GIÁO ÁN V T LÝ 12 Ậ
BÀI 10:
Đ C TR NG V T LÍ C A ÂM Ặ Ư Ậ Ủ
I- M C TIÊU Ụ
1 V ki n th c ề ế ứ
- Tr l i đả ờ ược các câu h i: Sóng âm là gì? Âm nghe đỏ ược (âm thanh), hạ
âm, siêu âm là gì?
- Nêu được ví d v các môi trụ ề ường truy n âm khác nhau.ề
- Nêu được 3 đ c tr ng v t lí c a âm là t n s âm, cặ ư ậ ủ ầ ố ường đ và m cộ ứ
cường đ âm, đ th dao đ ng âm, các khái ni m âm c b n và ho âm.ộ ồ ị ộ ệ ơ ả ạ
2 V k năng ề ỹ
- Gi i đả ược các bài t p đ n gi n v đ c tr ng v t lí ,đ c tr ng sinh lí c aậ ơ ả ề ặ ư ậ ặ ư ủ âm
- Có ý th c b o v môi tr ứ ả ệ ườ ng và ch ng ô nhi m ti ng n ố ễ ế ồ
3 V thái ề độ
- Rèn luy n phong cách làm vi c khoa h c, đ c l p nghiên c u, tác phongệ ệ ọ ộ ậ ứ lành m nh và có tính t p th ạ ậ ể
II- CHU N B Ẩ Ị
1.Giáo viên:
- Giáo án, tài li u tham kh o, đ dùng d y h c c n thi t(Đàn ghi ta, sáoệ ả ồ ạ ọ ầ ế trúc n u có)ế
- Giáo án đi n t (N u có)ệ ử ế
2.H c sinh: ọ
Trang 2Sách, v , đ dùng h c t p đúng quy đ nhở ồ ọ ậ ị
III- Ti n trình d y h c ế ạ ọ
1 Ki m tra bài cũ: ể “Không - k t h p v i bài gi ng” ế ợ ớ ả
2 Bài gi ng m i ả ớ
HO T Đ NG C A GIÁO VIÊN VÀ Ạ Ộ Ủ
H C SINH Ọ
N I DUNG Ộ
Ho t đ ng 1: ạ ộ “ Đ t v n đ vào bài ặ ấ ề
gi ng m i” ả ớ
GV: Đ t v n đ vào bàiặ ấ ề
Trong đ i s ng hàng ngày chúng ta đã vàờ ố
đang nghe th y r t nhi u âm thanh:cóấ ấ ề
nh ng âm gây cho ta c m giác nh nhàngữ ả ẹ
êm ái, d ch u, nh ng cũng có âm thanhễ ị ư
thì r t chói tai(ti ng máy bay, ti ng ch yấ ế ế ạ
nh y, đi l i c a hs…)Nh ng trong s cácả ạ ủ ư ố
em đã ai bi t đế ược âm truy n đi và cóề
hình d ng th th nào? Ta nghiên c uạ ư ế ứ
bài hôm nay”
HS: L ng nghe và nh n th c v n đắ ậ ứ ấ ề
nghiên c uứ
Ho t đ ng 2: ạ ộ “ Tìm hi u v âm và ể ề
ngu n âm” ồ
GV: thcs ta đã bi t r ng các v t daoỞ ế ằ ậ
đ ng thì phát ra âm Âm truy n trongộ ề
không khí đ n tai ta làm cho màng nhĩế
dao đ ng ộ →gây cho ta c m giác âm Sóngả
Trang 3này g i là sóng âm.ọ
-Trước kia sóng âm hi u theo nghĩa hepể
đó là: Âm là nh ng sóng truy n trongữ ề
môi trường r n, l ng, khí đ n tai ta sắ ỏ ế ẽ
làm cho màng nhĩ dao đ ng, gây ra c mộ ả
giác âm, sóng đó g i là sóng âm.ọ
- V sau: Sóng âm đề ược m r ng cho t tở ộ ấ
c sóng c , b t bi t chúng có gây ra c mả ơ ấ ế ả
giác âm hay không
V y sóng âm là gì? Th nào là ngu nậ ế ồ
âm?
HS: T i ch th c hi n yêu c u c a gvạ ỗ ự ệ ầ ủ
GV: Khái quát v n đấ ề
HS: L ng nghe và ghi nhắ ớ
GV: Nh ng âm có tác d ng làm choữ ụ
màng nhĩ dao đ ng, gây ra c m giác âmộ ả
→ g i là âm nghe đọ ược hay âm thanh
Âm nghe được có t n s kho ngầ ố ả
Hz f
Hz 20 000
- Nh ng sóng có t n s < 16Hz g i làữ ầ ố ọ
sóng h âm ạ
- Nh ng sóng có t n s >20000Hz g i làữ ầ ố ọ
sóng siêu âm
*Có ý th c b o v môi tr ứ ả ệ ườ ng và
I- ÂM NGU N ÂM Ồ
1/ Âm là gì?
