Taơi möơt söị nûúâc vñduơ, úê Italia vúâi mö hònh thađnhphöị-bang vađ taơi nhiïìu nûúâc chíu Íu khaâc, caâc ăún võ chñnh quýìnắa phûúng ăaô coâ quýìn tûơ trõ tûđ Cú cíịu töí chûâc cuêa c
Trang 1Traâch nhiïơm trong töí chûâc chñnh
quýìn phaêi ặúơc quy ắnh roô rađng vađ
caâc lônh vûơc hoaơt ăöơng phaêi ặúơc phín
biïơt raơch rođi.
trung ûúng lađ chñnh quýìn
cíịp dûúâi vúâi nhûông thíím quýìn
vïì phaâp lyâ vađ hađnh chñnh khaâc
nhau cuđng nhûông nguöìn lûơc khaâc
nhau ăïí thûơc hiïơn nhûông thíím
quýìn ăoâ Caâc cú quan chñnh
quýìn nađy coâ thïí coâ nhiïìu cíịp
nhû cíịp tónh vađ vuđng lađ cíịp cao;
cíịp quíơn, huýơn hoùơc thađnh phöị
lađ cíịp thíịp hún; cíịp xaô hay caâccöơng ăöìng úê caâc thõ tríịn nhoê lađcíịp thíịp nhíịt Chûâc nùng, nhiïơmvuơ cuêa chñnh quýìn cíịp dûúâi coâthïí do hiïịn phaâp hoùơc do caâc vùnbaên cuêa chñnh quýìn trung ûúngquy ắnh Roô rađng lađ trong trûúđnghúơp chûâc nùng nhiïơm vuơ cuêachñnh quýìn cíịp dûúâi ặúơc quyắnh búêi hiïịn phaâp, quýìn lûơc vađmûâc ăöơ tûơ chuê cuêa chñnh quýìncíịp dûúâi ặúơc baêo vïơ úê mûâc ăöơcao hún
Thuíơt ngûô ”chñnh quýìn ắaphûúng” thûúđng ặúơc hiïíu lađnhûông ăún võ cuêa chñnh quýìntrûơc tiïịp cung cíịp dõch vuơ cho caâccöng dín taơi cíịp trung gian thíịpvađ thíịp nhíịt Taơi möơt söị nûúâc (vñduơ, úê Italia vúâi mö hònh thađnhphöị-bang vađ taơi nhiïìu nûúâc chíu
Íu khaâc), caâc ăún võ chñnh quýìnắa phûúng ăaô coâ quýìn tûơ trõ tûđ
Cú cíịu töí chûâc cuêa
chñnh quýìn cíịp dûúâi vađ
Trang 2ríịt líu trûúâc khi caâc quöịc gia ăoâ
ặúơc thađnh líơp vúâi cú cíịu töí chûâc
chñnh quýìn nhû hiïơn nay vađ do
ăoâ, khöng cíìn sûơ phín cíịp thíím
quýìn tûđ cíịp chñnh quýìn cao hún
cho caâc ăún võ nađy Ngûúơc laơi, caâc
nûúâc ăang phaât triïín laơi bùưt ăíìu
tûđ viïơc xíy dûơng chñnh quýìn
trung ûúng vûông maơnh sau khi
giađnh ặúơc ăöơc líơp, vađ nhòn
chung, thoâi quen quaên lyâ, ăiïìu
hađnh caâc ắa phûúng thûúđng
khöng coâ truýìn thöịng ùn síu
baâm rïî líu dađi
Caâc cú cíịu chñnh quýìn cíịp
dûúâi lađ ríịt khaâc nhau tuyđ thuöơc
vađo hïơ thöịng chñnh trõ Caâc baên
hiïịn phaâp liïn bang thûúđng quy
ắnh quýìn tûơ quýịt cho caâc bang
ăöịi vúâi möơt söị chûâc nùng cuơ thïí,
vađ quy ắnh caâc nguöìn tađi chñnh
cuơ thïí mađ chñnh quýìn caâc bang coâ
thïí khai thaâc Nhòn chung, caâc ăún
võ chñnh quýìn ắa phûúng ặúơc
thađnh líơp theo quy ắnh cuêa hiïịn
phaâp vađ traâch nhiïơm cuêa caâc tónh,
mùơc duđ möơt söị nûúâc (vñ duơ nhû
Mïhicö, Philñppin vađ Thaâi Lan) coâ
quy ắnh vïì quy chïị ăöơc líơp riïng
cho khu vûơc thuê ăö Chñnh quýìn
liïn bang thûúđng khöng thûơc hiïơn
viïơc kiïím soaât trûơc tiïịp ăöịi vúâi
chñnh quýìn ắa phûúng, mùơc duđ,
chùỉng haơn nhû úê Hoa Kyđ, chñnh
quýìn liïn bang coâ thïí lûơa choơn
phûúng thûâc kiïím soaât lađ thöng
qua viïơc quaên lyâ caâc chûúng trònh
ặúơc thûơc hiïơn úê cú súê.2
Taơi möơt söị nûúâc coâ cú cíịu nhađnûúâc ăún nhíịt, chñnh quýìn ắaphûúng thi hađnh quýìn lûơc cuêamònh theo nguýn tùưc ultra vires
(vûúơt khoêi quýìn lûơc): quýìn lûơccuêa chñnh quýìn cíịp dûúâi dochñnh quýìn trung ûúng trûơc tiïịpuyê nhiïơm, vađ cíịp trung ûúng coâthïí baôi boê viïơc uyê nhiïơm ăoâ.3 Taơimöơt söị nûúâc thuöơc hïơ thöịng ăúnnhíịt khaâc, chñnh quýìn ắaphûúng hoaơt ăöơng theo nguýntùưc thíím quýìn chung, vađ trïn
nguýn tùưc ặúơc pheâp thûơc thinhûông thíím quýìn khöng thuöơcchñnh quýìn trung ûúng
Cú cíịu töí chûâc vađ thûâ bíơc cuêacaâc cú quan chñnh quýìn ắaphûúng úê caâc nûúâc coâ sûơ khaâc biïơtăaâng kïí, phuơ thuöơc vađo caâc truýìnthöịng cuêa thúđi kyđ thuöơc ắa, caâctíơp quaân vïì quaên lyâ ắa phûúng vađcaâc xu hûúâng phín quýìn ặúơcthûơc hiïơn sau khi giađnh ặúơc ăöơclíơp Híìu hïịt caâc nûúâc coâ cú cíịu töíchûâc ăún nhíịt chia cú cíịu hađnhchñnh quöịc gia thađnh caâc tónh hoùơckhu vûơc Möîi tónh hoùơc khu vûơc domöơt tónh trûúêng/thöịng ăöịc ặângăíìu Tónh trûúêng coâ thïí do dínbíìu trûơc tiïịp hoùơc do ngûúđi ặângăíìu nhađ nûúâc böí nhiïơm Thöngthûúđng chñnh quýìn cíịp xaô úê caâcnûúâc ăang phaât triïín lađ do dín bíìuhoùơc ăoâ lađ caâc töí chûâc ặúơc hònhthađnh theo tíơp quaân ắa phûúng
Cú chïị nađy ăaô töìn taơi trong suöịtgiai ăoaơn thuöơc ắa keâo dađi hađng
Trang 3thïë kyã Trïn thûåc tïë, tẩi rêët nhiïìunûúác, cú chïë nây cố vai trô rêët quantrổng àưëi vúái viïåc kiïím soất cốchổn lổc cuãa mưåt sưë chđnh quyïìnthûåc dên trong khi thûåc hiïånnguyïn tùỉc “cai trõ giấn tiïëp”.
