Công trình khoa học được hoàn thành tại:

Học Viện Khoa học Xã hội Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam

Người hướng dẫn khoa học: 1 PGS TS Trần Ngọc Liêu

2 TS Nguyễn Trọng Thóc

Phản biện 1: GS.TS Nguyễn Ngọc Long

Phản biện 2: GS.TS Lê Văn Quang

Phản biện 3: PGS.TS Lê Thanh Thập

Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án tiến sĩ cấp Học viện

họp tại:………

Vào hồi…….giờ… ngày…… tháng……năm 201…

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Quốc gia Việt Nam

- Trung tâm Thông tin - Thư viện Học Viện Khoa học Xã hội.

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (Bổ sung, phát triển năm 2011) nêu rõ: Dân chủ xã hội chủ nghĩa là bản chất của chế độ ta, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển đất nước Xây dựng và từng bước hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm dân chủ được thực hiện trong thực tế cuộc sống ở mỗi cấp, trên tất cả các lĩnh vực Dân chủ gắn liền với kỷ luật, kỷ cương và phải được thể chế hóa bằng pháp luật, được pháp luật bảo đảm Dân chủ - thực chất là quyền lực thuộc về nhân dân, đây là một khát vọng to lớn của nhân dân, hiện nay nó đã trở thành một chuẩn mực giá trị của xã hội Đây là nội dung có tính chất cơ bản để xác định phương hướng, mục tiêu, động lực, phương pháp và tiêu chuẩn kiểm định của một chế độ xã hội, một thể chế chính trị, một đơn vị, tập thể trong mỗi cộng đồng Do đó, đối với Việt Nam, đây đang là vấn đề cấp thiết cần phải nghiên cứu

Với ý nghĩa và tầm quan trọng của việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở, cho nên, việc nghiên cứu thực hiện quy chế dân chủ ở các trường đại học và cao đẳng ở Khánh Hòa hiện nay nhằm chỉ ra những thành tựu và hạn chế, qua đó đề xuất những, giải pháp để phát huy tiềm năng sáng tạo của cán bộ, giảng viên và sinh viên Tuy nhiên, trong những năm gần đây hiện tượng vị phạm quy chế dân chủ và gây mất dân chủ ở một số cơ quan trường học đã làm ảnh hưởng đến tư tưởng và lòng tin của cán

bộ, giảng viên và sinh viên đối với uy tín thanh danh của Đảng bộ và hạ thấp vai trò quản lý của chính quyền các trường đại học và cao đẳng của tỉnh Xuất phát từ lý do

như trên, chúng tôi chọn đề tài “Thực hiện quy chế dân chủ ở các trường đại học

và cao đẳng trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa trong giai đoạn hiện nay” làm đề tài

luận án Tiến sĩ chuyên ngành duy vật biện chứng và duy vật lịch sử

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

Mục đích nghiên cứu: : Đề tài làm rõ việc thực hiện quy chế dân chủ ở các

trường đại học và cao đẳng, đồng thời phân tích thực trạng và nguyên nhân của việc thực hiện dân chủ Từ đó, đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực

hiện quy chế dân chủ ở các trường đại học và cao đẳng ở tỉnh Khánh Hòa hiện nay

Nhiệm vụ nghiên cứu: Thứ nhất; làm rõ cơ sở lý luận của việc thực hiện quy

chế dân chủ ở cơ sở nói chung và ở các trường đại học, cao đẳng Khánh Hòa nói

riêng Thứ hai; phân tích những thành tựu, hạn chế của việc thực hiện quy chế dân chủ cơ sở ở các trường đại học và cao đẳng ở Khánh Hòa trong thời gian qua Thứ ba; đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả của việc thực hiện quy chế dân chủ

trong các trường đại học, cao đẳng ở Khánh Hòa hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu việc thực hiện quy chế

dân chủ trong các trường đại học và cao đẳng trong thời gian qua trên địa bàn tỉnh

Khánh Hòa

Phạm vi nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu việc thực hiên quy chế dân chủ

cơ sở ở các trường đại học và cao đẳng từ năm 2012 đến năm 1015, bao gồm: Đại học Nha Trang, Đại học Thái Bình Dương, trường cao đẳng Văn hóa và Du lịch Nha Trang,

Cao đẳng Sư phạm Nha Trang, Cao đẳng Mẫu giáo Trung ương II Nha Trang

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận: Để tài được thực hiện trên cơ sở của chủ nghĩa duy vật biện

chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử và lý luận của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở

Phương pháp nghiên cứu: Trong quá trình thực hiện đề tài, tác giả sử dụng

những phương pháp cơ bản như: Phương pháp biện chứng duy vật, lịch sử - logic và phương pháp phân tích, tổng hợp, để có những tư liệu cụ thể, tác giả đã tiến hành điều tra xã hội học

5 Những đóng góp mới của luận án

Nghiên cứu một cách hệ thống vấn đề thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở và làm rõ thực trạng và nguyên nhân của việc thực hiện quy chế dân chủ của các trường đại học và cao đẳng ở Khánh Hòa thông qua khảo sát thực tế Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả của việc thực hiện quy chế dân chủ ở các trường đại học, cao đẳng ở Khánh Hòa hiện nay

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

Ý nghĩa lý luận của luận án: Đề tài có thể làm tài liệu tham khảo cho việc

nghiên cứu, giảng dạy và học tập về những vấn đề lý luận dân chủ, quy chế thực

hiện dân chủ và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở

Ý nghĩa thực tiễn của luận án: Đề tài có thể làm tài liệu tham khảo cho đảng

bộ, chính quyền và các tổ chức đoàn thể ở các trường đại học và cao đẳng trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa trong việc xây dựng chủ trương, kế hoạch và chỉ đạo thực hiện công tác nâng cao chất lượng thực hiện quy chế dân chủ trong trường học cho những

năm tiếp theo Đề tài cũng có thể làm tài liệu tham khảo cho những ai quan tâm đến

công tác nâng cao chất lượng xây dựng và thực hiện quy chế dân chủ nói chung, dân

chủ cơ sở đối với những tổ chức, cơ quan trường học nói riêng

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận án gồm 4 chương, 11 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1.1 Các công trình nghiên cứu về dân chủ, quy chế dân chủ ở cơ sở và thực hiện dân chủ ở cơ sở

