Các nhà kinh điển đã từng dự báo: tri thức khoa học sẽ trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, chuyển sang nền kinh tế tri thức thì vai trò của đội ngũ trí thức ngày càng quan trọng. Phát huy nguồn lực tri thức là xu thế của thời đại, là chiến lược phát triển của các quốc gia. Sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hoá hiện đại hoá của nước ta nhằm từng bước phát triển kinh tế tri thức đòi hỏi phát huy hơn nữa vai trò to lớn của đội ngũ tri thức trên tất cảc các lĩnh vực của đời sống xã hội.Trong công cuộc đổi mới đất nước đội ngũ trí thức có vai trò quan trọng công tác nghiên cứu, tổng kết thực tiển, đi sâu nghiên cứu những vấn đề lớn của đất nước phục vụ nhu cầu phát triển lý luận và khoa học công nghệ của đất nước, với tư cách là một nguồn lực phát triển của đất nước thì đội ngũ trí thức ngày càng giữ vai trò quan trọng.
Trang 1
HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ -o0o -
TRẦN TRUNG TÂM
ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2001
NGÀNH LỊCH SỬ LUẬN VĂN CỬ NHÂN
CHUYÊN NGÀNH: LỊCH SỬ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM
MÃ SỐ: 60 22 56 01
Trang 2MỞ ĐẦU
1 lý do chọn đề tài.
Trong quá trình lịch sử xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước, nhất là từ
khi Đảng cộng sản Việt Nam ra đời (1930), dưới sự lãnh đạo của đảng đội ngũ trí
thức luôn được phát huy, có vai trò to lớn, đóng góp nhiều công sức, trí tuệ cho
sự ngiệp cách mạng dân tộc
Các nhà kinh điển đã từng dự báo: tri thức khoa học sẽ trở thành lực lượngsản xuất trực tiếp, chuyển sang nền kinh tế tri thức thì vai trò của đội ngũ trí thứcngày càng quan trọng Phát huy nguồn lực tri thức là xu thế của thời đại, là chiếnlược phát triển của các quốc gia Sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hoá hiện đại
hoá của nước ta nhằm từng bước phát triển kinh tế tri thức đòi hỏi phát huy hơn
nữa vai trò to lớn của đội ngũ tri thức trên tất cảc các lĩnh vực của đời sống xãhội
Trong công cuộc đổi mới đất nước đội ngũ trí thức có vai trò quan trọng công tácnghiên cứu, tổng kết thực tiển, đi sâu nghiên cứu những vấn đề lớn của đất nướcphục vụ nhu cầu phát triển lý luận và khoa học công nghệ của đất nước, với tưcách là một nguồn lực phát triển của đất nước thì đội ngũ trí thức ngày càng giữvai trò quan trọng
Nhận thức đúng vai trò của đội ngũ trí thức đối với sự nghiệp cách mạngĐảng ta có những chủ trương biện pháp đúng đắn phù hợp trong công cuộc đổimới Quá trình Đảng lãnh đạo phát huy vai trò đội ngũ trí thức đã đạt đượcnhững kết quả quan trọng, góp phần vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và pháttriển đất nước Tuy nhiên, vấn đề phát huy vai trò đội ngũ trí thức còn có nhữnghạn chế chưa tương xứng với vị trí vai trò, tiềm năng đội ngũ trí thức của nước
ta Việc xây dựng, quản lý, sử dụng nguồn lực cũng còn nhiều hạn chế, yếu kém,
gây lãng phí “chất xám” Tình hình đó đặt ra vấn đề Đảng cần phải lãnh đạo để
phát huy vai trò của đội ngũ trí thức trong thời kỳ phát triển mới của đấy nước
Do vậy, nghiên cứu để góp phần phát huy tốt hơn nữa đội ngũ trí thức trongcông cuộc đổi mới có ý nghĩa lý luận và thực tiễn rất quan trọng Với những lý
do trên đây, tác giả chọn đề tài: Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo xây dựng đội
ngũ trí thức từ năm 1991 đến năm 2001, làm luận văn tốt nghiệp, chuyên ngành
Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
Trang 32 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài
Đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về trí thức và nguồn lực trí thức dướinhiều góc độ và quy mô khác nhau, cụ thể như sau:
Nhóm các công trình mang tính chất định hướng cho việc nghiên cứu trí
thức và công tác trí thức có: “Trí thức Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng, đổi
mới đất nước của Đỗ Mười, Nxb, Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995 Định hướng phát triển đội ngũ trí thức Việt Nam trong công nghiệp hoá, hiện đại hoá của
Phạm Tất Dong (chủ biên) Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001
Nhóm đề tài các đề tài nghiên cứu luận giải về vị trí, vai trò,đặc điểm vàđộng lực sáng tạo của đội ngũ trí thức trong quá trình cách mạng có các công
trình: “Vị trí vai trò của tầng lớp trí thức trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã
hội ở Việt Nam của Phạm Việt Dũng, luận án PTS triết học, Hà Nội, 1988 “Vai trò của trí thức trong sự nghiệp đổi mới của Hà Học Trạc, Tạp chí Khoa học và
Tổ quốc, số 1, 1994
Nhóm các công trình nghiên cứu về vấn đề đội ngũ trí thức trong quân
đội đã có: “Mấy ý kiến về đội ngũ trí thức quân đội ta hiện nay” của Nguyễn Hữu An, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, số 4, 1994 “Tăng cường đội ngũ trí
thức khoa học xã hội và nhân văn trong lực lượng vũ trang nhân dân ta của
Lê Hồng Quang, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, số 9, 1994 Phát huy nguồn
lực cán bộ khoa học kỹ thuật quân sự trẻ trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay” của Nguyễn Minh Thắng, luận văn thạc sĩ chủ nghĩa xã
hội khoa học, Hà Nội, 2001
Tuy nhiên, dưới góc độ khoa học Lịch sử Đảng, chưa có một công trìnhnào nghiên cứu một cách cơ bản, hệ thống về Đảng Cộng sản Việt Nam lãnhđạo phát huy vai trò của đội ngũ trí thức trong công cuộc đổi mới từ năm
1991 đến năm 2001
Các công trình khoa học trên là nguồn tư liệu quý để tác giả kế thừa và pháttriển trong quá trình thực hiện đề tài luận văn tốt nghiệp
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích: Luận giải làm sáng tỏ quá trình Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh
đạo phát huy vai trò của đội ngũ trí thức trong công cuộc đổi mới từ năm 1991
Trang 4đến năm 2001 Trên cơ sở đó rút ra kinh nghiệm nhằm phát huy hơn nữa vai tròcủa đội ngũ trí thức trong thời kỳ mới.