Cấc cú quan chđnh quyïìn cêëpdûúái cố sûå khấc biïåt àấng kïí vïìquy mư tẩi cấc nûúác, ngay cẫ cấcnûúác trong cuâng nhốm Vâ cấcchđnh quyïìn cêëp cú súã cuäng cốnhiïìu sûå khấc biïåt giûäa cấc nûúác
Chùèng hẩn, tẩi Inàưnïxia, chđnhquyïìn cêëp vuâng bao gưìm chđnhquyïìn tĩnh (cêëp tûå trõ thûá nhêët) vâcấc vuâng tûå trõ cêëp hai Tuy nhiïn,
tẩi Philđppin, cấc tĩnh lẩi cố quy
mư gêìn vúái quy mư cêëp quêån,huyïån úã Inàưnïxia Chđnh quyïìnthânh phưë lâ àún võ hânh chđnh cúbẫn úã Philippin, vâ cấc barangay
(phûúâng, xậ) lâ cêëp phuå thuưåc trûåctiïëp cuãa chđnh quyïìn cêëp thânhphưë vâ cêëp xậ Trong khi cêëp tĩnhcố mưåt sưë quyïìn giấm sất àưëi vúáicấc thânh phưë vâ cấc thânh phưë lẩicố quyïìn giấm sất àưëi vúái
barangay, nhûng mưỵi cêëp chđnh
quyïìn cêëp dûúái lẩi cố quyïìn thûåchiïån cấc dõch vuå cú bẫn trïn phêìnlậnh thưí do mịnh quẫn lyá (xemHịnh 4.1)
Hịnh 4.1
Cú cêëu chđnh quyïìn cêëp dûúái úã Philippin
Trang 4Quýìn tûơ trõ cuêa ăún võ
chñnh quýìn cíịp dûúâi
Mûâc ăöơ ăöơc líơp cuêa caâc cú quan
chñnh quýìn cíịp dûúâi lađ khaâc
nhau giûôa caâc nûúâc Möơt söị nûúâc
thò trao quýìn tûơ trõ hoađn toađn cho
chñnh quýìn ắa phûúng vađ ặúơc
cú quan dín cûê úê ắa phûúng
giaâm saât Taơi möơt söị nûúâc khaâc,
chñnh quýìn ắa phûúng chó ăún
giaên lađ caâc cú quan trûơc thuöơc
chñnh quýìn trung ûúng, do chñnh
quýìn trung ûúng thađnh líơp vađ
ngûúđi ặâng ăíìu chñnh quýìn cíịp
dûúâi cuông do chñnh quýìn trung
ûúng böí nhiïơm vađ miïîn nhiïơm
(Trïn thûơc tïị, chñnh quýìn cíịp
dûúâi úê caâc nûúâc coâ cú cíịu ăún nhíịt
khöng thïí hoađn toađn ăöơc líơp vúâi
chñnh quýìn trung ûúng)
Tónh trûúêng hoùơc thöịng ăöịc
thûúđng lađ nhûông chñnh trõ gia do
chñnh quýìn trung ûúng böí nhiïơm
vađ hoơ ăoâng vai trođ keâp: vûđa lađ
ngûúđi ặâng ăíìu chñnh quýìn tónh,
vûđa lađ ngûúđi ăaơi diïơn cho chñnh
quýìn trung ûúng Taơi möơt söị
nûúâc, chñnh quýìn cíịp tónh - vúâi
ăöơi nguô nhín sûơ göìm nhûông nhín
viïn cuêa caâc böơ vađ cú quan trung
ûúng - chó lađ caânh tay keâo dađi cuêa
caâc böơ úê trung ûúng xuöịng caâc
ăún võ mađ noâ giaâm saât Caâc quöịc
gia khaâc nhau cuông coâ nhûông xu
hûúâng ăöịi líơp nhau trong viïơc
phín chia caâc khu vûơc theo aênh
hûúêng chñnh trõ (möơt söị quöịc gia,
kïí caê nhađ nûúâc liïn bang vađ nhađ
nûúâc ăún nhíịt nhû Inăönïxia vađVûúng quöịc Anh ăïìu trao quychïị tûơ trõ cho möơt söị vuđng), vađphín chia thađnh caâc khu vûơc hađnhchñnh (chùỉng haơn nhû trûúđng húơpcuêa Phaâp vađ Nhíơt Baên) Taơi Italia,mùơc duđ caâc khu vûơc coâ quýìn tûơtrõ ăaâng kïí, víîn coâ möơt vađi khuvûơc coâ quy chïị ăùơc biïơt dûơa trïnăùơc trûng riïng vïì ngön ngûô vađdín töơc
Taơi caâc nïìn kinh tïị chuýín ăöíi
úê khu vûơc Ăöng Íu vađ Liïn Xö cuô,caâc dõch vuơ cöng ặúơc thûơc hiïơnthöng qua caâc ăún võ chñnh quýìnặúơc phín cíịp cođn chûa roô rađng
do aênh hûúêng cuêa truýìn thöịngtíơp trung hoâa cao ăöơ trûúâc ăíy
Caâc vùn baên luíơt quy ắnh viïơcthađnh líơp chñnh quýìn cíịp cú súêtaơi Ăöng Íu nhíịn maơnh sûơ khaâcbiïơt giûôa hïơ thöịng múâi so vúâi hïơthöịng tíơp trung hoâa ăaô töìn taơitrûúâc ăíy4 Thaâi ăöơ ăöịi vúâi chñnhquýìn tónh vađ vuđng víîn cođn chûaroô rađng Möơt mùơt, chñnh quýìnvuđng bõ nghi ngúđ lađ ăaơi diïơn cuêachñnh quýìn trung ûúng, vađ dovíơy lađ möịi ăe doơa ăöịi vúâi quýìn tûơchuê múâi meê cuêa chñnh quýìn cíịp
cú súê Mùơt khaâc, laơi coâ sûơ thûđanhíơn chung lađ do quy mö nhoê cuêacaâc cú quan chñnh quýìn tûơ chuêcíịp cú súê, nïn ríịt khoâ coâ thïíchuýín giao tíịt caê caâc chûâc nùngcho hoơ, ăùơc biïơt lađ caâc chûâc nùngliïn quan túâi ắa bađn röơng
Do víơy, taơi caâc nïìn kinh tïị
Trang 5chuýín ăöíi, coâ möơt caêm nhíơn vïìsûơ cíìn thiïịt phaêi coâ caâc cú quandín cûê taơi cíịp tónh/vuđng ăïí thûơchiïơn viïơc quaên lyâ ắa phûúng vađmöơt söị chûâc nùng ăiïìu tiïịt trongphaơm vi thíím quýìn cuêa ắaphûúng Tuy nhiïn, ăiïìu nađy laơichûa ặúơc thûơc hiïơn búêi víîn cođncaâc tranh chíịp vïì phaơm vi laônhthöí vađ búêi sûơ lo ngaơi cuêa chñnhquýìn cíịp cú súê vïì viïơc moơi quýìnlûơc tíơp trung trong cú quan coâthíím quýìn do dín cûê trongtrûúđng húơp cú quan nađy thuöơc vïìmöơt lûơc lûúơng chñnh trõ khaâc Taơihíìu hïịt caâc nûúâc, mö hònh chunglađ coâ caâc cú quan cuêa chñnh quýìntrung ûúng úê ắa phûúng - ăoâ lađthöịng ăöịc khu vûơc taơi Bungari,vùn phođng quíơn taơi Cöơng hoađ Seâc,
