Công tác quản lý và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ là bảo vật quốc gia (tác phẩm “nhật ký trong tù” của chủ tịch hồ chí minh

MỤC LỤC Trang số MỞ ĐẦU 1 1. Lý do chọn đề tài 1 2. Mục tiêu nghiên cứu 3 3. Đối tượng, nhiệm vụ nghiên cứu 3 4. Lịch sử nghiên cứu 3 5. Nguồn tài liệu tham khảo 4 6. Phương pháp nghiên cứu 5 7. Bố cục của khóa luận 5 Chương 1.KHÁI QUÁT VỀ PHÔNG LƯU TRỮCHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH VÀ TÁC PHẨM “NHẬT KÝ TRONG TÙ”CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH 7 1.1. Tiểu sử Chủ tịch Hồ Chí Minh 7 1.2. Tổng quan về Phông lưu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh và tác phẩm “Nhật ký trong tù” của Chủ tịch Hồ Chí Minh 10 1.2.1. Vài nét về Phông lưu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh 10 1.2.2. Khái quát về tác phẩm Nhật ký trong tù 12 1.3. Bảo vật quốc gia và việc công nhận Nhật ký trong tù là bảo vật quốc gia 21 1.3.1. Bảo vật quốc gia 21 1.3.2. Quá trình công nhận Nhật ký trong tù là bảo vật quốc gia 24 Chương 2.THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊTÀI LIỆU LƯU TRỮ LÀ BẢO VẬT QUỐC GIA QUA TÁC PHẨM “NHẬT KÝ TRONG TÙ” 27 2.1. Thực trạng công tác quản lý tác phẩm “Nhật ký trong tù” 27 2.1.1. Về nguyên tắc quản lý tập trung thống nhất Phông lưu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh và quản lý tác phẩm Nhật ký trong tù của Người 27 2.1.2. Về tìm lại và công bố tác phẩm 28 2.2. Thực trạng công tác phát huy giá trị cuốn “Nhật ký trong tù” 30 2.2.1. Tuyên truyền, giới thiệu tài liệu 30 2.2.2. Trưng bày, triển lãm tài liệu 33 2.2.3. Dịch thuật và xuất bản các ấn phẩm 37 2.3. Nhận xét, đánh giá 42 2.3.1. Ưu điểm 42 2.3.2. Tồn tại và nguyên nhân tồn tại 43 Chương 3.MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁCQUẢN LÝ VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ BẢO VẬT QUỐC GIA“NHẬT KÝ TRONG TÙ” 49 3.1. Nhóm giải pháp chung về nhận thức và hoàn thiện hành lang pháp lý 49 3.1.1. Về tuyên truyền nâng cao nhận thức 49 3.1.2. Về hoàn thiện hành lang pháp lý 51 3.2. Nhóm giải pháp về công tác quản lý tác phẩm Nhật ký trong tù 53 3.2.1. Về cách thức quản lý 53 3.2.2. Công tác bảo quản 54 3.3. Nhóm giải pháp về phát huy giá trị bảo vật quốc gia 56 3.3.1. Tuyên truyền, giới thiệu tài liệu 57 3.3.2. Trưng bày, triển lãm tài liệu 60 3.3.3. Các hình thức khác 61 KẾT LUẬN 63 TÀI LIỆU THAM KHẢO 65 PHỤ LỤC 69

MỤC LỤC

Trang số

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 3

3 Đối tượng, nhiệm vụ nghiên cứu 3

4 Lịch sử nghiên cứu 3

5 Nguồn tài liệu tham khảo 4

6 Phương pháp nghiên cứu 5

7 Bố cục của khóa luận 5

Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ PHÔNG LƯU TRỮ CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH VÀ TÁC PHẨM “NHẬT KÝ TRONG TÙ” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH 7

1.1 Tiểu sử Chủ tịch Hồ Chí Minh 7

1.2 Tổng quan về Phông lưu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh và tác phẩm “Nhật ký trong tù” của Chủ tịch Hồ Chí Minh 10

1.2.1 Vài nét về Phông lưu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh 10

1.2.2 Khái quát về tác phẩm Nhật ký trong tù 12

1.3 Bảo vật quốc gia và việc công nhận Nhật ký trong tù là bảo vật quốc gia .21

1.3.1 Bảo vật quốc gia 21

1.3.2 Quá trình công nhận Nhật ký trong tù là bảo vật quốc gia 24

Chương 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ TÀI LIỆU LƯU TRỮ LÀ BẢO VẬT QUỐC GIA QUA TÁC PHẨM “NHẬT KÝ TRONG TÙ” 27

2.1 Thực trạng công tác quản lý tác phẩm “Nhật ký trong tù” 27

2.1.1 Về nguyên tắc quản lý tập trung thống nhất Phông lưu trữ Chủ tịch Hồ

Chí Minh và quản lý tác phẩm Nhật ký trong tù của Người 27

2.1.2 Về tìm lại và công bố tác phẩm 28

2.2 Thực trạng công tác phát huy giá trị cuốn “Nhật ký trong tù” 30

2.2.1 Tuyên truyền, giới thiệu tài liệu 30

2.2.2 Trưng bày, triển lãm tài liệu 33

2.2.3 Dịch thuật và xuất bản các ấn phẩm 37

2.3 Nhận xét, đánh giá 42

2.3.1 Ưu điểm 42

2.3.2 Tồn tại và nguyên nhân tồn tại 43

Chương 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC QUẢN LÝ VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ BẢO VẬT QUỐC GIA“NHẬT KÝ TRONG TÙ” 49

3.1 Nhóm giải pháp chung về nhận thức và hoàn thiện hành lang pháp lý 49

3.1.1 Về tuyên truyền nâng cao nhận thức 49

3.1.2 Về hoàn thiện hành lang pháp lý 51

3.2 Nhóm giải pháp về công tác quản lý tác phẩm Nhật ký trong tù 53

3.2.1 Về cách thức quản lý 53

3.2.2 Công tác bảo quản 54

3.3 Nhóm giải pháp về phát huy giá trị bảo vật quốc gia 56

3.3.1 Tuyên truyền, giới thiệu tài liệu 57

3.3.2 Trưng bày, triển lãm tài liệu 60

3.3.3 Các hình thức khác 61

KẾT LUẬN 63

TÀI LIỆU THAM KHẢO 65

PHỤ LỤC 69

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ngày 19-5-1989, đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh ký Quyếtđịnh số 89-QĐ/TW của Ban Bí thư khóa VI về việc quản lý tập trung toàn bộtài liệu lưu trữ về thân thế, sự nghiệp và hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh.Ban Bí thư nhấn mạnh: “Không một cá nhân, tổ chức nào được giữ lại đểdùng riêng những tài liệu lưu trữ về thân thế, sự nghiệp, hoạt động của Chủtịch Hồ Chí Minh và bản sao những tài liệu mật của Người và liên quan đếnNgười chưa được phép công bố; ở các bảo tàng, chỉ trưng bày bản sao, bảnphục chế những tài liệu, tư liệu về thân thế, sự nghiệp và hoạt động của Chủtịch Hồ Chí Minh đã được phép công bố” Đồng thời, Ban Bí thư giao choCục Lưu trữ Trung ương Đảng có trách nhiệm tiếp nhận, tập hợp các tài liệu,

tư liệu lưu trữ nói trên của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Ngay sau đó, ngày 10-10-1989, Ban Bí thư đã ban hành Quyết định số94-QĐ/TW thành lập Phông lưu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh nhằm mục đích tậptrung thống nhất, bảo quản an toàn và sử dụng có hiệu quả các tài liệu của Ngườiphục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Như vậy, tinh thần của hai quyết định trên là tập trung thống nhất toàn

bộ tài liệu lưu trữ của Chủ tịch Hồ Chí Minh hình thành trong suốt quá trìnhhoạt động của Người về Cục Lưu trữ Trung ương Đảng, nay là Cục Lưu trữVăn phòng Trung ương Đảng Tuy nhiên, hơn 25 năm đã trôi qua song nhiềutài liệu lưu trữ của Hồ Chí Minh vẫn chưa được giao nộp đầy đủ về Cục Lưutrữ Văn phòng Trung ương Nhiều tài liệu, văn kiện trong số đó đã trở thànhbảo vật quốc gia, trong số đó có tác phẩm Ngục trung nhật ký (tức Nhật ký

trong tù) hiện đang lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia Điều đó ảnh hưởngđến nguyên tắc quản lý tập trung thống nhất do Ban Bí thư đề ra, đồng thờiảnh hưởng đến việc phát huy giá trị tài liệu Phông lưu trữ Chủ tịch Hồ ChíMinh nói chung và tác phẩm Nhật ký trong tù nói riêng của cơ quan lưu trữĐảng Cộng sản Việt Nam.