Nhiệm vụ:
- Luận giải khoa học về phát huy vai trò đội ngũ trí thức trong công cuộc đổi mới
- Làm rõ quá trình Đảng lãnh đạo phát huy vai trò đội ngũ trí thức từ năm
1991 đến năm 2001
-Rút ra một số kinh nghiệm nhằm phát huy hơn nữa vai trò đội ngũ trí thứctrong thời kỳ mới
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu:
Chủ trương của Đảng nhằm phát huy vai trò của đội ngũ trí thức, chủyếu trong các cơ quan, trường đại học, các viện nghiên cứu, các học viện,nhà trường trong cả nước
Phương pháp nghiên cứu: Đễ tài sử dụng phương pháp lịch sử, phương
pháp logích va sự kết hợp hai phương pháp đó, ngoài ra còn sử dụng các phươngpháp khác như ;so sánh, thống kê
6 Ý nghĩa của đề tài
Đề tài góp phần đánh giá, tổng kết làm sáng tỏ quá trình Đảng lãnh đạo pháthuy vai trò đội ngũ trí thức trong công cuộc đổi mới từ năm 1991 đến năm 2001
Đề tài có thể làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu, giảng dạy và học tậpLịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
7 Kết cấu của đề tài
Trang 5Gồm: Phần mở đầu, 2 chương (4 tiết), kết luận, danh mục tài liệu tham khảo
và phụ lục
Chương 1 CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ
TRÍ THỨC TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2001
1.1 Yêu cầu khách quan xây dựng đội ngũ trí thức trong công cuộc đổi mới
1.1.1 Vị trí vai trò của đội ngũ tri thức trong lịch sử Việt Nam
* Tri thức và đội ngũ tri thức.
+ Tri thức:
Thuật ngữ “Tri thức” được sử dụng trên nhiều quốc gia khác nhau và cónguồn gốc từ tiếng la tinh: “Inteuientia” là tri thức, trí lực cũng có nghĩa làthông minh, hiểu biết
Thuật ngữ này chủ yếu dùng để chỉ những người có học vấn cao trong xã hội
ở mỗi quốc gia và trong từng giai đoạn lịch sử cụ thể thì cách tiếp cậntrí thức và quan điểm về trí thức cũng không giống nhau, hiện nay trên thếgiới có khoảng 60 định nghĩa về “Trí thức” theo định nghĩa trong đại từ điểnbách khoa Xô viết: “Trí thức là tầng lớp xã hội của những người làm nghềnghiệp bằng lao động trí óc, chủ yếu là lao động phức tạp, sáng tạo,là pháttriển và phổ biến văn hoá” Trong từ điển Chủ nghĩa cộng sản khoa học: “Trí thức – một nhóm xã hội bao gồm những người chuyên làm nghề lao độngtrí óc phức tạp và có học vấn chuyên môn cần thiết cho ngành lao động đó”.Trong từ điển triết học viết: “ Trí thức – tập đoàn xã hội gồm những ngườilàm nghề lao động trí óc Giới tri thức bao gồm: kỹ sư, kỹ thuật viên, thầythuốc, luật sư, nghệ sỹ, thầy giáo và những người làm công tác khoa học,một bộ phận lớn viên chức”
Trang 6Nhìn chung thường được đề cập với một số dấu hiệu cơ bản như: là mộttầng lớp xã hội, lao động trí óc sáng tạo, có trình độ học vấn cao Tuy nhiên,không thể căn cứ một cách máy móc vào các dấu hiệu đó để xác định có phải
là tri thức hay không
Trong xã hội, tuỳ theo mối quan hệ của các giai tầng với tư liệu sảnxuất, vai trò tổ chức xã hội đối với lao động mà các giai cấp, các tầng lớp xãhội có vị trí, vai trò khác nhau Tri thức không có quan hệ riêng và trực tiếpvới sở hữu tư liệu sản xuất và càng không đại biểu cho một phương thức sảnxuất độc lập nào cả
Cho nên tri thức không phải là một giai cấp mà là một tầng lớp xã hội,trong xã hội có tính giai cấp, tri thức với tư cách là một cộng đồng, tầng lớp,luôn của một giai cấp nhất định,mà trước hết là của giai cấp thống trị đã đàotạo a họ, bắt họ tiếp thu hệ tư tưởng của mình vào lao động sản xuất tinh thầnphụ thuộc vào sản xuất vật chất và sức mạnh kinh tế
Lênin đã từng khẳng định “ Nừu không nhập cục với một giai cấp thìgiới tri thức chỉ là một con số không mà thôi” trong từng chế độ xã hội, giaicấp thống trị muốn hoàn thành sứ mệnh lịch sử nhất thiết phải tạo dựng chomình một tầng lớp tri thức Vì vậy, chế độ xã hội chiếm hữu nô lệ có tầnglớp tri thức Chủ nô; chế độ xã hội phong kiến có tầng lớp tri thức phongkiến, chế độ xã hội tư bản chủ nghĩa có tầng lớp tri thức tư sản; chế độ xã hộichủ nghĩa có tầng lớp tri thức vô sản
Tri thức là người lao động trí óc, tuy nhiên không phải người lao độngtrí óc nào cũng là trí thức Người trí thức cũng giống như những người laođộng bình thường có mặt ở mọi nơi, mọi chốn tham gia nhiều nghề nghiệpkhác nhau, duy chỉ có một điểm khác ở chỗ họ hướng sự nghiệp lao độngcủa mình chủ yếu bằng lao động trí tuệ hoặc bằng tư duy sáng tạo mang tínhchất cá thể và thường có tính riêng
Trang 7Vì vậy họ phải là những người có trí tuệ, có năng lưc sáng tạo, có trình
độ học vấn cao và chuyên môn sâu nhất định Trình độ học vấn ấy đòi hỏi tớimức nào là tuỳ thuộc vào thời đại, vào điều kiện kinh tế - xã hội và văn hoácủa mỗi quốc gia dân tộc Ngày nay người ta đã có bản thống nhất rằng,để cókhả năng trở thành trí thức phải có trình độ học vấn ít nhất là cao đẳng, đạihọc Họ có được học vấn phần lớn là được đào tạo từ các trường đại học, caođẳng tuy nhiên cũng có một số người tự học mà hình thành nên