voivods (khu vûơc) úê Ba Lan, chñnh
quýìn khu vûơc vađ quíơn, huýơn úêXlövakia, v.v
QUAÊN LYÂ CHÑNH QUÝÌN ẮA PHÛÚNG
Khaâi quaât
Trong khi chñnh quýìn ắaphûúng ặúơc hiïíu lađ bao göìm caâcăún võ hađnh chñnh cung cíịp trûơctiïịp dõch vuơ cöng cho dín chuâng,thò caâc ăún võ nađy cuông khöng coâ
võ trñ nhû nhau trong cú cíịu chñnhquýìn ắa phûúng úê tíịt caê caâcnûúâc Philñppin coi tíịt caê caâc cíịpchñnh quýìn bïn dûúâi lađ chñnhquýìn “ắa phûúng” trong khi
Inăönïxia cuông nhû ăa söị caâcnûúâc khaâc coi cíịp ắa phûúng chólađ caâc cíịp dûúâi cíịp tónh Trong cúcíịu chñnh quýìn hai cíịp úê Bùưc Myôvađ nhiïìu nûúâc chíu Íu, cíịp haơt lađcíịp chñnh quýìn úê bïn trïn, thađnhphöị tûơ trõ hoùơc cöơng ăöìng thön xaôlađ cíịp chñnh quýìn bïn dûúâi NhíơtBaên laơi coâ cú cíịu chñnh quýìn ắaphûúng möơt cíịp dûúâi cíịp tónhhoùơc khu vûơc Cú cíịu chñnh quýìnhai cíịp dûúđng nhû coâ möơt söị ûuthïị ăaâng kïí trong viïơc thûơc hiïơnquaên lyâ coâ hiïơu quaê ăöịi vúâi cöơngăöìng dín cû nùìm ngoađi phaơm vicuêa chñnh quýìn thađnh phöị vađviïơc phöịi húơp líơp kïị hoaơch xíydûơng cú súê haơ tíìng
Theo truýìn thöịng tûđ thúđithuöơc ắa, ÍỊn Ăöơ coâ gíìn 600 ăún
võ hađnh chñnh cíịp huýơn, chõutraâch nhiïơm baâo caâo lïn cíịp tónhmađ noâ trûơc thuöơc Caâc ăún võ cíịphuýơn nađy coâ sûơ khaâc biïơt ăaâng kïívïì quy mö, coâ thïí tûđ vađi chuơcnghòn dín túâi vađi triïơu dín Chñnhquýìn trung ûúng vađ chñnh quýìnbang coâ quýìn thay ăöíi ranh giúâilaônh thöí cuêa caâc ăún võ cíịp huýơnvađ dûúâi cíịp huýơn, vađ coâ thïí saâpnhíơp caâc ăún võ vúâi nhau bùìngcaâch nađy hay caâch khaâc Nhònchung, cíịp dûúâi huýơn khöng coâvai trođ tûơ trõ, mùơc duđ nhû ăaô ăïìcíơp, caâc lađng, xaô thûúđng coâ quýìntûơ trõ
Chñnh quýìn thađnh phöị tûơ trõcoâ thïí baâo caâo trûơc tiïịp lïn chñnh
Trang 6quýìn trung ûúng hoùơc tónh, hay
coâ thïí lađ möơt böơ phíơn cuêa böơ maây
hađnh chñnh huýơn tuyđ theo quy
mö vađ tñnh chíịt cuêa thađnh phöị
Caâc ăún võ trûơc thuöơc thađnh phöị,
nhû caâc uyê ban dín phöị hoùơc höơi
ăöìng dín cû, lađ mùưt xñch cuöịi cuđng
trong súơi díy liïn kïịt giûôa chñnh
quýìn vađ dín chuâng
Hïơ thöịng hađnh chñnh cho khu
vûơc nöng thön thûúđng coâ sûơ khaâc
biïơt vađ phuơ thuöơc ríịt nhiïìu vađo
caâc ýịu töị vùn hoâa vađ truýìn
thöịng Taơi ríịt nhiïìu quöịc gia úê
chíu AÂ vađ chíu Phi, caâc töí chûâc
thuöơc lađng, xaô ặúơc coi nhû nhûông
viïn gaơch xíy dûơng nïn cú cíịu
chñnh quýìn cíịp cú súê, vađ sau ăoâ
taơo nïn cú cíịu chñnh quýìn cíịp
huýơn (lađ tíơp húơp cuêa nhiïìu lađng
tiïịp giaâp nhau) Ăöìng thúđi, taơi möơt
söị nûúâc, ăaơi diïơn cuêa chñnh quýìn
trung ûúng hoùơc cíịp tónh ặúơc
thiïịt líơp ăïí chõu traâch nhiïơm ăiïìu
hađnh vađ phöịi húơp hoaơt ăöơng cuêa
caâc cú quan (theo mö hònh quíơn
cuêa Phaâp) Taơi möơt söị nûúâc chíu
AÂ, cú chïị phi tíơp trung dín chuê
hoâa,theo hònh thûâc höơi ăöìng dín
cûê úê cíịp huýơn vađ cíịp dûúâi huýơn,
cuông ặúơc ặa vađo mö hònh nađy
Viïơc thađnh líơp chñnh quýìn ắa
phûúng ăùơt ra nhûông víịn ăïì ăùơc
biïơt cho möơt söị nûúâc úê chíu Phi
vađ khu vûơc Thaâi Bònh Dûúng
-nhûông nûúâc víîn tuín theo caâc mö
hònh mang tñnh tíơp quaân ngay caê
trong thúđi kyđ cođn lađ thuöơc ắa Hïơ
thöịng tíơp quaân töìn taơi chuê ýịu úêcaâc nûúâc chíu Phi, mùơc duđ caâctruýìn thöịng tíơp quaân víîn ặúơcduy trò song song vúâi hïơ thöịngchñnh thöịng taơi caâc nûúâc phaâttriïín nhû Niu Dilín vađ Hoa Kyđ,vađ möơt söị nûúâc ăang phaât triïínnhû ÍỊn Ăöơ Taơi chíu Phi, Uganăalađ nûúâc ăaô coâ nhûông nöî lûơcnghiïm tuâc nhíịt trong viïơc dínchuê hoâa caâc quýìn cuêa ngûúđi baênắa (theo tíơp quaân) thöng qua caâchöơi ăöìng ắa phûúng khöng phuơthuöơc vađo caâc phe phaâi5 Tandaniacuông ăaô thađnh cöng caê trong viïơctrao quýìn cho caâc cíịp cú súê vađ xíydûơng nhíơn thûâc úê tíìm quöịc giavûúơt ra khoêi khuön khöí chíơt heơpcuêa böơ töơc - lađ möơt trong nhûông vñduơ ăiïín hònh cuêa chíu Phi
Quaâ trònh xíy dûơng hiïịn phaâp
úê caâc nûúâc khu vûơc Thaâi BònhDûúng lađm böơc löơ hai víịn ăïì: phitíơp trung hoâa vađ vai trođ cuêa hïơthöịng tíơp quaân cuông nhû cuêa caâcnhađ laônh ăaơo Viïơc laônh thöí quöịcgia nùìm raêi raâc trïn caâc hođn ăaêovađ viïơc xíy dûơng hònh aênh ăíịtnûúâc múâi lađm cho víịn ăïì phi tíơptrung hoâa vađ chia seê quýìn lûơc dïîchíịp nhíơn hún ăöịi vúâi dín chuâng