Chúng ta biết rằng, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết Nhật ký trong tù trongthời gian bị giam ở nhà lao Trung Quốc (từ tháng 8-1942 đến 8-1943) với 133bài thơ chữ Hán Mỗi bài thơ trong đó đã mang lại những cảm xúc, những bàihọc sâu sắc cho mỗi người đọc, mỗi lứa tuổi của nhân dân Việt Nam, đồngthời là tư tưởng, tinh thần yêu nước, ý chí vươn lên không mệt mỏi củaNgười Đặc biệt qua tập thơ này chúng ta thấy rõ hơn một Hồ Chí Minh, dướigóc độ văn hóa, trước hết và sau cùng cũng là một nhà văn hóa, điều mà saunày năm 1987 tổ chức UNESCO của Liên hiệp quốc đã tôn vinh Hồ Chí Minh

là Anh hùng giải phóng dân tộc của Việt Nam và là một danh nhân văn hóakiệt xuất

Tập thơ Nhật ký trong tù của Chủ tịch Hồ Chí Minh có giá trị đặc biệt

về nội dung, tư tưởng và nghệ thuật Ngoài ra, tác phẩm Nhật ký trong tù còn

là hiện vật gốc độc bản, là hiện vật có giá trị đặc biệt liên quan đến sự nghiệpcủa anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa Hồ Chí Minh Theo tiêu chí về bảovật quốc gia của Luật Di sản văn hóa 2001 (sửa đổi năm 2009), Ngục trungnhật ký đủ điều kiện công nhận là bảo vật quốc gia Vì vậy, ngày 1 tháng 10năm 2012, Thủ tướng Chính phủ đã ra Quyết định số 1426/QĐ-TTg côngnhận các bảo vật quốc gia đợt 1, trong đó có tác phẩm Ngục trung Nhật ký(Nhật ký trong tù) của Chủ tịch Hồ Chí Minh Tác phẩm cũng là một trongnhững tài liệu lưu trữ được Nhà nước đặc biệt quan tâm trong công tác quản

lý và phát huy giá trị.

Xuất phát từ đó, chúng tôi lựa chọn đề tài “Công tác quản lý và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ là bảo vật quốc gia (Tác phẩm “Nhật ký trong tù” của Chủ tịch Hồ Chí Minh)” làm khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Lưu trữ

học của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu

Đề tài có những mục tiêu cơ bản như sau:

- Giới thiệu về đặc điểm, nội dung, ý nghĩa, quá trình công nhận bảovật quốc gia của Nhật ký trong tù

- Công tác quản lý và phát huy giá trị tài liệu của Nhật ký trong tù

- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý vàphát huy giá trị cuốn Nhật ký trong tù dưới góc độ lưu trữ học

3 Đối tượng, nhiệm vụ nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu: Tác phẩm Nhật ký trong tù của Chủ tịch Hồ

Chí Minh

* Nhiệm vụ nghiên cứu: Khóa luận nghiên cứu công tác quản lý và phát

huy giá trị tác phẩm Nhật ký trong tù của Chủ tịch Hồ Chí Minh

4 Lịch sử nghiên cứu

Nghiên cứu về Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn là vấn đề quan tâm của xãhội, của mọi đối tượng, đặc biệt là các nhà nghiên cứu Đến nay có những

công trình chuyên sâu về thân thế, sự nghiệp của Hồ Chí Minh như luận án

tiến sĩ “Hồ Chí Minh với việc xây dựng nền văn hóa mới Việt Nam trước 1954” của Bùi Đình Phong, luận án tiến sĩ “Góp phần tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh” của Lê Sĩ Thắng…); về sự nghiệp cách mạng (luận án tiến sĩ “Chủ tịch Hồ Chí Minh với vấn đề dân tộc và giai cấp trong cách mạng Việt Nam”

của Trần Văn Hải)…

Riêng về tác phẩm Nhật ký trong tù của Người, đã có một số nghiên

cứu trên phương diện văn chương như luận án tiến sĩ “Khảo sát văn bản

“Ngục trung nhật ký” và nghiên cứu nội dung hình thức nghệ thuật tập thơ từ góc độ nhật ký” của Vũ Thị Kim Xuyến; luận văn thạc sĩ “So sánh nguyên tác với bản dịch những bài thơ trong tập thơ “Nhật ký trong tù” của Chủ tịch Hồ Chí Minh” của Bùi Thị Thu Hà…

Những nghiên cứu trên đã tập trung tìm hiểu về Hồ Chí Minh dưới góc

độ Hồ Chí Minh học, lịch sử Đảng, chính trị học, thông qua đó đã làm rõ néttiểu sử, thân thế, sự nghiệp của Hồ Chí Minh Còn trên góc độ của Lưu trữhọc thì vấn đề này vẫn còn tương đối mới mẻ

Đến nay, theo tìm hiểu của tác giả, đã có một số nghiên cứu của họcviên, sinh viên Khoa Lưu trữ học và Quản trị văn phòng, Trường Đại họcKhoa học xã hội và Nhân văn (ĐHQG Hà Nội) về Phông lưu trữ Chủ tịch Hồ

Chí Minh, đó là: Luận văn thạc sĩ “Sưu tầm, thu thập tài liệu Phông lưu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh của Kho Lưu trữ Trung ương Đảng - Thực trạng và giải pháp” của học viên Nguyễn Quốc Dũng, năm 2009; khóa luận tốt nghiệp

“Tìm hiểu Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh dưới góc độ một tài liệu lưu trữ” của sinh viên Đỗ Thị Đào, năm 2012; khóa luận “Tìm hiểu về công tác bảo quản, phát huy giá trị các bảo vật quốc gia là tài liệu lưu trữ của Chủ

tịch Hồ Chí Minh” của sinh viên Lục Thị Kim Yến, năm 2013 Tuy nhiên,

những nghiên cứu trên đề cập về bề rộng liên quan đến Phông lưu trữ Chủtịch Hồ Chí Minh, hoặc một số tác phẩm nói chung (mặc dù có tác phẩm Nhật

ký trong tù), song chưa tìm hiểu, nghiên cứu trực tiếp và sâu về tác phẩmNhật ký trong tù của Hồ Chí Minh

5 Nguồn tài liệu tham khảo

Để thực hiện đề tài này, tác giả sử dụng một số nguồn tài liệu, tư liệutham khảo như sau:

- Cuốn Nhật ký trong tù của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nxb Chính trịQuốc gia, Hà Nội, 2003

- Bộ Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000

- Văn kiện Đảng Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2003

- Giáo trình Lý luận và thực tiễn công tác lưu trữ của tập thể tác giảĐào Xuân Chúc, Nguyễn Văn Hàm, Vương Đình Quyền, Nguyễn Văn Thâm

- Các luận án và khóa luận tốt nghiệp

- Một số bài viết trên các tạp chí Văn thư Lưu trữ Việt Nam, Tạp chíXưa và nay, Tạp chí Nghiên cứu lịch sử nói, viết về tập thơ Nhật ký trong tùcủa Hồ Chí Minh

6 Phương pháp nghiên cứu

Để hoàn thành đề tài, tác giả sử dụng một số phương pháp nghiên cứu

cơ bản sau:

- Phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin: Phương pháp này

mang lại cho tác giả cái nhìn khách quan, biện chứng về nội dung, hình thứccủa tác phẩm Nhật ký trong tù

- Phương pháp sử liệu học: là người khai sinh ra Đảng Cộng sản Việt

Nam và là người lãnh đạo Nhà nước ta trong một thời gian dài; hoạt động củaChủ tịch Hồ Chí Minh luôn gắn liền với những sự kiện, hoàn cảnh đặc biệtquan trọng của Đảng và dân tộc Sử dụng phương pháp này tác giả mongmuốn nhìn nhận đánh giá những quan điểm của Bác được thể hiện trên nộidung của cuốn Nhật ký trong tù sao cho có sự tương quan với hoàn cảnh lịch

sử cũng như với con người và tính cách của bản thân Hồ Chí Minh

- Phương pháp phân tích, tổng hợp: căn cứ vào những thông tin tìm

hiểu được để phân tích và đưa ra những nhận xét của cá nhân về vấn đề đangnghiên cứu Những nhận xét này có tiếp thu và chọn lọc dựa trên những bàinói, bài viết, các văn bản có liên quan tới cuốn Nhật ký trong tù

- Phương pháp hệ thống: Sử dụng phương pháp này giúp chúng tôi hệ

thống các văn kiện, tài liệu có liên quan tới cuốn Nhật ký trong tù của Chủtịch Hồ Chí Minh…

7 Bố cục của khóa luận

Ngoài phần mở đầu và kết luận, khóa luận gồm 3 chương:

Chương 1 Khái quát về Chủ tịch Hồ Chí Minh và tác phẩm Nhật

ký trong tù của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Ở chương này, tác giả giới thiệu về tiểu sử Chủ tịch Hồ Chí Minh vànội dung, đặc điểm, ý nghĩa, quá trình công nhận bảo vật quốc gia của tácphẩm Nhật ký trong tù.