Học vấn, bằng cấp chỉ là một dấu hiệu, một điều kiện cần chứ chưa đủ
để trở thành trí thức Vì nhiều khi bằng cấp không tương xứng với trình độvốn có, ngay cả những người trình độ học vấn cao với nhiều bằng cấpnhưng vẫn không đóng vai trò của trí thức do họ không vươn tới mức độ laođộng kiểu trí thức Ngược lại có những người không có bằng cấp nhưng tựhọc hỏi vươn lên có được trí thức cần thiết và đảm nhiệm được nhiệm vụ củangười trí thức, tham gia lao động sáng tạo như: nghiên cứu khoa học, sángtác văn học-nghệ thật, giảng dạy, tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận,nghiên cứu ứng dụng khoa học nên đã trở thành trí thức, thậm chí còn trởthành nhà trí thức lớn Do vậy,điều chủ yếu nhất để nói lên trí thức khác với
bộ phận lao động xã hội khác là ở kiểu lao động của họ đó là lao động trí óc,lao động sáng tạo khoa học
Lao động sáng tạo của tri thức được thực hiện trên nhiều lĩnh vực khácnhau của đời sống xã hội
Sản phẩm lao động sáng tạo cũng rất đa dạng phong phú,mang tính kếthừa nhưng không lặp lại và có giá trị xã hội, những sản phẩm lao động sángtạo là những giá trị tinh thần.nó được sáng tạo ở trình độ tuy duy lý luận,làmột nấc thang mới của nhận thức mang tính khoa học chứ không dừng lại ởmức kinh nghiệm,là sự phản ánh sâu sắc hơn bản chất của sự vật hiện tượng.Trí thức chân chính phải là người thực học, để có thực lực và thực tài,
có năng lực tự đào tạo một cách chủ động, sáng tạo có cấu trúc nhân cách
Trang 8đức -tài hoàn chỉnh, có phương pháp và bản lĩnh của một nhân cách khoahọc, là những chủ thể của một nhân cách khoa học với sự hài hoà giữa lýtưởng nghề nghiệp chuyên môn với lý tưởng chính trị , thể hiện qua thái độlao động sáng tạo ra trí thức, ra các giá trị văn hoá tinh thần, thuộc về nhữngđại diện ưu tú cho trí tuệ của dân tộc.
Trong cách mạng vô sản, nhất là sau khi đã giành chính quyền, giai cấpcông nhân nhất định phải xây dựng tầng lớp trí thức mưói cho mình, bằngcách cải tạo bồi dưỡng trí thức cũ và đào tạo trí thức mới đội ngũ trí thứcmới ngày càng đông đảo, có thế gưới quan vô sản, có phẩm chất đạo đứccách mạng, có kiến thức khoa học, chuyên ngành cần thiết, có bản lĩnh,phương pháp và ý thức trách nhiệm cao trong hoạt động khoa học Họ cómôi trường xã hội và những điều kiện thuận lợi để cống hiến tài năng sángtạo của mình cho cách mạng cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc xãhội chủ nghĩa
Như vậy, trí thức là một tầng lớp xã hội, có trình độ học vấn cao, laođộng trí óc, sáng tạo khoa học, phổ biến và nghiên cứu ứng dụng trí thứckhoa học trong hoạt động thực tiễn, góp phần quan trọng thúc đẩy sự pháttriển mọi mặt của đời sống xã hội
+ Đội ngũ trí thức:
Là đội ngũ lao động trí óc, sáng tạo, phổ biến và nghiên cứu ứng dụngtrí thức khoa học vào cuộc sống có trình độ học vấn ở bậc cao đẳng, đại họctrở lên (được đào tạo hoặc không được đào tạo, có bằng cấp hoặc không cóbằng cấp) có kiến thức sâu, rộng và vốn sống thực tiễn phong phú, có phẩmchất đao đức đáp ứng được nhu cầu xây dựng và phát triển của đất nước
* Quan niệm của chủ nghĩa mác-lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và của đảng ta về vai trò cuả đội ngũ trí thức.
Trí thức được xem là một bộ phận tinh hoa của xã hội mà thời đại nàocũng cần đến và luôn được đánh giá rất cao
Trang 9Các nhà kinh điển đã đề cập đến rất nhiều về đội ngũ trí thức và vai tròcủa trí thức trong sự nghiệp cách mạng, đây cũng là động lực quan trọngthúc đẩy sự phát triển sự phát triển của xã hội loài người,đặc biệt là trong sựnghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội Các nhà sáng lập chủ nghĩa xã hội khoahọc quan niệm trí thức là một “tầng lớp xã hội đặc biệt”, gồm những người
“có học thức” và “ lao động trí óc”, những người có khả năng lao động độclập, sáng tạo
Trong cơ cấu xã hội, trí thức “ Không hợp thành một giai cấp độc lập vềkinh tế”, không có hệ tư tưởng riêng và địa vị kinh tê-xã hội độc lập, song ởbất kỳ chế độ nào trí thức cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng
và truyền bá hệ tư tưởng, bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị, trang bị tríthức khoa học ,văn hoá, nâng cao dân trí trong xã hội Tuy nhiên, việc sửdụng và phát huy vay trò của trí thức như thế nào còn tuỳ thuộc vào bản chấtcủa chế độ chính trị, xã hội và bị quy định bởi các đặc điểm về kinh tế,truyền thống văn hoá, lịch sử…của mỗi xã hội cụ thể, vào thái độ, chủtrương chính sách với khoa học và trí thức của giai cấp cầm quyền
Trong xã hội tư bản,khoa học và đội ngũ trí thức cũng trở thành đốitượng bị bóc lột làm công cụ để làm tăng thêm lợi nhuận cho giai cấp tư sản.trong tuyên ngôn của đảng cộng sản C.Mác và ph Ăngghen chỉ rõ: “ Giai cấp
