Khái quát về Đại lý làm thủ tục Hải Quan

Theo Điều 1 Nghị định 79/2005/NĐ – CP của Chính phủ ngày 16 tháng 6năm 2005, quy định về điều kiện đăng ký và hoạt động của đại lý làm thủ tục hảiquan thì Đại lý làm thủ tục hải quan dướ

Chương 1: Khái quát về Đại lý làm thủ tục Hải Quan.

1 Khái niệm về Đại lý làm thủ tục Hải Quan:

1.1 Khái niệm:

Trong điều kiện kinh tế thị trường, các hoạt động thương mại phát triểnphong phú, đa dạng và đan xen lẫn nhau Việc một thương nhân, chỉ bằng nănglực của mình, thực hiện tất cả các công đoạn của quá trình giao lưu thương mạingày càng trở nên hãn hữu Các thương nhân có thể tự mình thực hiện tất cả cáccông việc trên nhưng do không có năng lực chuyên môn mà việc tự tiến hànhcác hoạt động phụ trợ làm phát sinh nhiều chi phí cho họ Để giảm chi phí sảnxuất, các thương nhân này có nhu cầu sử dụng những dịch vụ khác nhau, vì vậydịch vụ Logistics ra đời và càng ngày càng khẳng định được vai trò quan trọngcủa mình trong lưu thông hàng hóa Dịch vụ này là một hoạt động thương mại

có nội dung rất đa dạng bao gồm các công việc như nhận hàng từ người gửi để

tổ chức việc vận chuyển, đóng gói bao bì, ghi kí mã hiệu, làm thủ tục hải quan,làm thủ tục gửi giữ hàng hóa …[1]

Là một nội dung trong chuỗi dịch vụ Logistics, Đại lý làm thủ tục Hảiquan là một loại hình dịch vụ tuy rất mới mẻ nhưng cũng đóng vai trò rất quantrọng đối với các doanh nghiệp, ngành Hải Quan nói riêng và với nền kinh tế nóichung

Đối với nhiều quốc gia cũng như với Việt Nam thì Đại lý làm thủ tục hảiquan là một bộ phận quan trọng không thể thiếu trong quá trình làm thủ tục HảiQuan, nó chính là cầu nối giữa cơ quan Hải Quan và Doanh nghiệp Khi Đại lýlàm thủ tục hải quan hoạt động một cách chuyên nghiệp sẽ giúp cho cơ quan HảiQuan nâng cao được hiệu quả quản lý đồng thời giúp cho các doanh nghiệpthông quan nhanh hành hóa.Vậy Đại lý làm thủ tục hải quan là gì, vì sao nó cótác dụng to lớn như vậy đối với ngành Hải Quan nói riêng và đối với nền Kinh

tế nói chung Pháp luật đã quy định khá cụ thể về hoạt động của loại đại lý này:

Theo Điều 1 Nghị định 79/2005/NĐ – CP của Chính phủ ngày 16 tháng 6

năm 2005, quy định về điều kiện đăng ký và hoạt động của đại lý làm thủ tục hảiquan thì Đại lý làm thủ tục hải quan (dưới đây gọi tắt là đại lý hải quan) làthương nhân thay mặt người có hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu (dưới đây gọi tắt

là chủ hàng) thực hiện trách nhiệm của người khai hải quan và thực hiện cáccông việc khác về thủ tục hải quan theo thỏa thuận trong hợp đồng

Theo quy định này thì Đại lý Hải Quan sẽ đứng ra thay mặt từng DNXNKthuê mình để làm dịch vụ thủ tục Hải Quan một cách nhanh chóng, thuận lợi vớiđiều kiện đáp ứng đủ nhu cầu theo quy định về XNK hàng hóa Với sự thay mặtcủa đại lý này thì cơ quan Hải Quan sẽ rút ngắn được thời gian trong việc tìmhiểu thông tin của từng lô hàng, từng doanh nghiệp làm thủ tục thông qua vai tròbảo lãnh của Đại lý Hải Quan, giảm sai sót tiến tới phương pháp quản lý mớitheo thủ tục Hải Quan điện tử, phù hợp với chuẩn mực quốc tế Trong trườnghợp nếu có sai sót xảy ra thì cơ quan quản lý Nhà nước chỉ cần xử lý Doanhnghiệp làm đại lý hải quan thay cho DNXNK Chính vì thế, đại lý hải quan được

ví như “cánh tay nối dài” của cơ quan Hải Quan

Các quy định của Pháp luật cũng đã quy định rõ đại lý hải quan nhândanh mình để khai, ký tên và đóng dấu trên tờ khai hải quan và chịu trách nhiệmtrước pháp luật nếu khai không đúng những thông tin và chứng từ liên quan dochủ hàng cung cấp Như vậy, đại lý hải quan phải thấy rõ trách nhiệm và nghĩa

vụ của mình để làm tốt công việc đã được chủ hàng ký hợp đồng, qua đó tạođược uy tín và thương hiệu cho mình, thu hút được khách hàng, đối với chủhàng thì cũng yên tâm khi ký hợp đồng với đại lý hải quan, từ đó có thể giảmthời gian thông quan và giảm thiểu chi phí

1.2 Các đặc trưng cơ bản của đại lý hải quan:

Dưới giác độ là một hoạt động thương mại, đại lý hải quan có những đặcđiểm sau:

- Thứ nhất, về chủ thể đại lý hải quan là hoạt động thương mại phát sinh

giữa người có hàng hóa XNK (chủ hàng) và bên đại lý hải quan

Theo điều 1, điều 2 Nghị định 79/2005/NĐ – CP, đại lý hải quan làthương nhân Điều 6 Luật Thương mại quy định: “Thương nhân bao gồm tổchức kinh tế được thành lập hợp pháp, cá nhân hoạt động thương mại một cáchđộc lập, thường xuyên và có đăng ký kinh doanh” Đại lý hải quan muốn đi vàohoạt động phải đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật, điều 7, mục 1,chương 1, Luật Thương mại quy định nghĩa vụ đăng ký kinh doanh của thươngnhân: Thuơng nhân có nghĩa vụ đăng ký kinh doanh theo quy định của phápluật Trường hợp chưa đăng ký kinh doanh, thương nhân vẫn phải chịu tráchnhiệm về mọi hoạt động của mình theo quy định của Luật thương mại và quyđịnh khác của pháp luật.

Trong trường hợp này, đại lý hải quan có thể tồn tại dưới hình thức doanhnghiệp, hộ kinh doanh miễn là đáp ứng đầy đủ các điều kiện về mặt chủ thể dopháp luật quy định tại điều 2 Nghị định 79/2005/NĐ – CP bao gồm các quy định

về ngành nghề kinh doanh, nhân viên đại lý và điều kiện nối mạng máy tính

Chủ hàng là bên có hàng hóa XNK có nhu cầu thuê đại lý hải quan thựchiện việc khai thuê hải quan và một số công việc liên quan đến thủ tục hải quantheo hợp đồng Việc thực hiện này phải thông qua hợp đồng giữa doanh nghiệp

và bên đại lý Nghĩa vụ của các doanh nghiệp này không những phải cung cấpcho đại lý hải quan đầy đủ, chính xác các chứng từ, thông tin cần thiết cho việclàm thủ tục hải quan của lô XNK mà còn phải chịu trách nhiệm trước pháp luậtđối với trường hợp cung cấp không chính xác, không đầy đủ các thông tin, cácchứng từ liên quan đến lô hàng, cung cấp các chứng từ không hợp pháp, hợp lệcho đại lý hải quan dẫn đến hành vi vi phạm pháp luật

- Thứ hai, đại lý hải quan mang đậm đặc trưng của một hình thức đại lý

cung ứng dịch vụ

Sự khác biệt của đại lý hải quan với việc ủy quyền cho các DN giao

XNK ủy quyền làm thủ tục hải quan chỉ căn cứ vào văn bản uỷ quyền, mà không

ký tên đóng dấu trên tờ khai, do vậy không chịu trách nhiệm khi xảy ra sai sót viphạm Thì đại lý hải quan lại nhân danh mình để khai, ký tên và đóng dấu trên tờkhai hải quan và chịu trách nhiệm trước pháp luật nếu khai không đúng nhữngthông tin và chứng từ liên quan do chủ hàng cung cấp Điều này đã thể hiện rõđặc trưng của đại lý hải quan là một Đại lý thương mại hoạt động trên nguyêntắc đại diện, chịu trách nhiệm trước pháp luật trong phạm vi được ủyquyền.Chính vì vậy mà Đại lý Hải Quan càng có trách nhiệm cao hơn đối vớichủ hàng và cả đối với bản thân đại lý

