Phông ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc mỹ và tay sai ở miền nam việt nam – nguồn sử liệu về tội ác của đế quốc mỹ trong kháng chiến chống mỹ từ 1956 – 1975

MỤC LỤC A. PHẦN MỞ ĐẦU 1 1. Lý do chọn đề tài 1 2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3 3. Mục tiêu nghiên cứu 5 4. Nhiệm vụ nghiên cứu 5 5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6 6. Phương pháp nghiên cứu 6 7. Bố cục của Khóa luận 7 B. PHẦN NỘI DUNG 9 Chương 1: KHÁI QUÁT VỀ PHÔNG ỦY BAN TỐ CÁO TỘI ÁC CHIẾN TRANH CỦA ĐẾ QUỐC MỸ VÀ TAY SAI Ở MIỀN NAM VIỆT NAM 9 1.1. Bối cảnh lịch sử ở Việt Nam sau năm 1954 9 1.1.1 Tình hình miền Bắc sau năm 1954 9 1.1.2 Tình hình miền Nam sau năm 1954 10 1.2 Những chính sách của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam 11 1.2.1 Chính sách của Mỹ trong chiến tranh đơn phương 11 1.2.2 Chính sách của đế quốc Mỹ trong Chiến tranh Đặc biệt ở miền Nam Việt Nam (1961 – 1965) 12 1.2.3 Chính sách của Mỹ trong chiến tranh Cục bộ ở miền Nam Việt Nam (1965 – 1968) 13 1.2.4 Chính sách của Mỹ trong chiến lược Việt Nam hóa chiến tranh 13 1.3 Sự ra đời và hoạt động của Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam 14 1.3.1 Sự ra đời của Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam 14 1.3.2 Chức năng, nhiệm vụ 15 1.4 Thành phần, đặc điểm, nội dung Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai 17 1.4.1 Khái quát lịch sử Phông lưu trữ Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai 17 1.4.2 Thành phần tài liệu 18 1.4.3 Đặc điểm tài liệu Phông lưu trữ Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam 21 1.4.3.1 Về thể thức văn bản 21 1.4.3.2 Hình thức và ngôn ngữ trong tài liệu 24 1.4.3.3 Tình trạng vật lý của tài liệu 26 1.4.3.4 Nội dung của tài liệu 27 Chương 2: GIÁ TRỊ SỬ LIỆU CỦA PHÔNG PHÔNG ỦY BAN TỐ CÁO TỘI ÁC CHIẾN TRANH CỦA ĐẾ QUỐC MỸ VÀ TAY SAI Ở MIỀN NAM VIỆT NAM 30 2.1 Tội ác của Mỹ Ngụy về lập ấp chiến lược 30 2.1.1 Khái niệm, đặc điểm Ấp chiến lược 30 2.1.1.1 Khái niệm 30 2.1.1.2 Đặc điểm của Ấp chiến lược 31 2.1.2 Những tội ác của đế quốc Mỹ và tay sai trong âm mưu lập ấp chiến lược đối với nhân dân miền Nam Việt Nam 32 2.2 Tội ác của Mỹ Ngụy đối với đồng bào tôn giáo 36 2.2.1 Đặc điểm tôn giáo ở miền Nam Việt Nam 36 2.2.2 Tội ác của đế Quốc Mỹ và tay sai đối với đồng bào tôn giáo ở miền Nam Việt Nam 38 2.2.2.1 Tội ác của Mỹ ép đồng bào di cư 38 2.2.2.2 Bao vây các nhà thờ, khủng bố, giết hại, hãm hiếp các đồng bào tôn giáo 42 2.3 Tội ác của Mỹ Ngụy về dùng chất độc hóa học hủy diệt môi trường sống 44 2.3.1 Các loại chất độc hóa học mà đế Quốc Mỹ đã sử dụng ở Việt Nam 45 2.3.1.1 Phân loại các chất độc hóa học chiến tranh 45 2.3.1.2 Các chất độc hóa học và hơi độc 46 2.3.1.3 Các loại phương tiện chiến tranh 48 2.3.2 Những tác hại của chất độc hóa học do Mỹ gây ra. 48 2.4 Tội ác của Mỹ Ngụy đối với phụ nữ và trẻ em 53 2.5 Hậu quả các vụ thảm sát lớn do Mỹ Ngụy gây ra 58 Chương 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỂ PHÁT HUY GIÁ TRỊ TÀI LIỆU LƯU TRỮ CỦA PHÔNG ỦY BAN TỐ CÁO TỘI ÁC CHIẾN TRANH CỦA ĐẾ QUỐC MỸ VÀ TAY SAI Ở MIỀN NAM VIỆT NAM 64 3.1 Nhận xét, đánh giá giá trị tài liệu Phông lưu trữ Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam 64 3.1.1 Về thể thức 64 3.1.2 Về hình thức 65 3.1.3 Về tình trạng vật lý 65 3.1.4 Về giá trị nội dung 65 3.1.4.1 Tài liệu lưu trữ Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh tái hiện lại một cách đầy đủ, chân thực và khách quan nhất toàn bộ tội ác của đế quốc Mỹ và tay sai 66 3.1.4.2 Tài liệu lưu trữ Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh là nguồn sử liệu quý giá để phục vụ nghiên cứu lịch sử 67 3.1.4.3 Tài liệu lưu trữ Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh giúp giải quyết các vấn đề xã hội, khắc phục hậu quả sau chiến tranh 70 3.1.4.4 Tài liệu lưu trữ Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh là những bằng chứng đanh thép nhất để tố cáo tội ác của đế quốc Mỹ trước Tòa án Quốc tế 71 3.1.5 Tình hình khai thác, sử dụng tài liệu lưu trữ Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam 73 3.2 Giải pháp để phát huy giá trị tài liệu lưu trữ Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam 77 3.2.1 Tăng cường công tác bảo quản đối với Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai 77 3.2.2 Đổi mới công tác phục vụ độc giả đến khai thác tài liệu 78 3.2.3 Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III cần phải đa dạng hóa các hình thức khai thác sử dụng tài liệu lưu trữ 81 3.2.4 Xây dựng các Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III thành các điểm đến của khách du lịch 84 3.2.5 Nâng cao nhận thức về giá trị của tài liệu lưu trữ 87 3.2.6 Tuyên truyền về vai trò của công tác lưu trữ và giá trị của tài liệu lưu trữ đối với quần chúng nhân dân 88 C. KẾT LUẬN 92 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 94 D. PHỤ LỤC

MỤC LỤC

A PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3

3 Mục tiêu nghiên cứu 5

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6

6 Phương pháp nghiên cứu 6

7 Bố cục của Khóa luận 7

B PHẦN NỘI DUNG 9

Chương 1: KHÁI QUÁT VỀ PHÔNG ỦY BAN TỐ CÁO TỘI ÁC CHIẾN TRANH CỦA ĐẾ QUỐC MỸ VÀ TAY SAI Ở MIỀN NAM VIỆT NAM 9

1.1 Bối cảnh lịch sử ở Việt Nam sau năm 1954 9

1.1.1 Tình hình miền Bắc sau năm 1954 9

1.1.2 Tình hình miền Nam sau năm 1954 10

1.2 Những chính sách của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam 11

1.2.1 Chính sách của Mỹ trong chiến tranh đơn phương 11

1.2.2 Chính sách của đế quốc Mỹ trong Chiến tranh Đặc biệt ở miền Nam Việt Nam (1961 – 1965) 12

1.2.3 Chính sách của Mỹ trong chiến tranh Cục bộ ở miền Nam Việt Nam (1965 – 1968) 13

1.2.4 Chính sách của Mỹ trong chiến lược Việt Nam hóa chiến tranh 13 1.3 Sự ra đời và hoạt động của Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam 14

1.3.1 Sự ra đời của Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam 14

1.3.2 Chức năng, nhiệm vụ 15

1.4 Thành phần, đặc điểm, nội dung Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai 17

1.4.1 Khái quát lịch sử Phông lưu trữ Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai 17

1.4.2 Thành phần tài liệu 18

1.4.3 Đặc điểm tài liệu Phông lưu trữ Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam 21

1.4.3.1 Về thể thức văn bản 21

1.4.3.2 Hình thức và ngôn ngữ trong tài liệu 24

1.4.3.3 Tình trạng vật lý của tài liệu 26

1.4.3.4 Nội dung của tài liệu 27

Chương 2: GIÁ TRỊ SỬ LIỆU CỦA PHÔNG PHÔNG ỦY BAN TỐ CÁO TỘI ÁC CHIẾN TRANH CỦA ĐẾ QUỐC MỸ VÀ TAY SAI Ở MIỀN NAM VIỆT NAM 30

2.1 Tội ác của Mỹ Ngụy về lập ấp chiến lược 30

2.1.1 Khái niệm, đặc điểm Ấp chiến lược 30

2.1.1.1 Khái niệm 30

2.1.1.2 Đặc điểm của Ấp chiến lược 31

2.1.2 Những tội ác của đế quốc Mỹ và tay sai trong âm mưu lập ấp chiến lược đối với nhân dân miền Nam Việt Nam 32

2.2 Tội ác của Mỹ - Ngụy đối với đồng bào tôn giáo 36

2.2.1 Đặc điểm tôn giáo ở miền Nam Việt Nam 36

2.2.2 Tội ác của đế Quốc Mỹ và tay sai đối với đồng bào tôn giáo ở miền Nam Việt Nam 38

2.2.2.1 Tội ác của Mỹ ép đồng bào di cư 38

2.2.2.2 Bao vây các nhà thờ, khủng bố, giết hại, hãm hiếp các đồng bào

tôn giáo 42

2.3 Tội ác của Mỹ - Ngụy về dùng chất độc hóa học hủy diệt môi trường sống 44

2.3.1 Các loại chất độc hóa học mà đế Quốc Mỹ đã sử dụng ở Việt Nam 45

2.3.1.1 Phân loại các chất độc hóa học chiến tranh 45

2.3.1.2 Các chất độc hóa học và hơi độc 46

2.3.1.3 Các loại phương tiện chiến tranh 48

2.3.2 Những tác hại của chất độc hóa học do Mỹ gây ra 48

2.4 Tội ác của Mỹ - Ngụy đối với phụ nữ và trẻ em 53

2.5 Hậu quả các vụ thảm sát lớn do Mỹ - Ngụy gây ra 58

Chương 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỂ PHÁT HUY GIÁ TRỊ TÀI LIỆU LƯU TRỮ CỦA PHÔNG ỦY BAN TỐ CÁO TỘI ÁC CHIẾN TRANH CỦA ĐẾ QUỐC MỸ VÀ TAY SAI Ở MIỀN NAM VIỆT NAM 64

3.1 Nhận xét, đánh giá giá trị tài liệu Phông lưu trữ Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam 64

3.1.1 Về thể thức 64

3.1.2 Về hình thức 65

3.1.3 Về tình trạng vật lý 65

3.1.4 Về giá trị nội dung 65

3.1.4.1 Tài liệu lưu trữ Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh tái hiện lại một cách đầy đủ, chân thực và khách quan nhất toàn bộ tội ác của đế quốc Mỹ và tay sai 66