Chương 2 Thực trạng công tác quản lý, phát huy giá trị tài liệu lưu trữ là bảo vật quốc gia qua tác phẩm Nhật ký trong tù của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Chương 2 của khóa luận chúng tôi tập trung nghiên cứu về công tácquản lý và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ là bảo vật quốc gia qua tác phẩmNhật ký trong tù của Bác Hồ Qua đó, đưa ra một số nhận xét, đánh giá ưuđiểm và những vấn đề tồn tại về công tác bảo quản cũng như phát huy giá trịcủa Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Chương 3 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý và phát huy giá trị của bảo vật quốc gia Nhật ký trong tù của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Trong chương 3 này, chúng tôi tập trung nghiên cứu đề xuất một sốbiện pháp nhằm giúp cơ quan phát huy có hiệu quả giá trị của bảo vật quốcgia - tác phẩm Nhật ký trong tù

Tóm lại, để thực hiện khóa luận này, chúng tôi xin chân thành cảm ơncác thầy cô giáo trong Khoa Văn thư - Lưu trữ, Trường Đại học Nội vụ HàNội, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, một số cán bộ tham gia quản lý tài liệuPhông lưu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh, đặc biệt là sự hướng dẫn của Thạc sĩTrịnh Thị Năm để giúp em hoàn thành khóa luận nghiên cứu này

Trong quá trình thực hiện đề tài, do kinh nghiệm và kiến thức của bảnthân còn hạn chế nên còn những sai sót không tránh khỏi Do đó, chúng tôi rấtmong nhận được sự đóng góp và phê bình của các thầy cô giáo để tác giả cóthể hoàn thiện khóa luận hơn nữa.

Hà Nội, ngày 20 tháng 4 năm 2016

Sinh viên

Nguyễn Thị Thư Chương 1

KHÁI QUÁT VỀ PHÔNG LƯU TRỮ CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH VÀ TÁC PHẨM “NHẬT KÝ TRONG TÙ”

CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH 1.1 Tiểu sử Chủ tịch Hồ Chí Minh

Chủ tịch Hồ Chí Minh sinh ngày 19-5-1890 trong một gia đình nhànho, nguồn gốc nông dân, ở làng Hoàng Trù, xã Kim Liên, huyện Nam Đàn,tỉnh Nghệ An, nơi có truyền thống đấu tranh kiên cường chống ách thống trịcủa thực dân phong kiến Hoàn cảnh xã hội và sự giáo dục của gia đình đãảnh hưởng sâu sắc đến Người ngay từ thời niên thiếu

Với tinh thần yêu nước nồng nàn, thương dân sâu sắc, sự nhạy bén vềchính trị, Người đã bắt đầu suy nghĩ về những nguyên nhân thành bại của cácphong trào yêu nước lúc bấy giờ và quyết tâm ra đi tìm con đường để cứudân, cứu nước

Ngày 5-6-1911, Người ra đi tìm đường cứu nước Người đã đi đếnnước Pháp và nhiều nước châu Âu, châu Á, châu Phi, châu Mỹ Người hòamình với những phong trào của công nhân và nhân dân các dân tộc thuộc địa,vừa lao động kiếm sống, vừa học tập, hoạt động cách mạng và nghiên cứu cáchọc thuyết cách mạng Năm 1917, thắng lợi của Cách mạng tháng Mười Nga

và sự ra đời của Quốc tế Cộng sản đã đưa Người đến với chủ nghĩa Mác Lênin Từ đây, Người đã nhận rõ đó là con đường duy nhất đúng đắn để giảiphóng dân tộc và giải phóng giai cấp

-Tháng 6-1919, thay mặt Hội Những người Việt Nam yêu nước tạiPháp, Người gửi tới Hội nghị Versailles (Pháp) Bản yêu sách của nhân dân

An Nam, yêu cầu Chính phủ Pháp thừa nhận các quyền tự do và quyền bìnhđẳng của dân tộc Việt Nam

Tháng 12-1920, tại Đại hội lần thứ 18 của Đảng Xã hội Pháp tại thànhphố Tours, Người bỏ phiếu tán thành gia nhập Quốc tế Cộng sản và tham giathành lập Đảng Cộng sản Pháp

Ngày 30-6-1923, Người đến Liên Xô và bắt đầu một thời kỳ hoạt động,học tập và nghiên cứu về chủ nghĩa Mác – Lênin, về chế độ xã hội chủ nghĩangay trên đất nước Lênin vĩ đại Tại Đại hội lần thứ I Quốc tế Nông dân (10-1923), Người được bầu vào Đoàn Chủ tịch Quốc tế Nông dân

Năm 1925, tại Quảng Châu (Trung Quốc), Người tham gia thành lập HộiLiên hiệp các dân tộc bị áp bức Á Đông, sáng lập tổ chức Hội Việt Nam Cáchmạng Thanh niên, ra báo Thanh niên để truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin vềtrong nước, đồng thời mở lớp đào tạo cán bộ cho cách mạng Việt Nam

Ngày 3-2-1930, tại Cửu Long (Hồng Kông), Người triệu tập Hội nghịhợp nhất các tổ chức cộng sản trong nước, thống nhất thành Đảng Cộng sảnViệt Nam

Từ năm 1930 đến năm 1940, Người tham gia công tác của Quốc tếCộng sản ở nước ngoài, đồng thời theo dõi sát phong trào cách mạng trongnước và có những chỉ đạo đúng đắn cho Ban Chấp hành Trung ương Đảng ta

Sau 30 năm hoạt động ở nước ngoài, năm 1941 Người về nước, triệutập Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ tám, quyết định đườnglối đánh Pháp, đuổi Nhật, thành lập Mặt trận Việt Minh, gấp rút xây dựng lựclượng vũ trang, đẩy mạnh phong trào đấu tranh cách mạng quần chúng, chuẩn

bị tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước

Tháng 8-1942, Nguyễn Ái Quốc lấy tên là Hồ Chí Minh sang TrungQuốc để gặp Tưởng Giới Thạch nhằm phát triển mối quan hệ giữa Việt Nam

và Trung Quốc Tuy nhiên, ngày 28-8-1942 Người bị bọn hương cảnh QuốcDân Đảng bắt ở phố Túc Vinh thuộc huyện Thiên Bảo, tỉnh Quảng Tây.Trong thời gian bị Quốc dân đảng bắt, Người bị giải qua gần 30 nhà lao của

13 huyện thuộc tỉnh Quảng Tây Nhật ký trong tù bằng chữ Hán đã ra đờitrong hoàn cảnh này Nhật ký trong tù không những là một văn kiện lịch sử tốcáo tội ác của Quốc dân đảng mà còn là một kiệt tác văn học của nước nhà

Ngày 2-9-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn độc lậpkhai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Người tuyên bố trước nhân dân

cả nước và nhân dân thế giới quyền độc lập của dân tộc Việt Nam

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, với tư cách làChủ tịch Chính phủ Liên hiệp kháng chiến, Người tiếp tục cùng Trung ươngĐảng lãnh đạo toàn dân kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược Tháng7-1954, với thắng lợi của chiến dịch Điện Biên Phủ, Hiệp định Géneva được

ký kết Miền Bắc được giải phóng Miền Nam bị đế quốc Mỹ xâm lược biếnthành thuộc địa kiểu mới của chúng Tháng 9-1960, tại Đại hội Đại biểu toànquốc lần thứ ba của Đảng Lao động Việt Nam, Hồ Chí Minh được bầu làmChủ tịch Ban Chấp hành Trung ương Đảng Dưới sự lãnh đạo của Người,nhân dân ta vừa xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, vừa tiến hành cuộckháng chiến chống Mỹ, bảo vệ miền Bắc, giải phóng miền Nam, thống nhấtnước nhà, đưa cả nước tiến lên chủ nghĩa xã hội

Ngày 2-9-1969, Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời, hưởng thọ 79 tuổi

Cuộc đời Chủ tịch Hồ Chí Minh là một cuộc đời trong sáng cao đẹp củamột người cộng sản vĩ đại, một anh hùng dân tộc kiệt xuất, một chiến sĩ quốc

tế lỗi lạc, đã đấu tranh không mệt mỏi và hiến dâng cả đời mình cho Tổ quốc,cho nhân dân, vì lý tưởng cộng sản, vì độc lập, tự do của các dân tộc bị ápbức, vì hòa bình và công lý trên thế giới

Năm 1987, tại kỳ họp lần thứ 24, Tổ chức Giáo dục - Văn hóa - Khoahọc của Liên hiệp quốc (UNESCO) đã ra Nghị quyết tôn vinh Hồ Chí Minh là

“Anh hùng giải phóng dân tộc Việt Nam và nhà văn hóa kiệt xuất”.