Sóng âm(hay g i là âm) là nh ng sóngọ ữ
c truy n trong các môi trơ ề ường khí,
l ng và r n.(T n s c a sóng âm cũngỏ ắ ầ ố ủ
là t n s c a âm)ầ ố ủ
2/ Ngu n âm ồ
“ V t dao đ ng phát ra âm là ngu nậ ộ ồ âm(T n s c a âm phát ra b ng t n sầ ố ủ ằ ầ ố dao đ ngc a ngu n âm”ộ ủ ồ
3/ Âm nghe đ ượ c, h âm, siêu ạ âm
- Nh ng âm có tác d ng làm cho màngữ ụ
Trang 4ch ng ô nhi m ti ng n ố ễ ế ồ
C n tránh nh ng ti ng n quá l n đầ ữ ế ồ ớ ể
đ m b o s c kh e con ngả ả ứ ỏ ười
GV: Yêu c u hs đ c ti u m c 4 ph n Iầ ọ ể ụ ầ
và tr l i các câu h i sau:ả ờ ỏ
- Âm truy n đề ược trong các môi trườ ng
nào?
- T c đ âm truy n trong môi trố ộ ề ường nào
là l n nh t? Nó ph thu c vào nh ngớ ấ ụ ộ ữ
y u t nào?ế ố
- Nh ng ch t nào là ch t cách âm? ữ ấ ấ
G i ý: Xem b ng 10.1(52-sgk)ợ ả
HS: Th c hi n yêu c u c a gvự ệ ầ ủ
GV: Nh n xét và khái quát v n đậ ấ ề
“Âm truy n đề ược trong các môi trường:
R n, l ng, khí Không truy n đắ ỏ ề ược trong
chân không”
- T c đ truy n âm trong môi trố ộ ề ường:
R n > l ng > khí Ph thu c vào m t đ ,ắ ỏ ụ ộ ậ ộ
tính đàn h i, nhi t đ c a môi trồ ệ ộ ủ ường
- Các ch t x p nh bông, len…ấ ố ư
- Qua b ng 10.1: Trong m i môi trả ỗ ường,
sóng âm truy n v i m t t c đ hoàn toànề ớ ộ ố ộ
xác đ nh.ị
HS: L ng nghe và ghi nhắ ớ
nhĩ trong tai ta dao đ ng, gây ra c mộ ả giác âm g i là âm nghe đọ ược(âm thanh)
- Âm nghe được có t n s kho ngầ ố ả
Hz f
Hz 20 000
- Âm có t n s dầ ố ưới 16 Hz g i là ọ hạ âm.
- Âm có t n s trên 20.000 g i là ầ ố ọ siêu âm.
4/ S truy n âm ự ề
a Môi tr ườ ng truy n âm ề
- Âm truy n đề ược qua các môi trườ ng
r n, l ng và khí nh ng không truy nắ ỏ ư ề
được trong chân không
b T c đ âm ố ộ
- Trong m i môi trỗ ường, âm truy n v iề ớ
m t t c đ xác đ nh.ộ ố ộ ị
Trang 5Ho t đ ng 2: ạ ộ “ Tìm hi u v nh ng đ c ể ề ữ ặ
tr ng v t lí c a âm” ư ậ ủ
GV: Trong các âm thanh ta nghe được, có
nh ng âm có m t t n s xác đ nh nhữ ộ ầ ố ị ư
âm do các nh c c phát ra, nh ng cũngạ ụ ư
có nh ng âm không có m t t n s xácữ ộ ầ ố
đ nh nh ti ng búa đ p, ti ng s m, ti ngị ư ế ậ ế ấ ế
n đ ng ph , ch …
ồ ở ườ ố ở ợ
- Ta ch xét nh ng đ c tr ng v t lí tiêuỉ ữ ặ ư ậ
bi u c a nh c âm.ể ủ ạ
- T n s âm cũng là t n s c a ngu nầ ố ầ ố ủ ồ
phát âm
HS: L ng nghe và nh n th c v n đ , ghiắ ậ ứ ấ ề
nhớ
GV: T ch c ho t đ ng cá nhân v ổ ứ ạ ộ ề
v n đ b o v môi tr ấ ề ả ệ ườ ng.
+) N u âm có t n s l n nh ti ng còiế ầ ố ớ ơ ế
c a ô tô vào ban đêm s gây ra nhủ ẽ ả
hưởng gì v i môi trớ ường s ng?ố
+) Âm các đ ng c n nh máy xay sátở ộ ơ ổ ư
hay m t s ngu n khác có t n s l nở ộ ố ồ ầ ố ớ
có nh hả ưởng gì đ n đ i s ng c a nhânế ờ ố ủ
dân n i đó, có nh hơ ả ưởng gì đ n môiế
trường s ng không?ố
HS: Suy nghĩ và tr l i.ả ờ
GV: Nh n xét và chính xác hóa v n đ ậ ấ ề
HS: L ng nghe và lĩnh h i ki n th c.ắ ộ ế ứ
II- CÁC Đ C TR NG V T LÍ C A Ặ Ư Ậ Ủ ÂM
- Nh c âm ạ : nh ng âm có t n s xácữ ầ ố
đ nh.ị
- T p âm ạ : nh ng âm có t n s khôngữ ầ ố xác đ nh.ị
1/ T n s âm ầ ố
- T n s âm là m t trong nh ng đ cầ ố ộ ữ ặ
Trang 6GV: Sóng âm mang năng lượng không?