Đồng thời, theo quy định của pháp luật, đại lý hải quan cũng là người khaihải quan, do vậy cũng phải tuân theo quy định về quyền và nghĩa vụ của ngườikhai theo quy định của pháp luật Cụ thể theo điều 23, chương 1, Luật Hải quan

năm 2001 quy định về quyền và nghĩa vụ của người khai hải quan thì người khai

hải quan có nghĩa vụ: Khai hải quan và thực hiện đúng quy định tại khoản 1,điều 16, các điều 18, 20, 68 của Luật này; đồng thời

chịu trách nhiệm trước pháp luật về sự xác thực của nội dung đã khai và cácchứng từ đã nộp, xuất trình…

- Thứ ba, hoạt động đại lý hải quan phát sinh trên cơ sở hợp đồng

Giống như hợp đồng ủy thác, xét về bản chất, hợp đồng đại lý thương mạicũng là một hợp đồng dịch vụ theo quy định tại điều 518 Bộ luật dân sự nên đốitượng của hợp đồng đại lý là công việc mua bán hàng hóa hoặc công việc cungứng dịch vụ của bên đại lý cho bên giao đai lý Các hoạt động đại lý hay ủy thácđều được thực hiện thông qua các thương nhân trung gian, những người nàybằng danh nghĩa của chính mình thực hiện việc mua bán hàng hóa, cung ứngdịch vụ cho người khác để hưởng thù lao

Hợp đồng bằng văn bản là hình thức cam kết bắt buộc cho các bên thamgia quan hệ đại lý hải quan Thông qua hợp đồng này mà các bên giao kết đượcquyền, nghĩa vụ và công việc phải làm của các bên trên cơ sở pháp luật

- Thứ tư, trong hoạt động đại lý hải quan, bên đại lý chịu sự giám sát,

quản lý trực tiếp từ cơ quan hải quan

Pháp luật và thực tiễn hoạt động quản lý đại lý hải quan ở các nước trên

thế giới cũng như tại nước ta cho thấy, cơ quan hải quan là đơn vị giám sát, quản

lý hoạt động của các đại lý làm thủ tục hải quan.Cơ quan hải quan quản lý hoạtđộng của các đại lý thông qua việc đăng ký đại lý làm thủ tục hải quan, cấp thẻnhân viên đại lý, tổ chức thi chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan nghiệp vụ khaihải quan Đồng thời đại lý hải quan cũng là đối tác của cơ quan hải quan nhằmgiúp hải quan quản hoạt động XNK tốt hơn, tránh gian lận thương mại…

2 Sự hình thành, phát triển của Đại lý Hải Quan và vai trò của nó trong

nền kinh tế.

2.1 Đại lý Hải Quan trên thế giới:

Ở rất nhiều nước trên thế giới, loại hình đại lý hải quan chuyên nghiệptrong hoạt động XNK đã rất phổ biến, đây là một khâu trong cả chuỗi dịch vụgiao nhận hàng hóa mà nhiều nước đã áp dụng rất hiệu quả Hiện nay, hầu nhưtại các nước phát triển trên thế giới thì 100% hàng hoá XNK đều được thôngquan điện tử, dựa trên các tiêu chí quản lý rủi ro có trên mạng Nhân viên Hảiquan kiểm tra các thông tin trên tờ khai, nếu chưa đủ hoặc phải thay đổi thìthông báo cho đại lý hoặc doanh nghiệp bổ sung, sửa đổi, sau khi kiểm tra hồ sơgiấy thì kiểm tra thực tế hàng hoá XNK Thủ tục hải quan đối với hàng hoá xuấtnhập khẩu (khai báo hải quan, phân tích xử lý thông tin, thông quan hàng hoá,tính thuế, nộp thuế, hoàn thuế ) đều được thực hiện qua hệ thống tự động hoáhải quan, hàng hoá xuất khẩu thông thường được kiểm tra tại kho hàng củadoanh nghiệp Chính vì thế hệ thống đại lý khai thuê hải quan của các nước trênthế giới cũng mang tính đặc thù, phát triển đa dạng và chuyên nghiệp Nhìnchung, đại lý làm thủ tục hải quan ở các nước có một số đặc điểm giống nhau là:

Thứ nhất, được luật quy định tương đối chặt chẽ Luật của Philipin quy

Tiết 1301 qui định người có quyền thực hiện khai báo hải quan là: Môi giới hảiquan được cấp phép đúng thể thức, thực hiện theo sự ủy quyền của người giữvận đơn , hoặc ; hay qui định trách nhiệm ký tờ khai hải quan của người đại lýtại Tiết 1305 [2] Luật Indonexia quy định người đại lý làm thủ tục hải quan đảmnhận việc khai hải quan thay mặt người nhập khẩu hay xuất khẩu nếu sai phạmthì áp dụng hình phạt như đối với người nhập khẩu hay xuất khẩu (Điều 107).Luật Trung Quốc quy định doanh nghiệp khai thuê hải quan đã có đăng ký hoạtđộng với hải quan và được chủ hàng ủy quyền làm các thủ tục khai báo và nộpthuế hải quan và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật giống như chủ hàng hóaxuất, nhập khẩu Theo Luật của Thái Lan, người khai thuê hải quan phải có tưcách pháp nhân với số vốn điều lệ tối thiểu là 1 triệu Bạt [3]

Thứ hai, có đủ những điều kiện cần thiết, đặc biệt là điều kiện về trình

độ nghiệp vụ của nhân viên làm đại lý với quy trình đào tạo và sát hạch bắtbuộc Luật Philipin quy định người được làm đại lý hải quan phải được học ởđại học xong 18 môn khoa học cơ bản về hải quan và thuế quan với kết quả tốt.Nếu có một môn học yếu sẽ phải thay ít nhất bằng một tháng thực hành Hoa

Kỳ quy định trong Bộ Quy tắc liên bang đòi hỏi cá nhân muốn được cấp phépkhai thuê hải quan phải là người không làm quan chức chính phủ, có tư cách đạođức tốt, qua sát hạch đạt điểm 75% trở lên về kiến thức hải quan, các quy định

về thủ tục, kế toán và thanh toán liên quan đến hoạt động xuất, nhập khẩu ỞCanada đòi hỏi qua sát hạch phải đạt ít nhất 60% điểm số trong cả hai bài kiểmtra điều kiện và bài thi viết chuyên môn.[3]

Thứ ba, đại lý hải quan phải có hệ thống sổ sách và tài liệu lưu trữ bắt

buộc rõ ràng, đúng quy định Luật Hoa Kỳ quy định, người khai thuê hải quanphải lưu giữ và sắp xếp chứng từ ngăn nắp, nguyên trạng Thời hạn lưu giữchứng từ ít nhất là 5 năm sau ngày làm thủ tục cho hàng hóa

Đại lý làm thủ tục hải quan chủ yếu thực hiện các công việc về khai hảiquan, việc nộp thuế thuộc trách nhiệm của chủ hàng Trường hợp chủ hàng nhờ

đại lý nộp thay thì đại lý sẽ làm thủ tục nộp thay Khi làm thủ tục hải quan, cácnhân viên của công ty khai thuê nhập đầy đủ dữ liệu về lô hàng xuất khẩu nhậpkhẩu do doanh nghiệp xuất khẩu, nhập khẩu cung cấp trên tờ khai hải quan sau

đó chuyển đến cơ quan hải quan thông qua hệ thống tự động hoá

Điển hình cho hình thức làm việc này là các Đại lý Hải Quan Hàn Quốc.Mục tiêu phát triển hiện nay của Hải quan Hàn quốc là trở thành cơ quan Hảiquan tiên tiến trên thế giới, đóng góp tích cực cho sự phát triển kinh tế thịnhvượng của Hàn quốc Chính vì thế, thủ tục hải quan của Hàn Quốc được đánhgia là rất tiên tiến và đơn giản cho nên hệ thống Đại lý Hải Quan Hàn Quốccũng phát triển theo như một lẽ tất nhiên