1.2 Tổng quan về Phông lưu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh và tác phẩm “Nhật ký trong tù” của Chủ tịch Hồ Chí Minh

1.2.1 Vài nét về Phông lưu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh

và hoạt động của Người”.

1.2.1.2 Phông lưu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh - Thành phần, nội dung tài liệu

Tài liệu thuộc Phông lưu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh hiện nay bảo quảnphân tán ở nhiều cơ quan, tổ chức, nhưng qua tìm hiểu cho thấy thành phần,nội dung tài liệu hết sức đa dạng và phong phú Cụ thể như sau:

* Về loại hình:

Phông lưu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh bao gồm tài liệu chữ viết và tàiliệu nghe nhìn, cụ thể như sau:

Tài liệu chữ viết gồm:

- Tài liệu tiểu sử và liên quan đến tiểu sử Chủ tịch Hồ Chí Minh từ1919-1969

- Tài liệu về hoạt động ở các cơ quan Đảng và Nhà nước: Nhóm nàybao gồm tài liệu, văn kiện của Đảng và Nhà nước gửi đến có bút tích Người(1945-1968); bản thảo dự án, kế hoạch v.v… của các cơ quan, đơn vị đượcNgười sửa chữa, phê duyệt, góp ý kiến (1945-1969)

Ngoài ra, còn có tài liệu về các hội nghị do Người chủ trì hoặc thamdự; các văn kiện do Người duyệt, ký tên

- Tài liệu về hoạt động đối ngoại (1945-1965): gồm tài liệu về các cuộcthăm và làm việc của Người với các đảng, các nước, các tổ chức quốc tế, các

cá nhân người nước ngoài; bản tin đối ngoại, biên bản hội đàm, hiệp ước, hiệpđịnh, tuyên bố, thông cáo về quan hệ và hợp tác với các đảng, các nước doNgười ký

- Các bài nói, bài viết (do người viết tay hoặc đánh máy), các tài liệu cóbút tích của Người

- Thư, điện (1923-1969): gồm thư các đơn vị, tổ chức, gia đình, bè bạn

và cá nhân gửi đến Bác; thư của Bác gửi các đơn vị, cá nhân có thành tíchtrong học tập, lao động, chiến đấu, trong phong trào “Người tốt, việc tốt”…

- Những tài liệu khác (1945-1969) như sách ảnh, sách báo trong vàngoài nước gửi cho Bác

- Tài liệu liên quan đến Chủ tịch Hồ Chí Minh sau khi Người qua đời(1969-1989)

Tài liệu nghe nhìn: gồm phim, ảnh, băng, đĩa ghi âm (1959, 1962, 1966).

* Về nội dung tài liệu:

Tài liệu thuộc Phông lưu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh phản ánh đời sốngcủa nhân dân lao động trong những năm tháng đô hộ của thực dân, phongkiến; về lịch sử Đảng, lịch sử dân tộc trong những năm tháng kháng chiến,kiến quốc và bảo vệ nền độc lập, tự do của dân tộc

Tài liệu của Chủ tịch Hồ Chí Minh phản ánh các lĩnh vực chính trị,ngoại giao, quân sự, kinh tế, khoa học, văn học nghệ thuật, giáo dục… của đấtnước; đồng thời, phản ánh sinh động cuộc đời, hoạt động của Người, đồngthời cũng là nguồn sử liệu nghiên cứu về lịch sử Đảng ta

Bên cạnh đó, Phông lưu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh còn có tài liệu củacác cơ quan, tổ chức, cá nhân gửi Người hoặc viết về Người; tài liệu của mậtthám Pháp, Anh theo dõi về hoạt động cách mạng của Người hoặc bản dịchcủa mật thám Pháp về một số bức thư của bạn bè, đồng chí gửi cho Nguyễn

Ái Quốc và thư của Nguyễn Ái Quốc gửi cho bạn bè

1.2.2 Khái quát về tác phẩm Nhật ký trong tù

1.2.2.1 Hoàn cảnh ra đời và hành trình của tác phẩm sau khi ra đời

Ngày 28-1-1941, vào ngày mồng 2 Tết Tân Tỵ, Nguyễn Ái Quốc vềnước Tháng 5-1941, Người chủ trì Hội nghị Trung ương 8, xác định mục tiêucủa cách mạng: “Trong lúc này nếu không giải quyết được vấn đề dân tộc giảiphóng, không đòi được độc lập, tự do cho toàn thể dân tộc, thì chẳng nhữngtoàn thể quốc gia dân tộc còn chịu mãi kiếp ngựa trâu, mà quyền lợi của bộphận, giai cấp đến vạn năm cũng không đòi lại được” Trung ương quyết định

thành lập Mặt trận Việt Nam Độc lập đồng minh hội (Việt Minh), chuẩn bịkhởi nghĩa vũ trang giành chính quyền Để bảo đảm sự thắng lợi của cáchmạng, ngoài việc xây dựng, củng cố các lực lượng trong nước, cần có sự giúp

đỡ quốc tế

Ngày 13-8-1942, Chủ tịch Hồ Chí Minh bí mật từ căn cứ Pắc Pó-CaoBằng lên đường sang Trung Quốc để tìm cách bắt liên lạc với các đồng chíđảng viên ở hải ngoại và lực lượng quân Đồng Minh Cùng đi có đồng chí LêQuảng Ba Sáng 28-8-1942, Người đến xã Túc Vinh, huyện Đức Bảo, tỉnhQuảng Tây thì bị tuần canh của Quốc Dân Đảng bắt giữ, với lý do các giấy tờđược cấp sử dụng đã quá hạn

Từ cuối tháng 8-1942 đến giữa tháng 9-1943, bọn Quốc Dân Đảng nghiBác là gián điệp, nên áp giải Người đến nhà giam huyện Thiên Bảo Sau đólại nghi Bác là chính trị phạm nên giao cho Cục chính trị Đệ tứ chiến khu traxét Chúng giam cầm hơn 1 năm và giải Bác qua nhiều nhà lao như ĐồngChính, Quế Lâm - Nam Ninh, Liễu Châu - Vũ Minh, thuộc tỉnh Quảng Tây.Tuy trong cảnh ngày mang gông, đêm cùm chân, lúc đi đường gian nan, ănuống khổ sở, đầy thử thách, nhưng Bác đều thể hiện bản lĩnh, khí tiết của mộtchiến sĩ cách mạng kiên cường, lạc quan, tin tưởng ngày thắng lợi Trong thờigian 13 tháng tù bị giam (từ ngày 29 tháng 8 năm 1942 đến ngày 10 tháng 9

năm 1943), Hồ Chí Minh đã viết tập thơ “Ngục trung nhật ký” (Nhật ký

trong tù) với 133 bài thơ chữ Hán Đọc từng bài thơ chỉ như những ghi chépnhỏ về sinh hoạt đời thường, những tình cảm nhất thời, buồn, vui, nhưng càngđọc, càng ngẫm… mỗi bài thơ trong đó đã mang lại những cảm xúc, nhữngbài học sâu sắc cho mỗi người đọc, mỗi lứa tuổi, đồng thời nhắn gửi trongmỗi câu thơ là tư tưởng, tinh thần yêu nước, ý chí vươn lên không mệt mỏicủa Chủ tịch Hồ Chí Minh

Ngày 01-10-2012, Thủ tướng Chính phủ đã ra quyết định công nhận là

“Bảo vật quốc gia” cho tác phẩm “Ngục trung nhật ký”

* Hành trình của tác phẩm sau khi ra đời

Từ năm 1960, “Nhật ký trong tù” của Bác đã được dịch ra nhiều thứtiếng: tiếng Nga, tiếng Pháp (Luật sư Phan Nhuận, Việt kiều tại Pháp), tiếngSéc, tiếng Triều Tiên, tiếng Anh (Aileen Palmer dịch), tiếng Tây Ban Nha(Felix Pita Rodriguez dịch), tiếng Romania (Constantin Lupeanu) Cho đếnnay bạn bè quốc tế đã có thể tìm đọc “Nhật ký trong tù” của Chủ tịch Hồ ChíMinh qua bản dịch gần 30 ngôn ngữ khác nhau Tác phẩm này được đưa vàogiảng dạy trong các trường học của Việt Nam và nhiều trường học trên thếgiới; tác phẩm đã được nhiều nhà nghiên cứu phân tích trên nhiều phươngdiện nội dung tư tưởng, tính chiến đấu, tính nhân văn và nghệ thuật thơ Ngày1-10-2012, Thủ tướng Chính phủ đã ra quyết định công nhận là “Bảo vậtQuốc gia” cho tác phẩm “Ngục trung nhật ký”

Bởi trong lịch sử rất ít, hầu như không có, nhân vật nổi tiếng công bố nhật ký,bộc lộ phần hậu trường riêng tư rất ngày thường của mình ra thiên hạ

Với Nhật ký trong tù, đây đúng là nhật ký thật sự bởi trong đó rất nhiềuviệc tầm thường, thậm chí “thiếu thẩm mỹ” theo quan niệm vǎn chương mỹ

tự, đã được trung thực ghi lại như việc gãi ghẻ, việc ngồi trên hố xí, cả đếnviệc đến buồn đi ỉa cũng không cho Chính là vì nhật ký mà chúng ta thấy,trực diện hơn một tác phẩm hư cấu, lối sống, phép ứng xử thường ngày của

Hồ Chí Minh, đặc biệt là phép ứng xử trong tình thế ngặt nghèo của mộtngười tù

Như vậy, tính chất tập thơ là tính chất một cuốn nhật ký mà qua đóchúng ta thấy hiện lên một người tù Hồ Chí Minh vô cùng sinh động, vô cùngung dung và thanh thản trước quan quân của Tưởng Giới Thạch

1.2.2.3 Đặc điểm của tác phẩm

a) Về hình thức

Hồ Chí Minh đã viết 133 bài thơ chữ Hán, có 126 bài thời theo thể tứtuyệt đời Đường Tập thơ là một quyển sổ tay nhỏ có kích thước 9,5 cm x12,5cm, bìa xanh đã bạc màu, gồm 82 tờ không kể bìa, trong đó có 62 tờ đượcviết và 18 tờ chưa viết đến Tập thơ được đóng quyển, bìa đã ngả màu, kèmtheo bốn câu thơ và một hình vẽ hai nắm tay bị xích:

Bốn câu thơ ấy là:

“Thân thể tại ngục trung

Tinh thần tại ngục ngoại

Dục thành đại sự nghiệp

Tinh thần cánh yếu đại”

Dịch là:

Thân thể ở trong lao,

Tinh thần ở ngoài lao;

Muốn lên sự nghiệp lớn,

Tinh thần càng phải cao

sử quốc gia) thì đây là một cách để Hồ Chí Minh đánh lừa bọn địch

b) Về văn phong của tác phẩm Nhật ký trong tù

Thơ của Hồ Chủ tịch có một đặc điểm là giản dị, trong sáng và đậm đà.Chúng ta không thấy bài nào gò ép hay chú ý đẽo gọt quá Bằng bút tả thực,

có nhiều bài về nội dung của nó, toàn những chuyện rất thông thường, nhưngđọc lên vẫn thành thơ Hoặc những sự vật xa lạ với thơ, nhưng đã được thi vịhóa một cách hóm hỉnh Chúng ta ai đã quen với thơ Đường, một khi đọc thơ

Hồ Chủ tịch, mặc dầu nhân sinh quan mới, vẫn phảng phất như thấy cái vị của

Đường thi mà âm điệu tình tứ của nó quyện vào ta, ngấm vào ta, nhất là đốivới lứa tuổi tạm là “thế hệ của Đường thi” Còn có sự việc ít ai có thể ngờđược thành thơ, mà bằng lối tả chân tự nhiên, không thêm không bớt, vừa tố

cáo chế độ nhà tù, vừa dựng lên một bài thơ nghộ nghĩnh, như bài Bị hạn chế:

Đau khổ chi bằng mất tự do

Đến buồn đi ỉa cũng không cho

Cửa tù khi mở không đau bụng

Đau bụng thì không mở cửa tù.

Còn những bài thơ mà làm thơ không khác gì kể chuyện, nhưng lại là

bài thơ tả thực rất hay, như bài Bốn tháng rồi, Người đã bị chế độ nhà tù hà

khắc làm cho tiều tụy đến mức phải than rằng:

Một ngày tù nghìn thu ở ngoài Lời nói người xưa đâu có sai Sống khác loài người vừa bốn tháng Tiều tụy còn hơn mười năm trời.

c) Thể thơ và ngôn từ trong thơ

Đặc điểm nổi bật thứ nhất của thơ Nhật kí trong tù là thơ luật, thơ tứtuyệt, thơ ngũ ngôn, một ít bài thơ thất ngôn bát cú, giống như thể loại trongtập Thiên gia thi mà Người có nhắc đến trong bài Khán Thiên gia thi hữu

cảm: “Cổ thi thiên ái thiên nhiên mỹ, Sơn thủy yên hoa tuyết nguyệtphong; Hiện đại thi trung ưng hữu thiết, Thi gia dã yếu hội xung phong” Đó

là điều không phải chứng minh nữa, nhiều học giả đã nghiên cứu, phân tíchrồi Điều cần nói thêm là thơ luật ở đây chủ yếu chỉ tuân thủ quy định về sốcâu, số chữ, bằng trắc, còn các yêu cầu khác như niêm, điển cố… đều khôngđòi hỏi chặt chẽ

Điểm thứ hai là tuy thơ làm theo khuôn khổ thơ luật, song ngôn ngữphần nhiều lại là bạch thoại Đây cũng là điểm khác với thơ bạch thoại củangười Trung Quốc hiện đại, bởi thơ bạch thoại của họ chủ yếu là thơ tự do,không hạn chữ, hạn vần, không làm theo luật, hoặc nếu có thì theo “luật mới”.Chính loại thơ này thích hợp với thể nhật kí của tập thơ, phù hợp với việc ghilại nhiều tình huống, nhiều hình ảnh của đời sống trong tù ngục, đầy bi hài,chua chát, u mua, hóm hỉnh Đó là phong cách thơ nôm na, bình dị rất đặctrưng cho văn phong của Hồ Chí Minh Điều này chứng tỏ Người rất thànhthạo bạch thoại, hiểu các sắc thái từ ngữ khẩu ngữ, tiếng lóng, đưa được hếtvào thơ, tạo thành một phong cách mới chưa từng có

1.2.2.4 Nội dung của tác phẩm

Nhật ký trong tù là một tập nhật ký nhưng là nhật ký bằng thơ rất độcđáo, có một không hai được viết trong tù ngục Người đã ghi chép rất tỷ mỷ,chi tiết Nó giống như một cuộn phim tài liệu mà người đọc có thể hình dung

ra cảnh tượng hằng ngày diễn ra trong nhà tù, cuộc sống sinh hoạt, làm việccủa những người tù trong đó Tác phẩm vẽ lên bộ mặt tàn ác, đen tối của nhà

tù Tưởng Giới Thạch Ngay cả khi trong tù ngục ấy, Người vẫn luôn nghĩ vềcách mạng, nghĩ về dân tộc Nhật ký trong tù là một tác phẩm vô giá trong sựnghiệp văn học của Người

Nét nổi bật nhất trong tập thơ này chính là tinh thần lạc quan của Chủtịch Hồ Chí Minh Người đã biến những cảnh tù đầy, cực khổ đấy trở thànhniềm tin, ý chí và tinh thần luôn cố gắng vươn lên khát khao có ngày được tự

do, được bình đẳng Những khát vọng đó thực chất là khát khao mong muốnđược chiến đấu để giải phóng cho dân tộc ta khỏi lũ thực dân xâm chiếm.Người là một chiến sĩ cách mạng không chịu khuất phục trước khó khăn, thửthách và trước kẻ thù người luôn can đảm

Những câu thơ trong tác phẩm của Người giúp cho bạn đọc cảm nhậnđược cuộc sống hàng ngày trong tù lao, phán ánh một hiện thực hà khắc củanhà tù Tưởng Giới Thạch nhưng vẫn đem đến một cảm giác khoan khoái, yêuđời và luôn tự tin Nhật ký trong tù là tập thơ độc đáo cả về nội dung lẫn hìnhthức nghệ thuật, tác phẩm này vẫn đang là vấn đề thu hút được nhiều nhànghiên cứu