Khi bàn đến tư tưởng dân chủ và bản chất của nền dân chủ, trong cuốn

“Tương lai của nền dân chủ xã hội” của Thomas Meyer và Nicole Breyer, xuất bản

năm 2007 đã được Trần Danh Tạo và Ngô Lan Anh dịch Đây không phải là cuốn sách chuyên bàn về lịch sử tư tưởng chính trị, cơ bản nhất là tác giả đã đề cập đến nền dân chủ hiện đại được hợp thức hóa như thế nào? Công bằng xã hội có vai trò như thế nào đối với nền dân chủ hiện đại, nền dân chủ ấy dựa trên những quyền cơ bản nào, nó có ý nghĩa như thế nào đối với sự ổn định và hiệu quả của xã hội Tác giả đã chỉ ra các quyền cơ bản của con người và đối tượng thực hiện dân chủ trên tất

cả các lĩnh vực, không chỉ trong quá khứ, hiện tại mà cả trong tương lai Một số tác giả khác khi bàn đến quyền dân chủ và phát huy dân chủ trong công tác tham mưu,

tác giả Phạm Văn Đức - Nguyễn Đình Hòa, trong bài viết “Dân chủ và phát huy dân chủ trong công tác tham mưu nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng ở nước ta hiện nay”, Tạp chí Triết học số 11 năm 2013 Tác giả chỉ rõ: “Việc đổi mới

phương thức lãnh đạo, nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản là yêu cầu cấp thiết, là nội dung cơ bản của công tác xây dựng Đảng và việc phát huy dân chủ trong công tác tham mưu được xem là một trong những biện pháp quan trọng để nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng Cộng sản với tư cách đảng cầm quyền” Tác

giả Trung Thực, trong cuốn “Quyền dân chủ ở nước ta”, xuất bản năm 1957, cho

rằng: “Chế độ dân chủ của nước ta hoàn toàn khác hẳn chế độ dân chủ của các nước

tư bản Âu - Mỹ, với nền thống trị của giai cấp tư sản, nhân dân lao động không có

quyền làm chủ quốc gia, không có quyền tự do, bình đẳng thực sự Ở chế độ chúng

ta toàn dân làm chủ nhà nước và Bản chất của chế độ ta là hoàn toàn tốt đẹp” Một

công trình khác của nhà nghiên cứu Thái Ninh - Hoàng Chí Bảo, trong cuốn “Dân chủ tư sản và dân chủ xã hội chủ nghĩa”, xuất bản năm 1991 Tác giả chỉ ra bản chất

của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa là “Một nền dân chủ khác hẳn với dân chủ tư sản bởi dân chủ xã hội chủ nghĩa là dân chủ thuộc về số đông, hơn thế dân chủ còn là kết quả của đấu tranh giai cấp và cải tạo xã hội do quần chúng nhân dân thực hiện như một hành vi giải phóng để đạt đến tự do và trở thành tự do, các tác giả đã có sự

so sánh để thấy được tính ưu việt của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa Đối với Việt Nam, tác giả cho rằng: “Dân chủ hóa trên các lĩnh vực ở Việt Nam là vấn đề cấp bách Nhưng dân chủ hóa muốn được đảm bảo cần phải có pháp luật tức dân chủ hóa là thực hiện pháp luật dân chủ hóa đồng thời là pháp chế hóa xã hội.Qua nghiên cứu của hai tác giả, họ đã so sánh hai nền dân chủ trên cơ sở tính chất của nền dân chủ của hai thể chế Tuy nhiên, những vấn đề nghiên cứu chưa đi sâu vào quá trình thực hiện dân chủ của người dân tại cơ sở, tính chất cụ thể cho đối tượng thực hiện chưa được thể hiện rõ về dân chủ cho mọi đối tượng trong dân chúng

Bài viết của Hoàng Chí Bảo, “Dân chủ, đoàn kết và đồng thuận xã hội trong phát triển biền vững”, Tạp chí Triết học số 7 năm 2008 Tác giả đã chỉ ra vai trò của

kinh tế trong quá trình thực thi dân chủ cũng như các mặt của đời sống xã hội Không chỉ thế, việc đồng thuận trong xã hội là cơ sở cho tính chặt chẽ trong sự liên minh, liên kết giữa các tổ chức xã hội đồng thời là điều kiện cho quá trình thực hiện dân chủ xã hội Tuy nhiên, ông chưa chỉ ra cách thức, biện pháp để tạo nên sự đồng

thuận xã hội, vì đây là bài viết đứng trên cách tiếp cận lý luận là chủ yếu Trong

cuốn “Mối quan hệ giữa dân chủ và văn hóa pháp luật” của Hoàng Chí Bảo - Tống

Đức Thảo, xuất bản năm 2011 Cuốn “Xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam -

một số vấn đề lý luận và thực tiễn”, tác giả Nguyễn Văn Niên, xuất bản năm 1996 Ngoài ra còn có cuốn “Phản biện xã hội và phát huy dân chủ pháp quyền” của Hồ

Bá Thâm - Nguyễn Tôn Thị Tường Vân, xuất bản năm 2009 Để thực thi quyền dân chủ của nhân dân, trước hết cần phải thường xuyên xây dựng và hoàn thiện pháp luật Dân chủ phải đi đôi với pháp luật, không có dân chủ ngoài pháp luật Tác giả Hoàng Chí Bảo - Tống Đức Thảo đã khẳng định: Dân chủ và pháp luật luôn có mối quan hệ mật thiết với nhau, tạo điều kiện cho nhau phát triển Việc thực hiện dân chủ phải dựa vào pháp luật và thông qua pháp luật Để xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn hiện nay trước hết đề cao vai trò và giá trị xã hội của pháp luật làm cho nó giữ địa vị tối cao trong đời sống Tác giả, Trần Ngọc