tư sản tước hết hào quang thần thánh của tất cả những hoạt động xưa nay vẫnđược trọng vọng và tôn sùng Bác sĩ, luật gia, tu sĩ, thi sĩ, bác học đều bị giaicấp tư sản biến thành những người làm thuê được trả lương của nó” Phântích địa vị thân phận của tầng lớp trí thức dưới chủ nghĩa tư bản, Lênin viết:
“người trí thức không phải là người tư sản,và họ còn bắt buộc duy trì mãimức sống ấy chừng nào họ chưa biến thành kẻ đói rách, nhưng đồng thời họcòn bắt buộc phải bán sản phẩm lao động của họ; họ hay bị người tư sản bóclột và phải chịu một sự khinh rẽ nào đó về mặt xã hội” Vì những điều đócho nên trí thức luôn mong được giải phóng, được tự do sáng tạo, đóng góp
Trang 10được nhiều cho xã hội Tuy nhiên đểlàm được điều này, trí thức cũng phảigiác ngộ, được lãnh đạo bởi một giai cấp tiên tiến Lênin cho rằng “nếukhông nhập cục với một giai cấp thì giới trí thức chỉ là con số không màthôi” [ ] các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác Lênin cũng chỉ rằng, trongthời điểm quyết định của cuộc đấu tranh giai cấp, khi giai tư sản thống trịlâm vào khủng hoảng, tan rã thì một bộ phận trí thức giác ngộ, sẽ đi theohàng ngũ giai cấp vô sản, theo chủ nghĩa xã hội Lênin đã chỉ rõ “chỉ có chủnghiã xã hội mới giải phóng khoa học khỏi xiềng xích của giai cấp tư sản,khỏi sự nô dịch của tư bản, khỏi tình trạng nô lệ vào lợi ích và tính vụ lợi bẩnthỉu của bọn tư bản chỉ có chủ nghĩa xã hội mới tạo ra khả năng mở rộngnền sản xuất xã hội và sự phân phối sản phẩm, và thực sự bắt chúng phảiphục tùng những căn cứ khoa học, để làm cho đời sống của toàn thể nhữngngười lao động dễ chịu nhất,đem lại cho họ khả năng hưởng hạnh phúc” Vai trò của trí thức đối với sự nghiệp cách mạng của giai cấp vô sảntrứơc hết thể hiện trên lĩnh vực nghiên cứu lý luận, truyền bá hệ tư tưởng xãhội chủ nghĩa, góp phần nâng cao ý thức tự giác trong phong trào công nhân
và các tầng lớp nhân dân trong tác phẩm làm gì, Lênin đã đồng ý với nhữngnhận định của Cauxki rằng “ ý thức xã hội chủ nghĩa ngày nay chỉ có thể nảysinh được trên cơ sở một sự hiểu biết khoa học sâu sắc…vậy mà người nắmđược khoa học lại không phải là giai cấp vô sản mà là những người trí thức
tư sản…chính chủ nghĩa xã hội hiện đại đã nảy sinh ra trong đầu óc của mộtvài người thuộc tầng lớp đó, và chính nhờ họ mà chủ nghiã xã hội đã truyềnđến những người vô sản tiên tiến nhất về mặt trí thức, những người vô sảnnày sau đó đem chủ nghĩa xã hội đưa vào cuộc đấu tranh của giai cấp vôsản…” thực tiễn cho thấy Mac, Ăngghen, Lênin và rất nhiều nhà hoạt độngcách mạng vốn là những trí thức đã dành cả cuộc đời phấn đấu, hy sinh vì lýtưởng xã hội chủ nghĩa,vì sự nghiệp giải phóng dân tộc và nhân loại, đóng
Trang 11vai trò có ý nghĩa quyết định trong việc nghiên cứu lý luận, truyền bá hệ tưtưởng tiên tiến, nâng cao tính tự giác cách mạng trong các tầng lớp nhân dân.Không chỉ trên lĩnh vực nghiên cứu, phát triển lý luận, truyền bá hệ tưtưởng tiên tiến, trí thức còn đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong các lĩnhvực phát triển khoa học, giáo dục mở mang văn hoá, nâng cao dân trí Chủnghĩa xã hội rất cần trí thức, cần phát triển khoa học, đồng thời tạo mọi điềukiện để đội ngũ trí thức phát huy vai trò của mình.
Trong thư gửi đại hội quốc tế các sinh viên xã hội chủ nghĩa đề ngày19/12/1893 Ph Ăngghen viết “Sự nghiệp giải phóng giai cấp công nhân còncần phải có bác sĩ, kỹ sư, nhà boá học…và các chuyên gia khác, vì vấn đề làphải nắm lấy việc quản lý không phải chỉ bộ máy chính trị mà còn toàn bộnền sản xuất xã hội nữa…”
Tư tưởng coi trọng khoa học, coi trọng trí thức nhân loại đã được Lêninnhấn mạnh khi nói chuyện với thế hệ trẻ, Lênin đã từng viết: thật là sai lầmkhi nghĩ rằng chỉ cần thấm nhuần những khẩu hiệu cộng sản, những kết luậncủa khoa học cộng sản,chứ không cần phải thấm nhuần tổng số những kiếnthức mà chính bản thân chủ nghĩa cộng sản cũng là kết quả…người ta chỉ cóthể trở thành người cộng sản khi biết làm giàu trí óc của mình bằng sự hiểubiết tất cả những kho tàng trí thức mà nhân loại đã tạo ra
Theo Lênin,nếu không có một nền học vấn hiện đại, không có trí thứcthì chủ nghĩa cộng sản vẫn chỉ là một nguyện vọng mà thôi Để có trí thức,lênin nhấn mạnh phải nêu cao học tập, học nữa học mãi,phải làm sao cho họcthức thực sự ăn sâu vào trí não,hoàn toàn và thực tế trở thành một bộ phậnkhăng khít của cuộc sống của chúng ta
Chủ nghĩa Mac-Lenin khẳng định: chủ nghĩa xã hội chỉ có thể giànhthắng lợi triệt để khi nó tạo ra một kiểu tổ chức sản xuất mới cho phép khôngngừng nâng cao năng xuất lao động hơn hẳn so với chủ nghĩa tư bản để làmđược điều đó, phải phát triển khoa học và công nghệ,phải có chính sách thu
Trang 12hút tầng lơp trí thức,các nhà khoa học tích cực tham gia vào công cuộc pháttriển kinh tế, xây dựng đất nước.
Quan điểm của các nhà Macxit và bài học kinh nghiệm của nước nga xôviết về việc phát triển khoa học, xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ tríthức trong cách mạng xã hội chủ nghĩa đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh vàđảng ta tiếp thu và vận dụng sáng tạo và vận dụng sáng tạo trong quá trìnhlãnh đạo cách mạng Việt nam đảng ta luôn đánh giá cáo vai trò của tầng lớptrí thức, coi đó là bộ phận hợp thành của khối liên minh Công-nông-trí thứcđóng vai trò nền tảng chính trị xã hội của nhà nước ta, đồng thời chú trọngxây dựng đội ngũ trí thức cách mạng, tạo mọi điều kiện để trí thức phát huyvai trò trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước Hồ Chí Minh ngườisáng lập và lãnh đạo đảng ta đã khẳng định: “ Cách mạng rất cần trí thức vàchính ra chỉ có cách mạng mới biết trọng trí thức” (HCM TTT Y HN 1996Tr33-34) Ngưới còn nhấn mạnh “ Trí thức không bao giờ có thừa, chỉ cóthiếu trí thức thôi” (sdd Tr36).Hồ Chí Minh cũng là người sớm nhận thứcđược vai trò to lớn của khoa học và công nghệ đối với phát triển của loàingười và của mỗi dân tộc.Người nói: thế giới ngày nay đang tiến những bướckhổng lồ về mặt kiến thức của con người.khoa học tự nhiên cũng như khoahọc xã hội không ngừng mở rộng ra những chân trời mới, con người ngàycàng làm chủ được thiên nhiên,cũng như làm chủ được vận mệnh của xã hội
và của bản thân mình Hồ Chí Minh yêu cầu phải biết vận dụng những thànhtựu của khoa học mà loài người đạt được nhằm thiết thực giải quyết các vấn
đề do cách mạng nước ta đề ra và trong một thời gian không xa, đạt nhữngđỉnh cao của khoa học và kỹ thuật Trên cơ sở quan điểm của chủ nghĩaMac-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, trong quá trình lãnh đạo cách mạng,nhất là khi đất nước bước vào xây dựng CNXH,đảng ta đã có một số nghịquyết chuyên đề để nhằm phát triển khoa học công nghệ và xây dựng độingũ trí thức
Trang 13Đặc biệt trí thức có vai trò vô cùng quan trọng trong phát triển lựclượng sản xuất, xây dựng nền kinh tế-xã hội Chủ tịch Hồ Chí Minh từngnói: Chủ nghĩa xã hội cộng với khoa học, chắc chắn sẽ đưa loài người đếnhạnh phúc vô tận Trong thời đại ngày nay, khoa học mà chủ thể quan trọng
là trí thức đã trở thành một lực lượng sản xuất trực tiếp,do đó lao động trí óccũng là lực lượng sản xuất trực tiếp Trước đây trong dân gian có câu: Nhất
sĩ nhì nông, hết gạo chạy rông lại nhất nông nhì sĩ điều đó xuất phát từ quanniệm cho rằng chỉ có người nông dân mới thực sự làm ra lúa gạo nuôi sốngcon người, cũng như người nông dân cho ta vải vóc và vật phẩm khác,cònngười trí thức tuy được trọng vọng, nhung nhìn chung họ chỉ là loại “dàilưng tốn vải, ăn no lại nằm” vị trí vai trò người trí thức và đội ngũ trí thứctuy rất quan trọng nhưng không phải trong lĩnh vực sản xuất vật chất Ngàynay suy nghĩ đó đã lỗi thời nhưng không phải ai cũng thấy được vị trí, vai tròcủa trí thức trong việc sản xuất ra của cải vật chất như một lực lượng sảnxuất trực tiếp
Trong những năm gần đây với sự phát triển vượt bậc của khoa học côngnghệ thì công nghiệp trí thức đã ra đời và giữ vai trò quyết định, nó giữ vaitrò là nhân tố quan trọng bậc nhất, quyết định sự phát triển lực lượng sảnxuất ngày nay không thể chỉ dùng phương pháp cổ điển trước đây mà phải
có đầu óc cải cách, áp dụng công nghệ mới, nâng cao tay nghề của côngnhân và nhất là tạo ra sự kết hợp chặt chẽ giữa khoa học với sản xuất, giữatrí thức với công nhân có kiến thức cao Hơn bao giờ hết, Đảng và nhà nước
ta phải biết phát huy sự thông minh vốn có của dân tộc mình để vượt quanhững khó khăn thử thách, biết huy động hiền tài thời nào cũng có để tiếpnhận cuộc cách mạng khoa học và công nghệ mới
Xem trọng người trí thức và đội ngũ trí thức,đặt trí thức ở tầm vĩ mô củachiến lược xây dựng đất nước là vấn đề khởi đầu vừa có ý nghĩa lý luận vừa
Trang 14có ý nghĩa thực tiễn trong nghiên cứu về trí thức hiện đại Tuy nhiên chúng
ta ũng không thể xem nhẹ vai trò trí thức trong lĩnh vực sản xuất trực tiếp.Với sự bùng nổ của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại đãdần làm mất chỗ đứng của công nhân lao động giản đơn và tgay vào đó lànhững công nhân có trí thức và tay nghề cao điều đó cho thấy kinh tế ngàycàng phải dựa vào chất xám để phát triển Chất xám càng cao, trí tuệ càngsâu sắc, người trí thức càng có vị trí trong sản xuất và trở thành một lựclượng không thể thiếu trong xã hội công nghiệp hoá hiện đại hoá
Bên cạnh đó với nước ta sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá còn cómột vấn đề hết sức quan trọng mà ở nhiều nước khác có thể không có, đó làvấn đề định hướng xã hội chủ nghĩa Có thể nói, công nghiệp hoá, hiện đạihoá theo định hướng xã hội chủ nghĩa chưa có tiền lệ trong lịch sử đi theocon đuờng này một mặt sẽ tránh được sự áp đặt của các nước có nền côngnghiệp phát triển; mặt khác phải sáng tạo những bước đi cách làm vừa nhanhchóng vững chắc vuàe đảm bảo định hướng xây dựng thành công chủ nghĩa
xã hội chính vì lẽ đó, việc quan tâm xây dựng đội ngũ đội trí thức gắn bóvới nhân dân, giàu lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, có chí khí và hoàibão lớn là trách nhiệm của đảng nhà nước
trí thức chỉ thực sự có vị trí, vai trò quan trọng trong sự nghiệp côngnghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta khi họ là lực lượng và nền tảng trong khốiđại đoàn kết gắn bó dân tộc Sự gắn bó giữa họ với công nhân và nông dânkhông phải là một đồng minh chiến thuật mà thực sự là người đồng hànhtrong sự nghiệp xây dựng đất nước ta vì mục tiêu dân giàu nước mạnh, xãhội công bằng, dân chủ, văn minh theo định hướng xã hội chủ nghiã
Trí thức còn có vai trò vô cùng quan trọng sáng tạo văn hoá, giữ vữngnền tảng tinh thần của xã hội, phát huy bản sắc dân tộc trong công nghiệphoá, hiện đại hoá
Trang 15Nói đến sáng tạo văn hoá là nói đến nhiều mặt của cuộc sống xã hộinhư: tư tưởng, đạo đức, giáo dục, khoa học, nghệ thuật…
Viên kiện hội nghị lần thứ V BCH TW ( Khoá VIII) đã nhấn mạnh: xâydựng và phát triển văn hoá là sự nghiệp của toàn dân do đảng lãnh đạo, trong
đó đội ngũ trí thức giữ vai trò quan trọng Tuy nhiên không chỉ trí thức mớibiết sáng tạo văn hoá mà còn có nhiều lực lượng khác,của mọi quần chúngnhân dân với vai trò và đặc trưng riêng của mình, bằng lao động trí tuệmang tính chất chuyên nghiệp của mình, đội ngũ trí thức sáng tạo ra nhữngsản phẩm tinh thần như những phát minh khoa học, những sáng tác văn học,nghệ thuật…tạo nên diện mạo nền tảng tinh thần của xã hội, góp phần quantrọng vào việc định hướng tư tưởng, xây dựng đạo đức lối sống, phát triểnđời sống văn hoá, xã hội Mặt khác, với tư cách là một lực lượng sản xuấttrưc tiếp, đội ngũ trí thức cũng tham gia lao động sáng tạo ở bình diện vănhoá vật thể hay văn hoá sản xuất đó là hai mặt không thể thiếu, không thểxem nhẹ mặt nào tuy nhiên ở đây chỉ nói đến vị trí, vai trò của trí thức trongsáng tạo văn hoá phi vật thể, không phải là xem nhẹ vai trò của trí thức tronglĩnh vực sản xuất mà muốn nhấn mạnh đến vai trò của trí thức trong việc giữvững nền tảng tinh thần của xã hội Việc sáng tạo văn hoá, giữ vững nền tảngtinh thần của xã hội, phát huy bản sắc dân tộc trong công nghiệp hoá hiện đạihoá là một thiên chức gần như của riêng họ trí thức vừa là chủ thể có khảnăng tích hợp và phát huy toàn bộ sức mạnh nội sinh văn hoá dân tộc, vừa làkhách thể có khả năng tiếp nhận và phát huy toàn bộ những tinh hoa của thếgíơi
Trong sáng tạo văn hoá mà ở đó người trí thức có vị trí quan trọng,phảinói trước tiên đến lĩnh vực giáo dục, đào tạo và khoa học công nghệ Trongsựn nghiệp giáo dục, đào tạo và khoa học, công nghệ, đội ngũ trí thức việtnam có trách nhiệm lớn trong việc nâng cao dân trí, tạo ra mặt bằng trí tuệcho dân tộc ngang tầm với yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá Từ mặt
Trang 16bằng trí tuệ đó, đội ngũ trí thức cũng phải nghĩ đến yêu cầu sáng tạo văn hoátrên lĩnh vực phát minh, sáng chế Sự phát triển công nghiệp hoá, hiện đạihoá ở nước ta nhanh hay chậm một phần rất quan trọng là trách nhiệm củađội ngũ trí thức việt nam, trước hết trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo và khoahọc công nghệ Mặt khác cũng cần thấy đội ngũ trí thức nước ta không chỉtác động vào sự nghiệp phát triển giáo dục đào tạo và khoa học công nghệ
mà bản thân giáo dục đào tạo và khoa học công nghệ cũng có tác động đếnviệc phát triển đội ngũ trí thức Việt nam đó là mối quan hệ hữu cơ với nhau,cho nên khi nói đội ngũ trí thức có trách nhiệm quan trọng với sự nghiệpgiáo dục, đào tạo và khoa học, công nghệ cũng chính là trách nhiệm với bảnthân sự nghiệp phát triển đội ngũ trí thức nước ta
Trong sáng tạo văn hoá, tư tưởng trí thức đóng vai trò quan trọng ởchỗ, phải bằng sáng tạo văn hoá của mình thể hiện trong sáng tác văn học,nghệ thuật, trong công trình khoa học…người trí thức chuyển hệ tư tưởngthành nền tảng tinh thần của xã hội.đó là con đường phổ biến tuyên truyền vàgiáo dục hệ tư tưởng, học thuyết chủ nghĩa Mac-Lênin và tư tưởng Hồ ChíMinh cũng như nhân sinh quan và thế giới quan mới cho nhân dân
Trong sáng tạo văn hoá, đạo đức thì người trí thức không chỉ giữ chomình có phẩm chất đạo đức theo quan điểm mới của đảng mà còn có tráchnhiệm trong việc giữ vững nền tảng đạo đức xã hội Bên cạnh đó trí thứcViệt nam còn có trách nhiệm bảo vệ truyền thống văn hoá, đạo đức dân tộc,phê phán hiện tượng vô văn hoá về đạo đức và sự định hướng giá trị lệch lạc.Trong sáng tạo văn hoá, xây dựng con người Việt nam mới giàu trí năngvăn hoá trí thức đóng vai trò quan trọng nhất Cuộc cách mạng khoa học vàcông nghệ sẽ tạo điều kiện cho đất nước ta đi vào công nghiệp hoá, hiện đạihoá với tốc độ nhanh hơn với phương thức khác hơn so với các nước đã trảiqua con đường công nghiệp hoá, hiện đại hoá
Trang 17Vai trò của trí thức trong lãnh đạo và quản lý đất nước, điều hành sựnghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá Nói đến vai trò của trí thức trong vấn
đề này hoàn toàn không có nghĩa là coi trí thức như một tầng lớp xã hội đứngngoài hoặc đứng cao hơn người lãnh đạo và quản lý đất nước
Khi phê phán quan điểm xem trí thức như một giai cấp thì đồng thờicũng cần phê phán quan điểm coi trọng trí thức như một giới thượng đẳngđứng ngoài hoặc đứng trên các giai cấp xã hội trí thức cũng chỉ là những conngười bình thường trong nhân dân, họ có thể tham gia sản xuất như một côngnhân thực thụ, họ cũng có thể là nhà bác học nhờ những sáng tạo văn hoá cógiá trị của mình đương nhiên họ cũng có thể trở thành nhà lãnh đạo, thậmchí là người lãnh đạo cao nhất nắm nhiều quyền lực trong tay
Người trí thức vốn có mặt ở mọi lĩnh vực của cuộc sống và trong thực tế
có những cá nhân trong họ đã từng là người lãnh đạo, quản lý đât nước ởnhững thời đại khác nhau Tuy nhiên ngày nay với sự phát triển của khoahọc, công nghệ, trí lực, trí tuệ đã trở thành nguồn gốc của phát triển thì vaitrò của trí thức được chú ý hơn, được xemlà hạt nhân trong mọi lĩnh vực,trong đó nó có vị trí đặc biệt quan trọng trong lãnh đạo, quản lý đất nước vàđiề hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá
Trong nghị quyết hội nghị lần thứ V BCH TW Đảng (khoá VIII) phầnnói về việc nâng cao hiệu quả lãnh đạo của đảng trên lĩnh vực văn hoá, cóviết: để đảm bảo sự lãnh đạo của đảng về văn hoá, phải xây dựng văn hoá từtrong đảng, trong bộ máy nhà nước Như Bác Hồ đã dạy “ Đảng ta là đạođức là văn minh” điều đó chứng tỏ đảng ta không chỉ ý thức được tầm quantrọng của văn hoá, thấy sự cần thiết phải xây dựng văn hoá từ trong đảng, màcòn thấy rõ vai trò của trí thức đối với sự lãnh đạo của đảng trong giai đoạnmới hiện nay đó là một yêu cầu cấp bách đòi hỏi đảng phải nhìn lại đội ngũcán bộ lãnh đạo các cấp của đảng, nhất là đội ngũ cán bộ cấp cao so với yêucầu mới của sự nghiệp Công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước trong bối
Trang 18cảnh thế giới đang diễn ra cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật và công nghệnhanh chóng và mạnh mẽ.
Trong quản lý đất nước, Đảng ta luôn coi trọng việc chuẩn bị nhân sựthật tốt cho những người được đảng giao phó trọng trách quản lý nhà nước,
về cả tài và đức.Đảng ta có thật sự là đạo đức là văn minh hay không chủyếu phụ thuộc vào đức và tài của những người nắm quyền hành quản lý đấtnước đây là công tác cán bộ nhưng lại liên quan đến vai trò trí thức trongquản lý đất nước điều này chúng ta có thể hiểu thứ nhất là vấn đề quan hệgiữa người trí thức và đội ngũ trí thức với người quản lý đất nước tức nhữngngười nắm quyền lực của đảng và nhà nước Hai là vấn đề nâng cao trí lực
và sự hiểu biết của những người quản lý đất nước đủ tầm trí tuệ để đảmđương tốt được trách nhiệm của mình phụ trách mà chúng ta thường gọi là tríthức hoá
Tóm lại, trong sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước khôngthể không quan tâm đến việc xây dựng và củng cố đội ngũ trí thức, họ là mộtlực lượng xã hội quan trọng , có vai trò trên nhiều lĩnh vực cuộc sống, đặcbiệt trên lĩnh vực phát triển văn hoá, xây dựng nền tảng tinh thần của xãhội,cùng với đó trong thời đại cách mạng khoa học và công nghệ phát triểnnhanh như hiện nay, muốn phát triển nhanh và bền vững, muốn tăng trưởngkinh tế của đất nước, đẩy mạnh công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước ngoàiviệc quan tâm xây dựng đội ngũ trí thức còn phải bằng nhiều cách trí thứchoá đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp, trí thức hoá đảng, trí thức hoácông, nông
Tong sự nghiệp bảo vệ tổ quốc trí thức cũng có vai trò quan trọng, đâyvừa là lực lượng tiên phong trong việc nghiên cứu áp dụng các tiến bộ khoahọc kỹ thuật công nghệ quân sự vào phục vụ cho quốc phòng, bên cạnh đó tríthức còn là lực lượng đông đảo có mặt ở mọi nơi phản ánh những vấn đề
Trang 19nóng bỏng của nhiệm vụ bảo vệ tổ quốc, góp phần định hướng, đề xuất cácgiải pháp cho đảng và nhà nước trong nhiệm vụ quốc phòng an ninh.
1.1.2 thực trạng đội ngũ trí thức trước năm 1991 và yêu cầu xây dựng đội ngũ trí thức trong giai đoạn mới.
Trải qua hơn nữa thế kỷ, từ cách mạng tháng 8.1945 đội ngũ trí thứcnước ta phát triển rất nhanh cả về số lượng lẫn chất lượng Ngày nay trí thức
có mặt trong hầu hết các lĩnh vực hoạt động của toàn xã hội trí thức khôngnhững công tác trong ngành giáo dục, văn hoá, khoa học mà còn tham giangày càng nhiều vào lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, dịch vụ… số trí làmcông tác lãnh đạo, công tác quản lý kinh tế, quản lý xã hội tăng nhanh Xuhướng “ đại học hoá” sĩ quan trong lực lượng vũ trang, trong cán bộ, nhânviên, bộ máy các cơ quan chính quyền đoàn thể phát triển mạnh mẽ Bằnglao động của mình trí thức đã tạo ra những giá trị tinh thần và vật chất cóhàm lượng trí tuệ cao, truyền bá, bảo tồn, và phát triển các giá trị văn hoádân tộc; góp phần quan trọng vào việc bồi dưỡng đào tạo con người với tưcách là yếu tố cơ bản nhất của lực lượng sản xuất
Đội ngũ trí thức là vốn quý của dân tộc, thể hiện trình độ trí tuệ củanhân dân và có vai trò quan trọng trong công cuộc phát triển đất nước, trong
la động sáng tạo khoa học, công nghệ và văn hoá, đổ mới và nâng cao trình
độ lãnh đạo của đảng,trình độ quản lý của nhà nước xây dựng nền tảng củavật chất và tinh thần cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta
- Ưu điểm
+ Về số lượng và cơ cấu đội ngũ trí thức
+ Về đóng góp, cống hiến cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc+ Về triển vọng phát triển
- Nhược điểm
+ Đội ngũ trí thức còn thiếu về số lượng và mất cân đối so với yêu cầuphát triển kinh tế xã hội
Trang 20+ Năng lực đội ngũ trí thức nước ta chưa ngang tầm với đòi hỏi củacông cuộc đổi mới
1.2 Quá trình đảng lãnh đạo xây dựng đội ngũ trí thức từ năm
1991 đến năm 2001
1.2.1 Phương hướng chính sách của Đảng xây dựng đội ngũ trí thức.
Đảng và Nhà nước ta luôn đề cao coi trọng trí thức là vốn quý của dântộc, là lực lượng tiêu biểu cho trình độ trí tuệ của toàn dân tộc, là một lựclượng cách mạng từ quan điểm này Đảng ta đã có những chính sách đúngđắn nên đã đoàn kết, tập hợp được một đội ngũ trí thức đông đảo, gắn bó vớinhân dân, với sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc, góp phần tích cựcvào công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc Thấy rõ vị trí vai trò của trí thứcđối với cách mạng, ngay sau cách mạng tháng 08/1945, Chủ Tịch Hồ ChíMinh đã trình bày quan điểm của đảng:những người trí thức tham gia cáchmạng,tham gia kháng chiến rất quý báu cho đảng, không có những người đóthì công việc cách mạng khó khăn thêm nhiều Người đã trực tiếp tìm chọnngười tài, có đức trong giới trí thức và tin cậy giao cho họ nhiều nhiệm vụquan trọng
Tại đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII (1991) Đảng ta xác định rõ vịtrí của trí thức trong khối liên minh giữa giai cấp công dân với nông dân vàtầng lớp trí thức: “ Trong cách mạng dân tộc dân chủ, vai trò giới trí thức đãquan trọng, trong xây dựng CNXH, vai trò của giới trí thức ngày càng quantrọng, giai cấp công nhân nếu không có đội ngũ trí thức của mình và nếu bảnthân công nông không được nâng cao kiến thức, không dần dần được trí thứchoá, thì không thể xây dựng CNXH “………” Có thể khẳng địnhrằng, từ trong đường lối cách mạng đến hoạt động thực tiễn, Đảng và Nhànước ta đều có sự nhất quán trong việc đánh giá vị trí , vai trò của trí thứctrong sự nghiệp cách mạng và xây dựng đất nước
Trang 21Chính sách của Đảng và nhà nước trước sau như một coi trí thức là mộtlực lượng cách mạng.
Tuy nhiên, cũng cần thấy rằng ở lúc này hay lúc khác cũng có ngườichưa thực sự thấy hết vị trí, vai trò của trí thức đối với cách mạng nhất làtrong những lúc cách mạng chuyển sang giai đoạn mới, nhiều chính sách đốivới trí thức tỏ ra không còn thích hợp nữa, không tạo được động lực để pháthuy tiềm năng trí tuệ của họ, không thúc đẩy được năng lực sáng tạo của độingũ trí thức phục vụ hết mình cho đất nước Chính vì vậy, xuất phát từ yêucầu thực tế của thời đại phát triển mạnh mẽ của khoa học và công nghệ; kinh
tế tri thức và văn minh trí tuệ, chúng ta cũng cần có những điều chỉnh mới vềchính sách đối với trí thức
* Về chính sách đào tạo, bồi dưỡng trí thức
Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng, việc đào tạo trí thức với tư cách lànguồn nhân lực chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế xã hội, laođông chuyên môn kỹ thuật vừa thiếu về số lượng vừa yếu về chất lượng, vùabất hợp lý về cơ cấu Trong hơn 4o triệu lao động của cả nước, chỉ cókhoảng 12% được qua đào tạo Vì vậy, nước ta đang thiếu trầm trọng côngnhân kỹ thuật lành nghề, tỷ lệ kỹ sư trên công nhân là cao nhưng lại thiếu kỹ
sư giỏi Đã vậy, việc đào tạo hiện nay vẫn tiếp tục theo hướng “ thầy nhiềuhơn thợ” Sự thiếu đồng bộ trong cơ cấu ngành nghề của sinh viên vẫn cònnghiêm trọng mà chưa có sự điều chỉnh của Nhà nước Công tác đào tạochưa gắn kết với yêu cầu phát triển kinh tế xã hội, sinh viên được học nặng
về lý thuyết mà thiếu kỹ năng thực hành
Chưa có chính sách đồng bộ về phát hiện, đào tạo bồi dưỡng nhân tài.Trong các năm qua việc đào tạo lực lượng người có trrình độ cao còn hạnchế Nhân tài cần phải được rèn luyện trong thực tiễn hơn nữa, tuy nhiên kháđông trí thức nước ta làm việc trên bàn giấy nặng về lý thuyết
Trang 22Còn nhiều khuyết điểm trong chính sách trí thức hoá công nông, chủtrương trí thức hoá công nông được Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng và Nhànước đề ra từ cuối những năm 50 của thế kỷ XX, đã được thực hiện tươngđối tốt đưa đến kết quả là nước ta có đội ngũ trí thức gắn bó máu thịt vớinhân dân, với Đảng Ngày nay, bước vào CNH, HĐH việc nâng cao trình độvăn hoá, khoa học kỹ thuật của công nông, đào tạo những trí thức xuất thân
từ công nông là rất cần thiết để nâng cao giá trị, hàm lượng trí tuệ trong sảnphẩm lao động, dich vụ Đối với nước ta, trí thức hoá công nông còn có tácdung củng cố khối liên minh chiến lược công- nông- trí, đảm bảo cho đấtnước phát triển theo định hướng XHCN Tuy nhiên những năm gần đây việcbồi dưỡng nâng cao trình độ cho công nhân gặp nhiều hạn chể, khó khăn vì tỉ
lệ công nhân có học vắn thấp còn cao, tỉ lệ sinh viên là công nhân, nông dâncòn hạn chế Nguyên nhân căn bản là do trong tình hình mới, Đảng chưa cóchiến lược kịp thời và đồng bộ để bồi dưỡng giai cấp công nhân, nông dân;chính sách ưu đãi với học sinh, sinh viên là công nông còn chưa hợp lý
* Về chế độ đãi ngộ vật chất đối với trí thức
Do chưa nhận thức rõ giá trị của lao động trí tuệ trong thời đại thông tin,không thấy đầy đủ vai trò, chức năng, ngiệm vụ của trí thức trong sự nghiệpCNH, HĐH nên khi hoạch định chính sách chỉ xem trí thức cũng như côngchức bình thường Do vậy, lương của trí thức còn thấp Tuy nhiên, tại Hộinghị TW 2 (khoá VIII) Đảng đã có Nghị quyết 02/NQ – HNTW (khoá VIII)chỉ tính riêng lương của giáo viên được xếp vào bậc cao nhất của thanglương hành chính, còn các bất hợp lý trong chế độ lương của trí thức vẫnchưa được khắc phục
Với chế độ lương và phụ cấp nghề nghiệp hiện nay, chỉ một số ít nhàkhoa học, nhà văn hoá có trình độ cao, có đề tài nghiên cứu, có điều kiện hợptác với nước ngoài mới có mức sống bình thường Do vậy, rất đông lựclượng tri thức phải xoay xở bằng mọi cách để cải thiện cuộc sống, cũng do