Gi i thích.ả
HS: Th c hi n yêu c u c a gvự ệ ầ ủ
GV: Trình bày v cề ường đ âm và m cộ ứ
cường đ âm.ộ
GV: D a vào đ nh nghĩa ự ị → I có đ n v làơ ị
gì?
- Fechner và Weber phát hi n:ệ
- Âm có cường đ I = 100Iộ 0 ch “nghe toỉ
g p đôi” âm có cấ ường đ Iộ 0
+ Âm có cường đ I = 1000Iộ 0 ch “ngheỉ
to g p ba” âm có cấ ường đ Iộ 0
- Ta th y ấ
- Chú ý: L y Iấ 0 là âm chu n có t n sẩ ầ ố
1000Hz và có cường đ Iộ 0 = 10-12 W/m2
chung cho m i âm có t n s khác nhau.ọ ầ ố
GV: Thông báo v các t n s âm c a âmề ầ ố ủ
cho m t nh c c phát ra.ộ ạ ụ
GV: Yêu c u hs quan sát ph c a m tầ ổ ủ ộ
m t âm do các nh c c khác nhau phátộ ạ ụ
ra, hình 10.6 ta có nh n xét gì?ậ
→ Đ th dao đ ng c a cùng m t nh cồ ị ộ ủ ộ ạ
âm do các nh c c phát ra thì hoàn toànạ ụ
tr ng v t lí quan tr ng nh t c a âm.ư ậ ọ ấ ủ
2/ C ườ ng đ âm và m c c ộ ứ ườ ng
đ âm ộ
a C ườ ng đ âm ộ (I)
- Đ nh nghĩa: (Sgk)ị
- I (W/m2)
b M c c ứ ườ ng đ âm ộ (L)
- Đ i lạ ượng
0
lgI
L I
= g i là m c cọ ứ ườ ng
đ âm c a âm I (so v i âm Iộ ủ ớ 0)
- Ý nghĩa: Cho bi t âm I nghe toế
g p bao nhiêu l n âm Iấ ầ 0
- Đ n v : Ben (B)ơ ị
- Th c t , ngự ế ười ta thường dùng đ n vơ ị đêxiben (dB)
1 1
10
0
( ) 10lgI
L dB
I
=
I0 = 10-12 W/m2
3/ Âm c b n và ho âm ơ ả ạ
- Khi m t nh c c phát ra âm có t n sộ ạ ụ ầ ố
Trang 7khác nhau → Đ c tr ng v t lí th ba c aặ ư ậ ứ ủ
âm là gì?
HS: Quan sát và th c hi n yêu c u c aự ệ ầ ủ
gv
GV: Khái quát v n đấ ề
HS: Ghi nhớ
f0 thì cũng đ ng th i phát ra m t lo t âmồ ờ ộ ạ
có t n s 2fầ ố 0, 3f0, 4f0 … có cường độ khác nhau
+ Âm có t n s fầ ố 0 g i là ọ âm c b n ơ ả hay
ho âm th nh t ạ ứ ấ
+ Các âm có t n s 2fầ ố 0, 3f0, 4f0 … g i làọ các ho âm th hai, th ba, th t ạ ứ ứ ứ ư
- T ng h p đ th c a t t c các ho âmổ ợ ồ ị ủ ấ ả ạ
ta đượ đ th dao đ ng c ồ ị ộ c a nh c âm đó.ủ ạ
3 C ng c ủ ố
GV: H th ng n i dung bài gi ng theo câu h i trong sách giáo khoa.ệ ố ộ ả ỏ
- Phân bi t đệ ượ ự ốc s gi ng và khác nhau c b n c a sóng h âm và siêu âm.ơ ả ủ ạ
- Công th c tính cứ ường đ âm và m c cộ ứ ường đ âm và đ n v c a chúng.ộ ơ ị ủ
HS : L ng nghe và lĩnh h i ki n th c.ắ ộ ế ứ
4 H ướ ng d n h c bài nhà ẫ ọ ở
GV : H c bài theo câu h i trong sách giáo khoa, h c bài theo ph n ghi nh Làmọ ỏ ọ ầ ớ bài t p v các đ c tr ng sinh lí c a âm Đ c trậ ề ặ ư ủ ọ ước bài đ c tr ng v t lí c a âm.ặ ư ậ ủ
(Chú ý ôn t p ch ậ ươ ng I và II chu n b ki m tra 1 ti t ẩ ị ể ế )
HS: L ng nghe và nh n nhi m v h c t p.ắ ậ ệ ụ ọ ậ