Liêu, trong cuốn “Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về nhà nước với việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa” Tác giả đã chỉ rõ quyền lực của nhân

dân trong mối quan hệ với nhà nước và nhấn mạnh vai trò to lớn của nhân dân trong việc thực thi quyền dân chủ của người dân Để người người dân thực thi quyền làm chủ của mình, phải xây dựng hoàn thiện bộ máy nhà nước và các thiết chế chính trị -

xã hội Nhưng để thực thi quyền dân chủ của nhân dân phải thể chế hóa quyền lực

của nhân dân thành pháp luật Trong bài viết “Xây dựng nhà nước pháp quyền và vấn đề dân chủ hóa xã hội ở nước ta” của tác giả Lương Đình Hải, Tạp chí Triết học

số 01 năm 2006, đã nhấn mạnh vai trò của dân chủ hóa xã hội trong nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân Qua đây tác giả đã làm rõ cơ sở lý luận về nhà nước pháp quyền để thực thi quyền dân chủ hóa xã hội Tuy nhiên, bài viết chủ yếu tập trung vào những vấn đề cơ bản nhất của nhà nước pháp quyền, vấn đề dân chủ hóa, còn những cách thức để thực thi dân chủ hóa trong thực tiễn vẫn còn là vấn đề

đang đặt ra

Trong cuốn “Đảng và các tổ chức chính trị - xã hội trong hệ thống chính trị Việt Nam hiện nay” của Nguyễn Hữu Đông, xuất bản năm 2009 Tác giả đã chỉ ra

những thành tựu và hạn chế của các tổ chức chính trị trong thực thi quyền lực của mình, đồng thời đề cập đến những vấn đề đặt ra trong tổ chức và hoạt động của đảng, các tổ chức chính trị - xã hội trong xây dựng nhà nước pháp quyền ở nước ta Tác giả chỉ ra những định hướng về sự phát triển đối với các tổ chức chính trị - xã

hội trong nhà nước pháp quyền

Để ổn định chính trị và phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn hiện

nay, trong bài “Sự thống nhất giữa ổn định chính trị và phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa - cơ sở của đồng thuận xã hội và phát triển đất nước hiện nay” của Trần

Nguyên Việt, Tạp chí Triết học, số 02 năm 2008 Tác giả chỉ ra rằng; ổn định chính trị trước hết là sự phản ánh các mối quan hệ xã hội giữa Đảng và các bộ phận cấu thành khác của hệ thống chính trị Với tư cách là đội tiên phong của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, xuất phát từ nguyên tắc tổ chức cơ bản của đảng là tập trung dân chủ nên sự lãnh đạo của đảng không phải là một chiều, mang tính áp đặt hoặc độc đoán, chuyên quyền, mà luôn tiếp nhận sự tác động trở lại của đối tượng lãnh đạo Tuy nhiên, ở đây quyền dân chủ được đề cập chỉ mang tính hình thái, chưa phản ánh đầy đủ nội dung dân chủ với những yếu tố được thừa nhận một cách rộng rãi, mà dân chủ còn chung chung, chưa phải là cái phổ biến

Liên quan đến vấn đề dân chủ hóa, trong bài viết “Toàn cầu hóa hiện nay và vấn đề dân chủ hóa đời sống xã hội” của Nguyễn Trọng Chuẩn, Tạp chí Triết học số

01 năm 2006, đã cho rằng; toàn cầu hóa là xu thế khách quan, nó tác động mạnh đến quá trình dân chủ hóa trong lĩnh vực tài chính và vốn đầu tư quốc tế Qua bài viết tác giả đã chỉ ra những yếu tố ảnh hưởng tích cực và tiêu cực của xu thế toàn cầu hóa tới đời sống của xã hội Tuy nhiên, tác giả chỉ nhấn mạnh vấn đề kinh tế còn các vấn đề như chính trị, văn hóa còn chưa được thể hiện rõ trong quá trình thực thi dân chủ

hóa đời sống ở nước ta Bài viết của Philip Cam về “Toàn cầu hóa và dân chủ”, Tạp

chí Triết học, Số 02 năm 2006 Ông đã nhấn mạnh vấn đề chính trị - xã hội đang đặt

ra trước mắt và bàn về cách mà chúng ta có thể liên hệ với vấn đề kinh tế, tác giả đã trình bày tiêu chuẩn đánh giá thái độ của người tham gia vào nền kinh tế toàn cầu theo nghĩa là nguyên tắc cho sự chuyển đổi xã hội - chính trị dưới khẩu hiệu dân chủ

Thực hiện dân chủ là động lực để phát triển các mặt của đời sống của nhân

dân, trong bài viết “Quan điểm của Đảng về dân chủ và việc thực hiện dân chủ ở nước ta hiện nay” của Mai Thị Qúy - Nguyễn Thị Chinh, Tạp chí Triết học, số

3(262) năm 2013 Với bài viết của mình, họ đã làm nổi bật một số nội dung cơ bản

về bản chất nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, quan điểm của Đảng ta về dân chủ trong Văn kiện Đại hội XI, thực trạng về dân chủ và đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy dân chủ ở nước ta Bên cạnh những thành tựu đạt được, các tác giả còn chỉ ra một số hạn chế trong quá trình thực hiện dân chủ ở nước ta hiện nay như: Quyền làm chủ của nhân dân ở một số nơi, trên một vài lĩnh vực còn bị vi phạm, thực hành dân chủ còn mang tính hình thức, có tình trạng lợi dụng dân chủ gây chia rẽ làm mất đoàn kết nội bộ, gây rối, ảnh hưởng đến an ninh trật tự xã hội

Trong bài viết của Lê Thi “Thực hiện dân chủ ở cơ sở và vấn đề tăng cường ý thức trách nhiệm của nhà nước”, Tạp chí Triết học, số 08 năm 2009, tác giả ra rằng;

Chính phủ tồn tại để phục vụ nhân dân, nhân dân là các công dân của nhà nước dân chủ, chứ không phải là đối tượng của nhà nước Khi nhà nước bảo vệ quyền của công dân thì đáp lại, công dân trung thành với nhà nước của họ

1.2 Các công trình nghiên cứu về thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở và thực trạng thực hiện quy chế dân chủ trong các trường đại học và cao đẳng