Tuy nhiïn, vai trođ truýìn thöịngcuêa caâc nhađ laônh ăaơo theo tíơpquaân, ặúơc lûơa choơn theo caâcphûúng thûâc ăaô ặúơc chíịp nhíơntûđ líu ăúđi, laơi khaâc hùỉn so vúâi vaitrođ mađ hoơ ặúơc phín cöng theocaâc quy ắnh phaâp luíơt ăöịi vúâi
Trang 7chñnh quýìn cíịp cú súê Khi ặúơcgiúâi thiïơu tham gia vađo chñnhquýìn ắa phûúng, caâc nhađ laônhăaơo ặúơc bíìu theo tíơp quaân míịt
ăi möơt söị quýìn vađ traâch nhiïơmmađ hoơ víîn ặúơc hûúêng theotruýìn thöịng Nhû Hughes (1998)ăaô ăïì cíơp, tíơp quaân ặúơc sùưp xïịpthađnh böơ luíơt khöng cođn lađ tíơpquaân, vò noâ ăaô míịt ăi nùng lûơc cöịhûôu lađ ăiïìu chónh cho phuđ húơp vúâinhûông thay ăöíi hoađn caênh vađ thaâiăöơ cuêa cöơng ăöìng
Quaên lyâ nöng thön
Quaên lyâ nöng thön ríịt quantroơng ăöịi vúâi chíịt lûúơng cuöơc söịngcuêa hađng triïơu cöng dín, vađ chñnh
vò thïị úê híìu hïịt caâc nûúâc, víịn ăïìquaên lyâ nöng thön khöng chó ăúngiaên ặúơc coi lađ möơt chûâc nùngcuêa chñnh quýìn cíịp tónh Ăùơc biïơt
úê caâc nûúâc coâ laônh thöí phín böíröơng vađ raêi raâc cuông nhû caâc nûúâcăang triïín khai caâc chûúng trònhxoaâ ăoâi giaêm ngheđo vađ dõch vuơ xaôhöơi trïn phaơm vi röơng, viïơc quaênlyâ bùìng caâc quýịt ắnh “tûđ xa” cuêacaâc cú quan khöng coâ tñnh chíịt ăaơidiïơn khöng mang laơi hiïơu quaê vađăöơ tin cíơy Nhu cíìu phaêi coâ möơt cúcíịu töí chûâc hiïơu quaê cho quaên lyânöng thön xuöịng túâi tíơn caâc lađngxaô ăaô ặúơc thûđa nhíơn taơi híìu hïịtcaâc nûúâc ăang phaât triïín
Mö hònh chñnh quýìn tûơ quaêncho caâc vuđng nöng thön múâi xuíịthiïơn taơi nhiïìu nûúâc chíu AÂ lađ mö
hònh trong ăoâ coâ möơt höơi ăöìng xaô
úê cíịp cú súê, cíịp thûâ hai tiïịp theolađ cíịp liïn xaô vađ ặâng trïn cuđngcuêa hïơ thöịng lađ cíịp huýơn vúâicaâc thađnh viïn ặúơc bíìu theophûúng thûâc giaân tiïịp Cú cíịuchñnh thûâc nađy ặúơc chónh sûêabùìng caâc quy ắnh cuêa luíơt tuơc vađcaâc töí chûâc tûơ quaên
Taơi Íịn Ăöơ - núi hïơ thöịng quaênlyâ cíịp huýơn ặúơc quy ắnh trûơctiïịp trong hiïịn phaâp - caâc höơi ăöìnghuýơn (cuđng vúâi caâc ăaơi diïơn cuêakhu vûơc ăö thõ) cođn xíy dûơng kïịhoaơch phaât triïín cho toađn huýơn.Luíơt phi tíơp trung hoâa cuêaInăönïxia nùm 1999 cuông quyắnh vai trođ tûúng tûơ cho chñnhquýìn cíịp huýơn ặúơc hònh thađnhtûđ bíìu cûê Dimbabú húơp nhíịt caâchöơi ăöìng nöng thön vađ höơi ăöìnghuýơn thađnh 57 höơi ăöìng huýơnnöng thön vađo nùm 1993 Nhûôngcöị gùưng tûúng tûơ cuông ặúơc triïínkhai úê Nam Phi sau khi chïị ăöơphín biïơt chuêng töơc suơp ăöí vađ úênhiïìu nûúâc chíu Phi khaâc Taơi híìuhïịt caâc nûúâc, coâ ríịt nhiïìu vñ duơ coâthïí díîn ra vïì sûơ töìn taơi song songcuêa caâc cöơng ăöìng ắa phûúng vađcaâc cú quan chñnh thûâc, trong ăoâcaâc cöơng ăöìng ắa phûúng quaên lyâcaâc trûúđng hoơc, cung cíịp dõch vuơ ytïị, hïơ thöịng thuyê lúơi, v.v
Taơi möơt söị nûúâc, caâc töí chûâcbaân chñnh phuê nhû caâc cú quanphaât triïín cuông hoaơt ăöơng nhû caâc
cú quan coâ thíím quýìn úê ắa
Trang 8phûúng, ăaơi diïơn cho caâc khaâch
hađng cuêa hoơ Trong möơt söị trûúđng
húơp, caâc thõ tríịn ặúơc xíy dûơng
xung quanh caâc nhađ maây chïị taơo
lúân cuông ặúơc pheâp cung cíịp caâc
dõch vuơ xaô höơi Möơt söị cú quan coâ
thíím quýìn ắa phûúng khöng
thuöơc thađnh phöị nađy cođn ặúơc
pheâp thu thúị vađ caâc khoaên phñ
dõch vuơ khaâc ăïí trang traêi chi phñ
hoaơt ăöơng
Quaên lyâ caâc thađnh phöị
Mùơc duđ quaâ trònh ăö thõ hoâa
diïîn ra úê tíịt caê caâc nûúâc, nhûng laơi
coâ sûơ khaâc biïơt ăaâng kïí vïì mûâc ăöơ,
quy mö vađ tñnh chíịt cuêa quaâ trònh
nađy taơi caâc nûúâc khaâc nhau Trïn
toađn thïị giúâi hiïơn nay coâ trïn 300
thađnh phöị coâ 1 triïơu dín trúê lïn vađ
trong söị ăoâ 200 thađnh phöị lađ úê caâc
nûúâc ăang phaât triïín Trong nùm
2000, trong söị 20 thađnh phöị cúô lúân
(hay “siïu thađnh phöị” ) coâ trïn 10
triïơu dín, coâ túâi 17 thađnh phöị
thuöơc vïì caâc nûúâc ăang phaât triïín,
trong ăoâ 12 thađnh phöị lađ úê khu
vûơc chíu AÂ Vađo nùm 2025, dûơ
tñnh coâ túâi 20 siïu thađnh phöị úê khu
vûơc chíu AÂ vúâi töíng söị dín vađo
khoaêng 400 triïơu ngûúđi
Tuy nhiïn, trong khi möơt tyê lïơ
ăaâng kïí dín thađnh thõ söịng úê caâc
thađnh phöị lúân, thò caâc ăö thõ quy