2.2 Sự hình thành và phát triển của Đại lý Hải Quan ở Việt Nam:

Ở Việt Nam, hoạt động dịch vụ đại lý hải quan đã được hình thành và tồntại từ năm 1999 dưới hình thức là chủ hàng tự khai và ủy quyền cho người kháckhai hải quan và giao nhận hàng hóa XNK Nhưng trên thực tế hình thức đại lýkhai hải quan còn rất manh mún, việc nộp hồ sơ cho hải quan chỉ tập trung vàocác cá nhân chuyên khai thuê mà dư luận gọi là "cò mồi" Sau một thời gian xâydựng soạn thảo, Nghị định số 79/2005/NĐ-CP ngày 16-6-2005 của Chính phủđược ban hành nhằm thiết lập một cơ sở pháp lý cụ thể để triển khai và quản lýhoạt động của các đại lý làm thủ tục hải quan chuyên nghiệp Được ví như cầunối giữa doanh nghiệp XNK và cơ quan Hải quan, đại lý làm thủ tục hải quan cómột vai trò quan trọng với các DNXNK và CQHQ, đặc biệt trong quá trìnhngành Hải quan đang đẩy nhanh hiện đại hóa tiến tới thông quan điện tử

Cùng với sự phát triển của nền kinh tế kéo theo gia tăng mạnh mẽ hàngnăm khối lượng và giá trị hàng XNK, nhu cầu làm thủ tục hải quan cho hànghoá ngày càng tăng lên Sự thay đổi cơ bản thủ tục, phương thức quản lý XNKtheo Luật Hải quan mới đang kéo theo những cơ chế mới lạ và khá phức tạptrong khai báo, nộp thuế hay kiểm hoá Chính vì vậy, hoạt động đại lý khai thuếhải quan diễn ra mạnh mẽ và ngày càng phát triển rộng rãi trên các tỉnh thành

trong cả nước để nhằm đáp ứng nhu cầu cấp thiết của doanh nghiệp cần khai hảiquan.

Từ thời điểm cuối năm 2005, đầu 2006, hàng loạt các văn phòng giaonhận kho vận có kinh doanh đại lý hải quan của nước ngoài đồng loạt nâng cấplên công ty Theo thống kê, tỷ lệ doanh nghiệp trong nước đăng ký kinh doanhngành nghề này cũng gia tăng mạnh mẽ

Bên cạnh đó, sau khi cải cách điều kiện thành lập Đai lý Hải Quan đểkhông còn mang nặng tính “xin – cho” như trước thì môi trường kinh doanh củaĐại lý Hải Quan ngày càng thông thoáng hơn, tạo điều kiện cho doanh nghiệphoạt động một cách trơn tru và hiệu quả hơn [6]Cụ thể, kinh doanh Đại lý Hảiquan được mở rộng tới đối tượng thương nhân và có đăng ký ngành nghề kinhdoanh Các quy định về đăng ký, chứng chỉ nghiệp vụ như hiện nay là đã "mởtối đa", tạo điều kiện rất thoáng cho họat động doanh nghiệp vì trước đó, nhiềukhi DN đã gặp vướng mắc do sự rải rác trong việc hội tụ các điều kiện mà cơchế quy định thiếu thực tế

doanh này, do thực tế là điều này cũng có lợi cho chính họ Trong lĩnh vực hảiquan thì vấn đề chống gian lận thương mại ngày càng khó khăn và phức tạp.Vấn đề nắm bắt thông tin, quản lý, phát hiện ngăn chặn, xử lý các hành vi gianlận của các doanh nghiệp XNK đối với các cơ quan hải quan là hết sức khókhăn bởi số lượng các doanh nghiệp tiến hành hoạt động XNK ngày càng lớn và

cơ chế ngày càng thoáng

Do đó, nếu quản lý thông qua các đầu mối là các tổ chức Đại lý Hảiquan thì sẽ giảm bớt rất nhiều khó khăn cho các cơ quan hải quan trong việc xácđịnh thông tin khai báo, điều tra, xử lý trách nhiệm của các bên nếu có gian lậnxảy ra

Tuy vậy, cho đến nay, các cơ quan hữu trách vẫn giữ quan điểm cho rằnghoạt động đại lý làm thủ tục hải quan vẫn là lĩnh vực kinh doanh đặc thù, và

"nhạy cảm" Vì thế, hiện nay là thời điểm thích hợp để "chuẩn hoá" hoạt động

kinh doanh đại lý hải quan bằng những cơ chế quản lý trực tiếp và chặt chẽ từngành hải quan

2.3 Vai trò của Đại lý Hải Quan trong nền kinh tế:

Chính vì sự cần thiết phải có một hệ thống dịch vụ đại lý hải quan chuyênnghiệp đóng góp cho sự phát triển của hoạt động thương mại, đại lý hải quan từkhi ra đời đã khẳng định được vai trò khá lớn của mình Sự tồn tại của đại lý hảiquan có vai trò quan trọng với các doanh nghiệp XNK và với cơ quan hải quan,

cụ thể như sau:

- Đối với các doanh nghiệp XNK

Thứ nhất, đại lý hải quan giúp cho các DNXNK thông quan nhanh

hàng hóa, tránh được những sai sót, vi phạm trong quy trình làm thủ tục hảiquan

Đại lý hải quan với những nhân viên chuyên nghiệp có hiểu biết sâu rộng

về hệ thống pháp luật, thành thạo trong công việc, sử dụng những thiết bị hiệnđại, có quan hệ tốt với cơ quan hải quan và được cơ quan hải quan tin tưởng do

họ thường xuyên làm việc với cơ quan hải quan sẽ giúp cho việc thông quankhông những nhanh chóng, chính xác mà còn tiết kiệm thời gian làm thủ tục,nhờ vậy hàng hóa được thông quan nhanh hơn đảm bảo tiến độ của quá trình sảnxuất, kinh doanh của các doanh nghiệp

Thứ hai, đại lý hải quan phát triển tạo điều kiện cho các doanh nghiệp

giảm chi phí đầu tư vào lưu thông qua việc tinh giản được bộ máy, tiết kiệm chiphí quản lý

Khi các doanh nghiệp thuê đại lý hải quan làm thủ tục thì sẽ không phảimất chi phí hình thành, vận hành bộ máy chuyên làm thủ tục hải quan Chi phínày tuơng đối lớn nhưng thường không hiệu quả vì hoạt động XNK của cácdoanh nghiệp là không thường xuyên và với kim ngạch thấp trong khi các doanhnghiệp này vẫn phải trả lương thường xuyên cho các nhân viên và các chi phí

Mặt khác, doanh nghiệp không phải bỏ chi phí vào đầu tư trang thiết bị ,phương tiện hiện đại phục vụ cho việc làm thủ tục hải quan Nhất là khi tiếnhành áp dụng khai báo hải quan điện tử đối với hàng hóa XNK thì chi phí nàylại càng tăng Qua đó, các doanh nghiệp có thể tiết kiệm đuợc chi phí đầu tưnhằm tăng cường năng lực cạnh tranh trên thị trường

công chức hải quan nên giảm được các chi phí mang tính tiêu cực

Qua việc thuê các Đại lý Hải quan, doanh nghiệp không phải tiếp xúc trựctiếp với các công chức hải quan do đó không có cơ hội xảy ra tình trạng côngchức hải quan sách nhiễu, vòi tiền doanh nghiệp (một hiện tượng vẫn đang tồntại mà Tổng cục hải quan đang tìm cách xóa bỏ)

Đối với cơ quan hải quan

- Thứ nhất, tránh tình trạng ùn tắc, tạo ra sự thông thoáng tại các địa

điểm làm thủ tục hải quan

Ở Việt Nam hiện nay có khoảng hơn 30.000 doanh nghiệp tham giaXNK, trong đó có khoảng 82% là doanh nghiệp vừa và nhỏ, hoạt động khôngthường xuyên và tự làm thủ tục hải quan[6] Do đó tình trạng ùn tắc tại các địađiểm làm thủ tục hải quan rất hay xảy ra

Từ khi Đại lý Hả quan ra đời và đi vào hoạt động, số lượng người làm thủtục giảm đi, mặt khác do tính chuyên nghiệp cao nên thủ tục hải quan đối vớihàng hóa XNK sẽ được thực hiện chính xác hơn, nhanh hơn giảm tình trạng ùntắc và tạo sự thông thoáng tại các địa điểm làm thủ tục

- Thứ hai, tạo điều kiện thuận lợi cho hiện đại hóa công tác quản lý hải

quan

Đồng thời với việc phát triển các Đại lý Hải quan thì số đầu mối mà cơquan hải quan phải quản lý giảm xuống, mặt khác các đầu mối này lại được đàotạo bài bản về làm thủ tục hải quan, được trang bị phương tiện hiện đại nên đãtạo điều kiện thuận lợi cho cơ quan hải quan tiến hành thực hiện nối mạng để

triển khai chương trình khai báo điện tử, thu thập thông tin, phân loại doanhnghiệp XNK và thực hiện kỹ thuật quản lý rủi ro trong kiêm tra, kiểm soát hảiquan.