Bàn đến quy chế thực hiện dân chủ và vấn đề thực hiện quy chế dân chủ ở cơ

sở Ban tổ chức - Cán bộ Chính phủ ban hành cuốn “Hướng dẫn triển khai quy chế dân chủ cơ sở”, xuất bản năm 2001 Bằng tổng kết việc ban hành và triển khai quy

chế thực hiện dân chủ Các tác giả chỉ ra những thành tựu đạt được trong quá trình thực hiện dân chủ và nhấn mạnh; thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở đã tạo ra được động lực mới thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Qua thực tiễn thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở, đã nảy sinh ra những hạn chế và yếu kém của việc thực hiện quy chế dân chủ

“Hướng dẫn thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở” là bài sưu tầm và tuyển chọn

của Luật gia Đào Thanh Hải, xuất bản năm 2001 Tác giả đã hệ thống các văn bản hướng dẫn thực hiện quy chế dân chủ một cách đầy đủ, qua đó giúp mọi đối tượng thực hiện dân chủ hình dung về hệ thống các văn bản pháp quy được ban hành của các cấp từ Trung ương đến địa phương và lấy đây làm cơ sở cho các cấp, các ngành vận dụng vào địa phương để thực hiện xây dựng quy chế dân chủ tại cơ sở

Tác giả Nguyễn Cúc với cuốn “Thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở trong tình hình hiện nay - một số vấn đề lý luận và thực tiễn”, xuất bản năm 2002 Ông đã làm

sáng tỏ một số vấn đề lý luận và thực tiễn của việc thực hiện dân chủ ở cơ sở, đồng thời kiến nghị một số giải pháp giúp đảng và nhà nước có luận cứ khoa học hoàn thiện quy chế dân chủ ở các loại hình cơ sở và chỉ ra rằng; trong thời gian qua, việc thực hiện quy chế dân chủ kết quả đạt được nhưng chưa vững chắc, triển khai thiếu đồng đều ở các địa phương, khu vực chưa thường xuyên, liên tục, dân chủ hình thức còn phổ biến Lĩnh vực dân chủ về kinh tế chưa được triển khai sâu rộng Dân chủ trong cơ quan hành chính sự nghiệp và doanh nghiệp nhà nước chưa được thực hiện

mạnh mẽ Cuốn “Dân chủ ở xã, phường, thị trấn với các quyền dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” của Trung tâm nghiên cứu và hỗ trợ pháp lý, xuất bản năm

2003 Các tác giả đã chỉ ra những nguyên nhân khách quan của việc thực hiện quy chế dân chủ ở xã, phường và thị trấn vẫn còn gặp nhiều khó khăn, không phải nơi nào, lúc nào cũng thực hiện được; vẫn còn nhiều điều bức xúc trong nhân dân, tình trạng khiếu kiện, tố cáo vẫn còn xuất hiện ở nhiều nơi

TS Đồng Văn Quân với cuốn “Thực hiện dân chủ ở các trường đại học nước

ta hiên nay”, xuất bản năm 2014 Tác giả đã khái quát một cách tổng thể việc thực

hiện trong các trường đại học ở nước ta hiện nay Qua đó, nêu lên ý nghĩa đặc thù

của việc thực hiện dân chủ ở các trường đại học ở nước ta: Thứ nhất, thực hiện dân

chủ nhằm nâng cao khả năng tự chủ và tự chịu trách nhiệm của các nhà trường trước

xã hội Thứ hai, nhằm phát huy vai trò lãnh đạo của tổ chức đảng, vai trò quản lý của chính quyền, vai trò làm chủ của các đoàn thể quần chúng và từng cá nhân Thứ

ba, phát huy vai trò chủ động, sáng tạo của đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý và

nhà khoa học trong giảng dạy, nghiên cứu và đào tạo đội ngũ sinh viên và cuối cùng

là dân chủ nhằm nâng cao tính chủ động, sáng tạo, tính tự quản trong học tập và rèn luyện của sinh viên Trên cơ sở chỉ ra ý nghĩa của việc thực hiện dân chủ trong các

trường đại học và những thành tựu đạt được, ông chỉ ra nhiều hạn chế: Một là, nhận thức về dân chủ chưa đầy đủ, còn mơ hồ, chung chung Hai là, một bộ phận không

nhỏ cán bộ, giảng viên không biết về cuộc vận động dân chủ do ngành Giáo dục và

Đào tạo phát động năm 1999 Ba là, sự mơ hồ, về quy chế thực hiện dân chủ của cán

bộ, giảng viên Đây là những hạn chế cơ bản nhất trong thực hiện dân chủ ở trong các trường đại học và cao đẳng

1.3 Các công trình nghiên cứu về phương hướng và giải pháp thực hiện quy chế dân chủ ở các trường đại học và cao đẳng nói chung và ở Khánh Hòa nói riêng

Bàn đến thực trạng và giải pháp thực hiện quy chế dân chủ, bài viết “Thực hiện quy chế dân chủ gắn với việc xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở”, của tác giả

Phạm Gia Khiêm, Tạp chí Cộng Sản, số 09 năm 2004 Để thực hiện tốt quy chế dân chủ ở cơ sở gắn với việc xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở, tác giả đưa ra các giải

pháp cơ bản Thứ nhất; tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, triển khai Chỉ thị

30 của Bộ Chính trị Thứ hai; cán bộ chính quyền nhất là người đứng đầu phải gương mẫu thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở Thứ ba; tiếp tục làm rõ hơn về lý luận và thực tiễn việc xây dựng và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở Thứ tư; tập

trung làm rõ một số vấn đề trọng tâm ở xã, phường, cơ quan hành chính sự nghiệp

và doanh nghiệp nhà nước Thứ năm; thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở phải đặt dưới sự lãnh đạo của đảng Thứ sáu; thực hiện phân công, phân cấp cho cơ sở, có

chính sách phù hợp để đủ sức thu hút, khuyến khích người có tài về công tác tại cơ

sở

Nguyễn Thị Xuân Mai, Tạp chí Quản lý Giáo dục, số 11 năm 2004 với bài

viết “Thực hiện quy chế dân chủ ở trường học” Tác giả Nguyễn Thanh Hùng với bài “Thực hiện quy chế dân chủ ở các trường đại học và cao đẳng Hà Nội”, Tạp chí