3.1.4.2 Tài liệu lưu trữ Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh là nguồn sử liệu quý giá để phục vụ nghiên cứu lịch sử 67

3.1.4.3 Tài liệu lưu trữ Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh giúp giảiquyết các vấn đề xã hội, khắc phục hậu quả sau chiến tranh 703.1.4.4 Tài liệu lưu trữ Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh là nhữngbằng chứng đanh thép nhất để tố cáo tội ác của đế quốc Mỹ trước Tòa

án Quốc tế 713.1.5 Tình hình khai thác, sử dụng tài liệu lưu trữ Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam 733.2 Giải pháp để phát huy giá trị tài liệu lưu trữ Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam 773.2.1 Tăng cường công tác bảo quản đối với Phông Ủy ban tố cáo tội ácchiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai 773.2.2 Đổi mới công tác phục vụ độc giả đến khai thác tài liệu 783.2.3 Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III cần phải đa dạng hóa các hình thức khai thác sử dụng tài liệu lưu trữ 813.2.4 Xây dựng các Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III thành các điểm đếncủa khách du lịch 843.2.5 Nâng cao nhận thức về giá trị của tài liệu lưu trữ 873.2.6 Tuyên truyền về vai trò của công tác lưu trữ và giá trị của tài liệu lưu trữ đối với quần chúng nhân dân 88

C KẾT LUẬN 92 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 94

D PHỤ LỤC

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Lịch sử dân tộc Việt Nam trải qua bốn nghìn năm dựng nước và giữnước, đã tạo nên những trang sử hào hùng, vẻ vang Chiến tranh kết thúc, hòabình lập lại, toàn dân tộc bước vào trang sử mới Song quá khứ của cha ông

để lại đã thực sự hun đúc cho chúng ta những kinh nghiệm, bài học đáng quý,còn vẹn nguyên theo tháng năm Và để lưu giữ những điều đó, chúng ta phảinhờ đến Tài liệu lưu trữ, một nguồn thông tin mang tính chính xác, chân thực

để tái hiện lịch sử dân tộc, giúp cho người nghiên cứu tiếp cận sâu hơn nhữngvấn đề lịch sử

Ngay từ những ngày đầu dân tộc ta giành được độc lập, Hồ Chí Minh Chủ tịch Chính phủ cách mạng Lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

-đã ký Thông đạt số 1C/VP ngày 03 tháng 01 năm 1946 về công tác công văn,

giấy tờ, trong đó Người đã chỉ rõ “Tài liệu lưu trữ có giá trị đặc biệt về phương diện kiến thiết quốc gia” và đánh giá “Tài liệu lưu trữ là tài sản quý báu, có tác dụng rất lớn trong việc nghiên cứu tình hình, tổng kết kinh nghiệm, định hướng chương trình, kế hoạch, công tác và phương châm chính sách về mọi mặt chính trị, kinh tế, văn hóa, cũng như khoa học kỹ thuật”.

Luật Lưu trữ năm 2011, văn bản có hiệu lực cao nhất trong ngành Lưu trữ

cũng khẳng đinh: “Tài liệu lưu trữ là tài liệu có giá trị phục vụ hoạt động thực tiễn, nghiên cứu khoa học, lịch sử được lựa chọn để lưu trữ…”[1;36].

Như vậy, việc sử dụng tài liệu lưu trữ như một nguồn sử liệu để nghiên cứucác lĩnh vực của đời sống xã hội nói chung và nghiên cứu lịch sử nói riêng làmột vấn đề vô cùng cần thiết bởi tài liệu lưu trữ là những bản gốc, bản chính,

có tính chính xác cao

Có thể nói, giai đoạn 1954 – 1975 là một giai đoạn gắn liền với những

sự kiện trọng đại, những chiến thắng vang dội Chiến thắng Điện Biên Phủ

“lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”, thực dân Pháp phải rút về nước theoHiệp định Giơnevơ Theo Hiệp định, đất nước ta bị chia cắt thành hai miềnBắc, Nam bởi vĩ tuyến 17 Ngay sau khi thực dân Pháp rút khỏi Việt Nam, đếquốc Mỹ đã thay chân dựng lên chính quyền tay sai Ngô Đình Diệm ở MiềnNam Việt Nam để thực hiện âm mưu biến Miền Nam Việt Nam thành thuộc

địa kiểu mới bằng các cuộc khủng bố, đàn áp dã man “Tội ác của đế quốc

Mỹ và chính quyền Ngô Đình Diệm gây ra không thể ghi hết được, có dùng hàng vạn tấn giấy, hàng ngàn giờ để ghi lại những tội ác đó cũng không thể nào hết được”[1;9] đó là lời thú nhận của tù binh Ro-que Matagulay, cố vấn

dân vệ Phan Thiết khi bị bắt đối với Mặt trận dân tộc giải phóng miền NamViệt Nam Nhắc đến cuộc chiến này, người ta nghĩ đến sự tàn khốc của chiếntranh, sự gian khổ và hy sinh của nhân dân ta trong suốt 21 năm kháng chiếntrường kỳ chống Mỹ Những mất mát, hy sinh của nhân dân ta thực chất làhậu quả tất yếu của cuộc chiến tranh mang lại Thực tế cho thấy, hiện nay thế

hệ trẻ chúng ta ít có cái nhìn chân thực về sự ác liệt của chiến tranh, có chăngchỉ là qua tài liệu, sách báo, phim truyện Vì thế việc tiếp cận Phông Ủy ban

tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam sẽgiúp cho chúng ta có một cái nhìn chân thực, khách quan về sự hy sinh biếtbao xương máu của cha ông ta Qua đó, khơi dậy lòng tự hào, tự tôn dân tộc,giúp cho thế hệ trẻ hiểu được cái giá phải trả cho ba chữ “độc lập – tự do –hạnh phúc”, để từ đó trân trọng những bài học lịch sử, có ý thức giữ gìn vănhóa dân tộc, trong đó có những tài liệu lưu trữ - di sản văn hóa dân tộc

Tài liệu lưu trữ về tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miềnNam Việt Nam trong Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ

và tay sai ở Miền Nam từ năm 1956 - 1975 là nguồn sử liệu chân thực, có giátrị để nghiên cứu về cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của dân tộc ta Đây

là cuộc kháng chiến “toàn dân, toàn diện” Nghiên cứu một giai đoạn lịch sử

hào hùng của dân tộc luôn là một việc cần thiết Hiện nay, Trung tâm Lưu trữQuốc gia III đang bảo quản Phông Lưu trữ Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của

đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam, đây thực sự là một nguồn tài liệuquý để nghiên cứu sâu sắc và toàn diện hơn tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ

và tay sai trong một giai đoạn lịch sử đặc biệt Chính vì vậy, tác giả chọn đề tài

“Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền NamViệt Nam – nguồn sử liệu về tội ác của đế quốc Mỹ trong kháng chiến chống

Mỹ từ 1956 – 1975” làm đề tài nghiên cứu của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Về cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ của dân tộc Việt Nam đã cókhông ít những công trình nghiên cứu trong và ngoài nước đề cập đến ở nhiềumức độ khác nhau, có thể nhìn nhận ở bình diện khái quát hoặc có thể đi sâuvào từng vấn đề, thời kì, sự kiện lịch sử Phần lớn, những tác phẩm, côngtrình ấy đề cập đến cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước nhưng mới chỉdừng lại ở mức khái quát về chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai gây ra ởmiền Nam Việt Nam Trong những năm qua cũng không ít những xuất bảnphẩm được biên soạn về tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai Nhữngtội ác man rợ của đế quốc Mỹ và tay sai là những dấu ấn đậm nét để thu hút

sự quan tâm nghiên cứu, tìm hiểu của nhiều nhà Khoa học

Nghiên cứu về cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước nói chung và tội ác của đế quốc Mỹ nói riêng, trong nước đã có những cuốn sách sau:

Bộ Quốc phòng – Viện lịch sử quân sự Việt Nam, Lịch sử cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1954 – 1975) tập 1 và 2, Nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội, 1991; Bộ Quốc phòng – Viện lịch sử quân sự Việt Nam, Hậu phương chiến tranh nhân dân Việt Nam (1945 -1975), Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội, 1997; Viện sử học, Lịch sử Việt Nam từ 1954 – 1965 và Lịch sử Việt Nam từ 1965 – 1975, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội, 1995 và 2002;

Trần Bá Đệ, Lê cung, Lịch sử Việt Nam tập VII từ 1954 – 1975, Nhà xuất bản

Đại học sư phạm, Hà Nội, 2012 Đây là những cuốn sách khái quát lịch sửkháng chiến chống Mỹ qua các giai đoạn lịch sử Nội dung của các cuốn sáchkhái quát về quá trình đế quốc Mỹ xâm lược Việt Nam và các âm mưu và thủđoạn của Mỹ đã sử dụng khi tiến hành các cuộc chiến tranh Bên cạnh đó còn

có cuốn sách Kí ức người lính tập 1 và 2, Nhà xuất bản thông tin và truyền

thông, Hà Nội, 2014 Nội dung cuốn sách là những câu chuyện thuật lại củamột người lính về chiến trường ác liệt khi ông đã từng là người cầm súng đểđấu tranh chống lại những tội ác tàn bạo đó

Đối với các bài viết trên Tạp chí Văn thư Lưu trữ, qua quá trình khảo

sát, tác giả nhận thấy cũng có rất nhiều bài viết về vấn đề tội ác của chiến

tranh điển hình như: Nguyễn Thị Ngọc Diệp, Ba mươi năm nhìn lại tội ác cưỡng ép dân di cư của Mỹ, ngụy ở miền Nam Việt Nam qua tài liệu lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III (1975-2005), Tạp chí Văn thư Lưu trữ

Việt Nam, số 6/2005, tháng 6.2005 Bài viết trình bày tội ác cưỡng ép dân di

cư sau khi Mỹ phải rút khỏi chiến trường Việt Nam gây ra cho đồng bào miềnNam bao cảnh ly tán, thương tâm Hay bài viết của tác giả Nguyễn Công

Trọng, Phản ánh của báo chí phương Tây về vụ thảm sát Sơn Mỹ năm 1969,

Tạp chí Văn thư Lưu trữ Việt Nam, số 4/2008, trang 23-24, tháng 4.2008 Bàiviết đưa ra vấn đề báo chí Phương Tây lên án về vụ thảm sát ở Sơn Mỹ vàoTháng 3.1968…

Ở nước ngoài, các công trình nghiên cứu về tội ác chiến tranh cũng rất

nhiều Ví dụ như cuốn sách “Không thể chuộc lỗi”, của tác giả Allen Hassan

được Nhà xuất bản trẻ Thành phố Hồ Chí Minh xuất bản năm 2007 Nội dungcủa cuốn sách là những trăn trở về cuộc chiến tranh ở Việt Nam của một cựuLục quân Mỹ, cũng là một bác sĩ tình nguyện ở Việt Nam Đồng thời cuốnsách cũng là những điều chưa hề được tiết lộ về cuộc chiến đó là những cảnh

tàn sát, khủng bố dã man hay tình cảnh thương tâm của những thương binhhạng nặng của Mỹ khi tập trung tại các lán trại Đông Hà không được đưa về

