Trong phần đầu tiên của cuốn sách này, tác giả sẽ chia sẻ với các em những yếu tố cụ thể đó, những yếu tố làm nên thành công trong bài văn của các em, như sau: Thứ nhất là kiến thức cơ b
Trang 1I- GIỚI THIỆU CHUNG
II- SƠ ĐỒ PHÁT TRIỂN CUỐN SÁCH
III- GIỚI THIỆU CHI TIẾT
1 NGUYỄN THẾ HƯNG (Tổ trưởng Ngữ Văn)
+ Sinh nhật: 14/11/1994
+ Quê quán: Hương Canh – Bình Xuyên – Vĩnh
Phúc
+ Học vấn: K62 - Lớp Tài năng – Khoa Ngữ văn –
Đại học Sư phạm Hà Nội
+ Facebook: Nguyễn Thế Hưng (Rew Sparkle)
+ Email: thehungnguyenn@gmail.com
+ Sở thích: Du lịch, chụp ảnh
+ Thành tích đặc biệt: Á khoa tuyển sinh 2012
trường Đại học Sư phạm Hà Nội (9 điểm Văn) Ngoài
ra có khả năng giao tiếp tiếng Anh tốt với người nước
ngoài, tự tin khi tham gia tổ chức hoạt động, chơi
được guitar (đã từng mở một vài lớp nhỏ để dạy
guitar cho sinh viên khi còn học đại học)
+ Phương châm sống: Stay hungry, stay foolish!
NGUYỄN THẾ HƯNG – MAI DIỆP ANH CHU MINH ANH THƠ – NGUYỄN THỊ TUYẾT ĐOÀN THỊ MAI – NGUYỄN THÙY VÂN HOÀNG PHƯƠNG ANH - HOÀNG THU HIỀN
Trang 22 MAI DIỆP ANH
+ Sinh nhật: 13/01/1994
+ Quê quán: TP Vĩnh Yên, tỉnh Vĩnh Phúc
+ Học vấn: Khoa Luật kinh tế - ĐH Luật Hà Nội
+ Sở thích: Thích đọc truyện ngôn tình, nghe nhạc Âu
Mỹ trong thời gian rảnh rỗi, có niềm đam mê đặc biệt với
nấu nướng những món ăn ngon như những cô gái khác
+ Câu nói yêu thích: Tất cả chúng ta đều có cuộc đời
riêng để theo đuổi, giấc mơ riêng để dệt nên, và tất cả
chúng ta đều có sức mạnh để biến mơ ước trở thành hiện
thực, miễn là chúng ta giữ vững niềm tin
We all have our own life to pursue, our own kind of dream
to be weaving, and we all have the power to make wishes
come true, as long as we keep believing
+ Thành tích đặc biệt: Giải Nhì Quốc gia môn Ngữ văn
lớp 12
+ Phương châm sống: Sống chậm lại, nghĩ khác đi, yêu
thương nhiều hơn!
3 MAI TÔN MINH TRANG
+ Sinh nhật: 09-03-1994
+ Quê quán: TP Thanh Hoá, tỉnh Thanh Hoá
+ Học vấn: K62 - Lớp Tài năng – Khoa Ngữ văn –
Đại học Sư phạm Hà Nội
+ Những thành tích đã đạt được: Hai giải Ba Học
sinh giỏi Quốc gia môn Văn cho trường THPT
chuyên Lam Sơn, là một người con ngoan, một học
trò chăm chỉ và là một người bạn chân thành
+ Sở thích: Đi, trải nghiệm và ngắm nhìn cuộc sống;
ghi lại những khoảnh khắc xinh đẹp trong những
bức ảnh giản dị; nấu những món ngon cho những
người mình yêu thương; chơi nhạc cụ và đặc biệt là
xem phim tình cảm như muôn vàn cô gái khác ^^
v v
+ Phương châm sống: Mình không thích định vị và
giới hạn phong cách sống của bản thân trong 1 câu
nói nào đó
Trang 34 ĐOÀN THỊ MAI
+ Sinh nhật: 22/11/1994
+ Quê quán: Huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên
+ Học vấn: K62 - Lớp Tài năng – Khoa Ngữ văn – Đại học Sư
phạm Hà Nội
+ Facebook:
https://facebook.com/maihoanang.doan
+ Sở thích: thích hoa, thích sách, yêu màu tím và yêu nắng
+ Câu nói yêu thích: Đất trời chia xuân hạ thu đông, cỏ cây
cũng theo đó mà có mùa nảy lộc, mùa đơm hoa, mùa quả chín,
mùa lá rụng Chỉ yêu thương là mãi mãi không mùa
+ Phương châm sống: Đã đi là sẽ đến!
5 NGUYỄN THÙY VÂN
+ Sinh nhật: 12/3/1994
+ Quê quán: TP Thái Bình, Thái Bình
+ Học vấn: K62 - Lớp Tài năng – Khoa Ngữ văn – Đại học
Sư phạm Hà Nội
+ Facebook:
https://www.facebook.com/thuyvan.nguyen.3348
+ Sở thích: Đi du lịch, ăn uống, đọc ngôn tình, xem phim Hàn)
+ Câu nói yêu thích: Sẵn sàng đánh cược, chấp nhận chịu
thua
+ Thành tích đặc biệt: Giải ba Văn Quốc gia 2012 Cùng đội
ngũ tác giả viết được 3 cuốn sách Văn và nó đã đến tay học
sinh khắp ba miền đất nước!
+ Phương châm sống: Hết mình cho ngày hôm nay!!! ^^
6 HOÀNG THU HIỀN
+ Sinh nhật: 09/04/1994
+ Quê quán: huyện Mê Linh, tp Hà Nội
+ Học vấn: Sư phạm Ngữ văn - ĐH Sư Phạm Hà Nội
+ Facebook: https://www.facebook.com/pipi.caphe
+ Sở thích: Đọc sách, nấu ăn, đi du lịch,
+ Câu nói yêu thích: Phía sau một cô gái, dù ngọt hay đắng, dù
ghét hay thương, thì nếu quay đầu lại cũng nên dành cho quá khứ
cái chớp mắt biết ơn Vì bước ra khỏi những ngày ấy, mới có được
cô gái của thời hiện tại
+ Thành tích đặc biệt: Giải Ba quốc gia môn Ngữ văn lớp 11, 12
+ Phương châm sống: Sống như thể không có ngày mai!
Trang 47 CHU MINH ANH THƠ
+ Sinh nhật: 15/04/1994
+ Quê quán: Nghi Lộc, Nghệ An
+ Học vấn: Sư phạm Ngữ văn – Hệ Chất lượng
+ Thành tích đặc biệt: Giải ba quốc gia Văn năm
2011, Giải nhất quốc gia văn năm 2012, Giải
thưởng Hoa trạng nguyên 2012
+ Phương châm sống: Vì không ai sống thay
được cho mình được nên phải luôn sống đúng là
mình, tự chịu trách nhiệm với những việc mình đã
làm, nỗ lực hết sức để khi nhìn lại những gì đã
qua có thể mỉm cười hài lòng!
8 NGUYỄN THỊ TUYẾT
+ Sinh nhật: 27/04/1994
+ Quê quán: Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc
+ Học vấn: Sư phạm Ngữ văn –ĐH Sư Phạm HN
+ Thành tích đặc biệt: Giải Nhì quốc gia Văn
năm 2012.
9 HOÀNG PHƯƠNG ANH
- Sinh ngày: 10/01/1995
- Quê quán: Hà Nội
- Sở thích: đọc truyện, xem phim, du lịch, khám phá
- Câu nói ưa thích: “If you want to go fast, go alone
If you want to go far, go together”
- Phương châm sống: If you can dream it, you can do
it
Trang 5Văn học không chỉ là một môn học thuần kĩ năng và kiến thức, điểm tựa của môn học nằm ở một tâm hồn nhạy cảm của mỗi cá nhân Khi viết một bài văn, các em cần coi đó như một đứa con tinh thần của mình, phải biết chăm chút và làm sao cho nó được hoàn thiện nhất Nếu như các môn khoa học tự nhiên và một số môn khoa học xã hội thuần kiến thức (Lịch sử, Địa lí…) thì các em chỉ cần nắm vững cách làm bài
và có một kiến thức vững chắc là có thể được điểm cao thì Văn lại cần nhiều hơn thế Văn học khó nhưng vẫn là niềm hấp dẫn muôn đời của các em vì chính sự phong phú mà đôi khi vì nó mà các em băn khoăn, trăn trở
Khi viết một bài văn, có nhiều yếu tố chi phối để nó có thể trở thành một bài văn đạt chất lượng hay không, và tùy từng kiểu đề, dạng đề mà các em lại có những yêu cầu cần thiết để viết bài Tuy vậy, khung chuẩn của một bài văn hay lại không phải là điều gì trừu tượng mà hoàn toàn có thể tóm gọn bằng những yếu tố cụ thể Trong phần đầu tiên của cuốn sách này, tác giả sẽ chia sẻ với các em những yếu tố cụ thể đó, những yếu tố làm nên thành công trong bài văn của các em, như sau:
Thứ nhất là kiến thức cơ bản, đây là yêu cầu quan trọng trong bất cứ một môn học nào, nhất là các
môn thuộc ngành xã hội thì việc thuộc kiến thức là điều quan trọng hơn cả Một bài văn được điểm cao là bài văn thể hiện người viết có kiến thức chuẩn, không sai, không có sơ hở về mặt kiến thức Có những bài văn từ đầu đến cuối viết rất tốt nhưng trong bài lại xuất hiện những lỗi vô cùng sơ đẳng về tác giả (chẳng hạn niên đại của tác giả, phong cách tác giả, quê hương, gia đình…) sẽ gây mất thiện cảm với giám khảo chấm thi Bài thi của các em có thể bị đánh trượt vì những sai lầm nhỏ đáng tiếc đó Chính vì vậy, trong quá trình ôn tập, các em cần nắm một cách vững chắc kiến thức cơ bản và luôn lưu ý rằng một bài văn được điểm cao trước hết là một bài văn đúng, rồi mới tính đến một bài văn hay được
Đặc biệt đối với xu hướng ra đề thi mới hiện nay, Bộ GD&ĐT đã cho dạng đề Đọc – hiểu vào kì thi THPT Quốc gia, vấn đề kiến thức cơ bản lại càng phải đặt lên hàng đầu Khi các em nắm vững kiến thức
cơ bản để làm một bài Đọc – hiểu, các em sẽ làm bài một cách có cơ sở và không sợ khi phải đối diện với các mảng vấn đề các em chưa tiếp xúc Bởi các kiến thức được đề cập đến trong đề thi chỉ có cách diễn đạt mới, cách liên hệ mới đối với các loại kiến thức khác nhau, còn về bản chất nó vẫn là những kiến thức các
em đã gặp trong nhà trường Bởi vậy, một khi các em đã nắm vững kiến thức cơ bản về các đơn vị tiếng
T
Trang 6Việt các em được học trong chương trình phổ thông, các em hoàn toàn có thể tự tin làm bài đối với dạng câu hỏi này
Thứ hai là cách diễn đạt Đây là vấn đề gây cho học sinh nhiều lo lắng nhất Kể từ khi học phổ thông
cho đến ngày đi thi này, các em vẫn được các thầy cô nhắc nhở rất nhiều về cách diễn đạt văn phong sao cho mạch lạc và sáng rõ nhất Văn phong không trong sáng là thứ văn dây cà ra dây muống, viết một đoạn dài dằng dặc tràng giang đại hải nhưng khi kết luận lại thì không hiểu mình đang viết cái gì Đó là lỗi thường gặp của các em học sinh luôn có quan niệm “văn viết dài thì mới được điểm cao “nhưng lại không
hề trau dồi một cách kĩ lưỡng ngôn từ, câu chữ, hình ảnh, giọng điệu viết như thế nào mới là phù hợp Ở cấp độ nhỏ hơn là diễn đạt trong một đoạn văn, có những em viết những câu không liên quan đến việc phục
vụ chủ đề cho đoạn, đoạn văn của các em chen thêm những câu phân tích, bình giảng mà không phục vụ cho nội dung mà các em đang muốn hướng đến Điều này khiến cho bài viết của các em bị lạc giọng, là nguyên nhân dẫn đến việc mất điểm rất đáng tiếc
Để khắc phục lỗi diễn đạt, các em cần chú trọng đến tính mạch lạc trong bài viết Trong một đoạn văn, các em cần có một câu chủ đề (thường đặt ở đầu đoạn để người chấm dễ theo dõi và dễ cho điểm các
em, các em sẽ ghi điểm và gây thiện cảm đối với người chấm bằng cách viết rất thông minh này) Bài viết mạch lạc là bài viết có những đoạn văn mạch lạc, đoạn văn đó cần được thể hiện bằng cách nêu rõ được ý chính cần viết là gì, triển khai cho luận điểm gì, được phân tích cụ thể vào đoạn văn như thế nào Cách diễn đạt hay sẽ khiến kiến thức mà các em phô ra trong bài viết của mình có trọng lượng hơn Nếu có kiến thức
mà không biết trình bày một cách khoa học, không biết diễn đạt một cách trơn tru thì kiến thức đó dẫu được đưa vào bài viết cũng không khiến vấn đề được sáng tỏ, hơn nữa nó chỉ làm cho bài văn trở nên tủn mủn, người chấm khó theo dõi được quá trình viết của học sinh Một học sinh thông minh là học sinh cho người chấm biết mình có được lượng kiến thức như thế nào, được trình bày một cách sáng rõ ra sao
Để luyện tập được về cách diễn đạt, học sinh cần được luyện viết những đoạn văn ngắn Trước khi thi, học sinh cũng cần có những khoảng thời gian nhất định tự luyện viết, trước hết là một vài đoạn văn, sau đó là viết nhiều đoạn văn để phục vụ một luận điểm nào đó của bài nghị luận Việc luyện tập viết từng đoạn (được phát triển dần dần để đến khi viết một bài văn hoàn chỉnh, học sinh giữ được một thói quen viết đoạn văn có câu chủ đề, hoặc không xuất hiện câu chủ đề thì học sinh cũng cần hướng đến đoạn văn đó phải phục vụ một nội dung cụ thể nào) là một thao tác vô cùng quan trọng đối với học sinh Các em nên luyện tập càng nhiều càng tốt, làm sao để bài văn của mình có sự mạch lạc, trơn tru nhất Nên có một chiếc đồng hồ bấm giờ để luyện viết vừa nhanh, vừa đúng yêu cầu về sự mạch lạc
Lỗi diễn đạt là lỗi thường gặp ở học sinh, nhất là những em không thường xuyên luyện viết, các em trở nên bỡ ngỡ và viết những câu văn dài dòng, lủng củng, vô nghĩa Lỗi này không bị trừ điểm nặng như lỗi về kiến thức cơ bản nhưng nếu bài thi mắc quá nhiều lỗi này thì dù các em có kiến thức tốt, giám khảo chấm thi cũng không thể nào cho các em điểm cao được Bởi thế, hãy luyện viết hằng ngày, sửa diễn đạt hằng ngày để không bị mất điểm một cách đáng tiếc
Thứ ba là về cách trình bày bài viết của các em Những bài văn được điểm cao là những bài văn
được trình bày một cách khoa học Cách trình bày khoa học bao gồm việc các em phải viết đúng chỉnh tả (viết hoa đúng về tên người, tên tác phẩm văn học, tên địa danh; không được viết tắt trong bất kì tình huống nào – một số học sinh hay viết tắt các cụm từ như “chủ nghĩa xã hội”, “xã hội chủ nghĩa”, “sách giáo khoa”,
“học sinh “thành các từ như CNXH, XHCN, SGK, HS,… việc viết tắt sẽ khiến người chấm mất thiện cảm
và đây là cách trình bày không được chấp nhận trong các bài thi THPT Quốc gia, học sinh cần tránh mắc phải), bên cạnh đó là không mắc các lỗi về trình bày đoạn văn (chữ cái đầu dòng được thụt vào một khoảng cách đều nhau…) Các câu hỏi phải được trình bày thành ba phần hoàn chỉnh là Mở bài, Thân bài, Kết bài một cách rõ ràng, không nên gạch đầu dòng (ngay cả câu hỏi 2 điểm) vì điều này sẽ làm giảm đi tính chất văn học của bài viết Mỗi bài văn khi chuyển ý phải xuống dòng và triển khai thành một đoạn khác một cách rõ ràng để người chấm biết Những điều nhắc nhở trên đây vô cùng nhỏ nhặt nhưng lại rất cần thiết đối với các em học sinh Để luyện về cách trình bày bài, học sinh cần luyện viết chậm để đáp ứng được các
Trang 7yêu cầu về hình thức, sau đó tăng dần tốc độ viết để đảm bảo dung lượng trang giấy cần đáp ứng đối với một bài văn hoàn chỉnh
Đối với dạng đề thi mới của Bộ GD&ĐT, học sinh cũng cần có cách trình bày khoa học Dạng đề Đọc – hiểu được chia nhỏ thành các ý nhỏ (theo mẫu mới nhất của Bộ GD&ĐT thì sẽ có 8 ý hỏi nhỏ, trong
đó 4 ý hỏi về một văn bản thông tin, 4 ý còn lại hỏi về một văn bản nghệ thuật) do đó học sinh không thể trình bày thành bài văn đối với từng ý nhỏ Học sinh cần trình bày một cách sáng rõ từng ý trong câu hỏi một cách ngắn gọn những đầy đủ ý của câu hỏi bằng cách viết một hoặc một vài đoạn văn có chủ đề cụ thể (tùy theo yêu cầu của đề bài, nếu có yêu cầu viết một đoạn văn thì học sinh cần thực hiện đúng yêu cầu đó) Phần Đọc – hiểu hướng đến việc kiểm tra khả năng nhận thức, vận dụng kiến thức của các em nên trình bày ngắn gọn, súc tích nhưng phải đảm bảo cung cấp đủ lượng kiến thức mà đề bài yêu cầu
Thứ tư, nhân tố khá quan trọng của một bài văn hay là hệ thống dẫn chứng phong phú và tinh sắc
Các em lưu ý về sự phong phú phải đi kèm với sự tinh sắc của dẫn chứng Phong phú có nghĩa là các em cung cấp một cách toàn diện các mặt của vấn đề, mỗi vấn đề lại có những cái nhìn khác nhau, thể hiện sự kín kẽ của vấn đề lập luận Tinh sắc ở chỗ các dẫn chứng được lựa chọn nên là những dẫn chứng tiêu biểu, không phải là dẫn chứng chung chung, không lột tả được vấn đề cần nói đến Hai yếu tố trên được kết hợp với nhau một cách nhuần nhuyễn là điều quan trọng để bài viết trở nên sáng rõ, mạch lạc
Một bài văn nghị luận được điểm cao không chỉ ở chỗ phân tích dẫn chứng mà còn ở chỗ học sinh trích dẫn được hệ thống dẫn chứng thuyết phục Điều này không chỉ khiến cho bài văn được sáng rõ vấn đề
mà hơn cả đây là cách để bài văn của các em có cơ sở khoa học thuyết phục nhất Lỗi không trích dẫn chứng mà chỉ phân tích xuôi theo những gì nhớ được là điều mà học sinh rất hay mắc phải, và lỗi này khiến cho bài viết trở nên thiếu cơ sở, thiếu tính khoa học Theo kinh nghiệm của các thủ khoa, á khoa các năm (trong đó có bao gồm các tác giả viết cuốn sách này), việc thuộc dẫn chứng và trích dẫn được vào bài làm
là điều quan trọng nhất dẫn đến việc bài thi của họ được điểm cao Bài văn từ đầu đến cuối không có một dẫn chứng nào, hoặc chỉ lẻ tẻ một vài dẫn chứng mà chỉ thuần là phân tích, bình giảng thì kết quả sẽ không cao Chẳng hạn khi phân tích vẻ đẹp sử thi của nhân vật Tnú mà học sinh chỉ chia ra các ý (dẫu là như trong đáp án) mà không hề có một dòng trích dẫn nào trong tác phẩm thì bài văn sẽ rơi vào hiện tượng “ăn ốc nói mò”, làm việc thiếu căn cứ… Dẫn chứng không chỉ là những hình ảnh, những chi tiết mà học sinh “nhớ mang máng” mà phải là những câu văn, những câu thơ cụ thể của tác giả mà học sinh trích ra được Tuy vậy không phải cứ trích nhiều dẫn chứng là học sinh được điểm cao Dẫn chứng được chọn trích ra cần phải
là những dẫn chứng thiết yếu nhất, cần thiết cho việc dẫn ra để phân tích tác phẩm Trích dẫn cần kèm với phân tích và diễn giải Học sinh trích quá nhiều dẫn chứng không tinh sắc hoặc trích dẫn được mà không phân tích được cũng sẽ làm hỏng bài viết của các em Do đó việc lựa chọn dẫn chứng để trích vào bài làm cũng là điều các em cần phải cân nhắc thật kĩ Học sinh cần chọn lọc một cách tinh tế nhất những câu văn làm sáng rõ vấn đề được đặt ra trong tác phẩm Trong quá trình ôn luyện, ngoài việc đọc các bài văn tham khảo, luyện viết những bài văn hoàn chỉnh, những đoạn văn cụ thể để phục vụ mục đích diễn đạt thì học sinh cần ôn luyện việc thuộc dẫn chứng trong các tác phẩm Đây là công đoạn ôn tập cực kì quan trọng sẽ được đề cập thêm ở phần sau của cuốn sách
Trang 8Tất cả những điều trên được tóm tắt một cách hệ thống trong bảng sau:
Tác giả khuyến khích học sinh nên nắm được những nội dung sau đây và luyện tập thật nhuần nhuyễn chúng trước kì thi THPT Quốc gia môn Ngữ văn
- Một là, kiến thức cơ bản Điều này phục vụ cho việc viết một bài văn đúng Để viết hay trước
hết cần phải đúng
- Hai là, cách thức diễn đạt Điều này tạo nên tính logic cho bài văn Một bài văn logic là bài văn
thể hiện được hết kiến thức trong quá trình ôn tập của học sinh vào bài làm Dù quá trình ôn tập học sinh làm việc một cách hăng say mà không thể hiện được điều đó vào bài làm thì cũng không thể đạt được kết quả cao
- Ba là, cách thức trình bày Điều này tạo nên tính đẹp cho bài văn
- Bốn là, hệ thống dẫn chứng phong phú và tinh sắc Điều này khiến cho bài văn có cơ sở, không
phải là do cách học sinh suy diễn mà thành bài văn Nhân tố này là nhân tố phân biệt những bài thi điểm cao và những bài thi ở mức trung bình khá
Bài làm được điểm cao là bài làm biết kết hợp được tất cả các nhân tố trên một cách nhuần nhuyễn Học sinh không chỉ viết để thể hiện kiến thức, biểu đạt suy nghĩ của mình mà hơn hết là trình bày nó một cách sáng rõ, có cơ sở từ những dẫn chứng được trích nguyên văn từ tác phẩm để người cán bộ chấm thi có thể hiểu được Một bài văn hay được điểm cao chưa chắc là những bài văn lời lẽ uyển chuyển, hoa mĩ mà phải là bài văn sáng rõ, đúng đắn về ý, khoa học về cách trưng bày, logic về cách
diễn đạt và phong phú về dẫn chứng
Trên đây là những yếu tố làm nên một bài văn hay, học sinh nên đầu tư thời gian và công sức để tích lũy, rèn luyện những yếu tố đó trở nên tốt hơn, thành thạo hơn Để làm được điều đó, học sinh cần ôn tập
một cách khoa học Điều này sẽ được đề cập trong phần tiếp theo của cuốn sách
II PHƯƠNG PHÁP ÔN TẬP
ể ôn tập một cách hiệu quả, học sinh cần phân bố nội dung ôn tập của mình một cách phù hợp Trước tiên, các em cần nắm vững được nội dung cụ thể cần triển khai của quá trình ôn tập của mình Đề thi của Bộ GD&ĐT thay đổi hằng năm để ngày càng cập nhật và phù hợp hơn với các quy chế tuyển sinh, vì thế học sinh cũng phải có một kế hoạch ôn tập phù hợp để nắm được tất
cả những nội dung đó Việc này xem chừng khó khăn với các em vì kiến thức để thi Văn rất nhiều, thậm chí có em nghĩ rằng kiến thức Văn là không thể nào ôn tập bao kín được, nhất là trong một khoảng thời gian ngắn như thế Tuy vậy, tác giả lưu ý với các em rằng, kiến thức Văn nói riêng cũng như những bộ môn khác nói chung đều có lượng kiến thức cố định, đặc biệt là có phần giới hạn cho từng nội dung, nếu các em phân bố thời gian hợp lí cho từng đơn vị kiến thức thì việc các em ôn hết tất cả nội dung cần ôn là điều hoàn toàn có thể trong khả năng của các em Ngay cả phần Đọc – hiểu, là phần kiến thức mới được đưa vào
đề thi THPT Quốc gia những năm gần đây, vốn dĩ được mặc định rằng phần kiến thức đó được coi là “vô vàn, vô tận” vì ngay cả những tác phẩm được đưa ra để các em đọc – hiểu cũng là những tác phẩm hoàn toàn mới, có thể các em chưa tiếp xúc bao giờ thì tác giả cũng khẳng định rằng phần kiến thức đó là có giới hạn, các em hoàn toàn có thể ôn tập bao kín được hết để tự tin đi thi Bởi dù tác phẩm có mới lạ đi chăng nữa thì những kiến thức tiếng Việt được đề cập đến trong đoạn ngữ liệu đó là phần kiến thức tiếng Việt các
em đã được học trong chương trình, các em đã có những kĩ năng để xử lí kiến thức tiếng Việt đó ở những tác phẩm khác nhau Như vậy, không phải là tác phẩm gây khó khăn cho các em (vì các em chưa đọc bao giờ) mà chính khối lượng kiến thức tiếng Việt gây khó khăn cho các em Mà kiến thức tiếng Việt ở chương trình phổ thông là lượng kiến thức hoàn toàn có thể cụ thể và giới hạn được ở các vấn đề nhất định Không
có lí do gì để các em không nắm được hết toàn bộ kiến thức tiếng Việt đó, nếu các em có sự quyết tâm, cố gắng để hoàn thiện nó hằng ngày trước khi các em bắt đầu tham dự vào kì thi của các em
Đ
Trang 9Tóm lại, kiến thức môn Văn là kiến thức hoàn toàn có thể giới hạn được, do đó các em học sinh không nên hoang mang hoặc có suy nghĩ về lượng kiến thức là vô hạn, ngược lại các em hoàn toàn có thể vạch ra
kế hoạch ôn tập hợp lí để nhuần nhuyễn hết khối lượng kiến thức có giới hạn đó
Nắm vững nội dung ôn tập, học sinh nên lên kế hoạch cụ thể về từng phần nội dung sẽ được ôn trong giai đoạn nào để đến thời điểm thi sẽ nắm được toàn bộ nội dung cần ôn tập Việc học tủ, không toàn diện trong lúc ôn tập sẽ dẫn đến tình trạng viết không có định hướng Điều này chắc chắn không đem đến kết quả cao cho các em học sinh Ôn tập toàn diện và làm chủ được toàn bộ kiến thức là cách duy nhất để các
em có được một kiến thức cơ bản hoàn chỉnh
Về ôn tập cụ thể, các em cần lưu ý những nội dung sau đây
1.1 Về tác giả văn học
Tác giả văn học là đơn vị kiến thức quan trọng đối với các em trong câu hỏi Nghị luận văn học và trong một số đề bài, các em có thể vận dụng nó trong câu hỏi Đọc – hiểu
Học sinh ngoài nắm được những thông tin cơ bản về tác giả như thời đại nhà văn, đặc điểm cơ bản
về gia đình, quê hương, sự nghiệp sáng tác (những thông tin này nhằm phục vụ cho phần Mở bài hoặc ngay
cả trong Thân bài nếu học sinh có nhu cầu đối chiếu, so sánh về đặc điểm tiểu sử của các nhà văn) thì học sinh cần nắm vững được phong cách nghệ thuật của tác giả đó Việc nắm vững phong cách nghệ thuật của các nhà văn sẽ tạo một định hướng vững chắc để học sinh tiến hành xây dựng luận điểm trong bài văn nghị luận Nếu không nắm được những nét cơ bản nhất trong phong cách nghệ thuật của các nhà văn thì học sinh
sẽ rơi vào tình trạng ca ngợi chung chung, bài viết sẽ không có sức thuyết phục Ví dụ, khi nhắc đến Nam Cao, học sinh cần nắm vững phong cách nghệ thuật của ông là nhà văn của nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật sắc sảo, nhà văn chú ý đến “cái hằng ngày”, xoay quanh các vấn đề người nông dân và trí thức với các hình ảnh trở thành ám ảnh trong sáng tác của ông là miếng ăn, cái đói, cái chết và nước mắt, vấn đề về nhân tính được trở đi trở lại trong ngòi bút Nam Cao Nhắc đến Nguyễn Tuân là phải kể đến phong cách của một nhà văn uyên bác, tài hoa trong vốn kiến thức sâu rộng, vốn sống phong phú và độc đáo trong cách sử dụng ngôn ngữ Việt Nắm vững được phong cách nghệ thuật của nhà văn là cơ sở vững chắc để học sinh tiến hành so sánh giữa các nhà văn một cách có định hướng, xây dựng luận điểm khi phân tích một tác phẩm bất kì của nhà văn đó
Đối với câu hỏi Đọc – hiểu, các em lưu ý một tiêu chí ra đề của Bộ GD&ĐT là ra những đề vừa quen, vừa lạ, kích thích sự sáng tạo của học sinh nhưng cũng không quá xa vời với các em Do đó, các đề bài có thể liên quan mật thiết đến các tác giả trong chương trình phổ thông Do đó, nếu học sinh nắm được nội dung cơ bản về tác giả trong chương trình, các em có thể sử dụng nó trong bài thi của mình trong trường hợp đề thi lấy tác phẩm của tác giả trong chương trình phổ thông (còn tác phẩm là tác phẩm mới, các em vẫn chưa được tiếp xúc trước đó)
Cụ thể, học sinh có thể chia các tác giả theo các giai đoạn văn học khác nhau để ôn tập Ví dụ các tác giả thuộc giai đoạn 1930 – 1945; các tác giả thuộc giai đoạn 1945 – 1954; các tác giả 1954 – 1975 và các tác giả thuộc giai đoạn sáng tác sau 1975 Tất nhiên việc phân chia các tác giả theo định hướng trên chỉ mang tính chất tương đối, bởi có tác giả có những sáng tác nổi bật ở các giai đoạn văn học khác nhau Cách phân loại trên chỉ
là một gợi ý giúp các em nắm được thời gian sáng tác cũng như điểm lại những thành tựu văn học cơ bản của các tác giả được nhắc đến một cách nổi bật nhất vào thời điểm nào Học sinh hoàn toàn có thể phân loại các tác giả theo cách của riêng mình cho dễ nhớ, dễ thuộc, tránh nhầm lẫn
1.2 Về tác phẩm
Tác phẩm văn học là nội dung vô cùng quan trọng trong làm văn, đặc biệt đối với dạng bài nghị luận văn học Do đó, triển khai kế hoạch ôn tập tác phẩm văn học luôn là nhiệm vụ quan trọng, được đặt lên hàng đầu đối với việc ôn tập Cụ thể việc ôn tập tác phẩm văn học như thế nào sẽ được trình bày dưới đây Trước hết học sinh cần ý thức được việc nắm vững kiến thức về hoàn cảnh ra đời của tác phẩm văn học Hoàn cảnh ra đời bao gồm cả hoàn cảnh rộng và hoàn cảnh hẹp, đây là nội dung quan trọng có thể
được hỏi trong câu hỏi 2 điểm Ví dụ: “Bài thơ Tây Tiến đã mấy lần đổi tên? Ý nghĩa của những lần đổi tên
đó?” là một cách hỏi về hoàn cảnh ra đời hẹp của tác phẩm Học sinh chú ý học sâu những tác phẩm có
Trang 10hoàn cảnh ra đời đặc biệt có thể dùng làm đề thi (ví dụ một số tác phẩm sau: Việt Bắc – Tố Hữu, Chí Phèo – Nam Cao, Đất Nước – Nguyễn Khoa Điềm, Vợ nhặt – Kim Lân…) Bên cạnh đó, việc nắm vững hoàn
cảnh ra đời của tác phẩm sẽ giúp học sinh viết Mở bài một cách trơn tru, rất được khuyến khích trong các bài thi THPT Quốc gia vì mang tính khoa học cao
Thứ hai, học sinh cần nắm được nội dung chính của tác phẩm Cụ thể như sau:
Đối với tác phẩm thơ, học sinh cần nắm được nội dung của từng đoạn thơ cũng như của cả bài thơ Điều này là vô cùng cần thiết vì đề thi thường trích một đoạn thơ trong chương trình và yêu cầu so sánh với một đoạn thơ khác Nếu học sinh nắm vững được nội dung cơ bản của tất cả khổ thơ của các bài thơ thì khi
so sánh, học sinh sẽ dễ dàng trong việc xây dựng luận điểm Khi ôn tập phần thơ, các học sinh thường học một cách tổng thể bài thơ theo hướng dẫn của các sách tham khảo Do đó học sinh có thể có kĩ năng phân tích cả bài thơ một cách trơn tru, tuy nhiên khi đặt đoạn thơ ở thế độc lập thì học sinh lại lúng túng không biết phân tích luận điểm cũng như so sánh với đoạn thơ khác như thế nào Để khắc phục được khó khăn trên, thay vì ôn tập tràn lan phần thơ theo từng bài, học sinh cần tư duy theo từng đoạn, phải nắm được rằng đoạn thơ này nói về điều gì, đoạn thơ sau nói về điều gì Cách ôn tập có định hướng như trên là vô cùng cần thiết nhưng thường bị các em bỏ qua và chính điều đó khiến các em lúng túng trong việc ôn tập và đến khi thi gặp một dạng đề mới thì không biết xử trí ra sao
Ví dụ trong bài thơ Tây Tiến của nhà thơ Quang Dũng có bốn khổ thơ Khổ thơ thứ nhất là “Sông Mã
xa rồi Tây Tiến ơi! … Mai Châu mùa em thơm nếp xôi” có nội dung chính là cuộc hành quân của binh đoàn Tây Tiến giữa núi rừng miền Tây nhiều chông gai trắc trở Khổ thơ thứ hai là “Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa… Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa” có nội dung chính là tái hiện tình cảm quân dân thắm thiết như cá với nước Khổ thơ thứ ba là khổ thơ đặc sắc nhất bài thơ là “Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc… Sông Mã gầm lên khúc độc hành” có nội dung chính là xây dựng hình tượng người lính trong sự kết hợp giữa cảm hứng bi tráng và vẻ đẹp lãng mạn Khổ thơ cuối “Tây Tiến người đi không hẹn ước… Hồn về Sầm Nứa chẳng về xuôi” có nội dung chính là sự gắn bó và lưu luyến của người lính Tây Tiến với mảnh đất Tây
Bắc Như vậy, sau khi nắm vững nội dung của các khổ thơ, học sinh sẽ có những định hướng phân tích khi
đối chiếu, so sánh một khổ thơ bất kì trong bài Tây Tiến với một khổ thơ trong bài thơ khác Điều này khắc
phục được việc có những học sinh ôn tập tràn lan, làm được đề bài “Phân tích hình ảnh người lính trong
bài thơ Tây Tiến của Quang Dũng” nhưng đến khi so sánh đoạn thơ thứ tư của Tây Tiến với một đoạn thơ
trong bài thơ khác thì bỡ ngỡ vì không hiểu nội dung đoạn thơ thứ tư nói về vấn đề gì Để ôn tập một cách
kĩ lưỡng và hiệu quả, học sinh cần ôn tập toàn diện như vậy
Để phục vụ dẫn chứng cho bài văn nghị luận, học sinh cần thuộc cả bài thơ có trong chương trình sách giáo khoa (kể cả các bài dài vì chỉ khi thuộc dẫn chứng thì các em mới hiểu được nội dung của từng khổ thơ là gì – đã đề cập đến ở trên) Có những học sinh không chịu học dẫn chứng đối với những bài thơ
dài (Đất Nước – Nguyễn Khoa Điềm, Việt Bắc – Tố Hữu) nên gặp khó khăn trong việc triển khai phân tích
một đoạn trong các bài thơ đó Thực tế cho thấy, đề thi tuyển sinh ĐH – CĐ (cũng như đề thi THPT Quốc
gia) trong những năm gần đây thường chọn trích một đoạn trong những bài Đất Nước – Nguyễn Khoa Điềm
và Việt Bắc – Tố Hữu để học sinh phân tích Nếu học sinh không học dẫn chứng và nắm nội dung chính
của từng đoạn thì các em sẽ không thể làm được dạng bài này Việc phân tích khi không có định hướng sẽ dẫn đến các bài làm ngô nghê, thiếu hàm lượng khoa học
Bên cạnh học thuộc các dẫn chứng có trong chương trình, học sinh cần nhớ một số câu thơ ngoài chương trình để so sánh Thậm chí những câu thơ ngoài chương trình mà các em đọc thêm được có thể chính là đề thi câu Đọc – hiểu theo xu hướng mới của Bộ GD&ĐT
Đối với văn xuôi, học sinh cần nắm được nội dung chính của toàn bộ tác phẩm, tóm tắt được tác phẩm, chỉ ra được những thành công về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm đó Tác phẩm văn xuôi khác tác phẩm thơ ở chỗ học sinh không cần nắm rõ nội dung của đoạn này nói về cái gì, đoạn khác nói về cái
gì như thơ mà ở chỗ học sinh phải nắm được nội dung bổ dọc của tác phẩm văn xuôi đó
Dẫn chứng văn xuôi cần được học một cách nghiêm túc và thường xuyên nhắc lại trong suốt quá trình
ôn tập Các em nên gạch chân vào tác phẩm những dẫn chứng đáng lưu ý và học thuộc chúng Muốn học
Trang 11một cách đều đặn nên chép những dòng dẫn chứng văn xuôi tâm đắc và phân bố thời gian hợp lí để học thuộc Việc trích dẫn dẫn chứng (nhất là dẫn chứng văn xuôi) được đánh giá rất cao trong việc làm một bài văn nghị luận Hai bài văn có hàm lượng kiến thức và nội dung khoa học như nhau, bài được đánh giá cao hơn là bài có trích dẫn chứng làm cơ sở cho lập luận của mình Có những bài viết dài, diễn đạt tốt, luận điểm tương đối sáng rõ nhưng điểm vẫn không cao do không trích dẫn dẫn chứng minh họa cho những luận điểm của mình Ví dụ trong đề bài: “Phân tích vẻ đẹp hình tượng Huấn Cao trong truyện ngắn Chữ người
tử tù của Nguyễn Tuân” được chia thành ba luận điểm: Huấn Cao là một anh hùng đầy khí phách, Huấn Cao là một nghệ sĩ tài hoa và Huấn Cao là một con người giàu thiên lương Tuy nhiên học sinh chỉ phân tích dựa trên nhưng chi tiết chung chung mà học sinh nhớ được mà không hề trích dẫn những đoạn văn cụ thể mà tác giả miêu tả vẻ đẹp của Huấn Cao là một con người khí phách, tài hoa và thiên lương trong sáng như thế nào thì bài viết sẽ không có tính thuyết phục Do đó, việc học dẫn chứng và trích dẫn dẫn chứng là điều vô cùng quan trọng nếu muốn đạt điểm cao Một số học sinh có hỏi về việc chỉ nhớ dẫn chứng “một cách mang máng, đại khái” thì sẽ xử lí như thế nào Đối với vấn đề trên, học sinh không cần lo lắng bởi các
em có nhiều cách để trích dẫn chứng, không dẫn được trực tiếp bằng dấu ngoặc kép (“”) thì học sinh có thể trích dẫn gián tiếp Việc trích dẫn gián tiếp không làm giảm giá trị của các dẫn chứng được trích ra, nhưng
là một cách hiệu quả để xử lí những trường hợp các em học sinh không nhớ chính xác dẫn chứng
Việc chọn lọc dẫn chứng để học cũng là điều các em học sinh nên lưu ý Các em không nên dành quá nhiều thời gian để học dẫn chứng một cách tràn lan, chỉ nên học các dẫn chứng tiêu biểu nhất, những chi tiết nghệ thuật đắt giá nhất, là nguồn kiến thức sẽ trợ giúp đắc lực cho các em phân tích tác phẩm
Một lưu ý nhỏ đối với các em khi ôn tập dẫn chứng: Như đã chỉ ra ở trên, các em không nên quá áp lực về việc phải thuộc dẫn chứng là điều vô cùng khó khăn đối với các em Đối với mỗi tác phẩm văn học nằm trong phạm vi ôn tập, các em chỉ chọn lọc những dẫn chứng tiêu biểu nhất, tinh sắc nhất trong tác phẩm đó, kết tinh những giá trị độc đáo, sâu sắc nhất của tác phẩm Bên cạnh đó, việc trích dẫn dẫn chứng cũng là điều các em cần lưu ý Các em có hai cách trích dẫn dẫn chứng: Trực tiếp và gián tiếp Đối với các dẫn chứng các em chưa thực sự nắm vững, hãy trích dẫn một cách gián tiếp (đối với thơ các em có thể dẫn lại một vài từ đắt giá mà các em nhớ được, đối với văn xuôi các em có thể diễn xuôi ý mà các em nhớ được
để làm dẫn chứng) Dù dẫn gián tiếp hay trực tiếp, nếu các em có sự phân tích một cách sâu sắc, giám khảo
sẽ đều cho điểm tốt Do đó, không quá áp lực về việc học dẫn chứng hay cảm thấy băn khoăn, lo lắng khi mình rất hay đọc sai về một lỗi nào đó trong dẫn chứng, hoặc học mãi mà không thể thuộc được dẫn chứng Hãy học dẫn chứng từ các tác phẩm văn học một cách thoải mái, tự nhiên nhất, nhẹ nhàng nhất, hãy để dẫn chứng không là điều gì quá cản trở các em
1.3 Về kiến thức xã hội
Dạng đề nghị luận xã hội là dạng đề quen thuộc và thường xuyên xuất hiện trong tất cả các đề thi THPT Quốc gia nên học sinh cần chú ý ôn tập một cách thích hợp Dạng đề này có phạm vi ôn tập vô cùng rộng rãi và phong phú, điều mà học sinh cần làm là tự trau dồi những tri thức xã hội cho bản thân Những kiến thức xã hội cần được học bên cạnh những sự kiện được cập nhật, học sinh cần trau dồi thêm kiến thức
về những tấm gương trong lịch sử ở nhiều lĩnh vực như: thể thao, nghệ thuật, chính trị, kinh tế, văn hóa…
để làm phong phú cho hệ thống dẫn chứng của các em Nên lưu ý và thận trọng khi tiếp nhận các thông tin thời sự diễn ra trong thời điểm gần đây, bởi tuy nó cập nhật với thời điểm hiện tại nhưng lại chưa được kiểm chứng qua độ lắng của thời gian Những thông tin các em thu thập được có thể sẽ không được đồng tình một cách hoàn toàn bởi người cán bộ chấm thi Do đó nên lấy những dẫn chứng đã được kiểm chứng
và công nhận bởi thời gian như tấm gương của các nguyên thủ quốc gia, những vận động viên nổi tiếng, những nhà bác học nổi tiếng trong lịch sử… được ghi nhớ tới bởi mọi người Tuy nhiên tránh lặp lại những dẫn chứng đã được sử dụng quá nhiều sẽ gây cho bài làm sự nhàm chán Ví dụ, trong quá trình ôn tập thay
vì ôn lại những tấm gương được sử dụng quá nhiều như Bill Gates hay Nguyễn Ngọc Ký với tấm lòng nhân đạo và tấm gương vượt khó hơn người, các em có thể nhắc đến giáo sư trẻ tuổi Ngô Bảo Châu, nhắc đến các tấm gương nhà giáo như Chu Văn An, Dương Quảng Hàm, Lê Văn Thiêm… để làm phong phú cho