Xây dựng Đảng, số 06 năm 2005 Các tác giả nhấn mạnh đến việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở, trong đó ngành giáo dục là nội dung rất được quan tâm Việc thực hiện quy chế dân chủ trong giáo dục là nhu cầu để phát triển nguồn nhân lực cho đất nước Tác giả Nguyễn Xuân Hùng, Nguyễn Thị Xuân Mai đã trình bày thực trạng việc ban hành các quy chế, quy định, quy ước để thực hiện dân chủ ở các trường và cho rằng; tại các cơ sở giáo dục, đảng bộ nhà trường đã lãnh đạo chính quyền trong việc xây dựng và hoàn thiện các văn bản có hệ thống trên cơ sở cụ thể hóa Chỉ thị của Bộ Chính trị, Nghị định của Chính phủ và Quyết định của Bộ Giáo dục và Đào tạo về thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở Trong bài viết của hai tác giả đã làm nổi bật thực trạng thực hiện quy chế dân chủ trong trường học Trước hết về thành tựu:

Thứ nhất; các trường đã xây dựng được bộ quy chế, quy định và quy ước cho hoạt động của các cơ quan giáo dục Thứ hai; Hiệu trưởng các cơ sở giáo dục làm việc

theo nguyên tắc công khai mọi chủ trương và tiếp thu ý kiến của cán bộ, giáo viên,

học sinh và sinh viên Thứ ba; cán bộ, giáo viên và người lao động được tham gia

bàn bạc, quyết định các vấn đề liên quan trực tiếp, có quyền góp ý, phê bình qua Hội nghị Công nhân viên chức hàng năm Từ những thành tựu và hạn chế trên, tác giả đã đưa ra các giải pháp nhằm thực hiện quy chế dân chủ theo tình thần chung của quy chế dân chủ cơ sở

1.4 Những vấn đề đặt ra từ các công trình đi trước luận án cần tiếp tục nghiên cứu

Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án đã cho thấy bức tranh khá đầy đủ và toàn diện cả lý luận và thực tiễn về dân chủ cũng như thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở hiện nay

Nhiều nhà khoa học đã khẳng định: Thực hiện dân chủ là vấn đề có tầm quan trọng đặc biệt trong sự phát triển của đất nước, là động lực phát triển kinh tế - xã hội, khẳng định vai trò quyết định và sự cần thiết phải thực hiện dân chủ ở cơ sở và quy chế dân chủ ở cơ sở Một số công trình khẳng định, mỗi giai đoạn khác nhau yêu cầu về thực hiện dân chủ đặt ra có sự khác nhau

Nhiều công trình khác khẳng định tính tất yếu của việc thực hiện dân chủ để đáp ứng nhiệm vụ cách mạng trong thời kỳ mới Một số tác giả chỉ rõ bản chất,

mô hình của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa Đồng thời, chỉ ra những hạn chế của

các nền dân chủ khác trong lịch sử, qua đó chỉ rõ yêu cầu thực hiện dân chủ trong

sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và hội nhập quốc tế

là đòi hỏi bức thiết, cần phải thực hiện dân chủ một cách rộng rãi, thực chất và hiệu quả

Vấn đề lý luận và thực tiễn về thực hiện dân chủ ở cơ sở cũng như quy chế dân chủ ở cơ sở, những yêu cầu, định hướng và giải pháp, kiến nghị đổi mới nội dung, hình thức về thực hiện dân chủ tại cơ sở nhằm đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cách mạng trong thời kỳ mới được các công trình nghiên cứu đề cập và luận giải khá rõ theo đối tượng, nhiệm vụ nghiên cứu của từng công trình

Những vấn đề lý luận và thực tiễn về dân chủ, đặc biệt là thực hiện dân chủ cơ

sở, về quá trình thực hiện dân chủ được tác giả luận án kế thừa, sử dụng, vận dụng

và phát triển trong công trình nghiên cứu của mình Đây là cơ sở giúp cho tác giả có thêm cơ sở khoa học, các căn cứ lý luận - thực tiễn để luận giải và làm sáng tỏ các nội dung nghiên cứu của đề tài luận án

Tuy nhiên, do cách tiếp cận và phạm vi nghiên cứu của từng công trình, cho nên

nhiều nhà khoa học đã đi sâu vào việc nghiên cứu quy chế thực hiện dân chủ và quy chế dân ở cơ sở, chủ yếu là ở đơn vị xã, phường, thị trấn Đây là đơn vị chính quyền cấp cơ sở đúng nghĩa của nó Còn ở các cơ quan hành chính sự nghiệp và doanh nghiệp nhà nước ít có công trình nghiên cứu chuyên biệt có hệ thống, toàn diện và

cụ thể về quy chế thực hiện dân chủ và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở, nhất là trong các trường đại học và cao đẳng nói chung và ở Khánh Hòa nói riêng hiện nay

là vấn đề cần phải được tiếp tục nghiên cứu

Nhiều công trình nghiên cứu về quy chế thực hiện dân chủ và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở chưa thực sự chi tiết hoá các cách thức thực hành dân chủ của từng địa phương, cũng như không thể lấy mô hình thực hiện của địa phương này đem áp đặt nó cho địa phương hoặc cơ quan khác Đây là cơ hội để tác giả có thêm cơ sở lý luận và thực tiễn để tiếp tục nghiên cứu mức độ làm chủ của cán bộ, giảng viên và sinh viên trong điều kiện hiện nay ở các trường đại học và cao đẳng trên địa bàn tỉnh

CHỦ TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG 2.1 Dân chủ và bản chất của dân chủ