Nhật ký trong tù không chỉ nêu ra những khó khăn, thách thức mà mỗingười tù phải vượt qua để đạt được tự do thật sự, đạt được mục đích lớn laocủa cuộc đời mình, mà còn chỉ ra phương thức và kinh nghiệm của người tù

Hồ Chí Minh để vượt qua nó Học ở Người sự vượt lên chính mình, vượt quamọi thử thách của một hiện thực phũ phàng cả trong tâm hồn và ý chí – “đợiđến ngày tự do” để “đấu tranh cho tự do” một cách thiết thực, hiệu quả nhấttrong Nhật ký trong tù

1.2.2.5 Giá trị của tác phẩm Nhật ký trong tù

Giá trị nội dung

Trước hết, về nội dung, ai cũng phải thừa nhận Nhật ký trong tù là một

tác phẩm lớn, vì nó chứa đựng trong đó những nội dung tư tưởng vô cùng lớnlao Đó là sự hòa quyện giữa giá trị hiện thực và nhân đạo, giữa chất thép vàtình cảm Có cái đau thương, cực nhọc nhưng lại xen lẫn ở trong đó tiếng cườitrào phúng; có sự đau khổ buồn bã nhưng trên hết lại là niềm tin, khát vọng,

sự lạc quan chưa bao giờ dập tắt trong Nhật ký trong tù

Giá trị hiện thực – chất thép trong thơ Hồ Chí Minh thể hiện ở việc Bác

đã vẽ lại bức tranh tù ngục một cách chân thực sống động, sâu sắc Chính giátrị hiện thực đã làm nên chất nhật ký đậm sắc trong tập thơ Nhật ký trong tù

Những vần thơ được viết trong tù ngục, những cảm nhận được hàngngày trong nhà lao, trên đường đi đày từ nhà lao này sang nhà lao khác, phảnánh hiện thực về chế độ hà khắc của nhà tù Quốc dân Đảng Tưởng GiớiThạch nhưng vẫn mang đến cho người đọc một cảm giác khoan khoái bởi mộttâm hồn nghệ sĩ, một con người yêu thiên nhiên, yêu con người Những pháchọa về thiên thiên dưới cái nhìn của một người mất tự do nhưng vẫn đầy lạcquan, tuy sơ sài mà chân thật, thắm tình non nước Những câu thơ như lời tự

sự, trữ tình, thể hiện tinh thần của Chủ tịch Hồ Chí Minh: đó là một tấmgương nghị lực phi thường, một bản lĩnh thép vĩ đại không có gì lung lạcđược Vượt qua mọi khó khăn, gian khổ, những phút suy tư của Người là lờiphản kháng mãnh liệt đối với chế độ hủ bại và tàn bạo của Tưởng Giới Thạchtrong nhà lao cũng như ngoài xã hội, phản ánh tất cả nỗi gian nguy, hiểm trởtrong cuộc sống lao tù Tác phẩm thể hiện sự ung dung như một khanh tướngcủa tác giả, nhưng cũng đanh thép như một tiếng hô xung phong của ngườichiến sĩ ngoài mặt trận

Giá trị nhân đạo – chất trữ tình trong thơ văn Hồ Chí Minh trong Nhật

ký trong tù chính là ở chỗ, nhiều lúc Bác đã thoát ly hoàn toàn cuộc sống tùtúng, thoát ly với những đêm dài bị muỗi, rệp cắn, bị ghẻ ngứa hành hạ… đểhướng về thiên nhiên, với phong hoa tuyết nguyệt

Một tâm hồn yêu nước thiết tha và khao khát tự do, thực chất là khaokhát chiến đấu Một tâm hồn nghệ sỹ tài hoa với một trí tuệ linh hoạt và nhọnsắc, một mặt rất nhạy cảm với vẻ đẹp thiên nhiên dễ xúc động trước nhữngcảnh ngộ thương tâm của con người Bác luôn phát hiện ra những mâu thuẫnhài hước của một chế độ xã hội thối nát, tạo nên tiếng cười đầy trí tuệ Nhưngbao trùm lên tất cả là tấm lòng yêu thương bao la đối với nhân loại cần lao đó

là tấm lòng nhân đạo đạt đến mức độ quên mình, trong hoàn cảnh tù đày cựckhổ, thiếu thốn trăm bề, vậy mà Bác vẫn dành cho những người tù cùng cảnhngộ sự thông cảm và nỗi thương xót tận đáy lòng Chủ nghĩa nhân đạo trongthơ Bác mang sâu sắc tinh thần vị tha vì nhân dân, vì quần chúng lao khổ.Suốt đời mình Bác đã hy sinh mọi hạnh phúc cá nhân để mang lại hạnh phúcchung cho nhân dân, cho dân tộc

pháp chấm phá như muốn ghi lấy linh hồn của tạo vật, sử dụng những chi tiếtmang tính ước lệ quen thuộc, hình tượng nhân vật trữ tình ung dung, nhàn tản,tâm hồn hoà hợp với thiên nhiên, vũ trụ Hồn thơ ấy tự tìm đến hình thức ưathích và phù hợp nhất: thơ chữ Hán, thể thơ tứ tuyệt cổ điển”.

Vẻ đẹp hiện đại của bài thơ: Bài thơ sáng ngời tinh thần thời đại, thểhiện ở những điểm sau đây:

- Lòng yêu nước thiết tha và tâm hồn sáng trong của nhà thơ: Người tathường nói đến lòng yêu nước trong tâm hồn Hồ Chí Minh Dù trong hoàncảnh tù ngục đày đọa cả thể xác và tâm hồn… nhưng vẫn “không nao núngtinh thần” của một con người hết lòng vì Tổ quốc và nhân dân Đấy là hìnhảnh tinh thần của Hồ Chí Minh, con người tinh thần vượt hẳn lên trên mọi đauđớn thể chất

- Tinh thần thép của nhà thơ: Chất “thép” thể hiện đặc biệt rõ ở sự kiênđịnh vững vàng, sẵn sàng chiến thắng mọi gian lao thử thách khắc nghiệt Đốivới Bác, mọi gian lao đều được coi như là những sự thử thách để rèn giũa conngười thêm vững vàng kiên định Người tù Hồ Chí Minh vừa là một chiến sĩcách mạng, vừa là một nhà thơ Vì thế, bên cạnh vẻ đẹp của một tinh thần

“thép”, Người còn có vẻ đẹp của một tâm hồn thi sĩ “mềm mại, tinh tế, hếtsức nhạy cảm với mọi biến thái của thiên nhiên và của lòng người”

Sau 70 năm tác phẩm Nhật ký trong tù ra đời, thông qua những nhìnnhận, đánh giá của các nhà khoa học, những nhà nghiên cứu, phê bình vănhọc trong nước và quốc tế về tác phẩm Nhật ký trong tù Ánh sáng trí tuệ vànhững phẩm cách cao quý của Chủ tịch Hồ Chí Minh tỏa sáng từ Nhật ký

trong tù càng làm cho các thế hệ người Việt Nam xúc động và tự hào vềNgười.

1.3 Bảo vật quốc gia và việc công nhận Nhật ký trong tù là bảo vật quốc gia

1.3.1 Bảo vật quốc gia

1.3.1.1 Khái niệm

Theo Luật Di sản văn hóa số 28/2001/QH10 và sửa đổi bổ sung năm

2009 đưa ra một số khái niệm về bảo vật quốc gia và liên quan đến bảo vậtquốc gia như sau:

Di sản văn hóa vật thể là sản phẩm vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa,khoa học, bao gồm di tích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh, di vật, cổvật, bảo vật quốc gia Trong đó:

Bảo vật quốc gia là hiện vật được lưu truyền lại, có giá trị đặc biệt quý

hiếm tiêu biểu của đất nước về lịch sử, văn hóa, khoa học

Bản sao di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia là sản phẩm được làm giống

như bản gốc về hình dáng, kích thước, chất liệu, màu sắc, trang trí và nhữngđặc điểm khác

Hiện nay, có nhiều người còn gọi bảo vật quốc gia là “báu vật quốc gia”

Tiếp theo, cần có sự phân loại được đâu là cổ vật thông thường, đâu làbảo vật, bảo vật quốc gia Bảo vật và bảo vật quốc gia có giá trị hoàn toàn

khác nhau Chúng đều được nhà nước bảo hộ và có những chế độ khác so vớicác cổ vật thông thường Ở Pháp, những hiện vật được xếp là bảo vật quốc giathì hằng năm đều được tài trợ kinh phí để bảo quản Còn ở Việt Nam do nhiềuđiều kiện khách quan nên việc thực hiện điều này vẫn chưa được tốt.