mö nhoê hún víîn chiïịm ăa söị taơi
híìu hïịt caâc nûúâc trïn thïị giúâi Vñ
duơ, hún 90% chñnh quýìn thađnh
phöị vađ thõ xaô taơi Hoa Kyđ chó phuơc
vuơ cho dûúâi 10.000 ngûúđi vađ coâ túâi28.000 trong söị 36.000 cöơng ăöìngcuêa Phaâp coâ söị dín dûúâi hún 1.000ngûúđi Quaâ trònh ăö thõ hoaâ ăangtiïịp tuơc lađ do sûơ múê röơng tûơ nhiïnranh giúâi cuêa thađnh phöị Noâ cuôngphuơ thuöơc möơt phíìn vađo viïơcchñnh quýìn möơt söị nûúâc ăaô banhađnh hiïịn chûúng múâi vïì chñnhquýìn ăö thõ, cho pheâp caâc cöngdín coâ quýìn biïíu quýịt tûơ thađnhlíơp ăö thõ (nhû taơi Hoa Kyđ vađnhiïìu nûúâc Ăöng Íu) Nhiïìunûúâc, nhû Nhíơt Baên vađ Vûúngquöịc Anh, coâ caâc chuê trûúng húơpnhíịt nhiïìu ăö thõ nhoê ăïí ăaơt ặúơc
cú cíịu dín söị ăö thõ húơp lyâ Caâcquöịc gia ăang phaât triïín nhû ÍỊnĂöơ vađ Inăönïxia - do thûđa nhíơntíìm quan troơng cuêa caâc thađnh phöịloaơi hai vúâi söị dín dûúâi 300.000ngûúđi vađ nhùìm sûêa chûôa sai líìm lađăaô boê qua ăiïìu nađy trong nhiïìunùm – ăaô thûơc hiïơn caâc chûúngtrònh phaât triïín cú súê haơ tíìng toađndiïơn taơi caâc thađnh phöị cúô vûđa vađnhoê nađy
Chñnh quýìn ăö thõ
Chñnh quýìn ăö thõ phaêi lađm gò,ngûúđi nađo lađm viïơc ăoâ vađ bùìngnguöìn lûơc nađo lađ nhûông ăiïím khaâcbiïơt úê tûđng nûúâc vađ tûđng ăö thõ6.Tuy nhiïn, nhòn chung, caâc dõchvuơ cöng cuêa ăö thõ úê híìu hïịt caâcnûúâc ăïìu bao göìm:
● thu gom raâc vađ xûê lyâ chíịt thaêi;
● cíịp vađ thoaât nûúâc;
Trang 9● dõch vuơ möi trûúđng, baêo dûúônghïơ thöịng ăeđn ặúđng, cöng viïnvađ khu vui chúi, giaêi trñ;
● dõch vuơ y tïị vađ giaâo duơc cú baên(chó coâ taơi möơt söị nûúâc, thûúđnglađ do chñnh quýìn trung ûúngcung cíịp);
● möơt söị phuâc lúơi xaô höơi (chùỉnghaơn, chöî úê cho ngûúđi vö gia cû);
úê ăö thõ laơi phaêi cung cíịp chodođng ngûúđi di cû tûđ khu vûơc nöngthön ăaô khiïịn cho chñnh quýìn caâc
ăö thõ kiïn quýịt ngùn chùơn dođngngûúđi di cû túâi thađnh phöị, thíơmchñ bùìng caâch tûđ chöịi cung cíịpnhûông dõch vuơ cú baên cho ngûúđi
dín úê caâc khu öí chuöơt Söị lûúơnglúân nhûông ngûúđi bíìu cûê tûđ khuvûơc nöng thön tiïịp tuơc nuöi dûúông
xu hûúâng chöịng laơi nhûông khoaênăíìu tû quan troơng vađo xíy dûơng
cú súê haơ tíìng ăö thõ taơi nhiïìu nûúâc,trong khi caâc chñnh saâch nhùìm vađosöị ăöng dín cû cuông khöng uênghöơ viïơc tûơ haơch toaân cuêa caâc dõchvuơ ăö thõ
Cuông seô coâ ñch khi xem xeât caâccaâch thûâc khaâc nhau ăïí hònhthađnh nïn caâc chûâc nùng ăö thõ.Caâc nûúâc theo truýìn thöịng töíchûâc chñnh quýìn ắa phûúng cuêaAnh coâ xu hûúâng coi caâc chñnhquýìn tûơ quaên ắa phûúng lađ caâc
cú quan cung cíịp dõch vuơ, vađ xaâcắnh caâc chûâc nùng, nguöìn tađichñnh, ranh giúâi laônh thöí cuông nhûsûơ kiïím soaât cuêa trung ûúng trongmöịi tûúng quan vúâi vai trođ nađy.Caâc nûúâc theo truýìn thöịng chíu
Íu luơc ắa laơi coâ khuynh hûúângquy ắnh caâc chûâc nùng khaâc nhaucho chñnh quýìn trung ûúng vađắa phûúng vađ cho pheâp coâ sûơkhaâc biïơt ăaâng kïí vïì quy mö chñnhquýìn tûơ quaên vađ nùng lûơc cungcíịp dõch vuơ Sûơ khaâc biïơt nađy lađmcho caâc ăö thõ úê nhûông nûúâc chíu
Íu luơc ắa coâ quy mö nhoê húnnhiïìu so vúâi ăö thõ úê Vûúng quöịcAnh hoùơc caâc nûúâc chõu aênhhûúêng cuêa truýìn thöịng Anh Doăoâ, caâc nûúâc theo truýìn thöịngcuêa Phaâp coâ thïí cho pheâp thûơchiïơn sûơ phín quýìn ăïí baêo ăaêm
Trang 10sûơ húơp taâc úê cíịp ắa phûúng vađ
cíịp bang trong viïơc thûơc hiïơn caâc
chûâc nùng nhû thi hađnh phaâp luíơt
Khaâc vúâi caâc nûúâc theo truýìn
thöịng cuêa Anh, caâc nûúâc chíu Íu
luơc ắa (vađ caê Nhíơt Baên) trao
“thíím quýìn chung” cho caâc
chñnh quýìn thađnh phöị: caâc thađnh
phöị tûơ quaên coâ thïí lađm bíịt kyđ viïơc
gò coâ lúơi cho cöng dín ắa phûúng
mònh vađ khöng thuöơc thíím quýìn
cuêa chñnh quýìn trung ûúng
Trong mö hònh chûâc nùng keâp
ăang ặúơc thûơc hiïơn röơng raôi úê
híìu hïịt caâc nûúâc ăang phaât triïín
vađ caâc nûúâc Ăöng Íu, caâc thađnh
phöị tûơ quaên, trong khi víîn lađ caâc
ăún võ tûơ quaên úê cíịp cú súê, cođn
phaêi chõu traâch nhiïơm thûơc hiïơn
möơt söị chûâc nùng do chñnh quýìn
trung ûúng hay chñnh quýìn tónh
uyê nhiïơm (goơi lađ cú quan hay vai
trođ ặúơc phín cíịp)
Caâc hïơ thöịng thađnh phöị tûơ quaên
“Ăö thõ” (urban) khaâc vúâi
“thađnh phöị tûơ quaên” (municipal)
Möơt cú quan dõch vuơ cuêa thađnh