1975 là hoàn toàn mới và chưa có bất kì công trình nghiên cứu nào

3 Mục tiêu nghiên cứu

Đề tài được thực hiện với mục tiêu:

Trước hết là khẳng định tài liệu lưu trữ trong Phông lưu trữ Ủy ban tốcáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam làmột nguồn sử liệu chân thực, có giá trị cao, phản ánh chính xác những tội áccủa đế quốc Mỹ và tay sai đã gây ra ở miền Nam Việt Nam từ 1956 – 1975

Thứ hai, tác giả đưa ra những giải pháp để phát huy giá trị tài liệu lưutrữ của Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ởmiền Nam Việt Nam

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện các mục đích đặt ra, đề tài phải tập trung thực hiện một sốnhiệm vụ sau:

- Khái quát về bối cảnh lịch sử Việt Nam sau năm 1954

- Tìm hiểu về sự ra đời, chức năng, nhiệm vụ của Ủy ban tố cáo tội ácchiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam

- Tìm hiểu khái quát về thành phần, nội dung, đặc điểm Phông Ủy ban

tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam

- Nghiên cứu tìm hiểu nội dung tài liệu Phông Ủy ban tố cáo tội ácchiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam về các tội ácchiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai đã gây ra ở miền Nam Việt Nam từ

1956 – 1975

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Do thời gian nghiên cứu có hạn cộng với những khó khăn trong việctiếp xúc với tài liệu tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III nên tác giả chỉ nghiêncứu đề tài trong phạm vi sau:

- Về đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của đề tài chính là những tội ác chiến tranh của

đế quốc Mỹ và tay sai gây ra từ 1956 – 1975

- Về phạm vi nghiên cứu của đề tài:

Để làm sáng tỏ vấn đề, tác giả tiến hành khai thác khối tài liệu trongphạm vi Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ởmiền Nam Việt Nam, đặc biệt là khối tài liệu nghiên cứu, điều tra tội ác của

đế quốc Mỹ và tay sai từ 1956 – 1975

Do hoạt động của Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và taysai ở miền Nam Việt Nam gắn liền với cuộc kháng chiến chống Mỹ Đồng thời,khối tài liệu Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ởmiền Nam Việt Nam được hình thành trong quá trình hoạt động của Ủy ban từ

1956 – 1975, thông qua quá trình hoạt động của Ủy ban, tội ác của đế quốc Mỹ

và tay sai đã được thống kê một cách chân thực, rõ nét Chính vì vậy, tác giả giớihạn thời gian nghiên cứu của đề tài là từ năm 1956 – 1975

6 Phương pháp nghiên cứu

Khóa luận của tác giả là kết quả của phương pháp hệ thống hóa nguồn

tư liệu có tại Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và taysai ở miền Nam Việt Nam Từ đó đi sâu vào phân tích, tổng hợp nguồn tài

liệu lưu trữ liên quan đến đề tài nghiên cứu Bên cạnh đó là kết quả của việctìm kiếm tài liệu và thông tin trên sách, báo, tạp chí Văn thư Lưu trữ… Đồngthời tiến hành tổng kết, đánh giá, nhận xét vấn đề.

- Trước hết là việc hệ thống hóa nguồn tài liệu của Phông: Trước khi

bắt tay vào nghiên cứu, tác giả đã hệ thống hóa tài liệu của Phông theo cácvấn đề lớn để nghiên cứu Việc hệ thống hóa hồ sơ tài liệu sẽ có cái nhìn tổngthể về toàn bộ nội dung tài liệu của Phông

- Thứ hai là phương pháp phân tích và tổng hợp: Phương pháp phân

tích là phương pháp chủ đạo trong Khóa luận Phân tích sẽ giúp cho người đọcthấy được các tội ác cụ thể của đế quốc Mỹ và tay sai gây ra qua các dẫn chứng

đi kèm Từ việc phân tích, tác giả sẽ tổng hợp lại các tội ác chung của đế quốc

Mỹ để đi đến đánh giá giá trị sử liệu của các tài liệu lưu trữ thuộc Phông Ủyban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam

- Phương pháp Sử liệu học: nhằm đánh giá tính chân thực của các

nguồn thông tin

Tuy nhiên, khi nghiên cứu đề tài này, phần lớn thời gian thực hiện đềtài được sử dụng tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III Tác giả nghiên cứu trựctiếp các hồ sơ đang được lưu trữ, phân tích nội dung và tập hợp các thông tinthu thập được từ tài liệu hình thành các nhóm nội dung và giới thiệu vớingười có nhu cầu khai thác sử dụng

7 Bố cục của Khóa luận

Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung khóa luận của tác giả gồm có

3 chương:

Chương 1: Khái quát về Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam Ở chương này, tác giả

tập trung vào tìm hiểu quá trình hình thành, hoạt động của Ủy ban tố cáo tội

ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam Qua quá

trình hoạt động, chúng ta sẽ có cái nhìn đầy đủ hơn về Ủy ban Đồng thời,ngoài tìm hiểu về quá trình hoạt động, tác giả còn giới thiệu khái quát vềthành phần, đặc điểm và nội dung của Phông lưu trữ Ủy ban tố cáo tội ácchiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam đang được bảoquản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III.

Chương 2: Giá trị sử liệu của Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam Tác giả chủ yếu đi

sâu vào tìm hiểu tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai đã gây ra ở miềnNam Việt Nam thông qua khối tài liệu theo các mục đã phân chia Từ đó sẽgiúp cho người đọc thấy được tính chân thực và giá trị sử liệu của khối tài liệu

Chương 3: Giải pháp phát huy giá trị tài liệu lưu trữ Phông Ủy ban

tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam Với nội dung này, tác giả đã đánh giá giá trị của tài liệu lưu trữ Phông

Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh từ đó đưa ra một số giải pháp để phát huy giátrị của tài liệu lưu trữ

B PHẦN NỘI DUNG Chương 1: KHÁI QUÁT VỀ PHÔNG ỦY BAN TỐ CÁO TỘI ÁC CHIẾN TRANH CỦA ĐẾ QUỐC MỸ VÀ TAY SAI Ở MIỀN NAM

VIỆT NAM 1.1 Bối cảnh lịch sử ở Việt Nam sau năm 1954

Hiệp định Giơnevơ được kí kết ngày 27.01.1954, đất nước ta tạm thời

bị chia cắt làm hai miền Bắc – Nam, lấy vĩ tuyến 17 (dọc theo sông Bến Hải –Quảng Trị) làm giới tuyến quân sự tạm thời cùng với một khu phi quân sự ởhai bên giới tuyến Hai miền Bắc, Nam hai nhiệm vụ khác nhau Miền Bắctiến lên xã hội chủ nghĩa, miền Nam tiếp tục cuộc đấu tranh thực hiện cuộccách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, tiến tới thống nhất nước nhà

1 Tình hình miền Bắc sau năm 1954

Sau hiệp định Giơnevơ, miền Bắc là nơi tập kết của cán bộ Việt NamDân chủ Cộng hòa và các lực lượng cách mạng Ngày 10.10.1954, Pháp rútkhỏi Hà Nội, thủ đô được giải phóng Ngày 01.01.1955 tại Quảng trường BaĐình, Hà Nội diễn ra một cuộc mít tinh trọng thể chào đón Hồ Chủ tịch,Trung ương Đảng và Chính phủ về lại thủ đô Cho đến ngày 16.5.1955 đơn vịcuối cùng của Pháp rút khỏi đảo Cát Bà Miền Bắc hoàn toàn giải phóng

Tuy nhiên, sau năm 1954 miền Bắc bị tàn phá nặng nề bởi chiến tranh.Sau khi rút khỏi miền Bắc, thực dân Pháp và đế quốc Mỹ tiến hành nhiều hoạtđộng chống phá như hành phá các nhà máy, xí nghiệp, công trình giao thông,giết hại trâu bò Không những vậy, miền Bắc còn chịu hậu quả nặng nề củanền kinh tế nông nghiệp lạc hậu do ruộng đất tập trung trong tay địa chủ Đặcbiệt là vấn đề thiếu nhân lực lao động nghiêm trọng Vì vậy, nhiệm vụ trướcmắt đặt ra là phải tiến hành cải cách ruộng đất, khôi phục kinh tế, hàn gắn vếtthương chiến tranh, cải tạo xã hội chủ nghĩa Tuy nhiên, trong buổi đầu xâydựng đất nước, ta cũng khó tránh khỏi những khiếm khuyết, hạn chế Những

sai lầm trong khi thực hiện cải cách ruộng đất ảnh hưởng lớn đến tư tưởngquần chúng nhân dân nhất là tầng lớp tư sản, tiểu tư sản, trí thức Lực lượngphản động trong và ngoài nước lợi dụng tình hình đó đã đẩy mạnh chống phácách mạng và gây bạo loạn ở một số nơi Đồng thời, đế quốc Mỹ, bọn phảnđộng Pháp và chính quyền tay sai Ngô Đình Diệm đã tìm mọi cách gây khókhăn, phá hoại việc thi hành hiệp định Giơnevơ, tiến hành dụ dỗ và cưỡngbức một triệu đồng bào miền Bắc, chủ yếu là đồng bào Thiên chúa giáo di cưvào Nam.

Do miền Bắc căn bản hoàn thành Cách mạng tư sản dân quyền nên đã tiếnlên xây dựng chủ nghĩa xã hội theo tư tưởng cách mạng không ngừng củaCương lĩnh chính trị Khi miền Nam bị Mỹ và chính quyền tay sai khủng bố,biến miền Nam Việt Nam thành thuộc địa kiểu mới thì miền Bắc thực hiệnnhiệm vụ của một hậu phương lớn cho một tiền tuyến lớn Khi Mỹ leo thang bắnphá miền Bắc Xã hội chủ nghĩa thì miền Bắc trực tiếp chiến đấu xây dựng Xãhội chủ nghĩa, vừa ra sức chi viện cho miền Nam Như vậy, miền Bắc sẽ là mộthậu phương lớn cho một tiền tuyến lớn miền Nam và đóng vai trò quyết địnhcho sự thành công hay thất bại của cuộc chiến với đế quốc Mỹ và tay sai