- Thứ ba, giúp cho cơ quan hải quan tinh giản được bộ máy nhưng lại đạt

được hiệu quả quản lý cao, triển khai các chủ trương, chính sách một cáchnhanh chóng

Do hàng hóa được thông quan nhanh từ khi phát triển được các Đại lý làmhải quan nên năng suất làm việc của công chức hải quan cũng tăng lên Đặc biệtkhi áp dụng hệ thống khai hải quan điện tử thì Đại lý Hải quan là đầu mối quantrọng nhập dữ liệu với tính đầy đủ, chính xác cao nhất, từ đó giảm thiểu đượccông việc nhập dữ liệu của các công chức hải quan như hiện nay đang thực hiện,

vì thế chủ trương tinh giảm bộ máy nhà nước của cơ quan hải quan được thựchiện

Mặt khác, việc triển khai văn bản hay chính sách mới của hải quan vàothực tế cho các đầu mối cũng là thuận lợi hơn trước, trong nhiều trường hợpchính họ cũng phát hiện ra những nội dung bất hợp lý, không phù hợp với thực

tế để cơ quan hải quan nhanh chóng chỉnh sửa

- Thứ tư, Đại lý hải quan hỗ trợ cơ quan hải quan trong hoạt động ngăn

ngừa tiêu cực, buôn lậu gian lận thương mại và trồn thuế

Với việc phát triển các Đại lý Hải quan đã làm giảm mối quan hệ trực tiếpgiữa doanh nghiệp và công chức haỉ quan, nên đã góp phần ngăn hiện tuợngmột số công chức hải quan bị thái hóa, biến chất thông đồng, tiếp tay chodoanh nghiệp trốn thuế, gian lận thương mại

Từ sự phân tích trên có thể thấy đại lý hải quan đã đóng một vai trò kháquan trọng trong hoạt động của ngành Hải Quan Không chỉ mang lợi cho doanhnghiệp mà còn giúp cho hoạt động quản lý nhà nước của ngành Hải Quan thêmthuận lợi góp phần thúc đẩy nền kinh tế phát triển

3 Pháp luật về Đại lý Hải quan:

3.1 Khái quát pháp luật về đại lý hải quan:

Đại lý hải quan là một loại dịch vụ thương mại đặc biệt Cũng giống nhưcác thương mại dịch vụ khác, nó đều phải được vận hành trong một môi trườngpháp lý nhất định, cụ thể bao gồm: Môi trường pháp lý đầu vào (quy định điềukiện về đại lý hải quan, trình tự, thủ tục đăng ký kinh doanh đại lý hải quan);Môi trường pháp lý hoạt động (quy định quyền và nghĩa vụ pháp lý của đại lýhải quan); Môi trường pháp lý đầu ra (quy định việc chấm dứt sự tồn tại của đại

lý hải quan) Với cách thức tiếp cận vấn đề như vậy thì đại lý hải quan phải tồntại trong một môi trường pháp lý rộng lớn và chịu sự điều chỉnh của nhiều vănbản pháp luật khác nhau.[2]

Với sự phát triển ngày càng nhanh của các đại lý hải quan đồng thời vớivai trò ngày càng to lớn của đại lý hải quan trong nền kinh tế thì việc cần có một

hệ thống các qưy định pháp luật về đại lý này là một nhu cầu cấp thiết Hệ thốngpháp luật này không những phải đầy đủ chặt chẽ về các quy định hoạt động đại

lý mà còn phải thường xuyên đổi mới để đáp ứng với sự thay đổi nhanh chóngcủa thị trường

Tại Việt Nam, Đại lý hải quan tồn tại trong một môi trường pháp lý khárộng lớn và chịu sự điều chỉnh của nhiều loại văn bản pháp luật khác nhau, như

Bộ luật Dân sự 2005; Luật Doanh nghiệp2005; Luật Cạnh tranh 2004; Luật Phásản 2004; các Luật Thuế và một số văn bản pháp luật chuyên ngành qui địnhQui chế pháp lý hoạt động của Đại lý Hải quan

được sửa đổi, bổ sung năm 2005

quy định điều kiện đăng ký và hoạt động của đại lý hải quan

Ngày 05/09/2005, Bộ Tài chính cũng đã có thông tư số 73/2005/TT-BTChướng dẫn một số điều của nghị định 79/2005/NĐ-CP

Mới nhất đây là hướng dẫn 17511/BTC – TCHQ về việc hướng dẫn cụthể một số nội dung tại thông tư 73/2005/TT – BTC.

Như vậy, cơ bản thì đại lý hải quan đã có đủ cơ sở pháp lý để hoạt động Các văn bản pháp luật này quy định trên nhiều phương diện nhằm quản lý cácđại lý hải quan một cách sát xao và hiệu quả nhất, đồng thời cũng tạo một môitruờng pháp lý cởi mở nhất cho loại dịch vụ này, cụ thể là:

Các văn bản này quy định về điều kiện, trình tự, thủ tục đăng ký kinhdoanh Đại lý Hải quan

Theo quy định tại điều 7 Luật Doanh nghiệp 2005 thì đối với ngành nghề

mà pháp luật về đầu tư và pháp luật có liên quan quy định phải có điều kiện thìdoanh nghiệp chỉ được kinh doanh ngành nghề đó khi có đủ điều kiện theo quyđịnh

Tại Luật quản lý thuế năm 2007 có quy định tổ chức kinh doanh dịch vụlàm thủ tục vế thuế là doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ có điều kiện và Đại lýHải quan thực hiện quyền, nghĩa vụ của tổ chức kinh doanh dịch vụ làm thủ tục

về thuế khi làm thủ tục về thuế với hàng hóa XNK

Theo quy định tại điểm 35, mục II, phụ lục III ban hành kèm theo nghịđịnh số 59/2006/NĐ-CP ngày 12/06/2006 quy định chi tiểt Luật Thương Mại vềhàng hóa dịch vụ cấm kinh doanh, hạn chế kinh doanh và kinh doanh có điềukiện thì Đại lý Hải quan là dịch vụ kinh doanh có điều kiện, theo đó tại điểm d,khoản 1, điều 7 cũng có quy định nhân viên trực tiếp thực hiện kinh doanh cóđiều kiện phải đảm bảo các yêu cầu về trình độ nghiệp vụ, chuyên môn, kinhnghiệm nghề nghiệp và sức khỏe theo quy định của pháp luật

Điều 2 của nghị định 79/2005/NĐ-CP đã có quy định về điều kiện làm

Đại lý Hải quan

Tại điều 3 và điều 5 của nghị định 79/2005/NĐ-CP đã có quy định về điềukiện làm nhân viên Đại lý Hải quan và thẻ nhân viên làm thủ tục hải quan cùngvới các quy định về hồ sơ xin cấp thẻ

Như vậy song song với các điều kiện của Đại lý Hải quan là những điềukiện mang tính nhà nghề của các nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan – ngườitrực tiếp thực hiện hành vi làm thủ tục hải quan cho từng lô hàng XNK, đó làđiều kiện về bằng cấp, trình độ chuyên môn, năng lực pháp luật

Thứ hai: Quy định về quyền và nghĩa vụ pháp lý của Đại lý Hải quan

Với tư cách là người khai hải quan, Đại lý Hải quan có đầy đủ quyền và nghĩa

vụ của người khai hải quan được quy định tại điều 23 Luật Hải quan (được sửađổi, bổ sung tại khoản 14 Điều 1 Luật sửa đổi bổ sung một số điều của luật Hảiquan ngày 14/06/2005) quy định quyền và nghĩa vụ của người khai hải quan Ngoài ra trong nghị định 79/2005/NĐ-CP có quy định chi tiết hơn về hoạtđộng của các Đại lý Hải quan tại điều 8, chương II Và tại thông tư 73/2005/TT-BTC cũng quy định thêm về các hỗ trợ miễn phí của cơ quan hải quan đối vớiĐại lý Hải quan