phöị tûơ quaên lađ möơt thûơc thïí hađnh
chñnh, trong khi caâc dõch vuơ ăö thõ
coâ thïí vađ thûúđng ặúơc nhiïìu cú
quan khöng thuöơc thađnh phöị thûơc
hiïơn Tuy nhiïn, taơi nhiïìu nûúâc
khaâc nhau, chñnh quýìn ăö thõ
luön ặúơc xem lađ ăöìng nghôa vúâi
chñnh quýìn thađnh phöị
Quy chïị thađnh phöị tûơ quaên úê
caâc nûúâc khaâc nhau lađ ríịt khaâc
nhau, göìm coâ hònh thûâc theo luíơtắnh vađ uyê quýìn Taơi caâc nûúâcnhû Hoa Kyđ vađ Vûúng quöịc Anh,chñnh quýìn ăö thõ khöng ặúơchiïịn phaâp quy ắnh, trong khichñnh quýìn ăö thõ taơi híìu hïịt caâcnûúâc chíu AÂ, chíu Phi, Ăöng Íu,Myô Latinh vađ chíu Íu luơc ắa laơiặúơc quy ắnh búêi hiïịn phaâp
Ăöìng thúđi, chñnh quýìn ăö thõ úêcaâc nûúâc khaâc nhau cuông laơi khaâcnhau do sûơ khaâc biïơt vïì ăùơc ăiïímdín cû vađ vùn hoaâ Do ăoâ, víịn ăïìăùơt ra lađ liïơu caâc thađnh phöị tûơ quaêntrong möơt nûúâc coâ nïn coâ cú cíịuthöịng nhíịt hay khöng, hay cú cíịuchñnh quýìn thađnh phöị nïn ặúơcăiïìu chónh cho phuđ húơp vúâi ăiïìukiïơn cuêa tûđng ắa phûúng cuơ thïí
Möơt söị nûúâc quy ắnh vïì quýìnlûơc vađ nguöìn lûơc cuêa caâc cú quanchñnh quýìn ăö thõ trong hiïịnphaâp, cođn möơt söị nûúâc khaâc laơi ăïícho chñnh quýìn trung ûúng hoùơccíịp tónh quy ắnh caâc víịn ăïì nađytrong caâc mïơnh lïơnh hađnh phaâphoùơc caâc quy ắnh mađ noâ banhađnh Phaâp luíơt thûúđng quy ắnhnhûông cú cíịu khaâc nhau chothađnh phöị cúô lúân vađ cúô nhoê, vađ ăöikhi cođn cho pheâp thađnh líơp liïnminh caâc thađnh phöị tûơ quaên vađ caâchöơi ăöìng quíơn göìm coâ caâc ăaơi diïơncuêa ăö thõ vađ cuêa caâc khu vûơc ắaphûúng trong caâc quy hoaơch töíngthïí (Quy chïị cuêa caâc thađnh phöịtrung tím thûúđng ặúơc quy ắnhtrong möơt vùn baên luíơt riïng)
Trang 11Trong quaâ trònh phuơc höìi caâcchñnh quýìn ắa phûúng tûơ quaên,Hunggari ăaô taâi thiïịt líơp cú cíịuắa phûúng hai cíịp truýìn thöịngvúâi caâc haơt, quíơn (megyjk) lađ cíịp
trïn vađ caâc thađnh phöị tûơ quaên lađcíịp cú súê Viïơc coâ möơt hïơ thöịngphaâp luíơt vađ quy ắnh thûđa nhíơnsûơ khaâc biïơt ăaâng kïí trong nùnglûơc quaên lyâ caâc thađnh phöị tûơ quaêncoâ quy mö khaâc nhau, thöng quaviïơc phín loaơi chñnh quýìn ắaphûúng thađnh caâc cíịp khaâc nhau,lađ ăiïìu cíìn thiïịt vađ coâ ñch
Caâc chñnh quýìn thađnh phöị tûơquaên ặúơc líơp nïn thöng qua bíìucûê khöng phaêi lađ phöí biïịn nhûngûúđi ta tûúêng Phíìn lúân caâcchñnh quýìn thađnh phöị tûơ quaênặúơc ăiïìu hađnh búêi caâc cú quan
do chñnh quýìn trung ûúng hoùơcchñnh quýìn tónh böí nhiïơm Sûơmiïîn cûúông trong viïơc thûđa nhíơnchñnh quýìn thađnh phöị hònhthađnh do bíìu cûê vađ caâc cú quanắa phûúng tûơ quaên vúâi vai trođ lađcaâc cú quan chuê ýịu ăïí quaên lyâắa phûúng chñnh lađ lûơc caên chñnhăöịi vúâi viïơc quaên lyâ thađnh phöị coâhiïơu quaê
Trong trûúđng húơp cú quanchñnh quýìn thađnh phöị tûơ quaênhònh thađnh qua bíìu cûê, quýìnhađnh phaâp coâ thïí ặúơc trao cho (i)thõ trûúêng thađnh phöị do dín trûơctiïịp bíìu (nhû úê Trung vađ Ăöng
Íu, Nhíơt Baên, híìu hïịt caâc thađnhphöị úê Bùưc vađ Nam Myô); (ii) caâc höơi
ăöìng uyê ban (nhû úê caâc nûúâc theotruýìn thöịng cuêa Anh úê khu vûơcchíu AÂ vađ chíu Phi); (iii) caâc höơiăöìng uyê ban vađ möơt thöịng ăöịc dochñnh quýìn hay do chñnh höơiăöìng böí nhiïơm (úê Nam AÂ); (iv) thõtrûúêng do höơi ăöìng dín cûê lûơachoơn (möơt söị nûúâc Tíy Íu vađ möơtsöị thađnh phöị úê chíu AÂ); hoùơc (v)hïơ thöịng thõ trûúêng trong höơiăöìng, trong ăoâ, caâc uyê viïn höơiăöìng ặúơc bíìu cuđng luâc vúâi ngûúđiặâng ăíìu höơi ăöìng.7
Mö hònh laônh ăaơo vïì mùơt hađnhphaâp thöng qua chûâc danh thõtrûúêng hay thõ trûúêng trong höơiăöìng ngađy cađng trúê nïn phöí biïịn.Ăiïìu nađy phíìn nađo giaêi thñch chotònh traơng manh muân, phín hoaâquýìn lûơc trong nöơi böơ chñnhquýìn thađnh phöị tûơ quaên Cú cíịulaônh ăaơo nađy seô coâ hiïơu quaê húnnïịu ặúơc möơt nhađ quaên lyâ caocíịp chuýn nghiïơp nhû “ngûúđiquaên lyâ thađnh phöị” höî trúơ8 Cúcíịu nađy ăùơc biïơt coâ hiïơu quaêtrong tònh hònh coâ sûơ phín hoaâchûâc nùng búêi vò thõ trûúêng ặúơcbíìu coâ thïí ăaơi diïơn cho caâc lúơi ñchcuêa ắa phûúng trûúâc caâc cú quannhađ nûúâc khaâc, hoùơc trûúâc caâc cíịpchñnh quýìn; coâ thïí liïn kïịt sûơlaônh ăaơo vïì chñnh trõ vúâi quaên lyâhađnh chñnh vađ tiïịn hađnh caâc giaodõch coâ tñnh thûúng lûúơng phöịihúơp ăïí huy ăöơng caâc nguöìn lûơcvađ thûơc hiïơn caâc chûúng trònhphaât triïín