2 Tình hình miền Nam sau năm 1954

Hiệp định Giơnevơ được kí kết năm 1954, miền Nam là nơi tập kết củaquân Pháp, chính quyền Bảo Đại và rút dần trong hai năm Tuy nhiên trênthực tế khi quân Pháp chưa rút hết thì đế quốc Mỹ tìm cách thay chân Phápvới việc gây sức ép với Pháp, dựng lên chính quyền Ngô Đình Diệm ở miềnNam Việt Nam Dưới chính quyền Ngô Đình Diệm, Mỹ tiến hành khủng bố,đàn áp miền Nam Việt Nam, xé toạc văn bản Hiệp định Giơnevơ biến miềnNam Việt Nam thành thuộc địa kiểu mới Miền Nam từ chỗ có chính quyền,

có quân đội, có vùng giải phóng giờ đây phần lớn là cán bộ, bộ đội miền Namtập kết ra miền Bắc, toàn bộ hoạt động của Cách mạng phải chuyển sang

phương thức vừa hợp pháp, vừa công khai, vừa bí mật Đó là một đảo lộn lớn,một tình thế nguy hiểm đối với cách mạng miền Nam Sự thay đổi đó đã tácđộng mạnh đến tâm tư, tình cảm của đồng bào, đồng chí hai miền Bắc Nam

và đặt ra cho cách mạng những nhiệm vụ mới vô cùng khó khăn

Do miền Nam chưa hoàn thành Cách mạng dân tộc dân chủ nhân dânnên miền Nam sẽ tiếp tục đấu tranh chống mỹ và tay sai đòi thi hành hiệpđịnh Giơnevơ Khi đế quốc Mỹ và tay sai không chịu thi hành Hiệp định màcòn khủng bố, đàn áp, dựng lên chính quyền Việt Nam Cộng hòa, leo thangthực hiện các loại hình chiến tranh xâm lược thực dân mới thì miền Nam ViệtNam tiến hành cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, giải phóng miền Nam ViệtNam bảo vệ miền Bắc, tiến tới thống nhất nước nhà Nên miền Nam sẽ là mộttiền tuyến lớn và đóng vai trò quyết định trực tiếp cho sự thành công hay thấtbại của cuộc chiến chống Mỹ và tay sai

1.2 Những chính sách của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam

Từ năm 1950 – 1954, Mỹ ngày càng can thiệp sâu vào chiến tranhĐông Dương của Pháp Với bản kế hoạch quân sự Cô Lin gồm sáu nội dungnhằm can thiệp sâu vào miền Nam Việt Nam trên mọi lĩnh vực Trước hết làlập ra chính quyền tay sai Ngô Đình Diệm, sau đó với cách đi bài bản, thâmđộc, đế quốc Mỹ từng bước thế chân thực dân Pháp ở miền Nam Việt Namlập ra ở đây một quốc gia riêng biệt nhưng thực chất là biến miền Nam ViệtNam thành thuộc địa kiểu mới của Mỹ Những chính sách đó được thể hiệnqua các cuộc chiến tranh mà đế quốc Mỹ tiến hành ở miền Nam Việt Nam

1.2.1 Chính sách của Mỹ trong chiến tranh đơn phương

Chiến tranh đơn phương là loại hình chiến tranh can thiệp để xâm lượcmiền Nam Việt Nam của đế quốc Mỹ thực hiện từ năm 1954 sau Hiệp địnhGiơnevơ Gọi là chiến tranh đơn phương còn là để tố cáo tội ác của Mỹ -

Diệm khi chúng khủng bố, đàn áp cách mạng miền Nam Việt Nam Trong đóđồng bào miền Nam Việt Nam lại đấu tranh bằng phương pháp hòa bình,chính trị thuần túy.

Mỹ can thiệp sâu vào miền Nam Việt Nam trên mọi lĩnh vực, dựng lênmiền Nam một chế độ độc tài gia đình trị thân Mỹ do Ngô Đình Diệm đứng

đầu Được Mỹ giúp đỡ, chính quyền Ngô Đình Diệm đã thực hiện đả thực (loại bỏ thực dân Pháp), bài phong (loại bỏ phong kiến), diệt cộng (tiêu diệt

cộng sản) Khi chúng phát hiện ra cộng sản là đối tượng nguy hiểm nhất thì

chúng đã tập trung cho chiến dịch “Tố cộng” và “Diệt cộng” trên toàn miền

Nam bằng việc ban hành Luật Phát xít năm 1957, lập các Khu trù mật tách

nhân dân ra khỏi cách mạng với phương châm “tát cạn nước bắt cá” Tiến

hành nhiều vụ thảm sát đẫm máu như ở Vĩnh Trinh (Quảng Nam), Chợ Được,Hướng Điền (Quảng Trị) Đặc biệt chúng còn gây ra vụ đầu độc tù nhân ở nhà

tù Phú Lợi (1958) làm 1000 người chết Đầu năm 1959 Ngô Đình Diệm cònban hành Luật 10/59 với nội dung đặt các chiến sĩ cộng sản ngoài vòng pháp

luật, lê máy chém khắp miền Nam với phương châm “giết nhầm còn hơn bỏ sót” làm cho mâu thuẫn xã hội gay gắt, khát vọng đấu tranh giải phóng của

đồng bào miền Nam Việt Nam ngày càng dâng cao

1.2.2 Chính sách của đế quốc Mỹ trong Chiến tranh Đặc biệt ở miền Nam Việt Nam (1961 – 1965)

Năm 1960, cách mạng thế giới và ở Việt Nam phát triển mạnh, tronghoàn cảnh này Kenơđi lên làm Tổng thống đề ra chiến lược toàn cầu phản

cách mạng mang tên “phản ứng linh hoạt” với ba loại hình chiến tranh xâm

lược là chiến tranh Đặc biệt, Chiến tranh Cục bộ và chiến tranh Tổng lực.Trong đó đưa chiến tranh Đặc biệt ở miền Nam Việt Nam với âm mưu dùngngười Việt đánh người Việt nhằm hạn chế tối đa sự tổn thất xương máu và chiphí chiến tranh của người Mỹ, che lấp được bộ mặt xâm lược của Mỹ với

chiêu bài ở miền Nam Việt Nam đang có nội chiến Tuy nhiên, sự có mặt của

hệ thống cố vấn và trang bị của Mỹ trên chiến trường đã chứng minh đây làcuộc chiến tranh xâm lược của Mỹ Đồng thời Mỹ mở một loạt các cuộc hànhquân với kế hoạch Stalay – taylo tiến hành trong 18 tháng Khi 18 tháng trôiqua, kế hoạch trên phá sản thì tiếp tục đưa kế hoạch Jonxon – Macnamara lậphàng rào điện tử dọc bờ Nam sông Bến Hải nhằm ngăn chặn việc xâm nhậpmiền Bắc vào miền Nam, dự kiến bình định trong vòng 24 tháng Đồng thờitiến hành dồn dân, lập ấp chiến lược Như vậy, chiến tranh Đặc biệt là mộtbước leo thang mới của Mỹ so với chiến tranh đơn phương Nó thực sự thâmđộc, nham hiểm, quy mô lớn nhưng chiến tranh Đặc biệt là điều xảy ra ngoài

ý muốn của người Mỹ vì chiến tranh đơn phương bị phá sản

1.2.3 Chính sách của Mỹ trong chiến tranh Cục bộ ở miền Nam Việt Nam (1965 – 1968)

Đầu năm 1965 khi chiến tranh Đặc biệt có nguy cơ bị phá sản hoàntoàn thì Jônxơn quyết định đưa chiến tranh Cục bộ vào miền Nam Việt Namthay cho chiến tranh Đặc biệt, đưa chiến tranh phá hoại ra miền Bắc để hỗ trợcho chiến tranh Cục bộ ở miền Nam Để thực hiện chiến tranh Cục bộ, Mỹ đãtăng cường đưa ồ ạt quân viễn chinh Mỹ và đồng minh vào miền Nam ViệtNam, đưa các loại vũ khí hạng nặng kể cả bom Napan, chất độc điôxin, B52,F111…vào Việt Nam Khi đã có ưu thế hơn về quân số và vũ khí, Mỹ mở một

loạt những cuộc hành quân vào “đất thánh Việt cộng” với hai gọng kìm “Tiêu diệt quân chủ lực và Bình định lại dân” Quan trọng hơn, Mỹ mở rộng chiến

tranh phá hoại ra miền Bắc để phá miền Bắc Xã hội Chủ nghĩa và chặn đườngchi viện cho miền Nam

1.2.4 Chính sách của Mỹ trong chiến lược Việt Nam hóa chiến tranh

Đế quốc Mỹ thực hiện chiến lược Việt Nam hóa chiến tranh với âm

mưu tiếp tục dùng người Việt đánh người Việt và mở rộng thành người ĐôngDương đánh người Đông Dương Tăng cường viện trợ về vũ khí và kinh tế -khoa học kĩ thuật cho chính quyền Sài Gòn để chính quyền Sài Gòn tự đứngvững, tự gánh vác lấy chính trị khi người Mỹ rút hết Bên cạnh đó, Mỹ sẽ mởrộng chiến tranh ra toàn Đông Dương, tiến hành quan hệ ngoại giao với Liên

Xô và Trung quốc để cô lập Việt Nam

Như vậy, từ 1954 đến 1975 Mỹ đã đưa hàng loạt các cuộc chiến tranhvào miền Nam Việt Nam với âm mưu và dã tâm thâm độc biến miền Nam ViệtNam thành thuộc địa kiểu mới của Mỹ nên đã gây ra bao đau thương, mất mát,tổn thất cả về người lẫn vật chất cho đồng bào miền Nam Việt Nam Đó lànhững hậu quả tất yếu của cuộc chiến tranh Có thể khẳng định tội ác của đếquốc Mỹ và tay sai có dùng hàng ngàn giờ cũng không thể ghi hết được

1.3 Sự ra đời và hoạt động của Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của

đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam

1.3.1 Sự ra đời của Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc

Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam

Với nhu cầu nắm bắt tình hình tài liệu, tập hợp tài liệu đầy đủ, chính xácmọi mặt tội ác của đế quốc Mỹ ở Việt Nam, quan trọng hơn là để tố cáo mạnh

mẽ, kịp thời, toàn diện, có hệ thống tội ác của đế quốc Mỹ và tay sai gây ra ởmiền Nam trước dư luận trong nước và nhân dân thế giới, tạo động lực chonhân dân miền Nam biến đau thương thành sức mạnh phá tan âm mưu của địchnên Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền NamViệt Nam ra đời Hiện nay, chưa tìm thấy văn bản thành lập và giải thể Ủy ban

tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Namnhưng qua tìm hiểu nội dung hồ sơ, tài liệu có thể dự đoán cơ quan này thuộcMặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam hoặc Chính phủ lâm thờiCộng hòa miền Nam Việt Nam nhằm phối hợp với Ủy ban điều tra tội ác chiến

tranh của đế quốc Mỹ và tay và sai ở miền Bắc để điều tra, thu thập các loại tội

ác của đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai trên lãnh thổ Việt Nam để tố cáo trước dưluận nước ngoài Như vậy, mặc dù chưa xác định được chính xác thời gian hìnhthành và giải thể của Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và taysai nhưng qua quá trình khảo sát khối tài liệu Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiếntranh của đế quốc Mỹ và tay sai đang bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ Quốc giaIII, tác giả dự đoán thời gian hình thành và giải thể của Ủy ban có thể trùng vớithời gian của tài liệu đó là từ năm 1956 đến năm 1975

1.3.2 Chức năng, nhiệm vụ

Thực hiện âm mưu biến miền Nam Việt Nam thành thuộc địa kiểu mới,

đế quốc Mỹ và chính quyền Ngô Đình Diệm đã tiến hành những cuộc khủng

bố, đàn áp hết sức dã man đối với đồng bào miền Nam Việt Nam Do vậy, Ủyban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ra đời với nhữngnhiệm vụ:

