Đánh giá thực trạng gây trồng cây chùm ngây (moringa oleifera lam1785) tại huyện phú lương huyện đồng hỷ tỉnh thái nguyên

Hiện nay trên địa bàn hai huyện vừa đưa vào gây trồng cây Chùm ngây là một loại cây trồng mới được đưa vào gây trồng tại các tỉnh miền núi phía bắc hiện nay.. Lam 1785 tại huyện Phú Lươ

- -

NÔNG VĂN DIN

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG GÂY TRỒNG CÂY CHÙM NGÂY

(MORINGA OLEIFERA LAM 1785) TẠI HUYỆN PHÚ LƯƠNG,

HUYỆN ĐỒNG HỶ, TỈNH THÁI NGUYÊN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Nông lâm kết hợp Khoa : Lâm nghiệp Khóa học : 2011 - 2015

Thái Nguyên - 2015

- -

NÔNG VĂN DIN

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG GÂY TRỒNG CÂY CHÙM NGÂY

(MORINGA OLEIFERA LAM 1785) TẠI HUYỆN PHÚ LƯƠNG,

HUYỆN ĐỒNG HỶ, TỈNH THÁI NGUYÊN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Nông lâm kết hợp Khoa : Lâm nghiệp Khóa học : 2011 - 2015 Giảng viên hướng dẫn : TS Vũ Văn Thông Khoa Lâm nghiệp - Trường Đại học Nông Lâm

Thái Nguyên - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là đề tài nghiên cứu của bản thân tôi Các số liệu, kết quả nghiên cứu là quá trình điều tra trên thực địa hoàn toàn trung thực, chưa công bố trên các tài liệu, nếu có gì sai sót tôi xin hoàn toàn chịu trách nghiệm!

XÁC NHÂN CỦA GVHD Thái nguyên, ngày tháng năm 2015

Đồng ý cho bảo vệ kết quả Người viết cam đoan

trước hội đồng khoa học

XÁC NHẬN CỦA GIÁO VIÊN CHẤM PHẢN BIỆN

Giáo viên chấm phản biện xác nhận sinh viên

Đã sủa sai sót khi hội đồng chấm yêu cầu

(ký, họ và tên)

LỜI CẢM ƠN

Thực tập tốt nghiệp là một bước rất quan trọng của sinh viên cuối khóa Trong thời gian thực tập tốt nghiệp sinh viên có nhiều cơ hội áp dụng những kiến thức đã học vào thực tế, đồng thời tạo điều kiện cho sinh viên có khả năng

tự mình nghiên cứu, trao dồi và bổ sung thêm những kiến thức chuyên môn, rèn luyện tư cách đạo đức, phẩm chất, tác phong của người cán bộ lâm nghiêp

Xuất phát từ nhu cầu thực tế và nhu cầu bản thân, đồng thời được sự đồng ý của Ban giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban chủ nhiệm

Khoa Lâm Nghiệp, em tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá thực trạng gây

trồng cây Chùm ngây (Moringa oleifera Lam1785) tại huyện Phú Lương, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên”

Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong Khoa Lâm Nghiệp nói riêng, các thầy cô giáo trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên nói chung đã hướng dẫn, truyền đạt kiến thức cho em trong suốt thời gian học tập tại nhà trường và tạo điều kiện cho em nghiên cứu đề tài này Đặc biệt em xin chân

thành cảm ơn thầy giáo TS Vũ Văn Thông đã giành nhiều thời gian chỉ bảo,

hướng dẫn em trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành đề tài Qua đây

em cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành tới:

Lãnh đạo xã Động Đạt, xã Cổ Lũng, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên và người dân

Lãnh đạo xã Hóa Trung, xã La Đành, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên

và người dân

Do thời gian và năng lực của bản thân còn nhiều hạn chế nên khóa luận của em không tránh được những thiếu sót Vì vậy em rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo để đề tài của tôi được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, năm 2015

Sinh viên

Nông Văn Din

DANH MỤC CÁC BẢNG, HÌNH VẼ

Bảng 4.1: Phân tích hàm lượng dinh dưỡng của Moringa 7

Bảng 4.2 Bảng tổng hợp thông tin về số cây và thời gian trồng 22

Bảng 4.3 Sinh trưởng chiều cao và đường kính gốc trung bình 26

Bảng 4.4 Bảng tổng hợp sâu, bệnh hại trên cây Chùm ngây 31

Hình 3.1 Sơ đồ các bước nghiên cứu đề tài 17

DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

MỤC LỤC

Phần 1: MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 2

1.3 Ý nghĩa của đề tài 2

1.3.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu 2

1.3.2 Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất 3

Phần 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 4

2.1 Cơ sở khoa học 4

2.2 Khái quát về cây Chùm ngây 5

2.3 Giá trị dinh dưỡng của cây Chùm ngây 6

2.4 Tổng quan về loài cây nghiên cứu 8

2.4.1 Những nghiên cứu trên thế giới 8

2.4.2.Những nghiên cứu trong nước 11

2.5 Khái quát về điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu 12

2.5.1 Khái quát điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội huyện Phú Lương 12

2.5.2 Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội huyện Đồng Hỷ 13

Phần 3: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, THỜI GIAN, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 15