Trang 12Kinh nghiïơm cuêa caâc nûúâc chíu
AÂ cho thíịy nùng lûơc cuêa thõ trûúêng
trong viïơc thûơc hiïơn quýìn laônh
ăaơo coâ hiïơu quaê phuơ thuöơc vađo
caâch thûâc bíìu cûê, ăöơ dađi cuêa
nhiïơm kyđ, vađ vađo viïơc thõ trûúêng
thûơc hiïơn quýìn lûơc cuêa mònh vúâi
cú chïị traâch nhiïơm caâ nhín hay
tíơp thïí Nùng lûơc nađy cuông phuơ
thuöơc vađo caâch thûâc chñnh quýìn
trung ûúng thûơc hiïơn sûơ kiïím soaât
hađng ngađy ăöịi vúâi hoaơt ăöơng cuêa
höơi ăöìng thađnh phöị Taơi Nhíơt Baên,
Hoa Kyđ vađ möơt söị nûúâc ăang phaât
triïín úê khu vûơc chíu AÂ, Ăöng Íu
vađ Myô Latinh, thõ trûúêng ặúơc dín
bíìu trûơc tiïịp Quýìn ăiïìu hađnh
ặúơc tíơp trung vađo thõ trûúêng vađ
chó chõu sûơ giaâm saât cuêa möơt höơi
ăöìng do nhín dín bíìu ra ăïí phï
duýơt ngín saâch, thađnh líơp ăún võ
múâi, böí nhiïơm caâc chûâc vuơ quan
troơng vađ hoaơch ắnh caâc chñnh
saâch lúân Höơi ăöìng khöng thïí
miïîn nhiïơm thõ trûúêng (mùơc duđ
möơt söị nûúâc nhû Íịn Ăöơ quy ắnh
thõ trûúêng coâ thïí bõ chñnh quýìn
tónh miïîn nhiïơm theo caâc thuê tuơc
cöng bùìng) Coâ thïí díîn chûâng ríịt
nhiïìu võ thõ trûúêng coâ phûúng
phaâp laônh ăaơo saâng taơo, haơn chïị
tham nhuông, phaât triïín cú súê haơ
tíìng thađnh phöị, thiïịt líơp möịi quan
hïơ húơp taâc vúâi xaô höơi cöng dín
(Chùỉng haơn thõ trûúêng thađnh phöị
Colombo, Xri Lanca, ăaô thađnh
cöng trong viïơc ặa hïơ thöịng
quaên lyâ thađnh phöị túâi gíìn dín
hún, trïn cú súê húơp taâc vúâi caâc
doanh nghiïơp vađ xaô höơi dín sûơ vađcho pheâp cöng dín tham gia vađocaâc quaâ trònh líơp kïị hoaơch vađ raquýịt ắnh) Thõ trûúêng thađnh phöị
La Paz, Bölivia, vađo ăíìu nhûôngnùm 1990 ăaô biïịn möơt thađnh phöịtham nhuông vađ kiïơt qúơ thađnh möơtthiïịt chïị hoaơt ăöơng tûúng ăöịi hiïơuquaê vađ öín ắnh vïì tađi chñnh
Mö hònh thõ trûúêng ặúơc bíìugiaân tiïịp thöng qua höơi ăöìngthađnh phöị cuông tûúng tûơ nhû möhònh bíìu thuê tûúâng trong hïơ thöịngcöơng hoađ nghõ viïơn Mö hònh nađythûúđng ặúơc caâc nûúâc chíu AÂ vađchíu Phi theo truýìn thöịng Anhaâp duơng Lúơi thïị cuêa mö hònh nađylađ traânh ặúơc xung ăöơt giûôa thõtrûúêng vúâi höơi ăöìng , nhûng noâ laơilađm cho caâc thõ trûúêng phuơ thuöơcnhiïìu vađo caâc ăöơng thaâi chñnh trõcuêa ăaêng cíìm quýìn vađ vađo chñnh
võ trñ cuêa mònh trong cú cíịu quýìnlûơc cuêa ăaêng cíìm quýìn Taơi möơtsöị nûúâc theo truýìn thöịng cuêaAnh, quýìn ăiïìu hađnh thûúđngặúơc chia seê giûôa möơt uyê banthûúđng trûơc vađ caâc uyê ban chuýnmön cuêa höơi ăöìng Gùưn liïìn vúâi möhònh uyê ban, thíơm chñ ngay caê úêVûúng quöịc Anh lađ nguy cú coâ sûơchíơm trïî vađ thao tuâng vïì chñnh trõtrong caâc chñnh quýìn ắa phûúng
Möơt hònh thaâi khaâc cuêa möhònh bíìu thõ trûúêng giaân tiïịp lađ
mö hònh thõ trûúêng trong höơiăöìng, ặúơc aâp duơng úê möơt söịthađnh phöị nhû Calcutta, ÍỊn Ăöơ
Ăaêng chiïịm ăa söị bíìu ra nhoâm uyê
Trang 13viïn höơi ăöìng cuđng vúâi ngûúđiặâng ăíìu höơi ăöìng Möîi uyê viïnhöơi ăöìng chõu traâch nhiïơm vïì möơtböơ phíơn cuơ thïí, nhûng laơi ăöìngthúđi hoaơt ăöơng vúâi tû caâch lađ thađnhviïn cuêa tíơp thïí ăiïìu hađnh dûúâi sûơlaônh ăaơo cuêa thõ trûúêng Hïơ thöịngnađy chuâ yâ nhiïìu ăïịn caâc chi tiïịtquaên lyâ vađ quy tùưc hûúâng díîn chonhûông ngûúđi ặâng ăíìu caâc böơphíơn Tuy nhiïn, sûơ thađnh cöngcuêa mö hònh nađy laơi phuơ thuöơc vađonùng lûơc cuêa thõ trûúêng trong viïơcxûê lyâ nhûông xung ăöơt vađ chöìngcheâo vïì chûâc nùng nhiïơm vuơ Möhònh nađy cuông bõ taâc ăöơng búêinhûông ruêi ro tûúng tûơ nhû trong
mö hònh nöơi caâc úê cíịp trung ûúng,bao göìm caê chûúng trònh hađnhăöơng caâ nhín cuêa caâc uyê viïn höơiăöìng Hïơ thöịng cuêa thađnh phöịCalcutta hoaơt ăöơng coâ hiïơu quaê, vòhïơ thöịng thang bíơc theo chiïìu doơccuêa ăaêng cíìm quýìn thùưng thïị úêcaê cíịp tónh vađ cíịp thađnh phöị, vađtaơi ăíy cuông ñt coâ ruêi ro do nhûôngbíịt ăöìng nöơi böơ coâ thïí lađm hoêngcaâc cöng viïơc ặúơc thûơc hiïơn trïn
cú súê nguýn tùưc tíơp thïí
Taơi möơt söị nûúâc chíu AÂ vađ chíuPhi, núi caâc thõ trûúêng khöng phaêiặúơc bíìu mađ do chñnh quýìn hađnhphaâp trung ûúng böí nhiïơm, quýìnlûơc cuêa thõ trûúêng phuơ thuöơc vađomûâc ăöơ ăöơc líơp mađ chñnh quýìntrung ûúng cho pheâp trong quaênlyâ thađnh phöị