Có thể thấy rằng, bảo vật quốc gia chính là những di sản có giá trị đặcbiệt quý báu của dân tộc Việt Nam Chúng không những cần được giữ gìn antoàn, cẩn thận mà quan trọng hơn cả là phải được trưng bày, phổ biến và pháthuy những giá trị tốt đẹp của bảo vật, làm cho chúng thật sự trở thành kho báucần được bảo vệ và cần phải biết sử dụng vào việc giáo dục, xây dựng, bảo vệ

Tổ quốc

1.3.1.2 Đối tượng, tiêu chuẩn của bảo vật quốc gia

Nghị định số 92/2002/NĐ-CP của Chính phủ cũng quy định chi tiết thihành một số điều của Luật Di sản văn hóa đã quy định tương đối cụ thể Saumột thời gian nghiên cứu có những điểm chưa hợp lý nên đã có Luật sửa đổi,

bổ sung một số điều của Luật Di sản văn hóa

Theo như điều 41a Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Di sảnvăn hóa năm 2009, để được công nhận là bảo vật quốc gia thì các hiện vật cầnphải đáp ứng đầy đủ các yếu tố sau:

“1 Bảo vật quốc gia phải có các tiêu chí sau đây:

a) Là hiện vật gốc độc bản;

b) Là hiện vật có hình thức độc đáo;

c) Là hiện vật có giá trị đặc biệt liên quan đến một sự kiện trọng đại củađất nước hoặc liên quan đến sự nghiệp của anh hùng dân tộc, danh nhân tiêubiểu; hoặc là tác phẩm nghệ thuật nổi tiếng về giá trị tư tưởng, nhân văn, giátrị thẩm mỹ tiêu biểu cho một khuynh hướng, một phong cách, một thời đại;hoặc là sản phẩm được phát minh, sáng chế tiêu biểu, có giá trị thực tiễn cao,

có tác dụng thúc đẩy xã hội phát triển ở một giai đoạn lịch sử nhất định; hoặc

là mẫu vật tự nhiên chứng minh cho các giai đoạn hình thành và phát triển củalịch sử trái đất, lịch sử tự nhiên

2 Bảo vật quốc gia phải được đăng ký với cơ quan nhà nước có thẩmquyền về văn hóa, thể thao và du lịch Tổ chức, cá nhân sở hữu bảo vật quốcgia đã đăng ký có các quyền quy định tại khoản 3 Điều 42 của Luật này Khichuyển quyền sở hữu bảo vật quốc gia, tổ chức, cá nhân sở hữu bảo vật quốcgia phải thông báo cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền về văn hóa, thể thao

và du lịch về chủ sở hữu mới trong thời hạn 15 ngày, kể từ ngày chuyểnquyền sở hữu

3 Bảo vật quốc gia được bảo vệ và bảo quản theo chế độ đặc biệt

4 Nhà nước dành ngân sách thích đáng để mua bảo vật quốc gia”

Điều đó có nghĩa, những tài liệu, hiện vật muốn trở thành bảo vật quốcgia cần phải:

Thứ nhất, tài liệu hoặc hiện vật phải là hiện vật gốc độc bản Điều này

có nghĩa tài liệu, hiện vật đó không phải là phiên bản làm lại và là tiêu bảnduy nhất thuộc một hoặc nhiều tiêu chí về hình dáng, kích thước, chất liệu hoa

văn trang trí, kỹ thuật chế tác, phương thức sử dụng, nội dung

Thứ hai, phải là hiện vật có hình thức độc đáo, đặc biệt, khác lạ so với

những tiêu bản khác

Thứ ba, tài liệu, hiện vật phải đảm bảo các yêu cầu sau:

- Là hiện vật có giá trị đặc biệt liên quan đến một sự kiện trọng đại củađất nước hoặc liên quan đến sự nghiệp của anh hùng dân tộc, danh nhân tiêubiểu;

- Là tác phẩm nghệ thuật nổi tiếng về giá trị tư tưởng, nhân văn, giá trịthẩm mỹ tiêu biểu cho một khuynh hướng, một phong cách, một thời đại;

- Là sản phẩm được phát minh, sáng chế tiêu biểu, có giá trị thực tiễncao, có tác dụng thúc đẩy xã hội phát triển ở một giai đoạn lịch sử nhất định;hoặc là mẫu vật tự nhiên chứng minh cho các giai đoạn hình thành và pháttriển của lịch sử trái đất, lịch sử tự nhiên

Như vậy, chúng ta có thể hiểu các hiện vật được công nhận là bảo vậtquốc gia thì không nhất thiết phải là cổ vật (có niên đại trên 100 năm) mà cóthể bao gồm cả các tác phẩm nghệ thuật đặc sắc

1.3.1.3 Quy trình, thủ tục công nhận bảo vật quốc gia

Đất nước Việt Nam vốn giàu truyền thống, lịch sử hàng nghìn nămdựng nước và giữ nước thì các hiện vật được coi là bảo vật sẽ không hề ít.Với mục đích chính là tạo thuận lợi cho công tác quản lý Nhà Nước, đó là

thống kê để nắm được số lượng, giá trị của các hiện vật được lưu trữ tại cácbảo tàng từ trung ương đến địa phương, cũng như hiện vật mà các nhà sưu tập

đồ cổ đang nắm giữ để tiến hành kiểm soát trước khi chúng có nguy cơ bị mấtmát, Luật Di sản Văn hóa ra đời

Quy trình xét công nhận là bảo vật quốc gia đã được Bộ Văn hóa Thểthao và Du lịch ban hành Thông tư số 13/2010/TT-BVHTTDL quy định vềđiều này Theo đó, thông tư áp dụng cho các tổ chức, cá nhân, tham gia trình

tự, thủ tục đề nghị công nhận các hiện vật mình đang sở hữu là bảo vật quốcgia

Theo quy định, hồ sơ hiện vật bao gồm một bản thuyết minh, trình bày

rõ đặc điểm của hiện vật, bản ghi âm, ghi hình, bản dập (nếu có), bên cạnh đó

là các bài viết về hiện vật, xác nhận của nhân chứng đối với các hiện vật cógiá trị lịch sử, giấy chứng nhận đăng ký di vật, cổ vật…

Việc thẩm định hiện vật và tiếp nhận hồ sơ hiện vật được giao cho SởVăn hóa Thể thao và Du lịch các tỉnh thành, thành lập hội đồng xét duyệt.Bước tiếp theo, hồ sơ sẽ được gửi Hội đồng Di sản văn hóa Quốc gia lấy ýkiến trong thời hạn 10 ngày Cuối cùng, hồ sơ này sẽ được trình lên Thủtướng Chính phủ xem xét công nhận bảo vật quốc gia

1.3.2 Quá trình công nhận Nhật ký trong tù là bảo vật quốc gia

Việc công nhận bảo vật quốc gia đối với tác phẩm Nhật ký trong tùđược Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định ký công nhận vào đợt 1 năm 2012,

cụ thể:

Sau quá trình Hội đồng thẩm định làm việc, hội đồng đã chọn ra 92hiện vật hoàn thiện với lý lịch cô đọng với những hình ảnh có chất lượng đểtrình lên Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, trong đó có 5 tài liệu của Chủ tịch

Hồ Chí Minh, bao gồm tác phẩm Nhật ký trong tù.

Hội đồng gồm có lãnh đạo của cơ quan thụ lý hồ sơ - Cục Di sản vănhóa thuộc Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch và 22 thành viên thuộc Hội đồngtiến hành phân tích, so sánh, đối chiếu, đưa ra những lý luận, tranh cãi đểchọn ra những hiện vật đáp ứng được những tiêu chí đã đề ra Đây là lần đầutiên tiến hành xét duyệt các bảo vật quốc gia, các tiêu chí đề ra vẫn còn kháchung chung nên hội đồng cũng luôn chú ý đến tiêu chí về vùng, miền, tínhđại diện…

Sau đó, Hội đồng đã bỏ phiếu bầu chọn theo danh sách đề cử để chọn

ra những Bảo vật quốc gia trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Cuối cùng,danh sách 30 hiện vật là bảo vật quốc gia đợt đầu này được công bố, trong đó

có 5 tài liệu lưu trữ của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Đặc biệt, đối với các tài liệu của Chủ tịch Hồ Chí Minh được các nhànghiên cứu cũng như nhiều đối tượng khác ủng hộ Bởi những tác phẩm củaNgười gắn với mỗi thời kì lịch sử Chính lúc đó, chúng đều là kim chỉ namcho mọi hành động cách mạng của dân tộc ta Chúng có sự tác động mạnh mẽgóp phần không nhỏ trong các cuộc chiến đấu Bên cạnh đó, tư tưởng, hànhđộng của Người có sức ảnh hưởng lớn của dân tộc ta bấy giờ là điều màchúng ta không thể chối cãi được Vì vậy mà quy trình xét duyệt 5 tài liệu lưutrữ của Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng như tác phẩm “Nhật ký trong tù” đượccác cơ quan tiến hành khá thuận lợi

sở để tác giả phân tích thực trạng công tác quản lý và phát huy giá trị tài liệucủa tác phẩm này thời gian qua.

Chương 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ

TÀI LIỆU LƯU TRỮ LÀ BẢO VẬT QUỐC GIA QUA TÁC PHẨM

“NHẬT KÝ TRONG TÙ”

2.1 Thực trạng công tác quản lý tác phẩm “Nhật ký trong tù” 2.1.1 Về nguyên tắc quản lý tập trung thống nhất Phông lưu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh và quản lý tác phẩm Nhật ký trong tù của Người

Trong năm 1989, Ban Bí thư Trung ương khóa VI đã ban hành haiquyết định quan trọng về tài liệu lưu trữ của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đó làQuyết định 89-QĐ/TW ngày 19-5-1989 về việc “quản lý tập trung toàn bộ tàiliệu lưu trữ về thân thế, sự nghiệp và hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh”;trong đó nhấn mạnh: Toàn bộ tài liệu về thân thế, sự nghiệp hoạt động củaChủ tịch Hồ Chí Minh là di sản rất quý báu của Đảng, Nhà nước và dân tộc

ta, trong đó có nhiều tài liệu thuộc loại tuyệt mật và tối mật, phải được quản

lý tập trung thống nhất, sử dụng theo sự chỉ đạo của Bộ Chính trị và Ban Bíthư Không một cá nhân, tổ chức nào được giữ lại để dùng riêng những tàiliệu lưu trữ về thân thế, sự nghiệp, hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh vàbản sao những tài liệu mật của Người và liên quan đến Người chưa đượcphép công bố Tiếp đó, ngày 10-10-1989 Ban Bí thư đã ban hành Quyết định

số 94-QĐ/TW thành lập Phông lưu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh thuộc Phông

lưu trữ Đảng Cộng sản Việt Nam, nhằm mục đích quản lý tập trung thống nhất, bảo quản an toàn và sử dụng có hiệu quả các tài liệu của Chủ tịch Hồ

Chí Minh phục vụ sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc

Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Các quyết định trên cũng nêu lên thành phần tài liệu thuộc Phông lưutrữ Chủ tịch Hồ Chí Minh mà các cơ quan, tổ chức phải giao nộp về Cục Lưutrữ Trung ương (nay là Cục Lưu trữ Văn phòng Trung ương)

Tuy nhiên, trong gần 30 năm qua, các yêu cầu về quản lý tập trungthống nhất tài liệu Phông lưu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh chưa được thực hiệnđầy đủ; số lượng tài liệu các cơ quan, tổ chức giao nộp về Kho Lưu trữ Trungương Đảng không nhiều và không tương xứng với hoạt động vô cùng phongphú của Hồ Chủ tịch, trong đó có 4/5 bảo vật quốc gia là tài liệu thuộc Phônglưu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn chưa được giao nộp về Cục Lưu trữ Vănphòng Trung ương để quản lý tập trung thống nhất (tác phẩm “Nhật ký trongtù”, cuốn “Đường Kách mệnh”, bản thảo “Lời kêu gọi toàn quốc khángchiến” hiện lưu giữ ở Bảo tàng Lịch sử quốc gia, bản thảo “Lời kêu gọi đồngbào và chiến sĩ cả nước” lưu giữ tại Bảo tàng Hồ Chí Minh) Điều này đặt racho các cơ quan quản lý và ngành lưu trữ nước ta phải có cách thức, biệnpháp phù hợp để quản lý được tài liệu và thông tin tài liệu của Chủ tịch HồChí Minh trên lãnh thổ Việt Nam phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổquốc và nhu cầu khai thác, sử dụng của toàn xã hội Bên cạnh đó, yêu cầuquản lý tập trung thống nhất cũng chỉ là áp dụng trên lãnh thổ Việt Nam vìcòn một số lượng không nhỏ tài liệu của Hồ Chủ tịch thời kỳ Người hoạtđộng cách mạng ở nước ngoài trước năm 1945 do lưu trữ các nước lưu giữ,quản lý mà chúng ta không thể quản lý được

2.1.2 Về tìm lại và công bố tác phẩm

* Về tìm lại tác phẩm Nhật ký trong tù

Trước hết, về việc tìm lại cuốn nhật ký, nhà báo Hồng Khanh ghi lại lời

kể của ông Tạ Quang Chiến cho biết: Một hôm, vào khoảng giữa năm1955…, tại Văn phòng giúp việc cho Bác, đồng chí Tạ Quang Chiến đangngồi nhận số công văn các nơi gửi đến thì thấy trong số đó có một phong bìdày cộm hơn các phong bì công văn khác Ngoài phong bì cồm cộm nàykhông đề tên ai gửi mà chỉ biết từ Cao Bằng gửi đến ghi là: “Gửi Văn phòngChủ tịch phủ để trình lên Bác Hồ” Khi bóc phong bì ra thấy một cuốn sổ nhỏviết bằng chữ Hán… Cầm cuốn sổ nhỏ này xem qua một lượt, niềm vui củaBác hiện ra rõ trên nét mặt Bỗng Bác nắm chặt tay đồng chí Tạ Quang Chiếnnói: “Bác cảm ơn chú” Lặng giây lát, Bác nói tiếp rất cảm động với đại ý:

“Qua kháng chiến chín năm, Bác tưởng nó thất lạc đâu rồi Bác chỉ nhớ mangmáng khi ở Cao Bằng, công việc cách mạng cuốn hút khẩn trương, Bác gửilại giắt nó trên mái tranh của một nhà đồng bào Rồi Bác nói là Văn phòngnên có thư cảm ơn và thưởng cho người giữ nó và chuyển đến đây tài liệunày”

Nhà báo Phan Quang đã ghi lại sự kiện này trên Báo Nhân Dân số rangày 13-9-1955 như sau: “Chúng tôi có được xem cuốn sổ tay Nhật ký trong

tù của Hồ Chủ tịch ghi từ ngày 29-8-1942 đến 10-9-1943, trong khi Người từchiến khu Việt Bắc trở ra nước ngoài hoạt động và bị đế quốc giam giữ hơnmột năm”

* Về công bố tác phẩm

Trước khi được dịch và xuất bản, một số bài thơ trong Ngục trung nhật

ký đã được giới thiệu trên các báo và tạp chí

Lần thứ nhất: Giới thiệu và trích dịch “Quyển Nhật ký thơ của Cụ Hồ”đăng trên Báo Đồng minh số 43, ngày 16-6-1946 (tờ báo do một số anh emĐồng minh sáng lập, ra đời năm 1942 tại Côn Minh).

Lần thứ hai: Nhật ký trong tù trích đăng trên trang 3, Báo Nhân dân,ngày 3-3-1959, nhân kỷ niệm 29 năm thành lập Đảng Lao động Việt Nam

Lần đăng trên Báo Nhân dân này có 8 bài thơ: Đề từ (Mở đầu), Tẩu lộ(Đi đường), Lộ thượng (Trên đường đi), Thuỵ bất trước (Ngủ không được),

Tứ cá nguyệt liễn (Bốn tháng rồi), Thu cảm, Vọng nguyệt (Ngắm trăng), Việthữu tao động hỗ báo diệc đạo tấu 14/11 (Việt Nam có báo động Thượng Hảicũng đăng tin 14/11)

Cả 8 bài đều đăng bản dịch âm chữ hán và bản dịch thơ, kèm theo cóảnh chụp bìa và trang 14 nguyên bản

Lần thứ ba: Nhật ký trong tù trích đăng trên Tạp chí Văn nghệ, số 24tháng 5-1959 nhân kỷ niệm sinh nhật 59 của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Tạp chí Văn nghệ đã trích đăng 4 bài: Ngọ - Buổi trưa, Dạ lãnh - Đêmlạnh, Dã cảnh - Cảnh đồng quê, Tảo giải - Giải đi sớm Với đủ bản dịch âmchữ Hán và bản dịch thơ của Nam Trân và Văn Trực

Tháng 4-1960, nhân kỷ niệm lần thứ 70 ngày sinh Chủ tịch Hồ ChíMinh, ngày 28-4-1960 Nhà xuất bản Phổ thông và Nhà xuất bản Văn hóa đãphát hành lần đầu tiên tác phẩm “Nhật ký trong tù” với số lượng lớn và hìnhthức khác nhau theo bản dịch của Viện Văn học