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 15

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu 15

3.1.2 Phạm vi nghiên cứu 15

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành 15

3.2.1 Địa điểm nghiên cứu 15

3.2.2 Thời gian thực hiện nghiên cứu 15

3.3 Nội dung nghiên cứu 16

3.3.1 Thực trạng gây trồng cây Chùm ngây tại huyện Phú Lương và huyện

Đồng Hỷ 16

3.3.2 Khả năng sinh trưởng của cây Chùm ngây trên địa bàn nghiên cứu 16

3.3.3 Đánh giá hiệu quả của cây Chùm ngây trên địa bàn nghiên cứu 16

3.3.4 Tình hình khai thác, sơ chế và tiêu thụ sản phẩm 16

3.4 Phương pháp nghiên cứu 16

3.4.1 Phương pháp tiếp cận 16

3.4.2 Phương pháp cụ thể 17

Phần 4: KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ 20

4.1 Thực trạng gây trồng cây Chùm ngây tại huyện Phú Lương và huyện Đồng Hỷ 20

4.2 Khả năng sinh trưởng của cây Chùm Ngây trên địa bàn nghiên cứu 25

4.2.1 Khả năng sinh trưởng về chiều cao Hvn và đường kính gốc D00 25

4.2.2 Khả năng ra chồi sau mỗi lần cắt lá 29

4.2.3 Điều tra sâu bệnh hại cây Chùm ngây 30

4.3 Đánh giá hiệu quả về kinh tế của cây Chùm ngây trên địa bàn nghiên cứu 34

4.3.1 Hiệu quả về kinh tế 34

4.3.2 Hiệu quả về xã hội 36

4.3.3 Hiệu quả về môi trường 37

4.4 Tình hình chế biến và tiêu thụ sản phẩm 38

4.4.1 Tình hình chế biến 38

4.4.2 Thị trường tiêu thụ 38

Phần 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 39

5.1 Kết Luận 39

5.2 Kiến Nghị 40

TÀI LIỆU THAM KHẢO 42

Chùm ngây là loài cây có giá trị kinh tế cao, nhiều nhà hoạch định chiến lược còn cho rằng đây là cây “xóa đói giảm nghèo” Là cây có thể thích ứng với nhiều điều kiện sinh thái khác nhau, không chỉ cho hiệu quả về kinh tế, cải thiện đời sống của người dân tại các vùng đất bạc màu, phát triển cây Chùm ngây còn góp phần phủ xanh những vùng đất khô hạn, cải tạo đất và bảo vệ môi trường Không những vậy, đây còn là cây dễ trồng và dễ chăm sóc nên việc tiếp cận người dân là dễ dàng, việc mở ra một hướng mới trong phát triển kinh tế hộ gia đình nhằm nâng cao thu nhập là hoàn toàn có cơ sở Tuy nhiên, ở địa bàn tỉnh Thái Nguyên việc phát triển loài cây này mới chỉ là bước đầu

Hiện nay, việc xây dựng vùng nguyên liệu trồng Chùm ngây đủ để đáp ứng nhu cầu của thị trường cả về năng suất và chất lượng cần thiết phải có những

nghiên cứu về kỹ thuật sản xuất cây giống, trồng, chăm sóc và thu hoạch trong điều kiện đất đai, khí hậu tại Thái Nguyên Thực tế trên địa bàn hiện nay người dân trồng các loại cây thực phẩm như: rau ngót, các loại đỗ, rau cải… Để phục vụ đời sống hàng ngày Nhưng những loại thực phẩm đó không đem lại hiệu quả kinh tế cho người dân, để phát triển các loại cây thực phẩm trên địa bàn xã một cách bền vũng cần trọn lựa một loại cây trồng phù hợp với điều kiện kinh tế của địa phương Hiện nay trên địa bàn hai huyện vừa đưa vào gây trồng cây Chùm ngây là một loại cây trồng mới được đưa vào gây trồng tại các tỉnh miền núi phía bắc hiện nay Vì vậy, em thực hiện đề

tài: “Đánh giá thực trạng gây trồng cây Chùm ngây (Moringa oleifera Lam

1785) tại huyện Phú Lương, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên” là đánh

giá về khả năng thích nghi với môi trường gây trồng trên địa bàn hai huyện như thế nào và hiệu quả kinh tế của cây đó mang lại cho người dân trên địa bàn, nâng cao đời sống cho người dân và góp phần quan trọng trong việc xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn hiện nay