2.1.1 Các tiếp cận về dân chủ

Dân chủ là phạm trù lịch sử, đồng thời là phạm trù chính trị, dân chủ là một hình thức tổ chức thiết chế chính trị của xã hội, trong đó thừa nhận, nhân dân là nguồn gốc của quyền lực, thông qua một hệ thống bầu cử tự do Thuật ngữ này xuất hiện đầu tiên tại Hy Lạp Mặc dù thuật ngữ dân chủ có nguồn gốc từ Hy Lạp, nhưng các nền văn hóa khác cũng có đóng góp đáng kể vào quá trình phát triển của tư tưởng dân chủ như Ấn Độ cổ đại, La Mã cổ đại, châu Âu, và Nam Bắc Mỹ nhưng kể

từ khi hệ tư tưởng Mác - Lênin ra đời, khái niệm dân chủ đã dần hoàn thiện và mang tính cách mạng, khoa học Theo từ điển bách khoa Việt Nam định nghĩa: Dân chủ là

“Hình thức tổ chức thiết chế chính trị của xã hội dựa trên việc thừa nhận nhân dân là

nguồn gốc của quyền lực, thừa nhận nguyên tắc bình đẳng và tự do Dân chủ cũng được vận dụng vào tổ chức và hoạt động của những tổ chức và thiết chế nhất định”

Như vậy, khái niệm dân chủ đã thể hiện quyền lực chính trị của nhà nước, là thành quả của đấu tranh giai cấp và cải tạo xã hội do quần chúng nhân dân thực hiện như một hành vi giải phóng để đạt tới tự do và trở thành tự do

tổ chức chính trị và những công cụ bạo lực, cưỡng bức để điều chỉnh hoạt động của xã hội Trong điều kiện như vậy, một tổ chức đặc biệt ra đời, đó là nhà nước Trong nhà nước chiếm hữu nô lệ, giai cấp chủ nô đã lập ra cơ quan quyền lực nhằm trước hết bảo

vệ lợi ích của mình và sau đó là ổn định trật tự xã hội Cơ quan quyền lực đó chính là nhà nước dân chủ đối với chủ nô, thực hiện sự thống trị của thiểu số đối với đại đa số những người lao động Xuất phát từ quan điểm “dân chủ là quyền lực của nhân dân” hay dân chủ là quyền lực thuộc về nhân dân, chủ nghĩa Mác - Lênin đã kế thừa những nhân tố hợp lý trong hoạt động thực tiễn và nhận thức của nhân dân về dân chủ Cho nên, khi xã hội có giai cấp và nhà nước, tức là một chế độ dân chủ thể hiện chủ yếu qua nhà nước thì khi đó không có “dân chủ chung chung, phi giai cấp, dân chủ thuần túy”

2.2 Quy chế dân chủ, quy chế thực hiện dân chủ và thực hiện quy chế dân chủ

ở cơ sở

2.2.1.Quy chế dân chủ và nội dung quy chế dân chủ cơ sở

Dân chủ là một trong những hình thức của chính quyền, với đặc trưng cơ bản nhất là việc tuyên bố chính thức nguyên tắc thiểu số phục từng đa số và thừa nhận quyền tự do, bình đẳng của con người Vì vậy, để thực hiện được quyền dân chủ của nhân dân cần phải có quy định và quy chế dân chủ cho mỗi đối tượng thực hiện Xuất phát từ ý nghĩa như vậy, trước hết cần phải được hiểu thế nào là quy chế Theo

từ điển Tiếng Việt “Quy chế là những điều được quy định thành chế độ để mọi người theo đó mà thực hiện trong những hoạt động nhất định nào đó” Với nội hàm của quy chế, chúng ta có thể hiểu: Quy chế dân chủ cơ sở là những văn bản có tính pháp lý, yêu cầu mọi người, mọi tổ chức đều phải nghiêm chỉnh thực hiện những điều quy định về quyền dân chủ và phát huy quyền tự do, bình đẳng của nhân dân,

để nhân dân theo đó mà thực hiện trong những hoạt động của mình ở cơ sở Như

vậy, Quy chế dân chủ cơ sở được hiểu là một định chế để đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân ở cơ sở

Sự cần thiết ban hành quy chế dân chủ ở cơ sở là nhu cầu cấp thiết, vì cơ sở là nơi đông đảo nhân dân đang sinh sống và làm việc Nói cách khác nhân dân ở đây là những người lao động ở xã, phường, thị trấn Những người làm việc trong các cơ quan hành chính sự nghiệp và trong các doanh nghiệp nhà nước Sự cần thiết ban hành quy chế dân chủ ở cơ sở là nhu cầu cấp thiết, vì cơ sở là nơi đông đảo nhân dân (công nhân, nông dân cán bộ, công chức, viên chức và các thành phần lao động khác) đang sinh sống và làm việc Chính cơ sở là nơi mà mọi hoạt động lao động đang diễn ra trực tiếp, đồng thời là nơi nảy sinh những mâu thuẫn, những bức xúc

hàng ngày và cơ sở cũng là nơi trực tiếp thực hiện mọi chủ trương, chính sách của đảng và nhà nước Đó là sự kiện điển hình ở xã Quỳnh Ho, huyện Quỳnh phụ, tỉnh Thái Bình vào năm 1997, một số cán bộ địa phương thoái hóa, biến chất, lợi dụng quyền tự do, dân chủ, xâm phạm tới lợi ích của nhà nước và của nhân dân Câu chuyện về nơi đã xảy ra những cuộc khiếu kiện tập thể đông người, kéo dài nhiều ngày của nông dân ở hầu hết các làng xã của tỉnh Sự cộng hưởng trong dân chúng là hành động thức tỉnh của nhân dân địa phương, họ đòi quyền thực hiện dân chủ, đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng Mặc dù sự kiện đó đã dẫn tới những điểm nóng chính trị - xã hội, dù nó có gây bất ổn nhưng chỉ mang tính tạm thời, song nó đã trực tiếp đóng góp tiếng chuông cảnh tỉnh cho thể chế cơ sở và thể chế xã hội nói chung

và đây là bài học kinh nghiệm cho sự lãnh đạo của Đảng và vai trò quản lý của Nhà nước Nguyên nhân chủ yếu dẫn tới tình trạng trên đó là do cục bộ, kèn cựa địa vị, buông lỏng quản lý đất đai, quản lý tài chính, quan liêu, hách dịch Qua sự kiện này cho thấy; quyền dân chủ của nhiều cơ quan nhà nước chưa được phát huy cao độ, chưa có một cơ chế dân chủ để kiểm soát và thực thi quyền dân chủ của nhân dân