- Điều tra, thu thập, xác minh tài liệu, lập hồ sơ và kết luận về tội ácmọi mặt của đế quốc Mỹ xâm lược ở miền Nam Việt Nam

- Tố cáo tội ác của đế quốc Mỹ ở miền Nam Việt Nam trước dư luậncủa nhân dân trong nước và trên toàn thế giới

- Cung cấp mọi loại tài liệu cần thiết về tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ

ở miền Nam Việt Nam cho các cơ quan, đoàn thể ở trong nước và ở nước ngoài

- Hướng dẫn và phối hợp hoạt động của các ngành, các cấp trong việcđiều tra, lập hồ sơ và bảo quản những tài liệu, tang vật, và hiện vật về tội ácchiến tranh của đế quốc Mỹ ở Việt Nam

Với những nhiệm vụ đặt ra, công tác điều tra, tố cáo tội ác chiến tranhcủa đế quốc Mỹ và tay sai đối với đồng bào miền Nam Việt Nam sẽ do hai tổ

chức tiến hành đó là “Ban điều tra, tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ

và tay sai” và “Tổ điều tra, tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay

- Giữ gìn, bảo quản tang vật, hồ sơ, hiện vật có giá trị tố cáo tội ác của

đế quốc Mỹ trước nhân dân ta và thế giới

- Cung cấp mọi tài liệu cần thiết về tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹcho cấp Trung ương góp phần tố cáo những tội ác đó trước dư luận của nhândân trong nước và thế giới

- Hướng dẫn tổ điều tra, tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ trongviệc điều tra, tố cáo, lập hồ sơ, bảo quản những tài liệu, tang vật, hiện vật vềtội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ đối với miền Nam Việt Nam

Đối với Tổ điều tra, tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam thì gồm có các nhiệm vụ sau:

- Điều tra, sưu tầm, thu thập, tập hợp, thống kê những tội ác chiến tranhcủa đế quốc Mỹ và tay sai đối với các địa phương cấp cơ sở: như những tội ácném bom, bắn phá, uy hiếp, do thám, trinh sát, các tuyến đường giao thôngvận tải, đường hàng không…

- Giữ gìn và bảo quản tang vật, hiện vật, hiện trường điển hình, có giátrị tố cáo mạnh mẽ tội ác giặc Mỹ, chuẩn bị những nhân chứng và nạn nhân

do những tội ác của đế quốc Mỹ gây ra để cung cấp, hiện vật và người choBan điều tra, tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai

- Cung cấp cho Ban điều tra, tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ

và tay sai mọi tài liệu cần thiết, thường xuyên và đột xuất các báo cáo và kịpthời phản ánh tình hình hoạt động của đế quốc Mỹ đối với cơ sở mình

- Dựa vào những tài liệu có sẵn về âm mưu, hành động, từ đó bố tríviệc chiến đấu, sơ tán, phân tán, tránh máy bay địch, hạn chế tổn thất đến mứcthấp nhất.

Do đó, với những nhiệm vụ đặt ra và trong quá trình hoạt động, Ủy ban

tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai đã thu thập được nhữngchứng cứ, số liệu, tài liệu, hết sức chân thực và có thể khẳng định tài liệu thuộcPhông lưu trữ Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ởmiền Nam Việt Nam là một nguồn tài liệu chính xác để nghiên cứu Lịch sử

1.4 Thành phần, đặc điểm, nội dung Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai

1.4.1 Khái quát lịch sử Phông lưu trữ Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai

Trong khoảng thời gian ra đời và hoạt động Ủy ban đã hình thành nên mộtkhối lượng lớn hồ sơ, tài liệu Đây là những tài liệu vô giá và có ý nghĩa lớn lao

vì chúng không những phản ánh hoạt động của một cơ quan, một tổ chức mà cònphản ánh một giai đoạn lịch sử đầy bi hùng của dân tộc, số phận của hàng vạncon người trong bối cảnh chiến tranh, đất nước phân chia, gia đình ly tán…

Toàn bộ tài liệu Phòng Lưu trữ Ủy ban Tố cáo tội ác chiến tranh gồmhai khối chính:

- Khối tài liệu hành chính

- Khối tài liệu phim, ảnh

Do đặc điểm tài liệu phim ảnh khác về hình thức và nội dung nên để thuậntiện cho việc khai thác, khối tài liệu phim ảnh đã được khai thác và bảo quảnbằng hệ thống công cụ tra cứu riêng Đồng thời cũng do một số nguyên nhânkhách quan nên tác giả cũng chưa có điều kiện để tiếp cận với khối tài liệu này

Trong mục 1.3.1 Lịch sử hình thành đã trình bày, sự ra đời của Ủy ban

tố cáo tội ác chiến tranh hiện nay chưa xác định chính xác là thuộc Mặt trận

Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam hoặc Chính phủ lâm thời Cộng hòamiền Nam Việt Nam nhưng thông qua khối tài liệu của Phông, có thể dự đoánthời gian ra đời hoạt động trùng với thời gian của tài liệu đó là từ 1956 –

1975 Số lượng tài liệu trong Phông gồm 169 đơn vị bảo quản tương đươngvới 2,2 m giá tài liệu Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ

và tay sai là một phông đóng

Có thể nói, tài liệu của Phông lưu trữ Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh làmột phông lưu trữ có giá trị Đặc biệt là hiện nay Đảng và Nhà nước đang cónhững chính sách đối với những người có công với Cách mạng, những ngườitham gia kháng chiến và những nạn nhân bị nhiễm chất độc màu da cam như:

+ Pháp lệnh số 04/2012/UBTVQH13 ngày 16.7.2012 của Ủy banThường vụ Quốc hội pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của pháp lệnh ưuđãi người có công với Cách mạng

+ Nghị định số 31/2013/NĐ-CP ngày 9.4.2013 về quy định chi tiết hướngdẫn thi hành một số điều Pháp lệnh ưu đãi người có công với Cách mạng

+ Thông tư liên tịch số 41/2013/TTLT-BYT-BLĐTBXH hướng dẫn khâugiám định bệnh, tật, dị dạng, dị tật có liên quan đến phơi nhiễm với chất độc hóahọc đối với người hoạt động kháng chiến và con đẻ của họ nên nhu cầu khai thác

sử dụng tài liệu của độc giả ngày càng cao hơn

Vì vậy, tài liệu của Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc

Mỹ và tay sai có nhu cầu khai thác sử dụng ngày càng lớn, không chỉ cho việcnghiên cứu lịch sử mà còn khai thác phục vụ nhu cầu của các gia đình nạn nhânnhiễm chất độc màu da cam, gia đình chính sách, có công với cách mạng nhằm

hỗ trợ, bù đắp cho họ Bên cạnh đó, hiện nay, để thuận tiện cho công tác tra cứu,Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III đã xây dựng mục lục hồ sơ để độc giả khai thác,góp phần hiệu quả cho xã hội, phát huy tốt vai trò của tài liệu lưu trữ

1.4.2 Thành phần tài liệu

Phông lưu trữ Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và taysai ở miền Nam Việt Nam là một Phông Lưu trữ có giá trị lịch sử thuộcPhông Lưu trữ Quốc gia Việt Nam Phần lớn, tài liệu chủ yếu là bản gốc hìnhthành trong quá trình hoạt động của Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đếquốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam, phản ánh đúng chức năng, nhiệm

vụ của Ủy ban Thành phần tài liệu chủ yếu gồm:

- Các văn bản chỉ đạo của Mặt trận dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam và Chính phủ Cách mạng lâm thời miền Nam Việt Nam về tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và Ngụy quyền Sài Gòn.

- Các văn bản của Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam liên quan đến chức năng, nhiệm vụ của Ủy ban.

- Tài liệu của các đơn vị, cơ quan khác có liên quan gửi đến để báo cáo hoặc cùng phối hợp công tác…

Qua quá trình khảo sát, tìm hiểu Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranhcủa đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam, Tài liệu trong Phong gồm có:

- Nghị quyết:

Ví dụ: Nghị quyết của Trung tâm Thông tin về tội ác chiến tranh của đế quốc

Mỹ và tay sai thông qua ngày 10.7.1968 [Hồ sơ số 131 – Đơn vị bảo quản số 8]

- Tuyên bố:

Ví dụ:

+ Tuyên bố của Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và taysai ở miền Nam Việt Nam và các tổ chức chính trị ở miền Nam Việt Nam vềnhững tội ác dã man của Mỹ - Ngụy đối với các thành phố và thị xã miềnNam trong năm 1968 [Hồ sơ số 29 – Đơn vị bảo quản số 02]

+ Tuyên bố của Hội liên hiệp phụ nữ giải phóng miền Nam Việt Nam

và Liên hiệp Công đoàn giải phóng miền Nam Việt Nam về việc Mỹ - Thiệugiết hại bà Lê Thị Riêng (Phó Hội trưởng Hội liên hiệp phụ nữ giải phóng

miền Nam Việt Nam) và ông Trần Văn Kiểu (Ủy viên Trung ương liên hiệpCông đoàn giải phóng miền Nam Việt Nam) năm 1968 [Hồ sơ số 37 – Đơn vịbảo quản số 02].

- Thông báo:

Ví dụ:

+ Thông báo của Ban thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận dân tộcgiải phóng miền Nam Việt Nam về kết quả điều tra sơ bộ các chất độc hóahọc mà Mỹ - Diệm đã rải ở miền Nam Việt Nam năm 1963 [Hồ sơ số 06 –Đơn vị bảo quản số 1]

+ Thông báo của Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ vàtay sai ở miền Nam Việt Nam về tội ác của đế quốc Mỹ trong năm 1971 [Hồ

sơ số 61 – Đơn vị bảo quản số 04]

- Báo cáo:

Ví dụ:

+ Báo cáo tổng kết hoạt động tố cáo tội ác chiến tranh của địch năm

1973 của Ban CP72 [Hồ sơ số 85 – Hộp số 05]

+ Báo cáo của ông Trần Công Tường về vấn đề Tòa án quốc tế năm

1966 [Hồ sơ số 125 – Đơn vị bảo quản số 08]

- Lời kêu gọi:

Ví dụ:

+ Lời kêu gọi của Bộ Ngoại Giao Cộng hòa miền Nam Việt Nam và Ủyban miền Nam Việt Nam đấu tranh đòi tự do cho những người yêu nước, yêuhòa bình, lên án Mỹ - Thiệu phá hoại việc trao trả nhân viên dân sự và quân

sự bị bắt và giam giữ năm 1974 [Hồ sơ số 101 – Đơn vị bảo quản số 06]

- Bản tự thuật:

Ví dụ:

+ Bản tự thuật của các nhân chứng tố cáo tội ác đối với tù nhân Chính

quyền sài Gòn năm 1974 [Hồ sơ số 116 – Đơn vị bảo quản số 06].