Thứ ba: Quy định liên quan đến việc chấm dứt sự tồn tại của các Đại lý

Hải quan và thẻ nhân viên Đại lý

Việc chấm dứt sự tồn tại của Đại lý Hải quan cũng như các hoạt động dịch vụkhác, có thể giải thể hoặc phá sản theo quy định của pháp luật giải thể và phásản doanh nghiệp Tuy nhiên do đặc thù ngành nghề, việc chấm dứt sự tồn tạicủa các Đại lý Hải quan cũng được quy định tại điều 14, chương III nghị định79/2005/NĐ-CP quy định về xử lý vi phạm Trong đó có quy định cụ thể cáctrường hợp dừng hoạt động và tạm dừng hoạt động của các Đại lý Hải quan,đồng thời cũng quy định về các trường hợp cơ quan hải quan quyết định thu hồithẻ của nhân viên Đại lý Hải quan

Những năm vừa qua, qui trình Hải quan đã bắt đầu chuyển sang qui trìnhhiện đại, cụ thể là việc thực hiện thí điểm thủ tục hải quan điện tử được quy định

- Quyết định số 50/200/QĐ-BTC ban hành quy trình thực hiện thí điểmthủ tục hải quan điện tử đối với hàng hóa XNK Quyết định này đã cho thấynhững ứng dụng công nghệ thông tin phục vụ công tác làm thủ tụchải quan Tuynhiên vẫn cho thấy sự thủ công trong tác nghiệp của người khai hải quan cũngnhư công chức hải quan.

- Quyết định số 810/QĐ-BTC về kế hoạch cải cách phát triển và hiện đạihóa ngành hải quan giai đoạn 2004 – 2006

Những văn bản pháp luật trên là những cơ sở pháp lý giúp cho Đại lý Hảiquan có một một môi truờng hoạt động thuận lợi góp phần đẩy nhanh công táchiện đại hóa hải quan trong thời kỳ mới

3.2 Pháp luật về đại lý hải quan của một số nước trên thế giới:

Hoạt động Đại lý Hải quan ở các nước là một hoạt động khá phổ biến vàđược quản lý chặt chẽ Việc làm thủ tục hải quan cho hàng hóa XNK ở các nướcchủ yếu do các Đại lý Hải quan thực hiện, chỉ có một ít doanh nghiệp trực tiếp

tự minh đi làm Nhìn chung quy định về dịch vụ đại lý làm thủ tục hải quan ởcác nước cơ bản đều giống nhau ở một số nội dung như sau:

- Dịch vụ này đều được quy định trong luật;

- Dịch vụ này đều được cơ quan hải quan quản lý chặt chẽ;

- Các công ty làm dịch vụ này đều phải được phép của cơ quan hải quan

và phải có đội ngũ nhân viên làm dịch vụ đại lý làm thủ tục hải quan đã qua đàotạo;

- Công ty hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ đại lý làm thủ tục hải quanphải có một số vốn tối thiểu và phải có hệ thống sổ sách, chứng từ kế toán rõràng, đúng quy định;

- Các nhân viên làm dịch vụ đại lý làm thủ tục hải quan phải trải qua một

kỳ sát hạch về kiến thức Luật pháp hải quan, các luật liên quan, qui định và thủtục hải quan, các vấn đề vê thuế, giá tính thuế và tất cả các vấn đề khác liênquan đến hoạt động XNK

Đại lý Hải quan là một loại dịch vụ thương mại đặc biệt, cũng như cácthương mại dịch vụ khác đều được vân hành trong một môi trường pháp lý nhấtđịnh Các nước phát triển lớn trên thế giới hiện nay như Hoa Kỳ, Trung Quốc,Nhật Bản … đều có một hệ thống pháp luật cụ thể quy định cho loại dịch vụnày

- Tại Hoa Kỳ, Bộ quy tắc Liên bang quy định về đại lý làm thủ tục hải

quan (Code of Federal Regulations):

Tại điểm 111.11 phần 111 – Khai thuê hải quan đã quy định về các yêucầu cơ bản để được cấp giấy phép khai thuê hải quan như sau:

Đối với thể nhân: Để được cấp giấy phép khai thuê hải quan các thể nhân phải: + Là công dân của Hoa Kỳ kể từ ngày đệ đơn và không phải là quan chứcnhà nước hay người làm của Chính phủ;

+ Tuổi từ 21 trở lên kể từ ngày đệ đơn;

+ Phải có đạo đức tư cách tốt;

Trong thời hạn 03 năm tính đến ngày đệ đơn xin cấp phép khai thuê hảiquan phải trải qua đợt sát hạch bằng hình thức kiểm tra viết (đạt điểm 75% trởlên) để chứng minh mình có đầy đủ kiến thức về hải quan và các luật liên quan,các quy định và thủ tục, kế toán và thanh toán, và tất cả các vấn đề khác liênquan đến nhà xuất khẩu, nhà nhập khẩu

Đối với công ty khai thuê hải quan: Để đảm bảo giấy phép khai thuêhải quan được cấp đúng công ty khai thuê hải quan phải có ít nhất một thànhviên của công ty là người khai thuê hải quan

Đối với Hiệp hội: Để đảm bảo giấy phép khai thuê hải quan được cấpđúng cho Hiệp hội, với tư cách là Hiệp hội phải:

+ Được trao quyền theo các điều khoản của Hiệp hội để giao dịch với cáccông việc của hải quan như là tư cách của người khai thuê hải quan;

+ Có ít nhất một cán bộ là nguời khai thuê hải quan

Điểm 111.21 quy định về chứng từ giao dịch, điểm 111.23 quy định về thờihạn lưu giữ chứng từ ….[3]

- Tại Trung Quốc

Điều 09 Luật hải quan nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa quy định:Ngoài những quy định đối với hàng hóa, vật phẩm XNK có thể do chủ hàng tiếnhành làm các thủ tục khai báo, nộp thuê hải quan, cũng có thể là xí nghiệp khaithuê hải quan đã được đăng ký tại hải quan được chủ hàng ủy quyền tiến hànhlàm các thủ tục khai báo, nộp thuế hải quan;

Điều 10 Luật hải quan quy định: Xí nghiệp khai thuê hải quan được chủhàng hóa XNK ủy quyền, tiến hành làm thủ tục khai báo hải quan với danhnghĩa người được ủy quyền, phải nộp cho hải quan giấy ủy quyền do người ủyquyền kí và tuân thủ các quy định đối với người ủy quyền tại Luật này

Xí nghiệp khai thuê hải quan được chủ hàng hóa XNK ủy quyền, tiếnhành làm thủ tục khai báo hải quan với danh nghĩa người được ủy quyền phảichịu trách nhiệm trước pháp luật giống như chủ hàng hóa XNK; Hay điều 11quy đinh: Chủ hàng hóa XNK, xí nghiệp khai thuê hải quan làm tủ tục hải quannhất thiết phải đăng ký trước với hải quan theo quy định Nhân viên khai thuêhải quan nhất thiết phải có chứng nhận về tư cách của người khai thuê theo quyđịnh, những xí nghiệp chưa được dăng ký tại hải quan và những nhân viên chưa

có chứng nhận về tư cách khai thuê hải quan đều không được tiến hành khai báohải quan….[3]

- Tại Philippin:

Tiết 1301 Luậ hải quan philippin qui định người có quyền thực hiện khaibáo hải quan là: Môi giới hải quan được cấp giấy phép đúng thể thức, thực hiệntheo sự ủy quyền của người giữ vận tải đơn, hoặc…

Hay tại tiết 1305 qui định về người ký tờ khai hải quan: Cam đoan chịutrách nhiệm về mọi sai trái, người nhập khẩu, người nhận hàng hoặc người giữvận tải đơn, người thực hiện khai báo hoặc người thụ hưởng kết quả sự khai báo

đó ký dưới lời khai nếu là hàng hóa, người quản lý nếu là hàng cho các công ty,

hang hoặc Hiệp hội hoặc người đại lý hải quan có giấy phép được ủy quyền hợpthức để nhân danh một trong những người trên ký dưới tờ khai;