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

- Đánh giá được thực trạng gây trồng cây Chùm ngây tại huyện Phú Lương

và huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái nguyên

- Đánh giá được khả năng sinh trưởng của cây Chùm ngây

- Đánh giá được hiệu quả về kinh tế mà cây Chùm ngây mang lại cho người dân

1.3 Ý nghĩa của đề tài

1.3.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu

Qua việc nghiên cứu và thực hiện đề tài này sẽ giúp tôi làm quen được với công việc nghiên cứu khoa học, bên cạnh đó còn củng cố được lượng kiến thức chuyên môn đã học, có thêm cơ hội kiểm chứng những lý thuyết đã học trong nhà trường đúng theo phương châm học đi đôi với hành Nắm được các

phương pháp nghiên cứu, bước đầu tiếp cận và áp dụng kiến thức đã được học trong trường vào công tác nghiên cứu khoa học Qua quá trình học tập nghiên cứu đề tài tại vườn ươm, tôi đã tích lũy thêm được nhiều kiến thức và kinh nghiệm thực tế trong việc gieo ươm cây giống, các kỹ thuật chăm sóc cây ở các độ tuổi khác nhau và cách phòng trừ sâu bệnh hại Đây sẽ là những kiến thức rất cần thiết cho quá trình nghiên cứu, học tập và làm việc sau này

1.3.2 Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất

Nâng cao hiệu quả kinh tế, góp phần tích cực trong nâng cao đời sống cho người dân và góp phần quan trọng trong việc xây dựng nông thôn mới giai đoạn hiện nay Góp phần xóa đói giảm nghèo cho người dân miền núi phía Bắc và phát triển kinh tế xã hội các tỉnh miền núi phía Bắc nói riêng, toàn quốc nói chung

Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU

2.1 Cơ sở khoa học

Theo Từ điển Tiếng Việt (1997), đánh giá thực trạng được hiểu là: Nhận định giá trị Các kết quả kiểm tra trên địa bàn, trong lính vực gây trồng cây nông nghiệp cũng như gây trồng các loại cây lâm nghiệp được thể hiện trong việc đánh giá thực trạng gây trồng

Đánh giá thực trạng là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả của công việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu được, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra, nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải tạo thực trạng, điều chỉnh nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc

Các hình thức đánh giá bao gồm:

- Đánh giá chẩn đoán

Đánh giá chẩn đoán được tiến hành trước khi hướng dẫn xong một chương hay một vấn đề quan trọng nào đó nhằm giúp cho người dân tiến hành nắm được tình hình kiến thức liên quan đã có của cơ sở, những điểm người dân đã nắm vững, những thiếu sót cần bổ khuyết… Để quyết định cách đánh giá thích hợp

- Đánh giá từng phần

Đánh giá từng phần được tiến hành nhiều lần trong đánh giá nhằm cung cấp những thông tin ngược, qua đó người tiến hành điều tra và người được điều tra kịp thời điều chỉnh các sai sót trong quá trình thực hiện, ghi nhận kết quả từng phần để tiếp tục thực hiện chương trình một cách vững chắc

2.2 Khái quát về cây Chùm ngây

- Tên thông dụng: Chùm ngây (VN), Moringa (international) , Drumstick tree (US), Horseradish tree, Behen, Drumstick Tree, IndianHorseradish, Noix

de Bahen

- Tên Khoa học: Moringa oleifera hay M Pterygosperma thuộc họ Moringaceae

- Nhà Phật gọi là cây Độ Sinh (Tree of Life )

- Nguồn gốc: Cây xuất xứ từ vùng Nam Á, có lịch sử hơn 4 ngàn năm, nhưng phổ biến rất nhiều ở cả Châu Á và Châu Phi Cây Chùm ngây rất phổ thông ở Ấn Độ và được dân tộc Ấn trân trọng đặt tên là cây Độ Sinh Là loài cây ưa sáng, mọc nhanh, giai đoạn đầu ưa bóng nên có thể trồng xen, khi cây lớn điều chỉnh ánh sáng, phân cành cao, vỏ màu hơi xanh khi còn non, màu trắng mốc khi đã già, tái sinh chồi mạnh với những nơi có độ ẩm cao, đất xốp, những nơi tầng mùn dày tái sinh hạt yếu Cây chịu hạn tốt, chịu được những nơi đất xấu cằn cỗi

Cây Chùm ngây ( Moringa Oleifera) hiện được trồng ở 80 quốc gia trên thế giới , những quốc gia tiên tiến sử dụng rộng rãi và đa dạng trong công nghệ dược phẩm, mỹ phẩm, nước giải khát dinh dưỡng và thực phẩm chức năng Các quốc gia đang phát triển sử dụng Moringa như dược liệu kỳ diệu kết hợp chữa những bịnh hiểm nghèo, bệnh thông thường và thực phẩm dinh dưỡng Các bộ phận của cây chứa nhiều khoáng chất quan trọng, và là một nguồn cung cấp chất đạm, vitamins, beta-carotene, acid amin và nhiều hợp chất phenolics Cây Chùm ngây cung cấp một hỗn hợp pha trộn nhiều hợp chất như zeatin, quercetin, beta-sitosterol caffeoylquinic acid và kaempferol, rất hiếm gặp tại các loài cây khác Các bộ phận của cây như lá, rễ, hạt, vỏ cây, quả và hoa có những hoạt tính như kích thích hoạt động của tim và hệ tuần hoàn, hoạt tính chống u-bướu, hạ nhiệt, chống kinh phong, chống sưng viêm,

trị ung loét, chống co giật, lợi tiểu, hạ huyết áp, hạ cholesterol, chống hóa, trị tiểu đường, bảo vệ gan, kháng sinh và chống nấm… Cây đã được dùng để trị nhiều bệnh trong Y-học dân gian tại nhiều nước trong vùng Nam