+ Bản tin đấu tranh thứ nhất năm 1965 của Việt Nam Thông tấn xã

1.4.3 Đặc điểm tài liệu Phông lưu trữ Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam

1.4.3.1 Về thể thức văn bản

Thời kì 1954 – 1975, Đảng và Nhà nước đang tập trung vào hai nhiệm

vụ chính là xây dựng chủ nghĩa xã hội và kháng chiến chống Mỹ cứu nước

Vì vậy, Công tác Văn thư – Lưu trữ của các cơ quan tổ chức nói chung và Ủyban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai nói riêng chưa thực sựđược chú trọng và quản lý thống nhất Điều này được thể hiện rất nổi bật quaviệc trình bày các yếu tố thể thức trong tài liệu Phông Ủy ban tố cáo tội ácchiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai Có thể nói, các tài liệu chưa có sựthống nhất trong cách trình bày thể thức Cụ thể:

- Về Quốc hiệu, tiêu ngữ: hầu hết các tài liệu trong Phông đều không

có Quốc hiệu và tiêu ngữ

- Về Tác giả văn bản: Rất nhiều tài liệu trong Phông Ủy ban tố cáo tội

ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai không có yếu tố tác giả nhưng cũng

có thể hiểu, phần lớn các văn bản đều do Ủy ban sản sinh ra trong quá trìnhhoạt động Tuy nhiên, qua quá trình khảo sát, tác giả cũng thấy, một số tàiliệu có yếu tố tác giả ở góc trên cùng phía bên trái

Ví dụ: [Hồ sơ số 85 – Đơn vị bảo quản số 05]

BAN C.P 72

VU BI

TO 4 + 5

- Về số kí hiệu văn bản: Cũng như Quốc hiệu, tiêu ngữ và số kí hiệu

văn bản, rất nhiều văn bản tài liệu không có số kí hiệu văn bản Có chăng chỉmột vài tài liệu trong một khối lượng rất lớn tài liệu trong Phông Ủy ban tốcáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai có yếu tố số kí hiệu văn bảnđược đặt ở phía trên, góc bên trái, dưới yếu tố thể thức tác giả văn bản

Ví dụ: [Hồ sơ số 42 – Đơn vị bảo quản số 03]

Số: 125/A Hay Số: 20 – TL

8 - 5 – 66Hoặc Số: 358 – TTX

Tin hằng ngày

=+=

- Về địa danh, ngày tháng năm: Yếu tố thể thức này thì hầu hết các tài

liệu trong Phông đều có Nhưng có tài liệu thì không có địa danh, chỉ có ngàytháng năm đặt ngay dưới số kí hiệu, có tài liệu thì đại danh ngày tháng nămđược đặt ở cuối văn bản Và rất nhiều tài liệu, địa danh ngày tháng năm lại đặt

ở góc phải, phía trên cùng của tài liệu

Ví dụ:

Số: 20 – TL

8 - 5 – 66

Hay Miền Nam Việt Nam, ngày 27 tháng 02 năm 1967

- Về tên loại và trích yếu nội dung: Tài liệu trong Phông có tên loại và

trích yếu nội dung đầy đủ, rõ ràng Ví dụ:

TUYÊN BỐcủa Ủy ban tố cáo tội ác của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam

Về việc xâm lược Mỹ tăng cường, dụng không quân

gây thêm nhiều tội ác ở MNVN

- Về chức vụ, họ tên, thẩm quyền người kí, con dấu: yếu tố về chức

vụ, họ tên và thẩm quyền người kí hầu như không được thể hiện Duy nhấttoàn bộ khối tài liệu tác giả khảo sát có một con dấu ở [Hồ sơ số 28 – Đơn vịbảo quản số 2] Dấu hình tròn, màu đỏ Bên ngoài có khắc tên Mặt trận Dântộc giải phóng miền Nam Việt Nam Bên trong có khắc chữ Ủy ban tố cáo tội

ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam

- Nơi nhận văn bản: Hầu như toàn bộ tài liệu không có yếu tố thể thức

nơi nhận

Như vậy, có thể nói, so với các văn bản quy định về thể thức hiện naythì các tài liệu trong Phông lưu trữ Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đếquốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam có những điểm hạn chế về thểthức Cách trình bày các yếu tố thể thức trong các tài liệu trong Phông cũng

không giống nhau, chưa được quy định một cách thống nhất, cụ thể Tuynhiên, nội dung của văn bản thì được trình bày cụ thể, rõ ràng Tội ác của đếquốc Mỹ và tay sai hiện lên chân thực, rõ ràng

1.4.3.2 Hình thức và ngôn ngữ trong tài liệu

Hình thức văn bản tài liệu được thể hiện qua đặc điểm, chất lượng củavật mang tin như giấy, mực cũng như đặc điểm về văn phong và cách trìnhbày trong văn bản Kết quả khảo sát cho thấy hình thức văn bản của tài liệutrong Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai cónhững đặc điểm sau:

- Giấy:

Tài liệu trong Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ

và tay sai chủ yếu là các loại giấy rất đa dạng như: Giấy Poluye, giấy dó, giấyhọc sinh, giấy rơm… khổ giấy trong các hồ sơ cũng rất nhiều kích thước nhưA3, A4 hay một tờ A4 chia làm đôi, làm ba hoặc làm tư, có khi chỉ là mộtmẩu giấy nhỏ ghi một dòng chữ Tuy nhiên, do điều kiện chiến tranh thiếuthốn, đa phần là giấy sản xuất thủ công nên giấy làm ra tài liệu trong phông

có chất lượng kém và không đồng đều Dưới sự tác động của môi trường, thờigian, giấy lại kém chất lượng nên hiện nay có rất nhiều tài liệu bị ố vàng, ráchthủng nhiều chỗ Các tài liệu có màu sắc giấy khác nhau, chỉ có giấy Poluyetuy mỏng nhưng vẫn giữ được màu trắng Ngoài ra, các loại giấy khác thì biếnthành màu vàng, có bản bị đen, chữ nhìn rất khó

- Mực:

Tài liệu trong Phông đa số sử dụng mực máy đánh chữ, đồng thời cónhiều tài liệu hình thành do người đánh máy sử dụng giấy than hoặc bằng ruybăng đè lên để nhân bản Ngoài ra, nhiều tài liệu được viết tay bằng bút máyhoặc bút bi Bởi vậy, thời gian qua đi, tác động bởi yếu tố môi trường nên rấtnhiều tài liệu bị nhòe, mờ chữ và có nhiều tài liệu không thể đọc được Ví dụ

như ở Hồ sơ 9, 15, 27, 42…phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đếquốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam.

- Ngôn ngữ và văn phong:

Ngôn ngữ trong các văn bản, tài liệu của Phông lưu trữ Ủy ban tố cáotội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai chủ yếu là tiếng Việt Có chăng,một số tài liệu được viết bằng tiếng Anh và tiếng Pháp Đồng thời do ngônngữ phát triển theo thời gian nên khi khai thác khối tài liệu của Phông, tác giảthấy có một số từ so với ngày nay có sự biến đổi Cách xưng hô trong văn bảnngoài việc xưng hô đồng chí, ông, bà, ngài… thì còn thấy xưng hô cụ, ông,anh… Ngôn ngữ trong nhiều tài liệu được soạn thảo bằng tiếng Việt khôngdấu, khiến cho độc giả khai thác sử dụng có thể gặp một số khó khăn

Đặc điểm tài liệu của Phông ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đếquốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam đa số là tài liệu có ngôn ngữ TiếngViệt, bên cạnh đó có một phần nhỏ tài liệu là ngôn ngữ nước ngoài Trongquá trình khai thác sử dụng tài liệu Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của

đế quốc Mỹ và tay sai, không chỉ tác giả nói riêng mà đa số độc giả nói chungđều gặp khó khăn khi khai thác những tài liệu có ngôn ngữ tiếng nước ngoài.Đặc biệt là tiếng Anh và tiếng Pháp Đây là những tài liệu thực sự có giá trị,bởi lẽ, những tài liệu có ngôn ngữ tiếng anh và tiếng Pháp là những tài liệu dophóng viên nước ngoài thuật lại những tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ vàtay sai đã gây ra ở miền Nam Việt Nam Những tài liệu tiếng nước ngoài nếunhư không hiểu được nội dung sẽ ảnh hưởng rất lớn đến quá trình nghiên cứutài liệu, gây khó khăn cho độc giả nghiên cứu

Như vậy, mặc dù đặc điểm về tài liệu lưu trữ Phông Ủy ban tố cáo tội

ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam còn có nhiềukhác biệt về giấy, mực, hay cách xưng hô về ngôn ngữ nhưng tài liệu trongPhông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai đã mang

đậm dấu ấn lịch sử, gắn liền với cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc thống nhấtnước nhà Bên cạnh đó, những đặc điểm khác biệt này còn góp phần tạo nêngiá trị của tài liệu Bởi lẽ, nó được sản sinh trong một thời kì đặc biệt và nóphản ánh quá trình hoạt động của Ủy ban cũng như tình hình chỉ đạo về côngtác văn thư lưu trữ của Đảng và Nhà nước giai đoạn 1956 – 1975

1.4.3.3 Tình trạng vật lý của tài liệu

Do hoàn cảnh chiến tranh ác liệt, đất nước tập trung vào cuộc khángchiến chống Mỹ cứu nước nên công tác lưu trữ hồ sơ, tài liệu chưa thực sựđược chú trọng Tài liệu sản sinh ra rơi vào tình trạng bó gói, di chuyểnthường xuyên nên rất nhiều tài liệu bị thất lạc, mất mát Bên cạnh đó, ViệtNam có khí hậu nhiệt đới gió mùa, nóng ẩm mưa nhiều, cộng thêm với cácyếu tố của môi trường làm cho tài liệu bị nấm mốc, côn trùng, vi khuẩn xâmnhập Đặc biệt là sự phá hoại của kẻ thù muốn tiêu hủy tất cả bằng chứng tốcáo tội ác của chúng gây ra nên tài liệu của Phông đa phần có tình trạng yếukém Sau khi chiến tranh kết thúc, đất nước độc lập thống nhất, toàn dân tậptrung khôi phục lại nền kinh tế, khắc phục khó khăn nên tài liệu lại rơi vàotình trạng bó gói chồng chất trong một thời gian dài Vì thế, cho đến hiện nay,nhiều tài liệu bị rách, thủng, mờ chữ, khó đọc, giấy ố vàng, rách từng mảng,rất nhiều tài liệu bị hư hỏng nặng Quan trọng hơn, đối với các Phông lưu trữkhác như Phông Bộ Nội vụ, Văn phòng Chính phủ, Bộ y tế, Bộ Côngnghiệp…hầu hết các hồ sơ có cặp, hộp bảo quản theo tiêu chuẩn quy địnhnhưng toàn bộ khối tài liệu Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh khôngđược bảo quản trong các cặp hộp, đơn thuần chỉ được bó lại thành từng tập đãđược chỉnh lý Do vậy mà làm cho khối tài liệu ngày càng bị xuống cấp, ảnhhưởng nghiêm trọng đến nội dung của tài liệu