Tại tiết 3401 qui định: Tiêu chuẩn xin cấp chứng nhận làm dịch vụ đại lý hảiquan là: Mọi người xin cấp chứng nhận để làm dịch vụ đại lý hải quan phải trảiqua một cuộc sát hạch bằng hình thức thi viết Những người xin dự thi cấn cónhững tiêu chuẩn sau đây:

+ Là công dân Philippin, có tuổi từ 21 trở lên;

+ Tư cách đạo đức tốt;

+ Ít nhất đã hết hệ đại học bốn năm… Không cấp giấy chứng nhận hành nghềđại lý hải quan cho bất kỳ người nào đã bị kết án về tội danh suy đồi đạo đức.[3]

- Cộng hòa Inđônêsia:

Điều 29, khoản 02 Luật hải quan của Cộng hòa Inđônêsia qui định về khaibáo hải quan: Nếu người nhập khẩu hay người xuất khẩu không tự mình thựchiện việc khai báo hải quan thì có thể ủy quyền cho người đại lý làm thủ tục hảiquan làm thay;

Hay tại điều 31 qui định: Người đại lý hải quan như qui định tại khoản 02điều 29 chịu trách nhiệm nộp thuế nhập khẩu trong trường hợp không xác địnhđược người nhập khẩu;

Điều 49 qui định: Người nhập khẩu, người xuất khẩu, người kinh doanhkho tạm, người kinh doanh kho ngoại quan, công ty dịch vụ đại lý hải quan, haycông ty vận tải bắt buộc phải thực hiện việc lập sổ sách theo dõi, lưu giữ tất cảcác hồ sơ, chứng từ có liên quan đến việc nhập khẩu và xuất khẩu;[3]

Tóm lại:

Hiện nay, ngành Hải quan đã và đang đẩy mạnh thực hiện cải cách hànhchính, hiện đại hóa hải quan, trong đó mục tiêu đặt ra là đơn giản thủ tục hảiquan, tăng nhanh tốc độ lưu chuyển hàng hóa trong giao dịch ngoại thương,thông quan nhanh hàng hóa, giảm thiểu chi phí cho doanh nghiệp… Tuy nhiên

để thực hiện được mục tiêu này, ngoài việc hỗ trợ, phối hợp từ các cơ quan khác

của Nhà nước, nỗ lực tự thân của ngành Hải quan thì phải có sự tham gia đónggóp tích cực và không nhỏ từ phía người làm thủ tục hải quan.

Thực tế cho thấy, việc chậm trễ trong việc làm thủ tục hải quan, giảiphóng hàng hóa khỏi cửa khẩu có một phần lý do và nguyên nhân từ phía ngườilàm thủ tục hải quan, đó là: người khai hải quan còn kém hiểu biết về pháp luậthải quan, về chứng từ thuộc hồ sơ hải quan, thiếu tính chuyên nghiệp, lúng túngtrong các thao tác nghiệp vụ thủ tục hải quan…Vì vậy vai trò của Đại lý Hảiquan với tư cách là người làm thủ tục hải quan chuyên nghiệp sẽ góp phần tíchcực vào việc thực hiện mục tiêu cải cách hành chính hải quan

Chương 2: Những nội dung pháp lý cơ bản về đại lý hải quan

1 Chủ thể tham gia hoạt động Đại lý Hải quan:

1.1 Bên Đại lý:

Theo điều 1 và điều 2 của Nghị định 79/2005/NĐ – CP quy định về điều kiện

đăng ký và hoạt động của Đại lý Hải quan thì đại lý hải quan phải là thươngnhân và phải đáp ứng các điều kiện sau:

- Đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật

- Có ngành nghề kinh doanh dịch vụ giao nhận hàng hoá xuất nhập khẩuhoặc dịch vụ khai thuê hải quan ghi trong giấy chứng nhận đăng ký kinhdoanh

- Có ít nhất một nhân viên đại lý hải quan

- Đáp ứng điều kiện nối mạng máy tính với cơ quan hải quan để thực hiệnthủ tục hải quan điện tử tại các Cục hải quan tỉnh, thành phố (dưới đây gọitắt là cục hải quan tỉnh) đã thực hiện hải quan điện tử”

Theo quy định của Luật doanh nghiệp 2005, đối với ngành nghề kinhdoanh có điều kiện thì phải có điều kiện kinh doanh đặc biệt Doanh nghiệp vàngười đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm về việcthực hiện đúng điều kiện kinh doanh theo quy định Nếu doanh nghiệp tiến hànhkinh doanh mà không có đủ điều kiện thì người thành lập doanh nghiệp và ngườiđại diện theo pháp luật của doanh nghiệp phải liên đới chịu trách nhiệm trướcpháp luật về việc kinh doanh đó Như vậy, lĩnh vực dịch vụ làm thủ tục hải quanthuộc nhóm ngành kinh doanh có điều kiên nên điều kiện kinh doanh phải đảmbảo là:

- Một là, Đại lý Hải quan phải có ký quỹ để đảm bảo điều kiện thực hiện

chức năng khai hải quan thay mặt cho chủ hàng Khi thực hiện chức năng nàyĐại lý Hải quan phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính đối với hàng hoá XNK

Vì vậy số tiền ký quỹ để đảm bảo thực hiện nghĩa vụ của Đại lý Hải quan phải

dựa trên tiêu chí: tối thiểu bằng số tiền thuế được xác định dựa trên cơ sở số thuếphải nộp đối với hàng hoá XNK

- Hai là, Đại lý hải quan phải đáp ứng điều kiện cơ sở vật chất - kỹ thuật

cần thiết để đảm bảo thực hiện quy trình khai báo và làm thủ tục hải quan theoyêu cầu của cơ quan hải quan tại nơi đăng ký và làm thủ tục hải quan Trongđiều kiện tự do hoá thương mại và thực hiện các cam kết quốc tế về đơn giảnhoá và hài hoà hoá thủ tục hải quan, việc khai báo và làm thủ tục hải quan từngbước sẽ tiến dần đến việc thực hiện tự động hoá quy trình thủ tục hải quan, từkhâu đăng ký tờ khai hải quan, kiểm tra hải quan đến thông quan hàng hoá.Chonên việc đảm bảo cơ sở vật chất cho Đại lý là một điều kiện tối thiểu

- Ba là, phải có đội ngũ nhân lực cần thiết hội đủ điều kiện hành nghề trong

lĩnh vực khai báo và làm thủ tục hải quan theo quy định của cơ quan hải quan

Do đặc điểm hoạt động nghiệp vụ khai báo và làm thủ tục hải quan, người khaihải quan muốn thực thi tốt chính sách về hải quan phải nắm đầy đủ chuyên môn,nghiệp vụ, quy trình, thủ tục hải quan Vì vậy, đòi hỏi người khai hải quan phải

có kiến thức nghiệp vụ hải quan tổng hợp cần thiết để đảm bảo thực hiện tốtnghĩa vụ của mình Đây là một điều kiện tiên quyết đến việc chấp hành quyền vànghĩa vụ của người khai hải quan đối với đại lý hải quan

- Bốn là, phải có cam kết chấp hành tốt pháp luật hải quan và chịu sự quản

lý của cơ quan hải quan Việc chấp hành tốt chính sách về hải quan nhằm gópphần quan trọng trong việc thúc đẩy tiến trình cải cách hiện đại hoá, tự động hoáquy trình, thủ tục hải quan là đòi hỏi của cả cơ quan hải quan và chủ hàng đốivới Đại lý Hải quan Vì vậy, đánh giá việc chấp hành tốt pháp luật về hải quan là

để khẳng định sự tồn tại, vai trò của từng Đại lý Hải quan trong hệ thống Đại lýlàm thủ tục hải quan Đồng thời, quá trình hoạt động của Đại lý Hải quan phảichịu sự quản lý của cơ quan hải quan Khi thực hiện quyền và nghĩa vụ của mìnhnếu Đại lý Hải quan vi phạm pháp luật về hải quan thì ngoài việc phải bị xử lýtheo pháp luật, đền bù thiệt hại vật chất cho chủ hàng còn bị cấm hoạt động dịch

Ngoài ra do đại lý hải quan là một loại hình đặc biệt trong đó yêu cầu phải

có các nhân viên đại lý có trình độ Pháp luật cũng có quy định về điều kiện đểtrở thành nhân viên Đại lý Hải quan mà cụ thể là: Tại Điều 3 Nghị định 79/2005/

NĐ – CP đã quy định về điều kiện để trở thành đại lý hải quan.Nhân viên đại lýhải quan phải đáp ứng các điều kiện sau:

1 Là công dân Việt Nam

2 Có bằng từ trung cấp trở lên thuộc các ngành kinh tế, luật

3 Có chứng chỉ về nghiệp vụ khai hải quan.”

Về điều kiện có bằng trung cấp trở lên thuộc các ngành kinh tế, luật đượcThông tư 73/2005/TT – BTC Hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số79/2005/NĐ – CP hướng dẫn cụ thể là: Nhân viên đại lý hải quan phải có bằngtốt nghiệp chính quy của tất cả các trường trung cấp trở lên và chuyên ngành học

là các chuyên ngành về kinh tế và pháp luật Đối với nhân viên của các doanhnghiệp chuyên kinh doanh dịch vụ giao nhận, vận tải hàng hoá XNK, nếu đãtrực tiếp làm thủ tục hải quan ít nhất là 01 năm tính đến ngày thông tư này cóhiệu lực, có bằng tốt nghiệp chính quy của các trường trung cấp trở lên, nhưngkhông thuộc ngành học về kinh tế và pháp luật thì vẫn được coi là đủ điều kiện

Một số ý kiến cho rằng cần phải mở rộng điều kiện này hơn nữa cho nhânviên đại lý hải quan nhằm tăng số lượng đầu vào, đảm bảo đáp ứng nhu cầu thịtrường Có thể mở rộng điều kiện là bằng Đại học tại chức hoặc từ xa chochuyên ngành kinh tế, luật bởi vì việc công nhận bằng trung cấp mà không côngnhận bằng Đại học tại chức hay từ xa sẽ làm giảm thiểu rất nhiều người không

đủ điều kiện mặc dù vẫn đáp ứng đủ các tiêu chuẩn khác Đây là một sự lãng phílớn

- Đồng thời tại điều 4 Thông tư này cũng quy định các đối tượng khôngđược làm nhân viên Đại lý Hải quan:

1 Người thành niên bị hạn chế hoặc mất năng lực hành vi dân sự

2 Người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc đang phải chấp hànhhình phạt tù

3 Người đã bị xử lý hành chính về hành vi vi phạm pháp luật hải quan vàthuế trong phạm vi một (01) năm tính đến ngày nộp hồ sơ đề nghị cấp thẻ nhânviên đại lý hải quan.

4 Công chức, viên chức nhà nước đang tại chức

Đại lý hải quan đề nghị cấp thẻ nhân viên đại lý hải quan cho nhân viêncủa mình phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc kiểm tra, xác nhận cácđiều kiện quy định tại Điều này.”

Quy định này nhằm thắt chặt phạm vi đối tượng tham gia làm nhân viênĐại lý Hải quan, nói chung các quy định này cũng phù hợp với các quy định củacác văn bản pháp luật khác về điều kiện cơ bản để tham gia hoạt động trong mộtngành nghề đặc biệt như Đại lý Hải quan

Sau khi đủ các tiêu chuẩn được quy định tại các điều khoản trên thì cácđối tượng này được làm hồ sơ xin cấp thẻ nhân viên Đại lý Hải quan theo quiđịnh tại điều 5 và điều 6 Nghị định 79/2005/NĐ – CP

Khi nhân viên đã được cấp thẻ, doanh nghiệp của các nhân viên đó có ýđịnh hoat động dịch vụ này thì đăng ký theo quy định tại điều 7 Nghị định79/2005/NĐ – CP quy định về trình tự đăng ký hoạt động Đại lý Hải quan:

Đầu tiên, thương nhân phải đăng ký kinh doanh ngành nghề dịch vụ giaonhận HHXNK hoặc dịch vụ khai thuê hải quan theo quy định của Luật Doanhnghiệp Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh, thành phố sẽ căn cứ quy định của pháp luật

để cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh hoặc ghi bổ sung ngành nghề nàyvào giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh Trước khi triển khai hoạt động, đại lýhải quan phải nộp các chứng từ sau cho Cục Hải quan tỉnh, nơi đại lý hải quan

có trụ sở chính Trường hợp nơi đại lý hải quan có trụ sở chính không có CụcHải quan tỉnh thì nộp cho Cục Hải quan tỉnh có cửa khẩu nơi đại lý hải quan th-ường xuyên hoạt động, trong đó:

- Văn bản của đại lý hải quan thông báo đã đáp ứng đủ các điều kiện theoquy định của pháp luật và cam kết thực hiện đúng các điều kiện đó trong suốt

- Bản sao có công chứng giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh;

- Bản sao có công chứng chứng chỉ về nghiệp vụ khai hải quan của nhânviên đại lý hải quan;

- Mẫu chữ ký của nhân viên đại lý hải quan có thẩm quyền khai trên tờkhai hải quan

Thủ tục hoàn thành là lúc chủ thể Đại lý Hải quan ra đời, đi vào hoạt động

và chịu sự điều chỉnh trực tiếp của pháp luật Hải quan và các văn bản liên quankhác, trở thành một thành viên trong hệ thống Đại lý Hải quan hoạt động rộngkhắp trong cả nước.Các công việc của Đại lý Hải quan được quy định trong điều

a) Khai, ký tên, đóng dấu trên tờ khai hải quan;

b) Nộp và xuất trình bộ hồ sơ hải quan có liên quan đến lô hàng hoá xuấtkhẩu, nhập khẩu;

c) Xuất trình hàng hoá để cơ quan Hải quan kiểm tra

4 Thực hiện các công việc sau khi được uỷ quyền theo thoả thuận tronghợp đồng, gồm:

a) Nộp thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, các loại thuế khác, lệ phí và cáckhoản thu khác có liên quan đến hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu;

b) Đệ trình các khiếu nại, yêu cầu xét lại hay điều chỉnh các quyết địnhcủa cơ quan Hải quan liên quan đến hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu

5 Chịu trách nhiệm trước pháp luật trong trường hợp thực hiện khôngđúng những công việc được ủy quyền, khai không đúng những thông tin vàchứng từ liên quan do chủ hàng cung cấp.”

1.2 Bên giao Đại lý:

Bên giao đại lý ở đây chính là các doanh nghiệp XNK đóng vai trò là

chủ hàng thuê đại lý hải quan thực hiện nhiệm vụ khai hải quan Ở Việt Namchủ yếu tồn tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ (82% doanh nghiệp XNK ở ViệtNam là vừa và nhỏ, có kim ngạch XNK trung bình chỉ khoảng 1,7 triệu USDnăm 2003 và1,9 triệu USD năm 2004)[M], đồng thời hoạt động XNK lại khôngthường xuyên.[Mh] Chính vì vậy việc tham gia vào quan hệ dịch vụ với Đại lýHải quan là rất cần thiết trong việc giảm thiểu số lượng nhân viên thường trựcđược duy trì để thực hiện công việc khai hải quan mỗi khi có lô hàng XNK Mặtkhác, doanh nghiệp không phải bỏ chi phí vào đầu tư trang thiết bị, phương tiệnhiện đại phục vụ cho việc làm thủ tục hải quan Nhất là khi tiến hành áp dụngkhai báo hải quan điện tử thì chi phí này lại càng tăng cao Điều này dẫn đếnviệc tránh lãng phí cho doanh nghiệp, ấy vậy mà về mặt nhận thức, các doanhnghiệp này lại không có thói quen thuê nhân viên Đại lý thực hiện nhiệm vụkhai báo và làm thủ tục hải quan Với sự lo lắng về chất lượng dịch vụ và sựhoài nghi về thẩm quyền và trách nhiệm của Đại lý Hải quan không đảm bảonhu cầu của họ

Cùng với việc số lượng tờ khai và số lượng doanh nghiệp XNK cũng ngàycàng tăng với tốc độ tương ứng từ 537 nghìn tờ khai XK năm 2002 đến hơn 1triệu tờ khai XK năm 2006 Với tốc độ tăng trưởng kinh tế, đặc biệt là thươngmại quốc tế như hiện nay, cùng với những tác động sau khi Việt Nam gia nhậpWTO, kim ngạch XNK và khối lượng giao dịch trong các năm tới sẽ còn tiếptục tăng cao Vì vậy việc các doanh nghiệp tăng cường năng suất làm thủ tục hảiquan theo hướng nhanh chóng và thuận tiện là một việc làm rất cần thiết

hàng hóa XNKlàm thủ tục hảiquan (triệuUSD)

ngạch xuấtkhẩu (triệuUSD)

ngạchnhập khẩu(triệuUSD)

xuấtkhẩu (%)

nhậpkhẩu(%)

lý, là chủ hàng, thực hiện việc uỷ quyền cho bên Đại lý đứng tên làm thủ tục hảiquan thay

Quan hệ này là một quan hệ uỷ quyền, bên Đại lý Hải quan sẽ phải thựchiện các công việc mà bên doanh nghiệp yêu cầu và thoả thuận trong hợp đồng.Đồng thời bên Đại lý sẽ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về sự vi phạm màmình gây ra với bên doanh nghiệp

Bản thân các chủ hàng này là các doanh nghiệp XNK có công việc chủyếu hay ít nhiều liên quan đến xuất và nhập hàng hoá Việc làm thủ tục hải quancho các lô hàng XNK này có được thuận tiện và nhanh chóng hay không ảnhhưởng trực tiếp đến tiến độ làm việc của họ Chính vì vậy việc bằng cách nàyhay cách khác thông quan hàng hoá một cách sớm nhất là việc mà doanh nghiệpXNK quan tâm hàng đầu Khi tham gia mối quan hệ là chủ hàng với Đại lý Hảiquan thì các doanh nghiệp thực hiện một hợp đồng dịch vụ uỷ quyền với bênĐại lý Hải quan và cũng có đầy đủ các quyền và nghĩa vụ của bên ký hợp đồngnhư quyền yêu cầu thực hiện hợp đồng, quyền chấm dứt hợp đồng hay nghĩa vụcung cấp thông tin cho bên Đại lý… Trong quan hệ này, bên chủ hàng không

những được hưởng quyền và lợi ích trong việc được Đại lý thực hiện thay màcòn không phải chịu trách nhiệm pháp lý khi bên Đại lý có sự sai sót hay sự cốtrong quá trình hoạt động.

Tại điều 9 Nghị định 79/2005/NĐ – CP cũng quy định về trách nhiệmcủa chủ hàng như sau:

1 Ký hợp đồng với đại lý hải quan về phạm vi uỷ quyền, tráchnhiệm của mỗi bên

2 Cung cấp cho đại lý hải quan đầy đủ, chính xác các chứng từ,thông tin cần thiết cho việc làm thủ tục hải quan của lô hàng xuất khẩu, nhậpkhẩu

3 Chịu trách nhiệm trước pháp luật đối với trường hợp cung cấpkhông chính xác, không đầy đủ các thông tin, các chứng từ liên quan đến lôhàng, cung cấp các chứng từ không hợp pháp, hợp lệ cho đại lý hải quan dẫn đếnhành vi vi phạm pháp luật

Trong xu thế hiện nay thì việc các doanh nghiệp kinh doanh XNK thamgia mối quan hệ là chủ hàng với Đại lý ngày càng nhiều Chính vì vậy việc quyđịnh quyền và nghĩa vụ cho chủ hàng tham gia quan hệ này cũng là điều cầnthiết để tránh tranh chấp và gian lận

Ngoài ra thì hiện tại các doanh nghiệp với vai trò là chủ hàng này cũngyêu cầu ngành hải quan hỗ trợ thêm cho họ các thông tin về hồ sơ thông quancũng như các thông tin về công việc họ đã giao cho bên Đại lý làm nhằm quản

lý và theo dõi chặt chẽ và sát sao hơn

1.3 Bên thứ ba:

Bên thứ ba ở đây được hiểu là bên cơ quan hải quan Việc thực hiện dịch

vụ Đại lý Hải quan mang lại khá nhiều lợi ích cho cơ quan hải quan, chính vìvậy cơ quan hải quan tham gia mối quan hệ này với vai trò là bên thứ ba, làmviệc trực tiếp với bên Đại lý đồng thời làm việc gián tiếp với bên chủ hàng Mốiquan hệ này được thiết lập với sự thống nhất lớn, bên chủ hàng theo thông lệ

thực hiện nhiệm vụ khai báo và làm thủ tục hải quan Bên Đại lý phải chịu tráchnhiệm trước chủ hàng và cả với cơ quan hải quan về việc làm của mình, nhưngkhông có nghĩa là bên chủ hàng không có bất cứ trách nhiệm nào với bên hảiquan Chủ hàng phải chịu trách nhiệm khi không hợp đồng rõ ràng với bên Đại

lý hay thông đồng với bên Đại lý làm sai pháp luật đồng thời phải chịu tráchnhiệm với cả bên Đại lý khi vi phạm hợp đồng

Với sự quan tâm đặc biệt từ phía ngành hải quan đối với sự phát triển củacác Đại lý Hải quan, ngành hải quan, ngành hải quan cũng có những sự sắp xếpđội ngũ phụ trách đến mảng Đại lý Hải quan Cụ thể cơ cấu được bố trí như sau:

- Tổng Cục hải quan có 2 công chức phụ trách chính liên quan đến côngtác phát triển và cấp thẻ nhân viên Đại lý Hải quan

- Tại các Cục hải quan địa phương thì mỗi cục hải quan địa phương có bốtrí 1 đến 2 công chức phụ trách về mảng Đại lý Hải quan và phụ trách việc cấpphép cho các Đại lý Hải quan

Công tác đào tạo và cấp chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan được tiếnhành ngay sau khi nghị định 79/2005/NĐ – CP và Thông tư 73/2005/TT – BTC

có hiệu lực Công tác đào tạo được tiến hành tại 4 cơ sở:

Học viện Tài chính

Cao đẳng Tài chính Hải quan

Trung tâm đào tạo bồi dưỡng cán bộ Hải quan

Cao đẳng kinh tế Nguyễn Tất Thành

Công tác tổ chức thi cấp chứng chỉ trong năm 2005 – 2006 tiến hành được

Việc cấp thẻ nhân viên đại lý được triển khai thông qua các Cục Hải quanđịa phương và Tổng Cục Hải quan Cấp thẻ nhân viên đại lý hiện nay được cấpbởi Tổng cục hải quan do 1 chuyên viên của Vụ giám sát Quản lý phụ trách việccấp thẻ nhân viên đại lý.

Nghị định 79/2005/NĐ – CP cũng quy định rõ các quyền hạn và nghĩa

vụ của cơ quan hải quan mà cụ thể là tại Điều 10 về Kiểm tra, giám sát hoạtđộng đại lý hải quan: Cơ quan Hải quan kiểm tra, giám sát hoạt động và việcthực hiện các quy định tại Nghị định này của các đại lý hải quan.Điều 12 về hỗtrợ của cơ quan Hải quan đối với đại lý hải quan thì: Cơ quan Hải quan hỗ trợmiễn phí cho đại lý hải quan trong các lĩnh vực sau:

1 Hỗ trợ kỹ thuật trong việc kết nối mạng giữa đại lý hải quan với cơquan Hải quan

2 Tư vấn về thủ tục hải quan, thuế đối với hàng hoá xuất khẩu, nhậpkhẩu

3 Cập nhật các quy định mới của pháp luật về hải quan

4 Tập huấn, bồi dưỡng pháp luật về hải quan

Đồng thời bên hải quan còn có quyền khen thưởng hay tạm ngừng hoặcchấm dứt hoạt động của các Đại lý Hải quan vi phạm pháp luật theo quy định tạiĐiều 13, 14 Nghị định này.Đại lý hải quan có quá trình chấp hành tốt pháp luậthải quan thì được khen thưởng theo quy định của pháp luật.Về vấn đề xử lý viphạm, pháp luật cũng quy định rất cụ thể:

- Đối với đại lý hải quan thì Tổng cục Hải quan đề nghị Sở Kế hoạch vàĐầu tư tỉnh, thành phố quyết định dừng hoạt động của đại lý hải quan trong cáctrường hợp sau: Đại lý hải quan không đáp ứng các điều kiện quy định tại Điều

2 Nghị định này; Đại lý hải quan thông đồng với chủ hàng để vi phạm pháp luậthải quan; Đại lý hải quan tự ý thay đổi tên, địa chỉ không đúng quy định củapháp luật nhằm mục đích buôn lậu, gian lận thương mại, trốn thuế; Đại lý hảiquan đã tự chấm dứt hoạt động