Vì vậy, cần phải có quy chế dân chủ cơ sở, cần phải xác lập mối quan hệ giữa người

dân và chính quyền Có thể hiểu: Quy chế dân chủ cơ sở là những văn bản quy phạm pháp luật để mỗi người dân quán triệt và thực hiện Đồng thời các văn bản phải phù hợp với mỗi loại hình cơ sở Chỉ thị số 30 - CT/TW ngày 18/2/1998 của Bộ chính trị về “Xây dựng và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở” là một văn bản quy

phạm pháp luật cho loại hình ở cơ sở trực tiếp nhằm phát huy quyền dân chủ ở cơ

sở, nội dung chỉ thị nổi bật những vấn đề sau:

Dân biết: Quy định quyền của mọi người dân được biết thông tin về những

chủ trương của đảng, chính sách pháp luật của nhà nước và các vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống hàng ngày của nhân dân tại cơ sở

Dân bàn: Thứ nhất; là những công việc do nhân dân bàn và quyết định trực tiếp

Đây là công việc huy động sự đóng góp của nhân dân để xây dựng cơ sở hạ tầng và xây

dựng hương ước, quy ước nội bộ Thứ hai; những công việc do nhân dân bàn và tham gia

ý kiến, Hội đồng Nhân dân và Ủy ban Nhân dân xã quyết định

Dân giám sát, kiểm tra: Quy chế dân giám sát, kiểm tra các loại công việc từ

những hoạt động của Hội đồng nhân dân đến các việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân, kết qủa quyết toán những công trình do nhân dân đóng góp và việc sử dụng, quản lý đất đai, thu, chi các quỹ, việc thực hiện chính sách đối với người có công Quy chế dân chủ ở cơ sở là điểm xuất phát trong quá trình thực hiện dân chủ, dân chủ phải bắt đầu từ cơ sở

2.2.2 Quy chế thực hiện dân chủ và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở

Nhà nước, là nơi nhân dân thực hiện quyền làm chủ của mình một cách trực tiếp và rộng rãi nhất Để phát huy quyền làm chủ của nhân dân ở cơ sở Cho nên, cần phải ban hành hành quy chế dân chủ ở cơ sở là việc làm cần thiết và cấp bách Chúng ta

có thể hiểu: Quy chế thực hiện dân chủ cơ sở là những văn bản có tính pháp lý do

cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành, yêu cầu mọi người, mọi tổ chức ở cơ sở đều phải nghiêm chỉnh thực hiện và được xây dựng phù hợp với đặc điểm cho từng loại cơ sở Để đẩy mạnh quá trình dân chủ hóa trong xã hội, trong thời gian qua,

dưới sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước ta đã tiến hành thể chế hóa Chỉ thị 30-CT/TW của Bộ Chính trị và tiến hành ban hành các quy chế thực hiện dân chủ cho từng loại

hình cơ sở:

Thứ nhất: Quy chế thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn (ban hành kèm

theo Nghị quyết số 29-NĐ/CP, ngày 11 tháng 5 năm 1998), gồm 7 chương, 25 điều

Quy chế quy định: Những việc dân được biết; có 14 việc Những việc dân được bàn

và ra quyết định trực tiếp; có 6 việc Những việc dân được giám sát và kiểm tra, có

10 việc:

Thứ hai: Quy chế thực hiện dân chủ trong hoạt động của cơ quan (ban hành

kèm theo Nghị định số 71-NĐ/CP, ngày 08 tháng 09 năm 1998) Bao gồm: Những

việc cán bộ, công chức phải được biết Những việc cán bộ, công chức tham gia ý kiến Những việc cán bộ, công chức giám sát, kiểm tra

Thứ ba: Quy chế thực hiện dân chủ ở doanh nghiệp nhà nước (ban hành kèm

theo Nghị định số 07/1999/NĐ-CP, ngày 13 tháng 02 năm 1999).Bao gồm: Những

việc Hội đồng quản trị, Giám đốc phải công khai ở doanh nghiệp nhà nước Những việc người lao động tham gia ý kiến trước khi Hội đồng quản trị, Giám đốc doanh nghiệp quyết định, những việc người lao động quyết định và người lao động có quyền giám sát, kiểm tra

Tác dụng của thực hiện quy chế dân chủ cơ sở: Thứ nhất: Sự quan tâm của người thực hiện tới quy chế dân chủ ở cơ sở Thứ hai: Thông qua quy chế để hoàn

thiện việc xây dựng chính quyền nói chung và cải cách thủ tục hành chính nói riêng

Thứ ba: Thực hiện quy chế nói chung và quy chế dân chủ ở cơ sở nói riêng, là động

lực cho việc xây dựng và chỉnh đốn Đảng Thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở đã thực sự có tác dụng ở chỗ là làm tăng sức mạnh của tổ chức đảng ở cơ sở, tăng sức

chiến đấu, tiên phong và gương mẫu của mỗi đảng viên ở cơ sở Thứ tư: Đối với

Chính quyền và các đoàn thể trong việc thực hiện quy chế và giám sát quy chế dân chủ ở cơ sở

Trong nhiều năm qua, việc thực hiện quy chế dân chủ cơ sở vẫn còn một số

hạn chế: Một là; chúng ta đang trong quá trình thực hiện dân chủ Hai là; đất nước

đang từng bước xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân Hệ thống luật pháp chưa chặt chẽ, chưa thực sự đảm bảo quyền làm chủ nhân

dân Ba là; Trình độ cán bộ quản lý nhà nước phần nhiều còn yếu kém về năng lực

chuyên môn và năng lực thực hành, nhất là cấp cơ sở

2.3 Quy chế thực hiện dân chủ và thực hiện quy chế dân chủ trong các trường đại học, cao đẳng

2.3.1 Sự cần thiết thực hiện quy chế dân chủ trong nhà trường

Thực hiện quy chế dân chủ trong nhà trường là một yêu cầu khách quan, tức là xác lập quyền dân chủ trong giáo dục Ý nghĩa của việc thực hiện quy chế dân chủ

nhà trường là: Thứ nhất; nhằm thực hiện tốt nhất, có hiệu quả nhất những điều Luật

Giáo dục quy định với phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra" trong mọi hoạt động của nhà trường thông qua các hình thức dân chủ trực tiếp, dân

chủ đại diện Thứ hai; phát huy quyền làm chủ và huy động tiềm năng trí tuệ của

hiệu trưởng, nhà giáo, người học, đội ngũ cán bộ, công chức trong nhà trường theo luật định, góp phần xây dựng nề nếp, trật tự, kỷ cương trong mọi hoạt động của nhà trường, ngăn chặn các hiện tượng tiêu cực và tệ nạn xã hội, thực hiện nhiệm vụ phát triển giáo dục phù hợp với đường lối, chủ trương của Đảng và luật pháp của Nhà

nước Thứ ba; là điều kiện để phát triển lực lượng sản xuất cho xã hội, phục vụ cho

sự nghiệp phát triển kinh tế đất nước

2.3.2 Nội dung thực hiện quy chế dân chủ và thực hiện quy chế thực hiện dân chủ trong nhà trường

Chị thị số 30 CT/TW ngày 18/2/1998 của Bộ chính trị về “Xây dựng và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở” Nghị định số 71/1998/NĐ - CP của Chính phủ, ngày 8 tháng

09 năm 1998 về việc “Ban hành quy chế thực hiện dân chủ trong hoạt động của cơ quan” Quyết định, Số 04/2000/QĐ-BGDĐT, ngày 01/03/2000 về việc “Ban hành quy

chế thực hiện dân chủ trong hoạt động của nhà trường” là những văn bản chính trị -

pháp lý để nhân dân thực hiện quyền lực của mình trong quá trình thực hiện quyền và

nghĩa vụ của công dân, theo tinh thần “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”

trong các cơ quan hành chính đơn vị sự nghiệp

Để thực hiện tốt việc thực hiện dân chủ trong nhà trường, các trường trong cả nước tiến hành thể chế hóa các nghị định, quyết định của Chính phủ và Bộ Giáo dục

và Đào tạo Từ đó ban hành các quy chế, quy định để thực hiện dân chủ cho toàn thể cán bộ, công chức thực hiện

Cũng như các quy chế thực hiện dân chủ ở các cơ sở khác, những quy chế, quy định nhằm thực hiện dân chủ trong hoạt động của nhà trường là loại văn bản quy phạm pháp luật do các trường ban hành, có hiệu lực bắt buộc đối với cán bộ, công chức, học sinh và sinh viên, là công cụ chỉ dẫn, đồng thời là cơ sở pháp lý để giám sát, kiểm tra đối với những đối tượng thuộc quyền quản lý trong trường học Như vậy

chúng ta có thể hiểu: Thực hiện quy chế dân chủ trong các trường đại học và cao đẳng là quá trình Thực hiện dân chủ, phát huy quyền làm chủ nhằm huy động tiềm năng trí tuệ của hiệu trưởng, nhà giáo, người học, đội ngũ cán bộ, công chức theo luật định, góp phần xây dựng nề nếp, trật tự, kỷ cương trong mọi hoạt động của trường đại học và cao đẳng, ngăn chặn các hiện tượng tiêu cực và tệ nạn xã hội, thực hiện nhiệm vụ phát triển giáo dục phù hợp với đường lối, chủ trương của Đảng

và luật pháp Nhà nước

Qua đây có thể tập hợp được trí tuệ của đội ngũ cán bộ, giảng viên, sinh viên trong hoạt động nâng cao chất lượng giáo dục Thực hiện quy chế dân chủ trong các trường đại học và cao đẳng nhằm phát huy cao độ tinh thần làm chủ tập

thể của cán bộ, giáo viên, sinh viên và người lao động với phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”

Thứ nhất: Nhà giáo và người học được biết và tham gia ý kiến Những chủ

trương, chính sách, chế độ của đảng, nhà nước và của ngành đối với nhà giáo, cán

bộ công chức, học sinh và sinh viên Thứ hai: Những quy định về sử dụng tài sản,

xây dựng cơ sở vật chất nhà trường Các khoản đóng góp của người học và kế hoạch

thu, chi, quyết toán Thứ ba: Các chế độ, quyền lợi về đời sống vật chất, tinh thần nhà giáo, cán bộ, công chức và cho người học Thứ tư: Những thông tin về tuyển

dụng, nâng ngạch công chức, thuyên chuyển, điều động, đề bạt, khen thưởng, kỷ luật Kế hoạch tuyển sinh, quy chế thi từng năm, những thông tin liên quan đến học

tập, rèn luyện và các khoản đóng góp của người học Thứ năm: Các chủ trương, kế

hoạch tổ chức cho người học được phấn đấu trở thành đảng viên Đồng thời người học được tham gia ý kiến về nội quy, quy định của nhà trường và tổ chức phong trào thi đua có liên quan đến người học

Hiện nay, các trường đại học và cao đẳng đã thực hiện nghiêm túc các quy định về thực hiện quy chế dân chủ đã tiến hành thể chế hóa các chỉ thị, quyết định, nghị định của Chính phủ, Bộ, Ngành và ban hành nhiều quy chế cho hoạt động của

cơ quan trường học nhằm thực hiện vai trò làm chủ của các chủ thể trong các trường đại học và cao đẳng và bước đầu các trường đại học và cao đẳng ở nước ta đã đạt

được những thành tựu quan trọng: Thứ nhất: Các quy chế, quy định về thực hiện

quyền làm chủ của cán bộ, giảng viên và sinh viên đã từng bước được ban hành và

thực hiện Thứ hai: Về nhận thức đã có bước tiến to lớn trong đời sống cán bộ, giảng viên và sinh viên Thứ ba: Về đào tạo và nghiên cứu khoa học; nhà trường đã có

những cơ chế, chính sách cho cán bộ, giảng viên và sinh viên của nhà trường được

tham gia một cách tự chủ Thứ tư: Về quản lý sinh viên; việc quản lý sinh viên trong

thời gian qua cũng đạt được nhiều thành tựu quan trọng, phát huy được quyền dân