Có thể nói, Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ vàtay sai là một Phông lưu trữ có giá trị lịch sử nhưng với các biện pháp bảo

quản tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III chưa thực sự đảm bảo được nhiệm

vụ duy trì tuổi thọ của vật mang tin Cụ thể, tài liệu vẫn chưa được bảo quảntrong các cặp hộp mà vẫn bảo quản trong các đơn vị bảo quản Quan trọnghơn, rất nhiều hồ sơ, tài liệu đã rách, nát, mờ chữ… nhưng vẫn chưa có biệnpháp tu bổ điều đó ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng của tài liệu

1.4.3.4 Nội dung của tài liệu

Tài liệu trong Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ

và tay sai ở miền Nam Việt Nam chủ yếu phản ánh đầy đủ, chính xác nhiệm

vụ của Ủy ban từ khi thành lập cho đến khi giải thể Nội dung tài liệu gồm haiphần chính Phần thứ nhất là những tài liệu nghiên cứu, điều tra tội ác của Mỹ

và tay sai Phần thứ hai là tài liệu về tuyên truyền Quốc tế Tổng số tài liệucủa Phông là 2.2 mét tương đương với 169 đơn vị bảo quản

Có thể nói, kết thúc chiến tranh, hòa bình lập lại, Đảng và nhà nước ta

có những chính sách đãi ngộ với những người tham gia kháng chiến, có côngvới cách mạng và nạn nhân bị nhiễm chất độc màu da cam nên tài liệu củaPhông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ngày càngđược quan tâm hơn Vì vậy, trách nhiệm của các Lưu trữ với xã hội ngày càngđược thể hiện sâu sắc hơn Năm 2005, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III đượcCục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước giao cho nhiệm vụ chính lý, sắp xếp khoahọc tài liệu Phông này Tài liệu của Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranhcủa đế quốc Mỹ và tay sai được phân loại theo phương án mặt hoạt động –thời gian Cụ thể gồm có hai nhóm chính:

a Nhóm tài liệu nghiên cứu, điều tra tội ác của đế quốc Mỹ và tay sai:

- Thông báo, tuyên bố của Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam ViệtNam và Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam về tội

ác của đế quốc Mỹ và ngụy quyền Sài Gòn đối với nhân dân miền Nam;

- Tội ác của Mỹ - Ngụy về lập ấp chiến lược, trả thù những người theokháng chiến trước đây;

- Tội ác của Mỹ - Ngụy về dùng chất độc hóa học hủy diệt môi trườngsống;

- Tội ác của Mỹ - Ngụy đối với phụ nữ và trẻ em;

- Tài liệu về các vụ thảm sát do Mỹ - Ngụy gây ra;

- Bản tự thuật của một số nhân chứng về tội ác của Mỹ - Ngụy

b Tài liệu về tuyên truyền quốc tế:

- Thư của các tù nhân, nạn nhân gửi tòa án và tỏ chức quốc tế tố cáo tội

ác của Mỹ - Ngụy;

- Nghị quyết, báo cáo, thư của các tổ chức và cá nhân nước ngoài lên

án tội ác của Mỹ - Ngụy;

- Hoạt động của các đoàn đại biểu miền Nam ở nước ngoài tố cáo tội áccủa Mỹ - Ngụy;

- Tài liệu về hoạt động của các tổ chức hòa bình và cựu chiến binh Mỹlên án cuộc chiến tranh Mỹ ở Việt Nam;

- Tài liệu về hội nghị quốc tế tố cáo tội ác của Mỹ - Ngụy gây ra ở miềnNam;

- Thư, điện cuả Ủy ban mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam ViệtNam, Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam và các tổchức thanh niên, phụ nữ gửi Tòa án quốc tế xét xử tội ác của Mỹ - Ngụy;

- Ngoài ra còn có một số bản tin của Thông tấn xã Giải phóng, bản tincủa Việt Nam thông tấn xã…

Như vậy, có thể thấy tài liệu của Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranhcủa đế quốc Mỹ và tay sai là vô cùng phong phú và đa dạng không chỉ về nộidung mà còn về hình thức của hồ sơ đang lưu giữ, bảo quản Khối tài liệu này

có giá trị to lớn trong việc nghiên cứu lịch sử cũng như để phục vụ các cá nhân

có nhu cầu tìm kiếm người thân của đông đảo quần chúng nhân dân Nhất làhiện nay Đảng và nhà nước có những chính sách đãi ngộ người có công vớicách mạng nên việc khai thác sử dụng tài liệu của Phông Ủy ban tố cáo tội ácchiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai càng cần thiết hơn bao giờ hết Bên cạnh

đó, các văn bản, tài liệu trong các hồ sơ cũng khá là đầy đủ, chỉ một số hồ sơ bịthiếu mất một vài trang văn bản, tài liệu làm cho hồ sơ bị xé lẻ Các văn bảnđược thống kê trong mục lục văn bản thuận tiện cho việc tra tìm Đồng thời,tiêu đề hồ sơ thống nhất với nội dung bên trong quả hồ sơ Như vậy, đối vớiPhông ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai của đế quốc

Mỹ và tay sai là hoàn chỉnh về phông và hồ sơ

Tiểu kết:

Chương 1, tác giả đã khái quát hoàn cảnh lịch sử nước ta sau năm 1954

và sự ra đời của Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai.Đồng thời, từ kết quả nghiên cứu, khảo sát thực tế tài liệu của phông, tác giảkhái quát những thông tin cơ bản nhất về thành phần, đặc điểm và nội dungcủa tài liệu Từ đó cung cấp những thông tin khái quát nhất giúp các nhànghiên cứu nắm được tình hình và đánh giá chính xác các giá trị của nguồn tàiliệu này Trong các giá trị đó, giá trị sử liệu là cao nhất của phông Ủy ban tốcáo tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai Đây cũng là nội dung nghiêncứu chính của chương 2 Giá trị sử liệu của nguồn tài liệu được thể hiện quatừng nội dung tương ứng với những tội ác dã man mà đế quốc Mỹ và tay sai

đã gây ra

Chương 2: GIÁ TRỊ SỬ LIỆU CỦA PHÔNG PHÔNG ỦY BAN

TỐ CÁO TỘI ÁC CHIẾN TRANH CỦA ĐẾ QUỐC MỸ VÀ TAY SAI

Ở MIỀN NAM VIỆT NAM

Hơn bốn mươi năm qua đi, mở lại những trang hồ sơ ngày ấy vẫn gâycho chúng ta những nỗi bàng hoàng, ám ảnh, những trang hồ sơ đó là bằngchứng hùng hồn về các chính sách và âm mưu thâm độc Từ năm 1956 đếnnăm 1975 đế quốc Mỹ và tay sai đã gây ra bao nhiêu tội ác đối với đồng bào

và nhân dân miền Nam Việt Nam Qua quá trình thu thập tài liệu của Ủy ban,cộng với phướng án phân loại tài liệu của Phông Ủy ban tố cáo tội ác chiếntranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam Việt Nam, tác giả xin được phântích tội ác của đế quốc Mỹ qua các phương diện sau:

2.1 Tội ác của Mỹ Ngụy về lập ấp chiến lược

2.1.1 Khái niệm, đặc điểm Ấp chiến lược

2.1.1.1 Khái niệm

“Ấp chiến lược” là cách gọi của Mỹ và chính quyền Sài Gòn để chỉ

những trại tập trung, những khu dồn dân được dựng lên ở khắp miền Namkhi bắt đầu chiến lược “chiến tranh đặc biệt” và tiếp tục được thực hiện trong

suốt cuộc chiến tranh của Mỹ ở miền Nam Việt Nam “Bình định”, “dồn dân”, “lập ấp chiến lược” luôn luôn được của Mỹ và chính quyền Sài Gòn coi

là chương trình “xương sống”, là “quốc sách”, là tận kế cự địch” (kế cuối

cùng chống địch) Đó là kế sách cơ bản và chủ yếu của đế quốc Mỹ và chínhquyền Sài Gòn tiến hành một cuộc chiến tranh tổng lực, một ngọn đòn tấncông toàn diện chống lại phong trào cách mạng của đồng bào miền Nam, baogồm các mặt chính trị, quân sự, kinh tế, xã hội, văn hoá, tâm lý, gián điệp,nhưng chủ yếu là bằng vũ lực với các cuộc hành quân càn quét liên miên,thực hiện cho được việc dồn dân, quây rào lập ấp quy mô lớn

2.1.1.2 Đặc điểm của Ấp chiến lược

Hệ thống “ấp chiến lược” ở miền Nam đã được xây dựng như sau: mỗi

ấp chiến lược qui mô trung bình trên dưới 100 hecta với khoảng vài ba bốnnghìn dân, được quây trong vòng đai dài vài ba ki lô mét, có rào tre hay cọc

gỗ vót nhọn cao quá đầu người bên ngoài Bên trong là bờ luỹ bằng đất đắpcao và dầy, có hàng rào giây thép gai chắn giữ Giữa bờ luỹ rào ngoài và ràotrong là một hào sâu và rộng (đất đào hào dùng để đắp luỹ) có cắm chông tredày đặc Nơi nào không đắp bờ luỹ và đào hào sâu thì cắm bãi cây có gai hoặcbãi cọc sắt đầu nhọn có gài mìn tự động dày đặc Sát vòng đai là lô cốt bêtông và nhiều ụ đất cao dựng chòi canh, có lực lượng phòng vệ luân phiêncanh giữ Ra vào ấp thường chỉ có hai hay một cổng, đóng mở theo giờ giấc,người trong ấp ra vào phải xuất trình hai loại thẻ vào và ra khác nhau có dánảnh để kiểm soát và ghi tên vào sổ lưu để điều tra khi cần Nhà cửa của ngườidân chen nhau trong vòng đai, mà ở trung tâm là khu hành chính, nơi đặt trụ sởcủa ban quản trị và của các tổ chức chính trị kìm kẹp, khống chế dân trong ấp

Cứ dăm bảy nóc nhà phải lập thành “liên gia” Cứ dăm bảy ấp phải lập thành

“liên ấp” có một vòng đai chung bao quanh với nhiều đài quan sát, tháp canh.Các “liên gia”, “liên ấp chiến lược” phải có nhiệm vụ kiểm soát lẫn nhau

Hệ thống “ấp chiến lược” đã được đế quốc Mỹ và chính quyền Sài Gòndựng lên khắp miền Nam, mỗi tỉnh hàng trăm ấp Đó thực sự là hệ thống pháođài và tập đoàn cứ điểm kiên cố, khó có thể phá từ bên trong hoặc từ bênngoài, lại được các lực lượng lính bảo an và lính chính qui trang bị bằngnhững phương tiện hiện đại đóng quanh vùng sẵn sàng ứng chiến khi có động.Mục tiêu toan tính của của Mỹ và chính quyền Sài Gòn là dựa vào quốc sách

ấp chiến lược để vừa cô lập, tiêu diệt bộ phận nòng cốt của cách mạng, tiêudiệt lực lượng vũ trang miền Nam Việt Nam, khống chế nhân dân miền Nam,cách ly dân với lực lượng cách mạng Để đối phó với tình trạng phân tán bị

động của quân đội, Mỹ và chính quyền Sài Gòn tính sẽ nhờ ấp chiến lược màtập trung trở lại chủ lực, sử dụng lực lượng địa phương, dân vệ làm nhiệm vụtrị an, do đó tăng quân số và khả năng cơ động.