oxy-Á Gỗ cây Chùm ngây rất nhẹ, có thể dùng làm củi nhưng năng lượng không cao Nó được xem là nguồn nhiên liệu tiềm năng cho kĩ nghệ giấy với chất lượng bột giấy được so sánh ngang với cây dương( Poputus.sp) Vỏ cây thường làm thảm chùi chân hay bện làm dây thừng ở châu Phi, ngoài ra tại Jamaica và Senegal, người ta còn sử dụng vỏ cây làm thuốc nhuộm vải.(Foil, 2006) Cây Chùm ngây thuộc loại cây mọc nhanh và dễ tính, sống được ở những nơi khô cằn và trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt, chịu được hạn hán

Vì vậy, ở nhiều nơi trên thế giới, cây Chùm ngây được trồng làm hàng rào xanh che chắn cho các khu sản xuất nông nghiệp, che bóng cho các cây công nghiệp dài ngày, chắn gió, chắn cát bay Ngoài ra, cây có lá nhỏ, thân thon, tán đẹp nên được trồng làm cảnh Cây Chùm ngây có thể trồng bằng cây con

có bầu hoặc rễ trần.[10]

2.3 Giá trị dinh dƣỡng của cây Chùm ngây

Bảng phân tích hàm lượng dinh dưỡng của quả, lá tươi và bột khô của lá cây Chùm ngây theo báo cáo ngày 17/7/1998 của Campden and Chorleywood Food Research Association in Conjunction

Bảng 4.1: Phân tích hàm lượng dinh dưỡng của Moringa

STT THÀNH PHẦN DINH

DƯỠNG/100gr

TRÁI TƯƠI

LÁ TƯƠI

BỘT LÁ KHÔ

20 Vitamin B3 - nicotinic acid ( mg ) 0,2 0,8 8,2

21 Vitamin C - ascorbic acid ( mg ) 120 220 17,3

22 Vitamin E - tocopherol acetate - - 113

Qua bảng phân tích giá trị dinh dưỡng ta thấy Cây Chùm ngây (Moringa oleifera) chứa hơn 90 chất dinh dưỡng tổng hợp Những chất dinh dưỡng cần thiết để gìn giữ sức khỏe con người, chống giảm nguy cơ từ những chứng bệnh suy thoái, chữa trị bách bệnh thông thường[11]

2.4 Tổng quan về loài cây nghiên cứu

2.4.1 Những nghiên cứu trên thế giới

Nghiên cứu rộng rãi nhất về giá trị của Moringa oleifera được thực hiện tại

ĐH Nông nghiệp Falsalabad, Pakistan: Moringa oleifera Lam (Moringaceae)

là một cây có giá trị kinh tế cao, cây phân bố tại nhiều quốc gia nhiệt đới và cận nhiệt đới Cây vừa là một nguồn dược liệu và là một nguồn thực phẩm rất tốt Các bộ phận của cây chứa nhiều khoáng chất quan trọng, và là một nguồn cung cấp chất đạm, vitamins, beta-carotene, acid amin và nhiều hợp chất phenolics…

- Hoạt tính kháng nấm gây bệnh:

Nghiên cứu tại Institute of Bioagricultural Sciences, Academia Sinica, Đài Bắc (Taiwan) ghi nhận dịch chiết từ lá và hạt Chùm ngây bằng ethanol có các hoạt tính diệt được nấm gây bệnh loại Trichophyton rubrum, Trichophyton mentagrophytes, Epidermophyton floccosum và Microsporum canis Các phân tích hóa học đã tìm được trong dầu trích từ lá Chùm ngây đến 44 hóa chất (Bioresource Technology Số 98-2007)

- Tác dụng của quả Chùm ngây trên cholesterol và lipid trong máu: Nghiên cứu tại ĐH Baroda, Kalabhavan, Gujarat (Ấn Độ) về hoạt tính trên các thông số lipid của quả Chùm ngây, thử trên thỏ, ghi nhận: Thỏ cho ăn Chùm Ngây (200mg/kg mỗi ngày) hay uống lovastatin (6mg/kg/ ngày) trộn trong một hổn hợp thực phẩm có tính cách tạo cholestero cao, thử nghiệm kéo dài 120 ngày Kết quả cho thấy Chùm ngây và Lovastatin có tác dụng gây hạ cholesterol, phospholipid, triglyceride, VLDL, LDL hạ tỷ số cholesterol/

phospholipid trong máu so với thỏ trong nhóm đối chứng Khi cho thỏ bình thường dùng Chùm ngây hay Lovastatin : mức HDL lại giảm hạ nhưng nếu thỏ bị cao cholesterol thì mức HDL lại gia tăng Riêng Chùm ngây còn có thêm tác dụng làm tăng sự thải loại cholesterol qua phân (Journal of Ethnopharmacology Số 86-2003)

- Các hoạt tính chống co-giật, chống sưng và gây lợi tiểu: Dịch trích bằng nước nóng của hoa, lá, rễ, hạt…Vỏ thân Chùm ngây đã được nghiên cứu tại Trung Tâm Nghiên cứu Kỹ Thuật (CEMAT) tại Guatamala City về các hoạt tính dược học, thử nơi chuột Hoạt tính chống co giật được chứng minh bằng thử nghiệm trên chuột đã cô lập, hoạt tính chống sưng thử trên chân chuột bị gây phù bằng carrageenan và tác dụng lợi tiểu bằng lượng nước tiểu thu được khi chuột được nuôi nhốt trong lồng Nước trích từ hạt cho thấy tác động ức chế khá rõ sự co giật gây ra bởi acetylcholine ở liều ED50= 65.6 mg/ml môi trường ; Tác động ức chế phụ gây ra do carrageenan được định ở 1000mg/kg và hoạt tính lợi tiểu cũng ở 1000 mg/kg Nước trích từ Rễ cũng cho một số kết quả (Journal of Ethnopharmacology Số 36-1992)

- Các chất gây đột biến genes từ hạt Chùm ngây rang chín: Một số các hợp chất các chất gây đột biến genes đã được tìm thấy trong hạt Chùm Ngây rang chín: Các chất quan trọng nhất được xác định là 4 (alpha Lrhamnosyloxy) phenylacetonitrile; 4 - hydroxyphenylacetonitri le và 4 - hydroxyphenyl-acetamide (Mutation Research Số 224-1989)

- Khả năng ngừa thai của Rễ Chùm ngây: Nghiên cứu tại ĐH Jiwaji, Gwalior (Ấn độ) về các hoạt tính estrogenic, kháng estrogenic, ngừa thai của nước chiết từ

Rễ Chùm ngây ghi nhận chuột đã bị cắt buồng trứng, cho uống nước chiết, có sự gia tăng trọng lượng của tử cung Hoạt tính estrogenic được chứng minh bằng sự kích thích hoạt động mô tế bào tử cung

Khi cho chuột uống nước chiết này chung với estradiol dipropionate (EDP) thì có sự tiếp nối tụt giảm trọng lượng của tử cung so sánh với sự gia tăng trọng lượng khi chỉ cho chuột uống riêng EDP Trong thử nghiệm deciduoma liều cao nhất 600mg/kg có tác động gây rối loạn sự tạo deciduoma nơi 50 % số chuột thử Tác dụng ngừa thai của Rễ Chùm ngây được cho là do nhiều yếu tố phối hợp (Journal of Ethnopharmacology Số 22-1988)

- Hoạt tính kháng sinh của Hạt Chùm ngây: 4 (alpha-L Rhamnosyloxy) benzyl isothiocyanate được xác định là có hoạt tính kháng sinh mạnh nhất trong các hoạt chất trích từ hạt Chùm ngây ( trong hạt Chùm Ngây còn có benzyl isothiocyanate) Hợp chất trên ức chế sự tăng trưởng của nhiều vi khuẩn và nấm gây bệnh Nồng độ tối thiểu để ức chế Bacillus subtilis là 56 micromol/l và để ức chế Mycobacterium phlei là 40 micromol/l (Planta Medica Số 42-1981)

- Hoạt tính của rễ Chùm ngây trên sạn thận loại Oxalate: Thử nghiệm tại ĐH Dược K.L.E.S, Nehru Nagar, Karnakata (Ấn Độ) trên chuột bị gây sạn thận, oxalate bằng ethylen glycol ghi nhận dịch chiết bằng nước và alcohol rễ cùng lõi gỗ Chùm ngây làm giảm rõ rệt nồng độ oxalate trong nước tiểu bằng cách can thiệp vào sự tổng hợp oxalate trong cơ thể Sự kết đọng tạo sạn trong thận cũng giảm rất rõ khi cho chuột dùng dịch chiết này như một biện pháp phòng ngừa bệnh sạn thận

- David.L.Martin(2000) khi nghiên cứu sử dụng tinh dầu chiết xuất từ lá cây Chùm ngây làm chất kích thích sinh trưởng thực vật đã cho kết quả khả quan: chất kích thích sinh trưởng từ cây Chùm ngây có thể làm tăng sản lượng

từ 25-30% với các cây nông nghiệp ngắn ngày sau khi phun như hành, đậu tương, ớt tím, ngô, cà phê, chè…

- Nikolaus Foild (2000) và tổ chức nhà thờ thế giới đã sử dụng hạt của cây Chùm ngây chiết suất nhiên liệu sinh học(Bio-diezen) cũng cho kết quả hết

sức khả quan: 11kg hạt cây Chùm ngây có thể chiết suất được 2,6 lít dầu biodiezen, hiệu quả chiết suất lên tới 65%, quy trình chiết suất dầu hết sức đơn giản Sử dụng nghiên cứu này, công ty FAKT(Đức) đã cho ra đời dây chuyền chiết suất nhiên liệu sinh học từ cây Chùm ngây với khả năng chiết suất được 80 – 90 kg dầu/h, giá thành khoảng 1400USD [9]

- Công ty BIOMASA đã thành công trong việc xây dựng hệ thống xử lí nước có sử dụng các chất chiết suất từ hạt cây Chùm ngây tại Nicargua, chất polyelectrolyte có khả năng điện phân đã làm kết tủa các chất phù du trong nước làm trong nước 100kg hạt Chùm ngây có thể chiết suất ra 1kg tinh chất polyelectrolyte

- Dùng hạt Chùm ngây để lọc nước: Hạt Chùm ngây có chứa một số hợp chất “đa điện giải” (polyelectrolytes) tự nhiên có thể dùng làm chất kết tủa để làm trong nước Kết quả thử nghiệm lọc nước: Nước đục (độ đục 15-25 NTU, chứa các vi khuẩn tạp 280-500 CFU ml (-1), khuẩn coliform từ phân 280-500 MPN 100 ml(-1) Dùng hạt Chùm ngây làm chất tạo trầm lắng và kết tụ, đưa đến kết quả rất tốt (độ đục còn 0.3-1.5 NTU; vi khuẩn tạp còn 5-20 cfu; và khuẩn coli còn 5-10 MPN…) Phương pháp lọc này rất hữu dụng tại các vùng nông thôn của các nước nghèo và được áp dụng khá rộng rãi tại Ấn độ (Journal of Water and Health Số 3-2005)

- Gỗ cây Chùm ngây rất nhẹ, có thể dùng làm củi nhưng năng lượng không cao Nó được xem là nguồn nhiên liệu tiềm năng cho kĩ nghệ giấy với chất lượng bột giấy được so sánh ngang với cây dương( Poputus.sp) Vỏ cây thường làm thảm chùi chân hay bện làm dây thừng ở châu Phi, ngoài ra tại Jamaica và Senegal, người ta còn sử dụng vỏ cây làm thuốc nhuộm vải (Foil, 2006)[8]

2.4.2.Những nghiên cứu trong nước

Nghiên cứu về cây Chùm ngây ở Việt Nam hầu như chưa được các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu Trong những năm gần đây mới xuất hiện một

số nghiên cứu về thành phần dinh dưỡng của lá, hoa quả cây Chùm ngây Theo đó lá và hoa còn tươi của cây Chùm ngây có chứa: vitamin C nhiều hơn trái cam 7 lần, calci nhiều hơn 4 lần và protein gấp 2 lần so với sữa, vitamin A gấp 4 lần so với cà rốt, potassium gấp 3 lần chuối

Trong giai đoạn 1996-1998, Trung tâm khuyến nông TP.Hồ Chí Minh đã tiến hành trồng thử nghiệm Chùm ngây tại trạm thực nghiệm Văn Thánh, kết quả sau 2 năm trồng đã cho sinh trưởng và phát triển tốt

Trong giai đoạn 2001 -2005, trung tâm tài nguyên thực vật thuộc Viện khoa học Nông nghiệp Việt Nam đã tiến hành thu thập và bảo tồn nguồn gen cây Chùm ngây tại các tỉnh Duyên hải Nam Trung Bộ [5]

2.5 Khái quát về điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu

2.5.1 Khái quát điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội huyện Phú Lương

* Vị trí địa lý

Phú Lương là một huyện nằm ở phía Nam của tỉnh Thái Nguyên, cách trung tâm tỉnh 25 km

+ Phía Đông giáp với huyện Đồng Hỷ

+ Phía Tây Bắc giáp huyện Định Hóa

+ Phía Tây Nam giáp với huyện Đại Từ

+ Phía Nam giáp với thành phố Thái Nguyên

+ Phía Đông Bắc giáp với huyện Chợ Mới

* Khí hậu – thủy văn

- Khí hậu: Phú Lương mang tính chất nhiệt đới gió mùa với hai mùa nóng, lạnh rõ rệt Mùa lạnh (từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau) nhiệt độ xuống thấp, có khi xuống tới 30

C, thường xuyên có các đợt gió mùa đông bắc hanh, khô Mùa nóng (từ tháng 4 đến tháng 10 hàng năm) nhiệt độ cao, nhiều khi có mưa lớn và tập trung Nhiệt độ trung bình trong năm khoảng 220

C, tổng tích

Sông Chu và các nhánh của nó nằm ở khu vực phía bắc huyện, nhánh chính dài khoảng 10km

* Địa hình

Địa hình Phú Lương tương đối phức tạp, độ cao trung bình so với mặt nước biển từ 100 m đến 400m Các xã ở vùng bắc và tây bắc huyện có nhiều núi cao, độ cao trung bình từ 300 m đến 400 m, độ dốc phần lớn trên 200; thảm thực vật dầy, tán che phủ cao, phần nhiều lá rừng xanh quanh năm Các

xã ở vùng phía nam huyện địa hình bằng phẳng hơn, có nhiều đồi và núi thấp,

độ dốc thường Dưới 150 Đây là vùng địa hình mang tính chất của vùng trung

du nhiều đồi, ít ruộng Từ phía bắc xuống phía nam huyện, độ cao giảm dần

2.5.2 Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội huyện Đồng Hỷ

* Điều kiện tự nhiên

Đồng Hỷ là huyện miền núi của tỉnh Thái Nguyên Huyện lỵ đặt tại thị trấn Chùa Hang, cách trung tâm thành phố Thái Nguyên 3 km về phía đông Bắc

Địa phận huyện Đồng Hỷ trải dài từ 210

32’ đến 21051’độ vĩ Bắc, 105046’ đến 1060

04’ độ kinh Đông

+ Phía Đông giáp với tỉnh Bắc Giang

+ Phía Nam giáp với huyện Phú Bình và thành phố Thái Nguyên

+ Phía Bắc giáp với huyện Võ Nhai và tỉnh Bắc Kạn

+ Phía Tây giáp với huyện Phú Lương và thành phố Thái Nguyên

Địa giới tự nhiên phân cách Đồng Hỷ và thành phố Thái Nguyên là dòng sông Cầu uốn lợn quanh co từ xã Cao Ngạn theo hướngng Bắc - Nam xuống đến đập Thác Huống (xã Huống Thượng )

Đồng Hỷ có tổng diện tích tự nhiên 520.59km2 Trong đó đất lâm nghiệp chiếm 50,8%, đất nông nghiệp 16,4%, đất thổ cư 3,96%, đất cho các công trình công cộng 3,2% và đất chưa sử dụng chiếm 25,7% Núi Chùa Hang còn gọi là núi đá Hoá Trung, núi Long Tuyền, nằm trên đất thị trấn Chùa Hang, huyện Đồng Hỷ ngày nay Chùa Hang là một trong những danh thắng nổi tiếng của tỉnh Thái Nguyên

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, THỜI GIAN, NỘI DUNG VÀ

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là cây Chùm ngây (Moringa Oliefera)

3.1.2 Phạm vi nghiên cứu

Đánh giá thực trạng gây trồng cây Chùm ngây tại huyện Phú Lương và huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành

3.2.1 Địa điểm nghiên cứu

Qua tìm hiểu sơ bộ tại Phòng NN&PTNT của huyện Phú Lương và huyện Đồng Hỷ, cho thấy cây Chùm ngây là loại cây đem lại giá trị kinh tế cao, là loại thực phẩm bổ dưỡng Tuy nhiên, đây là cây mới dẫn giống gây trồng ở các tỉnh phía Bắc nói chung tại 2 huyện nói riêng nên diện tích trồng loài cây này chưa nhiều và chưa phổ biến Theo cán bộ của Phòng NN&PTNT thì ở Phú Lương mới có xã Động Đạt, xã Cổ Lũng gây trồng Ở huyện Đồng Hỷ mới có xã La Đành, xã Hóa Trung gây trồng Do vậy đề tài chỉ tiến hành điều tra hiện trạng gây trồng cây Chùm ngây ở 4 xã nói trên

+ Xã Động Đạt, xã Cổ lũng, huyện Phú Lương

+ Xã La Đành, xã Hóa Trung, huyện Đồng Hỷ

3.2.2 Thời gian thực hiện nghiên cứu

Từ tháng 2 đến tháng 5 năm 2015

3.3 Nội dung nghiên cứu

3.3.1 Thực trạng gây trồng cây Chùm ngây tại huyện Phú Lương và huyện Đồng Hỷ

3.3.3 Đánh giá hiệu quả của cây Chùm ngây trên địa bàn nghiên cứu

- Hiệu quả kinh tế

- Hiệu quả xã hội

- Hiệu quả về môi trường

3.3.4 Tình hình khai thác, sơ chế và tiêu thụ sản phẩm

Hình 3.1 Sơ đồ các bước nghiên cứu đề tài

3.4.2 Phương pháp cụ thể

3.4.2.1 Thu thập các số liệu thông tin, kết quả nghiên cứu trước đây tại địa bàn

- Thu thập các số liệu điều kiện tự nhiên, dân sinh kinh tế xã hội của huyện theo phương pháp phỏng vấn và kế thừa tài liệu

- Thu thập các nghiên cứu khoa học về phát triển nông nghiệp tại địa phương

Điều tra, khảo sát thực địa , đo đếm đánh giá sinh trưởng, điều tra đánh giá hiệu quả xã hội – môi trường – kinh tế , thị trường tiêu thụ sản phẩm

Phân tích, xử lý thông tin,

số liệu

Các thông tin về thị trường tiêu thụ sản

- Thu thập thông tin về cơ chế chính sách, tổ chức thực hiện Các thông tin,

số liệu tình hình và tiến độ thực hiện gây trồng cây Chùm ngây ở địa bàn huyện

3.4.2.2 Phương pháp điều tra, khảo sát, đánh giá trên thực địa

- Chỉ tiêu sinh trưởng Hvn và D00

Để thu thập được số liệu của đề tài tiến hành các công việc như sau:

- Tiến hành phỏng vấn người dân trên địa bàn huyện ở các xã đã được chọn để phỏng vấn, về các vấn đề liên quan tới việc gây trồng cây Chùm ngây như: cây giống, phân bón, cách trồng… Số liệu ghi vào phụ biểu 1

- Sau khi phỏng vấn xong ta tiến hành đo đường kính sinh trưởng Hvn và đường kính gốc D00 Số liệu điều tra ghi vào phụ biểu 2

+ Chiều cao vút ngọn(Hvn): là chiều cao tính từ mặt đất đến ngọn cây Trong đề tài tôi đo chiều cao vút ngọn của cây bằng thức dây

+ Đường kính gốc trung bình(D00): là đường kính đo ở gốc của cây cách mặt đất khoảng 2 -3 cm Trong đề tài tôi dùng thước dây để đo đường kính gốc

- Điều tra phỏng vấn hộ gia đình tham gia trồng cây Chùm ngây tại địa bàn nghiên cứu về những khó khăn, thuận lợi và những rủ ro gặp phải khi trồng cây Chùm ngây.(Điều tra các hộ trồng cây Chùm ngây trong 4 xã đã được chọn, phỏng vấn khoảng 30 – 35 hộ) Số liệu ghi vào phụ biểu 2

- Năng suất, kỹ thuật khai thác cây Chùm ngây

+ Năng suất lá cây Chùm ngây

Cây Chùm ngây sau khi trồng được 3 tháng tuổi đã bắt đầu cho thu hoạch, cây cao 60 cm bắt đầu cắt ngọn và mỗi tháng sau đó tỉa cành thúc đẩy cây đâm chồi, chăm sóc bón phân để kích thích cây đâm chồi, sau 6 tháng tuổi, là thời gian bắt đầu thu hoạch chính, trung bình cây đã có thể cho từ 500gr-900gr lá tươi / cây /tháng Trung bình mỗi hộ dân được phỏng vấn giống 100 cây/hộ, sau 6 tháng trồng thu hoạch trung bình mỗi cây cho khoảng 500gr

lá/cây Vì vậy mỗi hộ có thể thu được 50 kg lá/hộ với 100 cây Chùm ngây Nếu trồng với số lượng lớn thì sản lưởng tăng theo số cây

+ Kỹ thuật khai thác cây Chùm ngây

Cây Chùm ngây sau khi trồng được 3 – 4 tháng khi cây đạt tới độ cao nhất định từ 80 – 120 cm thì ta tiến hành cắt ngọn cây, cắt ở độ cao nhất định để dẽ dàng cho thu hoạch về sau và chăm sóc cây khỏi bị sâu hại tấn công

+ Trước khi khai thác ta cần chuẩn bị các dụng cụ như: Dao, kéo, kéo bấm ngọn cây chuyên dụng trong lâm nghiệp…

+ Sau khi tiến hành cắt ngọn nếu có thời gian và điều kiện cho phép thì ta tiến hành dùng túi ni lông bịt phần ngọn vừa bị cắt để trách bị thối cây và chánh được các loại sâu bệnh hại tấn công

3.4.2.3 Phương pháp phân tích và xử lý số liệu

Từ những số liệu thu thập qua các mẫu biểu điều tra, tiến hành tổng hợp và phân tích kết quả thí nghiệm bằng phương pháp thống kê toán học lâm nghiệp

Sử dụng công thức tính toán của môn học Thống kê toán học trong lâm nghiệp để tính chiều cao vút ngọn trung bình, đường kính cổ rễ trung bình thông qua các công thức tính trung bình sau :

Phần 4 KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ

Mặc dù cây Chùm ngây có giá trị kinh tế rất cao và đã được gây trồng nhiều tại các tỉnh phía Nam nhưng hiện nay ở các tỉnh phía Bắc mới chỉ bắt đầu được dẫn giống gây trồng Sự phát triển cây Chùm ngây ở phía Bắc nói chung, ở tỉnh Thái Nguyên nói riêng chỉ là tự phát Mặc dù đã có quy trình kỹ thuật gây trồng nhưng đó là quy trình thực hiện ở các tỉnh phía Nam Với điều kiện tự nhiên ở Thái Nguyên có những sai khác nhất định so với phía Nam Nhất là về điều kiện nhiệt độ, lượng mưa và đất đai Do vậy cần thiết phải xây dựng mô hình để có những cải tiến, hoàn chỉnh quy trình cho phù hợp với

điều kiện tự nhiên của tỉnh Thái Nguyên

4.1 Thực trạng gây trồng cây Chùm ngây tại huyện Phú Lương và huyện Đồng Hỷ

Vì là cây trồng mới đưa vào gây trồng nên chưa được sự hưởng ứng của bà con nông dân trên địa bàn hai huyện Phú Lương và Đồng Hỷ nên diện tích trồng cây còn ít và nhỏ lẻ ở các hộ gia đình Mỗi hộ chỉ đưa vào trồng thử ở gia đình vài trục đến vài trăm cây để thử nghiệm cây trồng mới, một phần cũng vì sự lo ngại cho đầu ra của sản phầm trên địa bàn xã Là cây trồng mới nên chưa nhận được sự hửng ứng của người dân một phần là giá cả cũng còn khá cao so với các loại nông sản khác trên thị trường

Mặc dù số hộ dân trên địa bàn nghiên cứu nhiều nhưng những số hộ trồng cây chùm ngây vấn còn ít và diện tích trồng cây Chùm ngây rất nhỏ trên địa bàn huyện và có một số hộ dân khi được phỏng vấn họ vấn còn chưa biết tới cây Chùm ngây, đó cũng là một cản trở lớn trong việc nhân rộng diện tích trồng cây Chùm ngây trên địa bàn xã và huyện