Sức mạnh của Van hoa Đông Nam Á đến Việt Nam

Nghiên cứu đề tài “Sức mạnh mềm văn hóa trong thời đại toàn cầu hóa” sẽ giúp chúng ta hiểu thế nào là “sức mạnh mềm văn hóa” ,đồng thời chúng ta sẽ biết được sức mạnh mềm văn hóa Đông Nam Á, đặc biệt là sức mạnh mềm văn hóa củaViệt Nam được thể hiện như thế nào và nó có tác động như thế nào trong thời đại toàn cầu hóa ngày nay.

Trờng đại học s phạm hà nội

khoa VIệT NAM HọC

- -BàI ĐIềU KIệN

MÔN: VĂN HOá VIệT NAM TRONG bối cảnh ĐÔNG NAM á

Giảng viên : PGS.TS Trần Lê Bảo

Sinh viên : Nguyễn Thị Thuyên

Nguyễn Thị Thanh Vân Nguyễn Thị Nhàn

Đỗ Thị Hồng Nhung

Hà Nội - 2012

MỤC LỤC

A.MỞ ĐẦU 1

1.Lý do chọn đề tài: 1

2./Đối tượng nghiên cứu đề tài: 2

3./Phạm vi nghiên cứu: 2

CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU VỀ SỨC MẠNH MỀM 3

VÀ TOÀN CẦU HÓA 3

I Khái niệm "sức mạnh mềm" và nội hàm cơ bản của nó:: 3

1./Khái niệm sức mạnh mềm: 3

2./Nội hàm cơ bản của sức mạnh mềm: 4

II./Toàn cầu hóa: 7

1./Khái niệm toàn cầu hóa: 7

2./Các dấu hiệu của toàn cầu hoá 7

CHƯƠNG II: SỨC MẠNG MỀM CỦA VĂN HOÁ ASEAN TRONG THỜI KÌ TRƯỚC TOÀN CẦU HOÁ 10

1 Sức mạnh mềm của văn hóa các nước ASEAN 10

1.1 Biểu hiện 10

1.2 Tác động 11

2 Sức mạnh mềm của văn hóa Việt Nam 12

2.1 Biểu hiện 12

2.2 Tác động 14

CHƯƠNG III: SỨC MẠNH MỀM CỦA VĂN HÓA ĐÔNG NAM Á TRONG THỜI ĐẠI TOÀN CẦU HÓA 16

3.1 Tổng quan về sức mạnh mềm 16

3.2 Sức mạnh mềm văn hóa ASEAN 17

3.3 Sức mạnh mềm văn hóa của Việt Nam: 29

3.3.1Tiềm năng sức mạnh mềm văn hóa của Việt Nam 32

3.3.2Vấn đề nâng cao "sức mạnh mềm" văn hoá ở Việt Nam hiện nay 34

3.4 Sức mạnh mềm văn hóa của Trung Quốc 39

3.4.1 Nhận thức của Trung Quốc về gia tăng sức mạnh văn hóa ra thế giới 39

3.4.2 Sự gia tăng ảnh hưởng văn hóa Trung Quốc ở khu vực Đông Nam Á 41

3.4.3 Sức mạnh mềm văn hóa Trung Quốc đang tăng lên ở Việt Nam 47

CHƯƠNG IV KẾT LUẬN 52

1 Kết luận chung 52

2 Biện pháp tăng cường xây dựng văn hóa, nâng cao “sức mạnh mềm” văn hóa Việt Nam 55

A.MỞ ĐẦU1.Lý do chọn đề tài:

Những năm gần đây, khái niệm "sức mạnh mềm" đã được chấp nhậnrộng rãi, bởi nó thể hiện một tư tưởng mới không dựa vào sức mạnh quân

sự, chính trị mà dựa vào quan niệm giá trị văn hóa để triển khai mức độ ảnhhưởng, tham dự sự vụ quốc tế Hiện nay, “sức mạnh mềm” đã trở thành chủ

đề “nóng” trong việc nâng cao sức cạnh tranh quốc gia và quản lý khu vựctrong phạm vi quốc tế, là khái niệm không thể thiếu trong phân tích thời sựchính trị quốc tế, cạnh tranh "sức mạnh mềm" trở thành một hình thái cơbản của cạnh tranh sức mạnh tổng hợp quốc gia sức mạnh mềm là mộtcông cụ quan trọng trong việc thực thi chính sách đối ngoại Trong quan hệquốc tế, một quốc gia có thể tác động vào một quốc gia khác “một cách tựnhiên” thông qua các giá trị như ý chí, kỹ năng ngoại giao, khả năng huyđộng sự ủng hộ nội bộ hay hệ tư tưởng, tôn giáo Và khi giá trị của mộtquốc gia được nhiều nước khác chia sẻ thì quốc gia đó sẽ dễ dàng gây ảnhhưởng lên hành vi của quốc gia khác.Chính vì vậy, sức mạnh mềm đang trởthành một đề tài được rất nhiều người quan tâm ,đặc biệt trong thời đại toàncầu hóa ngày nay

Nghiên cứu đề tài “Sức mạnh mềm văn hóa trong thời đại toàn cầuhóa” sẽ giúp chúng ta hiểu thế nào là “sức mạnh mềm văn hóa” ,đồng thờichúng ta sẽ biết được sức mạnh mềm văn hóa Đông Nam Á, đặc biệt là sứcmạnh mềm văn hóa củaViệt Nam được thể hiện như thế nào và nó có tácđộng như thế nào trong thời đại toàn cầu hóa ngày nay.Từ đó, chúng ta biếtđược việc nâng cao “sức mạnh mềm” văn hóa quốc gia là biện pháp chiếnlược quan trọng trong thời đại toàn cầu hóa Hiện nay, văn hóa ngày càngtrở thành sức tụ hội dân tộc và mạch nguồn quan trọng của sự sáng tạo, lànhân tố quan trọng của sức mạnh tổng hợp quốc gia

Nghiên cứu đề tài “Sức mạnh mềm văn hóa trong thời đại toàn cầuhóa” sẽ giúp chúng ta biết được trong thời đại tòan cầu hóa ngày nay thì

các nước Đông Nam Á đã xây dựng và sử dụng sức mạnh mềm trong quan

hệ với các nước láng giềng như thế nào và qua đó ta thấy được tiềm lực vềsức mạnh mềm của họ

Văn hóa là tài nguyên quan trọng hàng đầu và sức cạnh tranh vănhóa là nội dung cốt lõi của "sức mạnh mềm" Chính vì vậy, chúng ta càngthấy được tầm quan trọng của văn hóa và có ý thức hơn trong việc giữ gìn

và phát huy truyền thống văn hóa

Từ những lí do trên mà chúng tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài “Sứcmạnh mềm văn hóa trong thời đại toàn cầu hóa”

2./Đối tượng nghiên cứu đề tài:

Đối tượng nghiên cứu: Sức mạnh mềm văn hóa của Đông Nam Á vàTrung Quốc trong thời đại toàn cầu hóa

3./Phạm vi nghiên cứu:

Không gian:Văn hóa Đông Nam Á và Trung Quốc

CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU VỀ SỨC MẠNH MỀM

VÀ TOÀN CẦU HÓA

I Khái niệm "sức mạnh mềm" và nội hàm cơ bản của nó: :

1./Khái niệm sức mạnh mềm:

"Sức mạnh mềm" (soft power - còn có thể gọi là quyền lực mềm,thực lực mềm) là một khái niệm mới do Joseph Nye - giáo sư Đại họcHaward (Mỹ) đề ra năm 1990 trong cuốn sách Nhất định lãnh đạo: diễnbiến của bản chất sức mạnh nước Mỹ và trong bài Sức mạnh mềm đăngtrên Tạp chí "Chính sách ngoại giao" Tháng 4 - 2004, một tác phẩm mớicủa vị giáo sư này ra đời với tựa đề Sức mạnh mềm: con đường giành thắnglợi trong chính trị thế giới càng làm cho thế giới bàn luận sôi nổi Ông đãchia sức mạnh tổng hợp quốc gia thành hai loại hình: "sức mạnh cứng" và

"sức mạnh mềm" "Sức mạnh cứng" được hiểu là tổng hòa các yếu tốchiếm vị trí chi phối, bao gồm tài nguyên cơ bản (như diện tích đất đai, dân

số, tài nguyên tự nhiên), sức mạnh quân sự, sức mạnh kinh tế và sức mạnhkhoa học - kỹ thuật; còn "sức mạnh mềm" là sức hội tụ quốc gia, mức chấpnhận văn hóa và trình độ tham dự tổ chức quốc tế, là sức mạnh để ngườikhác làm theo ý muốn của mình một cách tự nguyện, nó bắt nguồn từ sứcthu hút của văn hóa và hình thái ý thức

Giáo sư Joseph S Nye của Đại Học Harvard - cha đẻ của học thuyết

"sức mạnh mềm"

Những năm gần đây, khái niệm "sức mạnh mềm" đã được chấp nhậnrộng rãi, bởi nó thể hiện một tư tưởng mới không dựa vào sức mạnh quân

sự, chính trị mà dựa vào quan niệm giá trị văn hóa để triển khai mức độ ảnhhưởng, tham dự sự vụ quốc tế Hiện nay, “sức mạnh mềm” đã trở thành chủ

đề “nóng” trong việc nâng cao sức cạnh tranh quốc gia và quản lý khu vựctrong phạm vi quốc tế, là khái niệm không thể thiếu trong phân tích thời sựchính trị quốc tế, cạnh tranh "sức mạnh mềm" trở thành một hình thái cơbản của cạnh tranh sức mạnh tổng hợp quốc gia Văn hóa là tài nguyênquan trọng hàng đầu và sức cạnh tranh văn hóa là nội dung cốt lõi của "sứcmạnh mềm" Điều đáng chú ý ở chỗ, bối cảnh thời đại quan trọng khi J.Nyenêu ra khái niệm này là, tình hình của những nơi như Irắc, Triều Tiên,Xudăng và xung đột Paletxtin - Ixaren ngày càng lún sâu vào vũng lầy -đều chứng tỏ, bất cứ quốc gia nào, kể cả nước lớn, siêu cường trên thế giớinhư nước Mỹ, nếu chỉ dựa vào "thực lực cứng" để thực hiện đường lối đốingoại theo kiểu "chủ nghĩa đơn phương", thì dù có "sức mạnh cứng" với ưuthế áp đảo chăng nữa cũng không thể dự phòng chiến tranh hoặc khôi phụcđược hòa bình Ngược lại, sự ngông cuồng tự cao tự đại, coi thường nướckhác và chỉ biết đến lợi ích quốc gia hẹp hòi sẽ khiến "chủ nghĩa đơnphương" phá hoại "sức mạnh mềm" của nước Mỹ

2./Nội hàm cơ bản của sức mạnh mềm:

Theo lý luận của J.Nye, đối với một quốc gia, giống như "sức mạnhcứng", "sức mạnh mềm" cũng là một tồn tại khách quan quan trọng

Trước hết, "sức mạnh mềm" đối lập với "sức mạnh cứng", là cái vôhình mà hữu hình "Sức mạnh mềm" đâu phải "mềm", nó chính là sự thểhiện của "sức mạnh cứng" Không có "sức mạnh cứng" thì không có cái gọi

là "sức mạnh mềm"; ngược lại, "sức mạnh mềm" mở rộng ra, cũng sẽ xúctiến tăng trưởng "sức mạnh cứng" "Sức mạnh cứng" là sự chuyển tải hữuhình vật hóa của "sức mạnh mềm", còn "sức mạnh mềm" là sự vươn dài vôhình của "sức mạnh cứng" Nói cách khác, "sức mạnh cứng" khá dễ dàng lý

giải, còn "sức mạnh mềm" thì lại phức tạp hơn "Sức mạnh mềm" có thểkhái quát thành lực hướng dẫn, lực thu hút và lực mô phỏng bắt chước; nó

là một loại thực lực kiểu đồng hóa - lực hấp dẫn tư tưởng và năng lực địnhhướng chính trị của một quốc gia Trong "phương trình quốc lực" nổi tiếng,

"mục tiêu chiến lược" và “ý chí quốc dân" cũng là phần hợp thành quantrọng đánh giá sức mạnh quốc gia "Mục tiêu chiến lược" hay "ý chí quốcdân" đều là những nhân tố vô hình cực kỳ phức tạp, cũng có thể gọi là "sứcmạnh mềm", rất khó dùng tiêu chuẩn trạng thái tĩnh để cân nhắc, đánh giá.Tính thống nhất dân tộc, trình độ tổng hợp xã hội, tính ổn định chính trị, nộilực quốc dân… đều là "sức mạnh mềm" Mặt khác, tính hợp pháp cũng làyếu tố cốt lõi của "sức mạnh mềm"

Thứ hai, "sức mạnh mềm" và "sức mạnh cứng", về căn bản, dựa vàonhau để cùng tồn tại, tác động và chuyển hóa lẫn nhau "Sức mạnh mềm"cần có "sức mạnh cứng" nhất định làm cơ sở Chúng ta không thể tưởngtượng được một quốc gia kinh tế lạc hậu và không có vị thế quốc tế lại cóthể có "sức mạnh mềm" đáng kể

Thứ ba, một quốc gia vốn có "sức mạnh cứng" rất mạnh, nhưng nếu

"sức mạnh mềm" lại không theo kịp, thì tầm ảnh hưởng quốc tế của nó bịgiảm đi rất nhiều Những năm 80 của thế kỷ XX, Nhật Bản là một điểnhình "sức mạnh cứng - mềm không cân bằng" Khi đó, "sức mạnh cứng"của Nhật Bản (trừ quân sự) hầu như có thể sánh ngang với Mỹ Nhưng,cho dù khi đó Nhật Bản xếp trên Mỹ rất nhiều ngành nghề (như sản xuất ô

tô, gang thép, chất bán dẫn), song quốc gia này vẫn không có vị trí và ảnhhưởng tương ứng trong cộng đồng quốc tế Nói cụ thể hơn, Nhật Bảnkhông có lực thu hút về mặt chính trị, văn hóa đại chúng của Nhật Bản lạicàng không thể cạnh tranh được với Mỹ, đặc trưng tự đóng kín và bài ngoạicủa xã hội Nhật Bản so sánh với tính chất mở cửa của xã hội Mỹ càng tỏ ra

ít sức hấp dẫn

Thứ tư, mềm và cứng là tương đối, trong những điều kiện nhất địnhnào đó chúng có thể chuyển hóa lẫn nhau Văn hóa của một nước là mộtphần của "sức mạnh mềm", nhưng công nghiệp văn hóa cũng là một bộphận hợp thành quan trọng của buôn bán quốc tế và tổng giá trị sản xuấttrong nước Công nghiệp văn hóa của nước Mỹ là một phần cực kỳ quantrọng của kinh tế Mỹ, có sự cạnh tranh rất mạnh trên thị trương Trong bốicảnh toàn cầu hóa, thông tin hoá và trào lưu mạng điện tử hóa phủ khắptoàn cầu hiện nay, tầm quan trọng của "sức mạnh cứng" đối với một quốcgia rất dễ nhận thấy, "sức mạnh mềm" có tính bành trướng và tính truyềndẫn siêu mạnh, vượt qua thời gian, không gian, có tác động to lớn đối vớiphương thức sinh hoạt và chuẩn mực hành vi của con người Hai vấn đềnày, về căn bản, dựa vào nhau cùng tồn tại, tác động lẫn nhau và tạo dựngsức mạnh tổng hợp quốc gia của một nước; về lý luận và thực tiễn, chúngđòi hỏi phải được coi trọng đúng mức, không được thiên lệch.

Thứ năm, "sức mạnh mềm" ở mức độ rất lớn bắt nguồn từ quan điểmgiá trị Những quan điểm giá trị này biểu hiện qua nền văn hóa, chính sáchđối nội và những đóng góp của quốc gia trên trường quốc tế Nhưng J.Nyecũng cho rằng, "sức mạnh mềm" không chỉ là lực ảnh hưởng văn hóa màchính phủ phải bảo vệ những hành vi trong nước (dân chủ), hành vi trongquan hệ quốc tế (lắng nghe ý kiến người khác) và chính sách ngoại giao (đềxướng hòa bình và nhân quyền) tác động đến định hướng giá trị của nướckhác Ở thời đại thông tin, cùng với sự tăng nhanh không ngừng của tin tứchóa xã hội, phát triển nhanh mạng hóa tin tức, tác dụng kích thích sản sinh

và thúc đẩy của quan điểm giá trị đối với "sức mạnh mềm" sẽ ngày càng trởnên quan trọng

Trong quan hệ quốc tế hiện nay, do tác động của "sức mạnh mềm"ngày càng tăng, các nước lớn trên thế giới khi chú trọng xây dựng sứcmạnh cứng, cũng rất coi trọng tăng cường “sức mạnh mềm” Các quốc giaphương Tây, đứng đầu là Mỹ, dựa vào thế mạnh kinh tế, quân sự và sức

mạnh khoa học - kỹ thuật, ra sức phổ biến rộng rãi các “giá trị” của họ, nhưdân chủ, nhân quyền Đây chính là phương thức lấy “sức mạnh cứng” làmchỗ dựa để mở rộng, khuếch trương "sức mạnh mềm”.

II./Toàn cầu hóa:

1./Khái niệm toàn cầu hóa:

Toàn cầu hóa là khái niệm dùng để miêu tả các thay đổi trong xã hội

và trong nền kinh tế thế giới, tạo ra bởi mối liên kết và trao đổi ngày càngtăng giữa các quốc gia, các tổ chức hay các cá nhân ở góc độ văn hóa, kinh

tế, v.v trên quy mô toàn cầu Đặc biệt trong phạm vi kinh tế, toàn cầu hoáhầu như được dùng để chỉ các tác động của thương mại nói chung và tự dohóa thương mại hay "tự do thương mại" nói riêng Cũng ở góc độ kinh tế,người ta chỉ thấy các dòng chảy tư bản ở quy mô toàn cầu kéo theo cácdòng chảy thương mại, kỹ thuật, công nghệ, thông tin, văn hoá

2./Các dấu hiệu của toàn cầu hoá

Có thể nhận biết toàn cầu hoá thông qua một số xu hướng, hầu hếtcác xu hướng đó bắt đầu từ Chiến tranh thế giới lần thứ hai Trong số đó cólưu thông quốc tế ngày càng tăng đối với hàng hoá, tiền tệ, thông tin vàngười; cùng với việc phát triển các công nghệ, tổ chức, hệ thống luật lệ và

cơ sở hạ tầng cho việc lưu thông này Hiện nay vẫn còn nhiều tranh luậnxung quanh sự tồn tại của một số xu hướng

- Gia tăng thương mại quốc tế với tốc độ cao hơn tốc độ tăng trưởngkinh tế thế giới

- Gia tăng luồng tư bản quốc tế bao gồm cả đầu tư trực tiếp từ nước ngoài

- Gia tăng luồng dữ liệu xuyên biên giới thông qua việc sử dụng cáccông nghệ như Internet, các vệ tinh liên lạc và điện thoại

- Gia tăng trao đổi văn hoá quốc tế, chẳng hạn như việc xuất khẩucác văn hoá phẩm như phim ảnh hay sách báo

- Toàn cầu hoá cũng tác động đến ý thức con người, khiến con ngườichú ý hơn đến những vấn đề có ảnh hưởng toàn cầu như vấn đề nóng lên

của khí hậu, khủng bố, buôn lậu ma tuý và vấn đề nâng cao mức sống ở cácnước nghèo.

- Sự tràn lan của chủ nghĩa đa văn hoá và việc cá nhân ngày càng có

xu hướng hướng đến đa dạng văn hoá, mặt khác, làm mất đi tính đa dạngvăn hoá thông qua sự đồng hoá, lai tạp hoá, Tây hoá, Mỹ hoá hay Hán hoácủa văn hoá

- Làm mờ đi ý niệm chủ quyền quốc gia và biên giới quốc gia thông quacác hiệp ước quốc tế dẫn đến việc thành lập các tổ chức như WTO và OPEC

- Gia tăng việc đi lại và du lịch quốc tế

- Gia tăng di cư, bao gồm cả nhập cư trái phép

- Phát triển hạ tầng viễn thông toàn cầu

- Phát triển các hệ thống tài chính quốc tế

- Gia tăng thị phần thế giới của các tập đoàn đa quốc gia

- Gia tăng vai trò của các tổ chức quốc tế như WTO, WIPO, IMFchuyên xử lý các giao dịch quốc tế

- Gia tăng số lượng các chuẩn áp dụng toàn cầu; v.d luật bản quyềnCác rào cản đối với thương mại quốc tế đã giảm bớt tương đối kể từChiến tranh thế giới lần thứ hai thông qua các hiệp ước như Hiệp ướcchung về thuế quan và mậu dịch (GATT) Các đề xuất của GATT cũng nhưWTO bao gồm:

- Thúc đẩy thương mại tự do

+ Về hàng hoá: giảm hoặc bỏ hẳn các loại thuế quan; xây dựng các

+ Về tư bản: giảm hoặc bỏ hẳn các hình thức kiểm soát tư bản

+ Giảm, bỏ hẳn hay điều hoà việc trợ cấp cho các doanh nghiệp địaphương

- Thắt chặt vấn đề sở hữu trí tuệ

+ Hoà hợp luật sở hữu trí tuệ giữa các quốc gia (nói chung là thắtchặt hơn)

+ Công nhận sở hữu trí tuệ ở quy mô giữa các nước (v.d bằng sángchế do Việt Nam cấp có thể được Mỹ thừa nhận)

Có khá nhiều thảo luận mang tính học thuật nghiêm túc quanh việcxem toàn cầu hoá là một hiện tượng có thật hay chỉ là một sự đồn đại Mặc

dù thuật ngữ này đã trở nên phổ biến, nhiều học giả lý luận rằng các tínhchất của hiện tượng này đã từng được thấy ở một thời điểm trước đó tronglịch sử Tuy vậy, nhiều người cho rằng những dấu hiệu làm người ta tin làđang có tiến trình toàn cầu hoá, bao gồm việc gia tăng thương mại quốc tế

và vai trò ngày càng lớn của các tập đoàn gia quốc gia, thực sự không rõràng như ta tưởng Do vậy, nhiều học giả thích dùng thuật ngữ "quốc tếhoá" hơn là "toàn cầu hoá" Để cho đơn giản, vai trò của nhà nước và tầmquan trọng của các quốc gia lớn hơn nhiều trong khái niệm quốc tế hoá,trong khi toàn cầu hoá lại loại trừ vai trò các nhà nước quốc gia theo bảnchất thực sự của nó Chính vì vậy, các học giả này xem biên giới quốc gia,trong một nghĩa rộng, còn lâu mới mất đi, do vậy tiến trình toàn cầu hoácăn bản này vẫn chưa thể xảy ra, và có lẽ sẽ không bao giờ xảy ra vì dựatrên lịch sử thế giới người ta thấy rằng quốc tế hoá sẽ không bao giờ biếnthành toàn cầu hoá — chẳng hạn như trường hợp Liên hiệp châu Âu vàNAFTA hiện tại

CHƯƠNG II: SỨC MẠNH MỀM CỦA VĂN HOÁ ASEAN TRONG

THỜI KÌ TRƯỚC TOÀN CẦU HOÁ

1 Sức mạnh mềm của văn hóa các nước ASEAN

1.1 Biểu hiện.

Thời điểm thập niên 90 của thế kỉ trước chỉ là lúc sức mạnh mềmđược chỉ rõ và được đặt tên gọi Trên thực tế, nó đã được hầu hết các quốcgia trên thế giới sử dụng trong đối ngoại từ lâu như một thủ pháp nhằm thuphục đối phương

Trong thực tế lịch sử chính trị - xã hội cho thấy ý nghĩa của các sứcmạnh mềm phụ thuộc vào mục đích sử dụng của từng quốc gia, nhằm tranhgiành ảnh hưởng bên ngoài với các quốc gia khác hay đấu tranh xây dựng

và bảo vệ đất nước Song có một điểm chung là một quốc gia nào có ảnhhưởng sâu rộng, cả về chính trị, văn hóa và kinh tế, thì quốc gia đó cần phải

sử dụng song song hiệu quả cả sưc mạnh cứng và sức mạnh mềm

Được thành lập từ 1967, các quốc gia ASEAN là những quốc giađược hình thành lâu đời dựa trên nền văn minh lúa nước, một số là du mục,

du canh và chịu ảnh hưởng lớn từ nền văn minh Trung Hoa, Ấn Độ, HồiGiáo và sau này là văn minh phương Tây Những quốc gia cổ đại tại ĐôngNam Á có thời kì đã lên đến con số hơn hai mươi nước liên tục rồi hợp rồitan, tan rồi hợp, không khác gì đế chế Trung Hoa thời chiến quốc, rồi ngũđại thập quốc.Sự khác biệt về ngôn ngữ, văn hóa và cách trở bởi biển Đôngkhiến khu vực này phát triển riêng các đặc sắc của mình mãi đến thế kỉ 16khi các đoàn thương thuyền và thực dân đã “ mở rộng” giao lưu, và phầnnào bổ sung cho ảnh hưởng của Trung Quốc, Ấn Độ ở khu vực

Bàn về sức mạnh mềm, ASEAN có đặc điểm chung của một vùngChâu Á có lịch sử, văn minh, ngôn ngữ đa dạng cùng các mối giao lưu hiềnhòa, đa văn hóa, đa tôn giáo, từ Hindu giáo, Phật giáo, lão giáo, Hồi giáo,Thiên chúa giáo đến bái vật giáo, thờ cúng tổ tiên…v.v…Trước thế kỉ 16

ảnh hưởng khá nhiều của Trung Hoa và Ấn Độ Tuy nhiên, ảnh hưởng của

Ấn Độ, khác với ảnh hưởng Trung Hoa- không có tác động chính trị- trongquá trình được các xã hội bản xứ ở Đông Nam Á hấp thụ, nó biến đổinhiều, như ảnh hưởng của Hy Lạp cổ ở Tây Âu.Dẫu vậy, các xung đột tiềm

ẩn luôn song hành với những cuộc hiệp sinh hàng ngàn năm qua Văn hóa,nhân văn, địa lý, lịch sử, ẩm thực ngành nghề mưu sinh gắn với biển đảo đãtạo nên sự khác biệt của một vùng đất tuy gần gũi nhưng không đồng hòavới văn minh Trung Hoa, Ấn Độ Sự đa dạng hóa xuyên suốt thời gian có

sự giao thoa của kiến trúc, ngôn ngữ, nghệ thuật, cả ẩm thực từ bản địa và

từ phương Tây mang đến

1.2 Tác động

Về văn hóa, ngày nay ở các nước Asean và trên thế giới người tathường nói

đến nền văn hóa Đông Nam Á giàu bản sắc nhưng “thống nhất trong

đa dạng” Đó làthành tựu 40 năm qua của mỗi nước trong sự nghiệp bảotồn và phát huy nền văn hóa dân tộc của mình Các quốc gia Đông Nam Áđều đa tộc người, mỗi tộc người có di sản văn hóa vật thể và phi vật thể.Mỗi tộc người có khi cư trú ở nhiều quốc gia

Vì vậy nhìn tổng thể trong tiến trình lịch sử tộc người ở Đông Nam

Á diễn ra sự giao lưu, tiếp xúc ngôn ngữ, văn hóa, tạo ra một bức tranhkhảm văn hóa đa chiều đa sắc hết sức phong phú Tiến trình giao lưu, hợptác văn hóa giữa các nước Asean trên nhiều cấp độ khác nhau làm cho nhândân Đông Nam Á càng hiểu biết, cảm thông lẫn nhau Ở tầm cao là nhữngFestival, những giải thưởng văn hóa nghệ thuật Asean để tôn vinh nhữnggiá trị văn hóa Đông Nam Á và giới thiệu với bạn bè quốc tế

Nền giáo dục ở các nước Asean trong 40 năm qua có những bướctiến vượtbậc Sau khi giành độc lập, các nước Đông Nam Á là vùng đấtnghèo nàn lạc hậu, từ 70

đến 90% dân số mù chữ Nhưng đến nay nền giáo dục ở các nướcĐông Nam Á đều phát triển rộng khắp, xóa mù chữ, phổ cập giáo dục phổthông; hệ thống giáo dục đại học và chuyên nghiệp hình thành và pháttriển Asean còn xây dựng mạng lưới các trường đại học, liên kết hợp tácphát triển giữa các trường đại học hàng đầu trong khu vực với các trườngtiên tiến hàng đầu trên thế giới.

2 Sức mạnh mềm của văn hóa Việt Nam.

2.1 Biểu hiện.

“Sự phản kháng mang tính truyền thống của Việt Nam đối với nhữngảnh hưởng của văn hóa không mong muốn đến từ phương Bắc giờ đâycũng chính là trở ngại rõ rang khác mà Trung Quốc phải vượt qua nếu như

họ muốn chiến dịch khuếch trương sức mạnh mềm của mình gặt hái đượcthành công ở quốc gia láng giềng phía Nam đặc biệt này”

Lịch sử Việt Nam trong quá trình dựng nước và giữ nước, là quốcgia nhỏ lại thường xuyên bị các nước hùng mạnh xâm chiếm và có nền vănhóa phát triển bậc nhất nhì thế giới nên người Việt Nam, một mặt tiến hànhcuộc đấu tranh giành độc lập, mặt khác phải tiếp nhận văn hóa của chính kẻthù đi xâm lược mình để tạo nên sức mạnh văn hóa và bản lĩnh dân tộc theokiểu “ gậy ông đập lưng ông” Như vạy có thể tháy rằng sức mạnh của dântộc Việt Nam trong quá trình dựng nước và giữ nước chính là sức mạnhvăn hóa ( chứ chưa phải là kinh tế ) Vì vậy, văn hóa bao giờ cũng đi trướctrong sự phát triển của đất nước

Việt Nam có thể coi là quốc gia hán hóa mạnh nhất ở Đông Nam Á,nơi mà ảnh hưởng của Ấn Độ có phần nổi trội hơn.Đây là quá trình của sựtương tác sâu sắc kéo dài hơn 2000 năm giữa Việt Nam và Trung Quốc.Ảnh hưởng văn hóa của Trung Quốc chỉ hình thành lên một lớp trong bảnsắc văn hóa Việt Nam mà thôi Nền tảng quan trọng nhất của bản sắc vănhóa Việt Nam vẫn gắn liền vời các giá trị, truyền thống hay tập quán bản

địa, trong khi những vay mượn văn hóa Đông Nam Á và phương Tây thànhmột lớp khác của bản sắc văn hóa Việt Nam.

 Sức mạnh mềm văn hóa bao hàm

 Một là sự ra đời của những nhân tố văn hóa mới, chữ quốcngữ, nhà trường tân học, báo chí xuất bản, các ngành văn hóa nghệ thuậthiện đại ( kiến trúc, hội họa, âm nhạc, điện ảnh, sân khấu…) và những nhân

tố xã hội mới có quan hệ chặt chẽ với văn hóa đó là tầng lớp tân học, thịdân, công đồng Thiên chúa giáo v.v…Lần đầu tiên trong xã hội Việt Namxuất hiện tầng lớp người trí thức sống tự do bằng lao động trí óc: dạy học,viết văn, vẽ tranh…

 Hai là sự tiếp biến văn hóa đan xen, thâm nhập không thể táchrời: Đó là quá trình dân tộc hóa và yếu tố ngoại sinh và hiện đại hóa yếu tốnội sinh Ở đây đã diễn ra cuộc vật lộn, giằng xé, trăn trở…và cuối cùng điđến một chỗ “lột xác” để tạo nên hình hài mới hẳn của nền văn hóa hiệnđại, trong đó yếu tố nội sinh đóng vai trò cơ tầng và yếu tố ngoại sinh đóngvai trò cơ chế có cấu trúc hiện đại

Quá trình dân tộc hóa những yếu tố văn hóa bên ngoài, cái gì khôngphù hợp với tâm hồn con người Việt Nam sẽ bị loại bỏ ngay

 Ba là, sự đổi mời của nền văn hóa Việt Nam nửa đầu thế kỉ

XX trong sự tiếp xúc văn hóa phương Tây trong một thời gian ngắn đã tạo

ra bước nhảy vọt từ truyền thống đến hiện đại

Bên cạnh đó là sự phát triển của các làng nghề truyền thống, ở mỗikhu vực, mỗi dân tộc lại có những nghề truyền thống riêng, nó vừa thể hiệnkhả năng đáp ứng nhu cầu đời sống vừa thể hiện nét văn hóa đặc thù củamỗi vùng miền

Mà để làm được điều này có lẽ phải vừa am tường thấu đáo cái vốnvăn hóa dân tộc lại vừa hiểu ngọn ngành những xu thế mới, và chỉ có nhưvậy chúng ta mới có thể quảng bá ra thế giới những giá trị Chân, Thiện, Mỹđích thực của dân tộc và quốc tế hóa cái đẹp Việt Nam

Chẳng hạn như nghệ thuật sơn mài hay áo dài, món phở và nem rán đãtrở thành những giá trị toàn cầu mang tên đất nước, vì người nghệ sĩ Việt Nam

đã biết làm một điều mà như nhà văn hóa Phan Ngọc đã nhận xét:

“Không bê nguyên xi cái dân tộc mà chọn lấy một mảnh nào đó haynhững mảnh nào đó (segmentation), rồi kết hợp với cái hiện đại, theo đúngyêu cầu của kỹ thuật, cảm thức hiện đại, đề tài hiện đại, chứ không phải làgiữ nguyên cái xưa rồi sau đó khoác lên một y phục hiện đại…”

Sở dĩ tranh Bùi Xuân Phái được phương Tây ham chuộng vì ông đã đạtđược trình độ rất cao về tranh sơn dầu, lại nói được cái có thực trong lòngngười phương Tây là nỗi lo âu trước một cái đẹp xưa đang tàn lụi khôngcứu vãn nổi, đồng thời một cô đơn rất hiện đại mà người phương Tây cótrong lòng nhưng lại được diễn tả bằng ngôn ngữ riêng của Bùi xuân Phái

mà họ không làm được

Với thiên nhiên có nhiều cảnh quan tuyệt mỹ độc nhất vô nhị và nềnvăn hóa đa dạng của hơn 53 dân tộc anh em, chúng ta có nhiều chất liệu đểxây dựng “quyền lực mềm Việt Nam” ngày một lan tỏa

 Chính sức mạnh mềm văn hóa ấy đã lí giải tại sao một đátnước nhỏ bé, nghèo khổ như Việt Nam lại chiến thắng các lực lượng xâmlược hùng mạnh nhất thế giới từ đế quốc Nguyên-Mông đến thực dân Pháp

và cuối cùng là can thiệp Mĩ

2.2 Tác động.

Từ đầu những năm 80 của thế kỉ XX, Việt Nam đang chìm tronghiện tượng có thể gọi là một “ cơn sóng thần văn hóa” gây nên bởi sự thànhcông của các bộ phim truyền hình, âm nhạc, điện ảnh hay tiểu thuyết kiếmhiệp có nguồn gốc văn hóa Trung Quốc

Liên tục tổ chức những lễ hội văn hóa – du lịch của các tỉnh thành,vùng miền trong thời gian qua là một cách Việt Nam đã lựa chọn để phôsắc khoe hương trước công chúng trong và ngoài nước, chứng minh “sứcmạnh mềm” của mình

Nhưng có rất nhiều lộn xộn xảy hoặc nhạt nhòa xảy ra trong các lễhội Dần dần mất đi những nét đẹp của văn hóa truyền thống, việc tổ chứccác lễ hội nhăm quảng bá văn hóa Việt Nam cho bạn bè quốc tế lại tạo điềukiện cho các trái chiều trái tác dụng phát huy như làm mất trật tự an toàn xãhội là nét điển hình.

Hòa vào những ngày hội của phố, của tỉnh thành, của đất nước kểtrên có thể thấy những thành công bước đầu và sức lan tỏa văn hóa từ đó làrất đáng ghi nhận, được đo đếm bằng những con số Kết quả tích cực đóhầu như đều gắn với những tỉnh, thành có điều kiện tự nhiên ưu đãi, có vốnvăn hóa, di sản được đánh giá cao không chỉ ở cấp quốc gia mà còn ở cấpthế giới Khi có được những giá trị đặc sắc như thế, nếu không khai thác tốtthì chắc chắn, ai cũng sẽ nói đó là điều rất đáng tiếc

Các lễ hội được tổ chức thì “ chất” phải nhiều hơn “ lượng” nhưngdường như số lượng các lễ hội ( bao gồm cả Festival và Carnaval ) được tổchức ngày càng nhiều với quy mô rầm rộ nhưng chất lượng của các lề hộingày càng ít đi

Làm sao để khắc phục tình trạng các tỉnh thành đua nhau tổ chức hội

hè nhưng lại thiếu chiều sâu, thiếp hấp dẫn, rập khuôn nhau ? Làm sao đểnhững sự lãng phí lớn không diễn ra qua các lễ hội được đầu tư nhiều tỉnhưng rồi rơi tõm vào quên lãng ? Và làm sao để mỗi lễ hội có sức quảng

bá mạnh mẽ hơn, trên cơ sở có quy hoạch tổng thể của Bộ Văn hóa – Thểthao – Du lịch

Những điều đó cần được chính người xây dựng lễ hội và cả ngườithưởng thức lễ hội đặt lên bàn cân, để hiệu ứng từ văn hóa Việt, giá trị Việtthực sự "mềm" và "mạnh"

CHƯƠNG III: SỨC MẠNH MỀM CỦA VĂN HÓA ĐÔNG NAM Á

TRONG THỜI ĐẠI TOÀN CẦU HÓA

3.1 Tổng quan về sức mạnh mềm.

Trong quan hệ quốc tế hiện nay, do tác động của "sức mạnh mềm"ngày càng tăng, các nước lớn trên thế giới khi chú trọng xây dựng sứcmạnh cứng, cũng rất coi trọng tăng cường “sức mạnh mềm” Các quốc giaphương Tây, đứng đầu là Mỹ, dựa vào thế mạnh kinh tế, quân sự và sứcmạnh khoa học - kỹ thuật, ra sức phổ biến rộng rãi các “giá trị” của họ, nhưdân chủ, nhân quyền Đây chính là phương thức lấy “sức mạnh cứng” làmchỗ dựa để mở rộng, khuếch trương "sức mạnh mềm”

Sức mạnh mềm có ba trụ cột văn hóa, giá trị, định hướng (thể chế vàphương hướng) ứng với lịch sử, các giá trị hiện tại và sự dấn bước đếntương lai của một dân tộc trong hình thành và phát triển, trong lao động vàchiến đấu giữ nước

“Sức mạnh mềm cũng là một dạng quyền lực; nếu không hợp nhấtđược sức mạnh mềm vào chiến lược quốc gia sẽ là một sai lầm nghiêmtrọng.” Joseph Nye người đúc kết lại quyền lực mềm mại, nhu chế cương,nhuyễn khắc ngạnh, đã nhấn mạnh tầm quan trọng phải phát triển sức mạnhmềm và liên kết yếu tố này với các yếu tố truyền thống trong chiến lượcquốc gia của Mỹ

Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào cũng đã nhắc đến yếu tố sứcmạnh mềm trong văn kiện đại hội đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ17.Trung Quốc tập trung hướng sức mạnh mềm đến Đông Á, Châu Phi vàChâu Mỹ La tinh Ngoài hàng loạt viện trợ, hiệp định thương mại và đầu tưcũng như cam kết đầu tư, ở cả ba khu vực trên, Trung Quốc tích cực tuyêntruyền văn hóa, ẩm thực, xiếc, múa truyền thống, phim ảnh và thảo dược

Họ đã xây dựng được 128 viện Khổng Giáo trên toàn thế giới và có kếhoạch xây thêm hàng trăm viện nữa nhằm truyền bá văn hóa ngôn ngữ

Trung Quốc Trong khi những tài sản của quyền lực cứng như quyền điềuđộng quân đội hoàn toàn thuộc nhà nước để bảo vệ lợi ích công cộng,những tài sản khác của chung quốc gia như dầu khí, tài nguyên, côngxưởng, máy bay dân dụng… có thể được chuyển giao cho sự kiểm soát tập thểtrong tình hình khẩn cấp Trái lại, nhiều nguồn lực của quyền lực mềm gần nhưtách riêng khỏi nhà nước và chỉ đóng góp một phần khi được huy động Trongthời kỳ chiến tranh Việt Nam, văn hoá đại chúng Mỹ thường đối đầu với cácchính sách nhà nước Nếu cuộc chiến của chính giới là nhân danh tự do, thì cáccuộc phản chiến cũng đã trưng ra tính chất cởi mở của nền dân chủ Mỹ và làchất xúc tác hàn gắn quan hệ Việt Mỹ những năm sau.

Sức mạnh mềm có mặt tại nhiều thực thể và phương diện đa dạngcủa quan hệ quốc gia và khu vực

3.2 Sức mạnh mềm văn hóa ASEAN

Để ASEAN có thể giữ vững độc lập đồng thời duy trì quan hệ hòabình với Trung Quốc, cần có nhiều phương cách tổng hợp Các yếu tố dòngchính như ngoại giao, khả năng phòng thủ, sức mạnh kinh tế là hiển nhiên,song những yếu tố khác tuy có thể khó nhận ra nhưng cũng không kémquan trọng Ngoài các trụ cột như kinh tế, chính trị, quân sự, còn một yếu

tố tổng hợp mà người Việt đã vận dụng trong phát triển kinh tế và xây dựngđất nước Đó là sức mạnh mềm, vốn vẫn có mặt tại các phương diện củađời sống đất nước Theo Joseph Nye, giáo sư Mỹ, sức mạnh mềm được biếtđến gồm ba trụ cột là văn hóa, giá trị và thể chế (định hướng) Sức mạnhmềm có mặt trong nhiều phương diện của các quan hệ Việt Nam với bênngoài Tuy nhiên sức mạnh mềm chủ yếu thể hiện ở lĩnh vực văn hóa

Được thành lập từ 1967, các quốc gia ASEAN là những quốc giahình thành lâu đời dựa trên nền văn minh lúa nước, một số là du mục, ducanh và chịu ảnh hưởng lớn từ các nền văn minh Trung Hoa, Ấn Độ, HồiGiáo và sau này là văn minh phương Tây Những quốc gia cổ đại tại ĐôngNam Á có thời kỳ đã lên đến con số hơn hai mươi nước liên tục hợp rồi tan,

tan rồi hợp, không khác gì đế chế Trung Hoa thời chiến quốc, rồi ngũ đạithập quốc Sự khác biệt về ngôn ngữ, văn hóa và cách trở bởi biển Đôngkhiến khu vực này phát triển riêng các đặc sắc của mình mãi đến thế kỷ 16khi các đoàn thương thuyền và thực dân đã “mở rộng” giao lưu, và phầnnào bổ sung cho các ảnh hưởng của Trung Quốc, Ấn Độ ở khu vực Phầnlớn là những nước giành độc lập từ tay thực dân phương Tây từ sau thếchiến thứ hai, các quốc gia ASEAN có một sự cảnh giới ngầm và giữ cânbằng với các thế lực lớn vốn luôn tìm cách gây ảnh hưởng tại khu vực.(Quan hệ Mỹ- Philippines trước và sau khi Mỹ rút khỏi vịnh Subic, quan hệViệt - Mỹ trước và sau 1975, quan hệ Campuchia- Trung Quốc trước vàsau thời kỳ Khmer Đỏ) ASEAN luôn tham gia vào tiến trình phát triển củacộng đồng quốc tế song song với sự quan ngại thường trực đối với các thếlực lớn Khai sinh vào những năm khốc liệt của chiến tranh Việt Nam(8/8/1967) như một tấm phên che chắn làn sóng xích hóa, sau đó khối này

mở rộng đối với các quốc gia Đông Dương vào cuối thập kỷ 1990, một lầnnữa trong một thế hợp quần gây sức mạnh, nâng giá trị của mình trong bàn

cờ quốc tế Tuy nhiên, sự lien kết này có lúc như đi vô định do ở trọnglượng các vấn đề nặng tính quốc gia- sự ích kỷ cục bộ, dẫn đến thua thiệtcho sức mạnh chung cả khối nếu không có hiểu biết và hành động đúngmức, đúng lúc Có thể lấy một ví dụ: Philippines đã phản đối hồ sơ chungViệt Nam - Malaysia vào 2009, tự tách rời khỏi những nước nhỏ như ViệtNam, Malaysia, Brunei trong cuộc tranh chấp chung và sau đó đã nhận chịu

sự áp chế gia tăng của Trung Quốc, trước khi tỉnh thức và điều chỉnhphương lược năm 2011

Với tổng diện tích chiếm 3%, dân số chiếm gần 9% thế giới và, nếuxem như một nền kinh tế, tổng GDP đứng thứ 9 thế giới, ASEAN có vị tríquan trọng về mặt kinh tế, văn hóa, địa chính trị trên diễn đàn quốc tế

Bàn về sức mạnh mềm, ASEAN có đặc điểm của một vùng châu Á

có lịch sử, văn minh, ngôn ngữ đa dạng cùng các mối giao lưu hiền hòa, đavăn hóa, đa tôn giáo, từ Hindu, Phật, Lão, Hồi giáo, Thiên chúa giáo đếnbái vật giáo, thờ cúng tổ tiên vân vân Trước thế kỷ 16, ảnh hưởng TrungHoa và Ấn Độ là khá lớn Tuy nhiên “ảnh hưởng của Ấn Độ, khác với ảnhhưởng của Trung Quốc - không có tác động chính trị - trong quá trình đượccác xã hội bản xứ ở Đông Nam Á của Hy Lạp cổ ở Tây Âu.” Dẫu vậy, cácxung đột tiềm ẩn luôn song hành với những cuộc hiệp sinh hàng ngàn nămqua Văn hóa, nhân văn, địa lý, lịch sử, ẩm thực, khí hậu, thiên nhiên, cự ly,ngành nghề mưu sinh gắn với biển đảo đã tạo nên sự khác biệt của mộtvùng đất tuy gần gũi nhưng không đồng hóa với văn minh Trung, Ấn Sự

đa dạng văn hóa xuyên suốt thời gian có cả sự giao thoa của kiến trúc, ngônngữ, nghệ thuật, cả ẩm thực từ bản địa và từ phương Tây mang đến

Sự hợp lực và giao lưu của các nước nhỏ Đông Nam Á đã từng diễn

ra trong triều đại vua Kertanagara; vị vua cuối cùng của nước Singosari(Java, Indonesia) đã có kế hoạch xây dựng một liên bang Indonesia, liênminh với Champa và Sumatra để chống lại Hốt Tất Liệt trước khi bị lật đổnăm 1293 Tuy nhiên chưa thấy nói đến liên minh nào giữa Đại Việt vớicác nước Đông Nam Á trước và sau trận thắng Nguyên Mông lần 3 (1288)

Có vẻ như người Việt chưa quen liên minh với các nước xung quanh từChampa, Lâm Ấp, Lào, Khmer, Phù Nam mà thiên về khơi dậy nội lực vàđoàn kết với các dân tộc anh em Tày Nùng… trên đất Việt Nam khi phảichiến đấu Liên kết của Nguyễn Ánh và Xiêm năm 1785 là một quan hệhiếm hoi, nhưng đã bị Tây Sơn kết thúc Rộng hơn thì thấy gần đây có khối

ba nước Việt Nam, Lào và Campuchia đoàn kết chống Pháp đến 1954 vàsau đó là những chuyển hướng Theo D.G.E Hall, Ấn Độ đã từng thiết lậphội Đại Ấn Độ năm 1926 để xác nhận các vùng ảnh hưởng của mình, songhội này đã giải tán sau các phản đối của các nước Đông Nam Á Lịch sửvẫn có dịp quay lại trên những lối cũ có tuổi ngót ngàn năm: Trung Quốccủa những năm 1407 cũng dương uy xâm chiếm Việt Nam để răn đe cácnước Đông Nam Á

Trong giấc mơ về một cuộc thoát Trung triệt để, người Việt có thểhỏi liệu việc chọn Nho Giáo thay cho Phật Giáo làm nền tảng văn hóa saukhi nhà Minh đã phá hoại gần như toàn bộ văn hóa Việt – sức mạnh mềmphải chăng là một sai lầm của Lê Lợi và Nguyễn Trãi ở thế kỷ 15.

Nét độc đáo tạo nên giá trị Sự năng động của hiện tại và tư thế buộcphải dấn thân giải quyết vấn đề sau khi Trung Quốc tăng cường lấn chiếmbiển Đông cũng là một hình ảnh tích cực của ASEAN Tương tự như TâyTạng sau khi bị xâm chiếm thì được thế giới biết đến nhiều và sức mạnhmềm của Mật Tông, của Đạt Lai Lạt Ma trở nên nổi tiếng thế giới

Sức mạnh mềm của ASEAN còn nằm ở định hướng và thể chế màkhối này đã kết thành bao nhiêu năm qua Các chính thể, chính phủ mọc lên

và giải tán, các nhà lãnh đạo lên nắm quyền và rời quyền lực Bất luận mức

độ vì dân, vì cộng đồng ASEAN của họ ít hay nhiều, các văn bản họ ký kếtthường là thể hiện ý chí chính đáng của toàn dân ASEAN

Dù có các cân nhắc cẩn trọng với tình hình Pret Vihia, sông MêKông, thiết quân luật Myanmar hay Biển Đông, khi lãnh đạo tương táccùng 9 bên đồng nhiệm, hẳn nhiên các ý kiến và hành động có tính xâydựng nhất sẽ được hướng đến DOC 2002, và tương lai là COC hay những

nỗ lực nâng dậy hòa bình, phát triển kinh tế, bảo tồn văn hóa, bổ túc nănglực phòng thủ trong các năm 2011 là những hình ảnh tích cực với thế giới.Khi ngôn từ được gieo trồng chính đáng thì sẽ có quả hành động theo sau.Những động thái gần đây của ASEAN (sau 26/05/2011) như ra nghị quyếtASEAN 7 kêu gọi không sử dụng vũ lực, ASEAN (cùng Trung Quốc)thông qua quy tắc hướng dẫn thực thi DOC tại ARF Bali (21/7/2011), rồilời kêu gọi của Indonesia và Mỹ một cách mạnh mẽ trong các chương trìnhnghị sự về Biển Đông, tăng đa phương ngoại giao đã gia tăng uy tín củaASEAN đáng kể

Dẫu vậy, ASEAN vẫn cần phải học sức mạnh mềm của một TrungQuốc cần cù lao động, một Châu Âu khoan dung và tự do, một nước Mỹnăng động, những nhà sư Thái Lan, những trẻ em Hy Lạp góp tiền cứu

nguy nên kinh tế suy thoái, những gia đình Nhật gởi tiết kiệm với lãi suấtbằng 0% để giúp nước, giúp cộng đồng khi lâm vào cảnh khó khăn.

 Ngoại giao

Tận dụng các thể chế, hội nghị, các diễn đàn khu vực một cách bền

bỉ và khôn khéo Các hội nghị cấp cao (người đứng đầu chính phủ và các

bộ trưởng), hội nghị ngoại trưởng, bộ trưởng quốc phòng, các sinh hoạtgiao lưu giữa không quân, hải quân, quân y, các đoàn nghị sĩ các nướcASEAN cần được chú trọng để phổ biến chính sách ngoại giao và đối nộicủa Việt Nam đến 9 nước ASEAN còn lại Trong các hội nghị này sẽ cónhiều đồng nhiệm, quan sát viên và cả giới thông tấn các nước liên quannhư Nga, Nhật, Mỹ, Ấn Độ, Úc, Hàn Quốc, Trung Quốc Do vậy, nếu tậndụng được các thể chế này để biến thành các diễn đàn PR cho hình ảnhViệt Nam, tranh thủ thêm bạn bè quốc tế, vạch trần những nội dung sai tráicủa những thế lực tiêu cực thì sẽ là những cuộc chinh phục nhân tâm bênngoài biên giới quốc gia Ngoài việc tiết kiệm tài chính cho đất nước - íttốn kém hơn khi tổ chức trong nước, các hoạt động này cũng chính lànhững cơ hội để rèn luyện đội ngũ lãnh đạo hiểu biết về thể chế, các cơ chếhợp tác ASEAN và đa phương khác Đương nhiên các chuyên gia ngoạigiao này cần hội đủ đạo đức và năng lực giải quyết vấn đề

Cuộc họp giữa các nhà lãnh đạo của tổ chức ASEAN

với nhà lãnh đạo của nước Mỹ

Định hướng chính xác là nhằm phát triển một nền ngoại giao mềmdẻo có thể hạn chế ngộ nhận, hạ nhiệt cực đoan và bảo đảm độc lập tự chủcủa đất nước và ASEAN Các vận động ngoại giao mềm dẻo mà nguyêntắc và tối đa hóa lợi ích, tối thiểu hóa tổn thất.

Định hướng “Việt Nam muốn làm bạn với tất cả các nước” cần điềuchỉnh cơ bản vì định hướng này sẽ đánh đồng những quốc gia có bề dàyhữu nghị với những nước sơ giao, làm lãng phí quốc lực, khiến các đại diệnvăn hóa ngoại giao bị mơ hồ, sa vào bệnh mông lung và phi thực tế

Định nghĩa đồng chí cũng cần phải có sự chuẩn xác lịch sử Cần cânnhắc mức độ các đảng viên cộng sản Trung Quốc, Nga, Nhật, Pháp, Ý…tôn trọng tinh thần quốc tế, sự thật khách quan và tự trọng dân tộc của nềnngoại giao Việt Nam trước những thách thức và thay đổi toàn cầu.Biện biệt

rõ các phạm trù này cũng chính là trang bị cho các nhà ngoại giao ViệtNam (cũng là những con người xã hội) vũ khí lý luận, niềm tin và sự khônkhéo trong đấu tranh ngoại giao mà vẫn tôn trọng lý tưởng xã hội của các

tổ chức đứng trước các vấn đề dân tộc và thế giới

Tại thời điểm tàu Bình Minh 02 bị cắt cáp, khi cả nước hướng về vàcần sự tập trung cao của các nhà làm chính sách thì lại có thông tin về sự cốnhân viên ngoại giao tổ chức buôn lậu Những chi tiết nhỏ sẽ làm hỏng uytín lớn và làm suy yếu sức mạnh tổng hợp của đất nước

Ngoại giao nhân dân là một bộ phần không thể tách rời ngoại giaoquốc gia vì ngoại giao nhân dân bổ trợ cho ngoại giao chính thức, có lúcphát ngôn thay cho đất nước, hợp lực cho sức mạnh mềm Trung Quốc đãcam kết và ký kết những gì, nhân dân ASEAN cần biết để thông tin và tácđộng đến người dân Trung Quốc Trong các thông tin tuyên truyền gầnđây, theo các diễn giả trên CCTV thì DOC 2002 chính là văn bản do TrungQuốc đề xuất, bảo vệ và tôn trọng, dù thực chất thì các văn bản này dochính Việt Nam, Philippines, Malaysia và Brunei khởi xướng.Các thông tinnày cũng tuyên bố các nước Việt Nam và Philippines là những nước đã phá

vỡ những ký kết này Như vậy, trách nhiệm của giới chức ngoại giao vàtruyền thông của Việt Nam là đưa đến cho nhân dân ASEAN và thế giớinhững sự thật khách quan đã và sẽ diễn ra.

Những khái niệm triết lý và chính trị hòa bình của Trung Quốc như

“xã hội hài hòa”, “thiên hạ vi công”, “mục lân”, “cầu đồng tồn dị” cầnđược vận dụng và phổ biến để nhân dân ASEAN có thể tác động lại nhândân Trung Quốc Lưu ý những lời lẽ khẩu Phật tâm xà của nhà cầm quyềnTrung Quốc, và sử dụng những lời tốt miệng Phật của họ để rang buộc họ,hạn chế leo thang vũ lực

Dĩ nhiên, các tác nhân và đối tượng của ngoại giao nhân dân hướngTrung hoặc hướng ASEAN có những khác biệt nhất định và cần đượcnghiên cứu thật thấu đáo.Có thể tham khảo các cách thức nâng cao vị thếngoại giao nhân dân kết hợp ngoại giao nhà nước của Philippines Chínhphủ Philippines đã tích cực đưa ra nhiều đề xuất giải quyết hòa bình cácxung đột từ đưa tranh chấp ra trước Tòa án quốc tế đến sáng kiến ký BộLuật ứng xử Philippines - Trung Quốc tháng 8/1995, rồi đồng tác giả vớiViệt Nam dự thảo Bộ luật ứng xử ASEAN - Trung Quốc 1999-2002, ký kếtTuyên bố ASEAN - Trung Quốc về cách ứng xử của các bên ở Biển Đông

2002, chương trình hợp tác nghiên cứu khoa học Việt Nam – Philippines

JOMRSE Sơ suất đáng tiếc của Philippines năm 2004 và 2009 đãđược rút kinh nghiệm và sửa sai kịp thời

Ngoại giao kênh hai, một gạch nối giữa ngoại giao chính thức vàngoại giao nhân dân cũng có vị trí quan yếu không kém Nước đi đầu trongvận động kênh hai là Indonesia Cần có những phân tích để nâng cao sứcmạnh của kênh hai Từ 1990 đến 2010, với sự điều phối của Giáo SưHasjim Djalal, Indonesia đã chủ trì tổng cộng 29 trong số 57 cuộc hội thảokênh hai Đây là kênh đàm phán phi chính thức, không thuộc phạm vi củagiới chức các nước mà chỉ nhằm mục đích chia sẻ thông tin, xây dựng lòngtin của các học giả và giới nghiên cứu, tạo điều kiện mổ xẻ sâu hơn về các

vấn đề biển Đông mà không bị ràng buộc đối với những cam kết chínhthức.Những cuộc hội thảo này liên quan đến rất nhiều đề tài khoa học vàđược quy hoạch thành từng bộ phận, từng phiên như TWG (Technicalworking group- hội thảo nhóm làm việc kỹ thuật), SNSC (Safe navigation,shipping and communication-An toàn hàng hải, vận chuyển và liên lạc),MEP (marine ecology protection- bảo vệ môi trường biển), RA (đánh giátài nguyên), LM (các vấn đề pháp lý), MSR (nghiên cứu khoa học biển),HDI (dữ liệu thủy văn và trao đổi thông tin)…

Hoạt động năng động của Indonesia và các nhà tổ chức khác về sau

đã góp phần vào tinh thần nghiên cứu khoa học nội ASEAN và mời gọi tất

cả các bên liên quan cùng tham gia Tiếng nói của giới khoa học vì cộngđồng sẽ có thể tác động tích cực trở lại với giới làm chính sách, điều chỉnhhành vi, xây dựng lòng tin và tránh leo thang đối với những xung đột khuvực.Nỗ lực của Indonesia đã tạo điều kiện cho các nhà khoa học Đài Loanvốn vẫn chưa tiếp cận được với các hội nghị chính thức, được tham gia vàtheo dõi tình hình Trong tư cách thành viên ASEAN và là bên có liênquan địa lý, Indonesia cũng đã giúp các nước gia nhập ASEAN về sau nhưViệt Nam, Lào, Campuchia, Myanmar được tiếp cận với các đề tài khoahọc và môi trường và rút ngắn khoảng cách với các quốc gia lien quan khác

ở khu vực

Những sự kiện này ghi nhận công lao của ASEAN nói chung và

nỗ lực của Indonesia như một quốc gia hòa hiếu và có trách nhiệm vớicộng đồng châu Á

Việt Nam hoạt động mạnh trên các tương tác kênh hai với Liênhiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA), Liên hiệp các

Tổ chức Hữu nghị Việt Nam (PACCOM), song vẫn còn chênh lệch giữatiềm năng và độ cơ động trong các giải pháp tranh thủ ASEAN vềnhững vấn đề biển Đông

Đáng lưu ý rằng trên các phương tiện truyền thông kênh hai, TrungQuốc kêu gọi Đài Loan thống nhất lập trường nhưng vẫn giữ vị thế 2 thựcthể để tăng lợi thế số đông khi đàm phán về tranh chấp biển Đông vớiASEAN Do vậy, ASEAN cũng có thể sử dụng lợi thế số đông để hạn chếcác nỗ lực song phương hóa các vấn đề quốc tế và tranh chấp hóa các khuvực không tranh chấp của Trung Quốc.Làm đa dạng hơn nữa các hoạt độngngoại giao trong thông tin, văn hóa, giao lưu không chỉ giới hạn ở giớingoại giao hoặc các nhà làm chính sách Thậm chí, khuynh hướng hànhđộng an toàn của chính giới ở những thời điểm cấp bách, khi cần trao đổinhanh chóng, thẳng thắn để tháo bế tắc cũng là một nhược điểm Do vậyngoại giao nhân dân, ngoại giao kênh hai, trao đổi truyền thông cần liên tụcthực hiện Phó Giáo Sư Danilo A Arao đã đề nghị giới truyền thông khôngnên tiếp cận các nhà chính trị khi có biến động vì sẽ khó tìm được thông tincần thiết từ phía họ Thay vì vậy, liên lạc với giới nghiên cứu thời gian này

sẽ làm rõ vấn đề từ đó có những tác động chính xác đến các chính phủ đểhạn chế xung đột và duy trì hòa bình

đến một mối quan hệ hòa bình, các câu chuyện tàu Trung Quốc cứu ngưdân Việt Nam và tàu Việt Nam cứu ngư dân Trung Quốc cần được tuyêndương rộng rãi Dù trong thực tế, nhà cầm quyền Trung Quốc cư xử thôbạo với ngư dân Việt xảy ra gần như hàng tháng kể từ tháng 1/2005 Những

sự việc cần bị lên án nghiêm khắc đến cộng đồng quốc tế qua kênh ngoạigiao và truyền thông Việt Nam và các nước ASEAN như Philippines,Malaysia, Brunei sẽ ở thế khó nếu không gỡ được bài toán thông tin nàytrước nhân dân Trung Quốc và quốc tế

Xúc tiến tuyên truyền về thực trạng Biển Đông cho nhân dânASEAN và nhân dân Trung Quốc một cách liên tục, bền bỉ, tôn trọng lịch

sử và chủ quyền Việt Nam - ASEAN và tôn trọng luật pháp quốc tế chính

là sức mạnh mềm bảo vệ hòa bình Chính giới Trung Quốc đang gán ViệtNam, Philippines là bên khiêu khích và luôn tuyên truyền ngụy tạo rằngcác cuộc chiến 1974, 1979, 1988 là do Việt Nam gây ra!

Thông qua các cuộc quấy phá và vu khống vừa qua (từ 2005 đến các

vụ Bình Minh 02, Viking II, Cỏ Rong), Trung Quốc nỗ lực lấn dần và đồngthời làm mờ ảo cuộc diện, hướng đến hủy hoại sức mạnh mềm vàPhilippines bằng sức áp đảo truyền thông của họ Đây là cuộc khủng bố cầngây tiếng vang hơn là gây tiếng nổ (nhiều người theo dõi hơn là nhiềungười bị tổn thương), đánh đồng người gây hấn và người bị gây hấn ĐểASEAN có một cái nhìn khách quan, các cơ cấu, thể chế đối thoại nhưASEAN Summit, ADM, AEM, JMM, ASC, SOM, SEOM, luôn cần có mộttiểu ban sẵn sàng các thông cáo báo chí để Việt Nam liên tục cập nhật tìnhhình ra ngoài thế giới Truyền thông Việt - ASEAN vẫn chưa đáp trả cânbằng với hệ thống truyền thông lớn mạnh của Trung Quốc Song gần đâycác báo Diplomat, Manila Times cũng đã đưa tin về thái độ vi phạm phápluật của Trung Quốc khá nhiều

Hãy thử so sánh sức mạnh truyền thông giữa Trung Quốc và ViệtNam Trung Quốc đã gia tăng xuất bản từ 42 tờ báo vào năm 1968 lên đến

382 tờ vào 1980 và hơn 2200 tờ báo vào 2011 Theo như một thống kêchính thức, Trung Quốc còn có hơn 7000 đầu tạp chí và tập san trong 2011.Lượng phát hành của báo và tạp chí đã gia tăng gấp 4 lần từ giữa nhữngnăm 1960 đến năm 1987 là 310 triệu Phần lớn các bài trên báo GlobalTimes, và các clips quay lại TV từ IPheng đã đưa lên youtube các ý kiếnsai lệch Biển Đông là của Trung Quốc! Một số các ấn phẩm chính thức củaTrung Quốc như Global Times, Huanqiu in bằng tiếng Anh và tiếng Hoađược soạn thảo, quảng bá lâu dài, kiên trì cho quan điểm của Trung Quốc

từ nhiều năm qua Chỉ có một vài ý kiến từ truyền thông Trung Quốc phêphán đường lưỡi bò, chưa được ASEAN tận dụng Theo thiếu tướng LêVăn Cương, truyền thông ra ngoài của Trung Quốc đã lên tục tô hồng chocác chính sách của mình trong thời gian từ 2001 đến 2011 Các kênh tiếngAnh của Trung Quốc quảng bá thái độ yêu hòa bình và nhẫn nhịn củaTrung Quốc tại biển Đông một cách kiên trì, với các thông điệp từ các tríthức sõi tiếng Anh đến nhân dân thế giới mô tả thái độ hữu nghị của TrungQuốc Trung Quốc khẳng định chỉ tiến hành chiến tranh khi vào thế cùngnhư tại các cuộc chiến Triều Tiên 1953 và Việt Nam 1979.Việt Nam cóhơn 600 ấn phẩm trong nước và các chương trình truyền thanh và truyềnhình từ ít lâu trước giai đoạn 1991 (năm bình thường hóa quan hệ) Các sảnphẩm truyền thông này tôn trọng quan hệ Việt Trung để hướng tới tươnglai Qua kiểm tra, chúng tôi nhận thấy các ấn phẩm tiếng Anh và tiếng Hoacủa Việt Nam ra thế giới (trước ngày 26/05/2011) là hoàn toàn ôn hòa,nhẫn nhịn với quan hệ Trung Việt, trong khi truyền thông và báo chí, tưliệu Trung Quốc thì đã chuyển đổi cách nhìn từ sau năm 1979 đến nay Cóthể giải thích đó là vì Trung Quốc cần gây áp lực đối với Việt Nam trongvấn đề Campuchia, phục hồi tinh thần dân tộc sau sự kiện Thiên An Môn

và chuyển hướng dư luận ra ngoài Các nhà văn Trung Quốc cũng không ítngười đi theo hướng mô tả cuộc chiến 1979 - 1989 như một cuộc chiến bảo

vệ tổ quốc! Từ sau 2005, các phản ứng về thái độ cứng rắn gia tăng của

Trung Quốc với ngư dân Việt Nam cũng được diễn đạt bình thường trêncác báo trong nước, vì Việt Nam cần hòa bình Dù sao, hòa bình hoàn toànkhác với vẻ ngoài hòa bình nhưng phải nhẫn nhịn với bạo lực gia tăng.

Việc ASEAN/Việt Nam chưa quan tâm đúng mức sức mạnh mềmtruyền thông sẽ khiến hạn chế cơ hội cải thiện hình ảnh và tìm kiếm ủng hộquốc tế nhằm ngăn chặn bạo động từ trước Điều nguy hiểm là nếu TrungQuốc chọn bạo lực để giải quyết mâu thuẫn, chiến tranh sẽ tự hợp thức hoá

sự tồn tại của nó Quay lại chiến tranh Iraq, theo Joseph Nye: “ Ngay cả khikhông đối đầu trực tiếp với sức mạnh quân sự của một siêu cường, cácnước nhỏ mong rằng họ có thể cản trở Hoa Kỳ bằng cách làm cho Hoa Kỳphải tốn kém nhiều hơn khi xử dụng quyền lực cứng Cho dù không thểngăn cản Hoa Kỳ phát động chiến tranh, nhưng bằng cách làm cho Hoa Kỳmất tính hợp pháp thông qua nghị quyết thứ hai của Hội Đồng Bảo An, họ

đã làm cho cuộc chiến tranh này tốn kém hơn.” Bài học nước lớn nước nhỏnày đáng để ASEAN tham khảo Tuy vậy, tại ví dụ này, nước lớn Mỹ vẫncòn cơ hội để tu chỉnh sức mạnh mềm còn Saddam Hussein- thấp cổ bémiệng- thì không Sức mạnh mềm của truyền thông, bởi bị bỏ sót, xaonhãng hay triển khai kém, sẽ phải sắp hàng sau nhiều yếu tố khác và dẫnđến thất bại Trong thế giới ngày nay, tất cả ba nguồn lực – quân sự, kinh tế

và nguồn lực mềm - vẫn phù hợp ở các mức độ khác nhau trong các mốiquan hệ khác nhau

 Văn hóa, thể thao

Hàng năm các nước ASEAN và các nước châu Á có tổ chức cácgiải đấu bóng đá như AFC Cup và SEA Games (xen kẽ hai năm mộtlần), Para Seagames cũng như tham dự các giải đấu khác như vòng loạiWorld Cup, Asian Cup Tại các cuộc tranh tài Đông Nam Á, các nướcASEAN, đặc biệt là các nước chủ nhà sẽ có dịp đưa ra những hình ảnh

về đất nước, văn hóa, con người, trang phục truyền thống và thông điệphòa bình, hợp tác giàu ý nghĩa