2.1.2 Những tội ác của đế quốc Mỹ và tay sai trong âm mưu lập ấp chiến lược đối với nhân dân miền Nam Việt Nam

Có thể nói, dưới thời Ngô Đình Diệm dồn dân “lập ấp chiến lược”

được coi là quốc sách hàng đầu trong việc cai trị và là xương sống của Chiếntranh Đặc biệt Mục đích của quốc sách này chính là tách du kích cộng sản rakhỏi nhân dân nông thôn, không cho họ bám dựa vào nhân dân để xây dựng

cơ sở và hoạt động phá hoại, cuối cùng cô lập toàn thể những người cộng sảnphải lựa chọn một là hồi chánh, hai là bị tiêu diệt Với Ngô Đình Diệm thì

“Ấp chiến lược chính là thiên đường, ấp chiến lược nhằm mục đích cao cả là xây dựng một xã hội mới, trong đó con người hoàn toàn được giải phóng về phương diện vật chất cũng như tinh thần hay ấp chiến lược vừa có tính chất kiến quốc, vừa có tính chất cứu quốc, là một công tác tổng hợp, gắn liền với đường lối, mục đích toàn bộ của cuộc đấu tranh của dân tộc: đấu tranh chống cộng sản, đấu tranh chóng chia rẽ, đấu tranh chống chậm tiến”[1;19] Đồng thời “ấp chiến lược là cơ sở để kiến tạo một nền văn minh mới, không chỉ nhằm mục đích thuần túy quân sự là bảo vệ an ninh hay mục tiêu kinh tế,

là cải thiện dân sinh Việc lập ấp chiến lược ngày nay nhằm mục đích cao cả

là cải tạo toàn diện xã hội: biến một xã hội cũ đầy dẫy bất công, thành kiến,

hủ bại, sai lầm tiến lên một xã hội mới, trong đó mỗi người sẽ có đủ cơ hội và điểu kiện để phát huy khả năng tự tạo một đời sống hạnh phúc, nhân phẩm được tôn trọng”[162;23] nhưng đối với nhân dân miền Nam Việt Nam thì

“Ấp chiến lược là một địa ngục trần gian, một trại giam giết người ghê rợn”

Từ đầu tháng 7.1961, Mỹ - ngụy mở đợt thí điểm dồn dập lập ấp chiếnlược ở hai trọng điểm là Vĩnh Long (Nam Bộ) và Quảng Ngãi (Trung Bộ) để

rút kinh nghiệm Tháng 8 năm 1961, chương trình được triển khai rộng rãi

trên quy mô toàn miền Nam Việt Nam với tên gọi “chiến dịch xây dựng nông thôn” Đến ngày 17.4.1962, Quốc hội Sài Gòn thông qua Nghị quyết nâng

chương trình lập ấp chiến lược lên hàng quốc sách và tập trung mọi nỗ lực

cao nhất để thực hiện cho được các mục tiêu đã đặt ra; đồng thời “Ủy ban liên

bộ đặc trách ấp chiến lược” của Diệm còn đưa ra đề nghị “đưa ngày 17.4 lên ngày Quốc lễ, có tầm quan trọng ngang hàng với ngày Quốc khánh 26.10”.

Ngô Đình Nhu, người trực tiếp điều hành chương trình Ấp chiến lược khẳng

định: “Thôn ấp là vấn đề sinh tử, quyết định sự thắng lợi của chúng ta”[1;19].

Tiếp theo, ngày 19.10.1961, Ngô Đình Diệm tuyên bố tình trạng khẩncấp, kéo dài thêm thời hạn quân địch, gọi sĩ quan và binh lính trù bị nhập ngũ,tiến hành các cuộc hành quân càn quét, dồn dân với sự chi viện, yểm trợ hỏa

lực bằng các chiến thuật “trực thăng vận”, “Thiết xa vận”, lợi dụng phương

tiện vận tải và thông tin hiện đại để hành quân chớp nhoáng, đánh bất ngờ,đánh nhanh, rút nhanh Riêng năm 1961 có 1253 cuộc hành quân cấp tiểuđoàn trở lên Năm 1962, địch mở tới 20 chiến dịch lớn vào vùng giải phóngnhằm tiêu diệt lực lượng du kích, gom dân lập ấp chiến lược Có những trận

dài như chiến dịch “Mặt trời mọc”, kéo dài tới 9 tháng ở miền Đông Nam Bộ, chiến dịch “Hải Yến” kéo dài 8 tháng ở Phú Yên

Để thực hiện cho việc chắc thắng của kế hoạch đề ra, ngoài việc mời pháiđoàn cố vấn chuyên về các vấn đề hành chính và chính sách do Tômxơn chuyêngia về chống du kích của Anh về Malaysia cầm đầu sang miền Nam giúp chínhquyền sài Gòn thực hiện quốc sách ấp chiến lược Mỹ - Diệm còn cử nhiều đoàn

cán bộ “bình định” sang Malaysia và một số nước khác nghiên cứu, học tập kinh

nghiệm chống chiến tranh du kích và dồn dân lập ấp chiến lược

Do vậy, với kế hoạch lập ấp chiến lược, chúng đã biến làng mạc ở miền

Nam Việt Nam thành một địa ngục trần gian “Tháng 7.1962 số ấp chiến lược

hoàn thành ở miền Nam Việt Nam là 2559 ấp; tháng 12.1962 đã lên đến 4080 ấp; tháng 8.1963 đạt tới 8095 ấp”[4;8] Nhân dân bị gom vào ấp chiến lược

sống vô cùng khổ sở, làm ăn không được nhưng phải đóng góp đầy đủ các thứtiền: tiền mua cờ, mua giây thép gai, tiền căn cước, thuế, xây dựng ấp chiếnlược Mỗi tháng, một người phải đi làm 20 ngày, không đi phải nộp tiền,nhiều gia đình phải đóng từ 3000 đồng trở lên, có nhà phải đóng tới 100 ngàn

đồng “Ở Dầu tiếng, tỉnh Bình Dương, ba công nhân trong cơ sở cao su, phải

ra chợ bán con để đóng tiền thuế ấp chiến lược Không ai quên được anh Hoàng Văn Đáp vì nghèo đói, bó mình tẩm xăng đốt cháy như ngọn đuốc, tại cột cờ Thủ Ngửi; ông Nguyễn Văn Lượng, ông Trinh Văn Ngở ở Long An, Ông Nguyễn Văn Chiêu ở Gia Định, kẻ dùng dây, người dùng dao, tự đâm, siết cổ để thoát khỏi cảnh nghèo đói Tại ấp chiến lược Ô Lâm, tỉnh An Giang, không đầy 2 tháng, do sống thiếu thốn, vất vả, mất vệ sinh đã có 60 trẻ em chết, 4 người tự tử vì uất ức, hàng trăm phụ nữ bị hãm hiếp - có người

bị bắn chết luôn Mỗi ngày chúng bắt từ 5 đến 700 người đi làm”[4;8] Nhân

dân bị kìm kẹp hết sức gắt gao, bọn tề ngụy ác ôn tự tung tự tác, hoành hành

hà hiếp nhân dân một cách hết sức ác nghiệt Ấp chiến lược có nhiều hàngrào, dây thép gai, chông, gai tre, có nhiều hào sâu, rộng bao bọc và có línhcanh gác ngày đêm, ra vào rất bị hạn chế, các cuộc tập họp quá 3 người, đều

bị coi là trái phép, những người được ra ngoài để kiếm củi, cá, rau thường bịchúng bắt trói lại, đánh đập, hạch tiền, hoặc nhốt dưới hầm chung quanh cóchông mặc kệ đói khát, nắng mưa Chừng đó chuyện cũng chứng minh rằng

“Ấp chiến lược, khu trù mật, khu đinh điền, không phải là thiên đàng” như bè

lũ Mỹ và tay sai hằng rêu rao mà rõ ràng là trại giam giết người ghê rợn “Và cũng trong 10 năm qua từ năm 1956 đến 1966, trên 5 triệu người đã bị đế quốc Mỹ và tay sai “Giam cầm trong nhà tù khổng lồ trá hình mà bọn chúng gọi là khu trù mật, khu dinh điền, ấp chiến lược, ấp tân sinh”[5;8].

Sau khi lập ấp chiến lược, chúng tiến hành càn quét vào nhân dân tàn

ác và dã man Riêng ở Cà Mau, năm 1960 thực hiện âm mưu lập ấp chiếnlược bọn Mỹ - Diệm đã tiến hành càn quét 2185 trận, năm 1961 là 15615 trận.Năm 1962 chúng càn quét ở quận Giồng Trôm, đốt nhiều nhà cửa, đồng bàorồi quăng vào bếp lửa, giết một loạt 47 người, đánh đập tra tấn hơn 100người Chúng thả hàng ngàn tấn bom và đại bác 105 ly vào nhà của dân

Trong chiến dịch càn quét gọi là “sóng tình thương” vào tháng 2 năm 1963

chúng giết 143 người, làm bị thương hàng ngàn người khác ở Vĩnh Lợi Năm

1965 chúng càn quét giết 2900 người, bị thương 3500 người khác, giết vàcướp trên 3400 trâu bò, đốt, phá hàng trăm tấn lương thực, triệt hạ 260 ngôichùa Nghiêm trọng hơn, năm 1966 chúng càn quét và bắt giam 6000 em họcsinh, 12 em bị chúng ăn thịt, 140 em dưới 15 tuổi bị hãm hiếp Đó chỉ lànhững dẫn chứng điển hình ở Cà Mau được Ủy ban tố cáo tội ác chiến tranhcủa đế quốc Mỹ và tay sai thu thập được trong Hồ sơ số - 18 tập tài liệu về tội

ác của Mỹ Ngụy đối với nhân dân miền Nam Việt Nam năm 1966 Nếu như,các cuộc khủng bố, càn quét của chúng đối với toàn bộ các Tỉnh miền NamViệt Nam thì đúng là tội ác của chúng không thể dung thứ được

Có thể thấy rằng, ấp chiến lược của Mỹ - Diệm đã triển khai là sự kếthừa và phát triển của chính sách “dinh điền” và “khu trù mật” lên một mứccao, cả về quy mô, hình thức và thủ đoạn kìm kẹp đối với nhân dân miềnNam Nếu “dinh điền” mới chỉ là trại tập trung được xây dựng ở các vùng hẻolánh, xa xôi để giam giữ những người kháng chiến và gia đình cách mạng xen

lẫn với đồng bào Thiên Chúa giáo di cư; “Khu trù mật” được dựng lên ở

những khu vực thuận tiện giao thông cơ động, gần các căn cứ quân sự đểgom dân từ các địa bàn nhỏ lẻ, hiểm trở, đường xá đi lại khó khăn về tập

trung quản chế thì “Ấp chiến lược” được xây dựng rộng rãi ở khắp nơi, kể cả

vùng vành đai các khu đô thị để gom toàn bộ nhân dân miền Nam Việt Nam