Trong bíịt kyđ mö hònh nađo,quýìn lûơc chñnh trõ cuông phaêi ặúơc
höî trúơ búêi möơt chñnh quýìn hađnhphaâp maơnh (uyê viïn höơi ăöìngthađnh phöị, ngûúđi quaên lyâ thađnhphöị, thû kyâ thađnh phöị hay caâcchûâc danh tûúng tûơ) Ngûúđi ặângăíìu cú quan hađnh phaâp thađnh phöị
úê caâc nûúâc khaâc nhau laơi ặúơc böínhiïơm theo caâc caâch thûâc khaâcnhau Trong mö hònh cuêa Anh,ngûúđi ặâng ăíìu cú quan hađnhphaâp ặúơc thõ trûúêng böí nhiïơm vađặúơc höơi ăöìng phï chuíín, do ăoâphaêi chõu traâch nhiïơm baâo caâotrûúâc caê hai ăöịi tûúơng trïn (Möhònh böí nhiïơm nađy thûúđng ặúơcthïí hiïơn bùìng caâc húơp ăöìng coâ thúđihaơn nhûng coâ thïí gia haơn trongmöơt thúđi gian nhíịt ắnh) Taơi caâcnûúâc theo truýìn thöịng cuêa HoaKyđ, thõ trûúêng maơnh coâ quýìn lûơachoơn ngûúđi quaên lyâ thađnh phöị,thûúđng lađ coâ sûơ chíịp thuíơn cuêa höơiăöìng thađnh phöị Taơi caâc nûúâc chíu
Íu luơc ắa vađ Nhíơt Baên, ngûúđiặâng ăíìu cú quan quaên lyâ thađnhphöị coâ thïí lađ ngûúđi ặúơc cú quantrung ûúng biïơt phaâi, hoùơc coâ thïí lađngûúđi ặúơc thõ trûúêng böí nhiïơm vađthûơc hiïơn chûâc nùng theo húơpăöìng coâ thïí gia haơn, vúâi sûơ phïchuíín cuêa höơi ăöìng thađnh phöị saumöơt quy trònh tuýín choơn mangtñnh caơnh tranh
Taơi möơt söị nûúâc ăang phaât triïíntheo truýìn thöịng töí chûâc chñnhquýìn ắa phûúng cuêa Anh, ngûúđiquaên lyâ hađnh chñnh ặâng ăíìu taơicaâc thađnh phöị lúân do chñnh quýìntrung ûúng hoùơc chñnh quýìn cíịp
Trang 14tónh böí nhiïơm trong söị caâc nhín sûơ
ăang lađ caân böơ cöng chûâc Thöng
thûúđng, viïơc böí nhiïơm coâ ríịt ñt
hoùơc híìu nhû khöng coâ sûơ tham
gia yâ kiïịn cuêa thõ trûúêng vađ höơi
ăöìng thađnh phöị, vađ ngûúđi ặâng
ăíìu cú quan quaên lyâ hađnh chñnh
cuêa thađnh phöị chó coâ thïí do chñnh
quýìn baôi nhiïơm Nïịu nhín víơt
nađy ặúơc böí nhiïơm trong söị caâc
quan chûâc hađnh chñnh cao cíịp,
viïơc böí nhiïơm hoơ vađo chñnh quýìn
thađnh phöị ặúơc coi nhû tûúng
ặúng vïì mùơt cíịp bíơc vúâi viïơc böí
nhiïơm caâc quan chûâc hađnh chñnh
khöng cíìn coâ ýu cíìu ăùơc biïơt vïì
kyô nùng lađm viïơc Möơt söị nûúâc
nhû Íịn Ăöơ bùưt ăíìu quy ắnh
ngaơch cöng chûâc chuýn giûô chûâc
vuơ quaên lyâ caâc thađnh phöị tûơ quaên
vađ caâc nhađ quaên lyâ cao cíịp khaâc
cho caâc höơi ăöìng thađnh phöị nhoê,
nhûng khöng phaêi cho caâc thađnh
phöị lúân hún Viïơc chñnh quýìn
trung ûúng hoùơc chñnh quýìn
bang böí nhiïơm ngûúđi quaên lyâ
hađnh chñnh cho caâc chñnh quýìn
thađnh phöị lúân taơo ra sûơ chia reô
trong nöơi böơ thađnh phöị vađ giaêm
thiïíu sûơ kiïím soaât chñnh trõ cuêa
ắa phûúng Thûơc tiïîn nađy coâ
nguöìn göịc síu xa tûđ sûơ thiïịu tin
cíơy cuêa chñnh quýìn thûơc dín ăöịi
vúâi caâc cú chïị tûơ quaên cuêa ngûúđi
baên xûâ, vađ mong muöịn coâ möơt ăaơi
diïơn cuêa chñnh quýìn thûơc dín úê
ắa phûúng ăïí traânh viïơc laơm
quýìn hay chi tiïu laông phñ Do
víơy, híìu hïịt caâc thõ trûúêng úê caâc
nûúâc chíu AÂ coi thûơc tïị nađy lađ viïơcthiïịu tön troơng nguýn tùưc dínchuê úê ắa phûúng vađ nguýn tùưctrao quýìn cho caâc ăún võ thađnhphöị Nïịu baêo ăaêm ặúơc sûơ minhbaơch vađ tin cíơy thò mö hònh ắaphûúng tûơ böí nhiïơm ngûúđi quaênlyâ cao nhíịt cuêa thađnh phöị seô coânhiïìu ûu thïị nhúđ phaơm vi lûơachoơn nhûông chuýn gia chuýnnghiïơp vađ coâ kinh nghiïơm giaêiquýịt nhûông víịn ăïì ríịt khaâc nhaucuêa chñnh quýìn thađnh phöị
Tuy nhiïn, duđ caâc chñnh saâchvađ quy ắnh cho tûđng loaơi möhònh coâ khaâc nhau thïị nađo, thòngûúđi quaên lyâ ặúơc böí nhiïơmặâng ăíìu thađnh phöị cuông cíìnphaêi coâ quýìn lûơc vađ ắa võ phaâplyâ ăïí thûơc thi quýìn kiïím soaâthoaơt ăöơng quaên lyâ, ăùơc biïơt lađ ăöịivúâi nhûông ngûúđi ặâng ăíìu caâcăún võ thuöơc thađnh phöị; phaêi coâthoaê thuíơn cuêa nhûông laônh tuơchñnh trõ cam kïịt khöng can thiïơpvađo viïơc quaên lyâ thađnh phöị; vađphaêi coâ nhiïơm kyđ tûúng ăöịi dađi
Möơt söị nghiïn cûâu gíìn ăíy chothíịy nhiïìu vñ duơ vïì cung caâchlaônh ăaơo saâng taơo cuêa nhûôngngûúđi quaên lyâ thađnh phöị ăaô thađnhcöng trong viïơc thiïịt líơp caâc quanhïơ gíìn guôi vúâi caê caâc nhađ laônh ăaơochñnh trõ vađ caâc nhoâm cöng dín
Ăöịi vúâi caâc chûâc danh khaâc úêắa phûúng (Chûúng 10), hïơ thöịngnhín sûơ trong chñnh quýìn thađnhphöị taơi caâc nûúâc ăang phaât triïíncoâ ba loaơi hònh chñnh nhû sau: