Nghiên cứu mối quan hệ giữa vận tải ẩm và mưa ở miền trung việt nam trong các tháng mùa thu

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI KHOA KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN ---o0o--- SINH VIÊN: HOÀNG THỊ THÚY VÂN NGHIÊN CỨU MỐI QUAN HỆ GIỮA VẬN TẢI ẨM VÀ MƯA Ở MIỀN TRUNG VIỆT NAM TRON

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

KHOA KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN

-o0o -

SINH VIÊN: HOÀNG THỊ THÚY VÂN

NGHIÊN CỨU MỐI QUAN HỆ GIỮA VẬN TẢI ẨM VÀ MƯA Ở MIỀN TRUNG VIỆT NAM TRONG CÁC THÁNG

MÙA THU

Hà Nội - 2015

-o0o -

SINH VIÊN: HOÀNG THỊ THÚY VÂN

NGHIÊN CỨU MỐI QUAN HỆ GIỮA VẬN TẢI ẨM VÀ MƯA Ở MIỀN TRUNG VIỆT NAM TRONG CÁC THÁNG

MÙA THU

Chuyên ngành : Khí tượng học

Mã ngành : D440221

NGƯỜI HƯỚNG DẪN: ThS VŨ VĂN THĂNG

Hà Nội - 2015

Khóa luận tốt nghiệp Khoa Khí tượng Thủy văn

1

LỜI CẢM ƠN

Thực tế cho thấy rằng bất cứ một thành công nào đều được tạo ra không chỉ dựa trên sự nỗ lực của bản thân mà còn gắn liền với sự động viên, giúp đỡ từ người khác

dù ít hay nhiều, dù gián tiếp hay trực tiếp

Với một sự tri ân và lòng biết ơn sâu sắc nhất, em xin gửi đến quý Thầy Cô khoa Khí tượng Thủy văn – Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội đã dồn hết tâm huyết của mình để truyền đạt tri thức cho chúng em, tạo điều kiện tốt nhất cho chúng em để hoàn thành bài khóa luận này

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới Thạc sĩ Vũ Văn Thăng, công tác tại Trung tâm nghiên cứu Khí tượng – Khí hậu, Viện khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu, người thầy đã trực tiếp hướng dẫn, tận tình chỉ bảo, định hướng đề tài cũng như tạo mọi điều kiện thuận lợi cho em trong suốt quá trình làm khóa luận

Và lời cảm ơn em cũng xin được gửi tới các anh chị công tác tại Viện khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu đã rất tận tình giúp đỡ và tạo mọi điều kiện cho em trong việc tìm hiểu đề tài, anh chị đã luôn chia sẻ những hiểu biết, cho những lời khuyên thật hữu ích để em hoàn thiện bài khóa luận được tốt hơn

Nhận được nhiều sự giúp đỡ thế nhưng do chỉ là bước đầu trong việc đi vào thực

tế, nghiên cứu vấn đề, kiến thức em còn hạn chế và còn nhiều bỡ ngỡ Do vậy không thể tránh khỏi những thiếu sót là điều chắc chắn, em rất mong nhận được những ý kiến đóng góp quý báu của quý Thầy Cô và các bạn để khóa luận được hoàn thiện hơn

Sau cùng, em xin kính chúc quý Thầy Cô trong khoa Khí tượng Thủy văn và Thầy Vũ Văn Thăng cùng anh chị trong viện Khoa học Khí tượng Thủy Văn và Biến đổi khí hậu thật dồi dào sức khỏe và luôn đạt những thành công trong sự nghiệp của mình

Trân trọng cảm ơn !

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN 1

MỤC LỤC 2

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT 3

DANH MỤC HÌNH VẼ, BẢNG BIỂU 4

MỞ ĐẦU 6

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN MỘT SỐ CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN VẬN TẢI ẨM VÀ MƯA MÙA THU Ở MIỀN TRUNG VIỆT NAM 7

1.1 Các nghiên cứu ngoài nước về vận tải ẩm 7

1.2 Các nghiên cứu trong nước về vận tải ẩm và mưa 14

1.3 Các phương pháp tính VTA 20

1.4 Một số nhận xét chương 1 21

CHƯƠNG 2: SỐ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 23

2.1 Cơ sở số liệu 23

2.2 Phương pháp tính vận tải ẩm áp dụng trong khóa luận 24

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 26

3.1 Phân bố mưa theo không gian và thời gian ở miền Trung Việt Nam 26

3.2 Phân bố lượng mưa các tháng mùa thu khu vực miền Trung Việt Nam và vai trò của vận tải ẩm 31

3.2.1 Phân bố mưa trung bình toàn mùa thu ở miền Trung Việt Nam 31

3.2.2 Phân bố lượng mưa tháng IX ở miền Trung Việt Nam 34

3.2.3 Phân bố lượng mưa tháng X ở miền Trung Việt Nam 36

3.2.4 Phân bố lượng mưa tháng XI ở miền Trung Việt Nam 39

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 42

TÀI LIỆU THAM KHẢO 44

Khóa luận tốt nghiệp Khoa Khí tượng Thủy văn

3

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

VTA Vận tải ẩm

ECMWF European Centre for Medium-Range Weather Forecast -

Trung tâm Dự báo hạn vừa châu Âu NCEP National Centers for Environmental Prediction - Trung tâm

Dự báo môi trường Quốc gia NCAR National Center for Atmospheric Research - Trung tâm

Quốc gia nghiên cứu khí quyển của Hoa Kỳ NASA National Aeronautics and Space Administration - Cơ quan

Hàng không và Vũ trụ Mỹ DAO Data Assimilation Office – Cơ quan đồng hóa dữ liệu

CFSR Climate Forecast System Reanalysis – Những phân tích lại

hệ thống dự báo khí hậu APHRODITE

Asian Precipitation Highly Resolved Observational Data Integration Towards Evaluation – Số liệu tái phân tích giáng thủy độ phân giải cao

DANH MỤC HÌNH VẼ, BẢNG BIỂU

Hình 1.1 Quan hệ giữa thông lượng ẩm qua đường biên phía Nam và mưa qua xích đạo với mưa trên khu vực phía Tây bờ biển Ấn Độ 9 Hình 1.2 Vận tải ẩm trung bình 1948-2005 trong (từ hậu 1-IV đến hậu 3-V) thời kỳ gió mùa bắt đầu (trái) và các (từ hậu 5-V đến hậu 2-VII) sau thời kỳ gió mùa mùa

hè Biển Đông hoạt động 13 Hình 1.3 Tổng vận tải ẩm trung bình nhiều năm 1971 – 2000 đối với các tháng mùa

hè 15 Hình 2.1Độ cao địa hình và vị trí của 13 trạm ven biển miền Trung Việt Nam 24 Bảng 3.1 Biến trình mưa năm trên 3 trạm khu vực Miền Trung Việt Nam 27 Hình 3.2 Lượng mưa trung bình các tháng trong năm trong giai đoạn 1980 -2007 trên 13 trạm ven biển miền Trung Việt Nam 29 Hình 3.3 Lượng mưa tháng cực đại trong năm trong giai đoạn 1980 -2007 trên 13 trạm ven biển miền Trung Việt Nam 30 Hình 3.4 Sự phân bố lượng mưa trung bình mùa thu trên khu vực miền Trung Việt Nam giai đoạn 1980 – 2007 từ số liệu APHRODITE 31 Hình 3.5 Vector gió và tốc độ gió trung bình mùa thu thời kỳ 1980 – 2007 a) mực 10m; b) mực 850 hPa (phải) từ số liệu CFRS 32 Hình 3.6 Vector và tổng vận tải ẩm trung bình mùa thu thời kỳ 1980 – 2007 33 Hình 3.7 Lượng mưa tháng IX ở miền Trung Việt Nam thời kỳ 1980 -2007 từ số liệu APHRODITE 34 Hình 3.8 Vector gió và tốc độ gió (m/s) tháng IX thời kỳ 1980 – 2007 a) mực 10m; b) mực 850 hPa từ số liệu CFRS 35 Hình 3.9 Vector và tổng vận tải ẩm tháng IX thời kỳ 1980 – 2007 36 Hình 3.10 Lượng mưa tháng X ở miền Trung Việt Nam thời kỳ 1980 -2007 từ số liệu APHRODITE 37

Khóa luận tốt nghiệp Khoa Khí tượng Thủy văn

5

Hình 3.11 Vector gió và tốc độ gió (m/s) tháng X thời kỳ 1980 – 2007 a) mực 10m; b) mực 850 hPa từ số liệu CFRS 37 Hình 3.12 Vector và tổng vận tải ẩm tháng X thời kỳ 1980 – 2007 38 Hình 3.13 Lượng mưa tháng XI ở miền Trung Việt Nam thời kỳ 1980 -2007 từ số liệu APHRODITE 39 Hình 3.14 Vector gió và tốc độ gió (m/s) tháng XI thời kỳ 1980 – 2007 a) mực 10m; b) mực 850 hPa từ số liệu CFRS 40 Hình 3.15 Vector và tổng vận tải ẩm tháng XI thời kỳ 1980 – 2007 41

MỞ ĐẦU

Việt Nam nằm trong khu vực gió mùa châu Á, khí hậu Việt Nam chịu ảnh hưởng mạnh của hoàn lưu gió mùa, có chế độ mưa theo mùa liên quan mật thiết với sự phân

bố và quá trình vận tải ẩm

Chế độ mưa ở nước ta chịu sự chi phối bởi hoàn lưu gió mùa và những nhiễu động khí quyển, các dòng thăng cưỡng bức do địa hình Ở miền Bắc và miền Nam Việt Nam mưa nhiều vào các tháng mùa hè (tháng VI, tháng VII, tháng VIII) gắn liền với thời kỳ hoạt động mạnh của gió mùa mùa hè Riêng ở ven biển miền Trung lượng mưa tập trung chủ yếu vào mùa thu (tháng IX, tháng X và tháng XI) và bị chi phối nhiều bởi mùa gió mùa Đông Bắc (Phạm Ngọc Toàn, Phan Tất Đắc 1993)

Do vậy em lựa chọn đề tài “Nghiên cứu mối quan hệ giữa vận tải ẩm và mưa ở miền Trung Việt Nam trong các tháng mùa thu” với mục đích tìm hiểu sự phân bố không gian và thời gian của mưa miền Trung Việt Nam đồng thời chỉ ra nguồn ẩm cung cấp chính cho mưa trong các tháng mùa thu ở miền Trung Việt Nam và phần nào lý giải cơ chế gây mưa trong các tháng đó trên khu vực nghiên cứu nhằm góp phần tăng cường kiến thức chung về khí hậu nước ta, cùng các thông tin vận tải ẩm

và các thông tin khác để phục vụ dự báo khí hậu, đặc biệt cho công tác dự báo mưa Các nội dung trong bài khóa luận này ngoài phần mở đầu và tài liệu tham khảo gồm 3 chương:

Chương 1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Chương 2 Số liệu và phương pháp nghiên cứu

Chương 3 Kết quả nghiên cứu