Tiểu luận môn kế toán quốc tế quá trình phát triển của văn bản hướng dẫn và giải thích chuẩn mực quốc tế ( SIC và IFRIC)

Hiện nay, hầu hết các quốc gia trong đó có Việt Nam cũng đang áp dụng các chuẩn mực kế toán quốc tế IAS và chuẩn mực về lập báo cáo tài chính quốc tế IFRS để hướng dẫn công việc của kế t

Lời mở đầu

1) Đặt vấn đề:

Với vai trò cung cấp thông tin tài chính làm nền tảng cho nhà quản lý đưa ra quyết định kinh doanh, chính vì điều đó, kế toán luôn được xem là một công cụ quan trọng của các doanh nghiệp nói riêng và của nền kinh tế nói chung Kế toán sẽ giúp cho các tổ chức theo dõi thường xuyên tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh của mình, qua đó, người quản lý có thể điều hành một cách tốt nhất các hoạt động, cũng như kiểm soát nội bộ thực hiện hiệu quả

Trong những năm gần đây, nền kinh tế thế giới đang phát triển theo xu hướng toàn cầu hóa, điều đó đòi hỏi hoạt động kinh doanh của các tổ chức trong từng quốc gia cũng phải phát triển theo hướng hội nhập vào nền kinh tế thế giới Tuy nhiên, điều này sẽ có bất cập trong việc thông tin tài chính soạn thảo ở từng quốc gia sẽ khác nhau do khác nhau về văn hóa, địa lý, Chính vì nguyên nhân đó, các nhà thiết lập chuẩn mực kế toán- các hiệp hội kế toán trên thế giới tiêu biểu là FASB và IASB đang liên tục thực hiện các dự án hội tụ để làm cơ sở cho việc xây dựng, ban hành và chỉnh sửa chuẩn mực kế toán quốc tế ở các quốc gia khác nhau nhằm hạn chế những xung đột khác nhau giữa các quốc gia trên thế giới Hiện nay, hầu hết các quốc gia trong đó có Việt Nam cũng đang áp dụng các chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS) và chuẩn mực về lập báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) để hướng dẫn công việc của kế toán Thật vậy, IFRS được xem là một yếu tố để các đơn vị cân nhắc nhằm đảm bảo cho mình cũng như các doanh nghiệp trên toàn thế giới áp dụng các nguyên tắc kế toán một cách thống nhất trong công tác lập báo cáo tài chính

2) Mục tiêu nghiên cứu:

Tìm hiểu về hệ thống chuẩn mực kế toán quốc tế

3) Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu: kế toán tài chính doanh nghiệp

Phạm vi nghiên cứu: tìm hiểu về quá trình phát triển của văn bản hướng dẫn

và giải thích chuẩn mực quốc tế ( SIC và IFRIC)

4) Phương pháp nghiên cứu:

Phương pháp nghiên cứu định tính

5) Ý nghĩa thực tiễn:

Hiểu rõ hơn về quá trình phát triển của chuẩn mực kế toán quốc tế

6) Kết cấu bài luận:

Bài luận gồm 15 trang kết cấu như sau:

+ Chương 1: Tổng quan về hệ thống kế toán quốc tế

+ Chương 2: Qúa trình phát triển chủa văn bản hướng dẫn và giải thích chuẩn mực quốc tế ( SIC và IFRIC)

Kết luận

Tài liệu tham khảo

Mục lục

CHƯƠNG 1

TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG KẾ TOÁN QUỐC TẾ

1.1 KHÁI NIỆM VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI CÓ CHUẨN MỰC KẾ TOÁN

1.1.1 Khái niệm về chuẩn mực kế toán

Theo khoản 1 điều 8, luật kế toán số 03/2003/QH11 thì “chuẩn mực kế toán gồm những nguyên tắc và những phương pháp kế toán cơ bản để ghi sổ kế toán và lập báo cáo tài chính”

Như vậy, các chuẩn mực kế toán là các văn bản tập hợp các nguyên tắc và phương pháp kế toán ở mức độ tổng quát để định hướng cho các doanh nghiệp trong việc ghi sổ kế toán các giao dịch của doanh nghiệp cũng như trong việc lập báo cáo tài chính

Kết cấu của một chuẩn mực kế toán gồm các phần sau:

- Mục đích của chuẩn mực

- Phạm vi của chuẩn mực

- Các định nghĩa sử dụng trong chuẩn mực

- Phần nội dung chính gồm các nguyên tắc, các phương pháp, các yêu cầu về lập và trình bày báo cáo tài chính

1.1.2 Sự cần thiết phải có chuẩn mực kế toán

Mục đích chung của việc soạn thảo và ban hành các chuẩn mực kế toán là để thống nhất các hoạt động kế toán trong một phạm vi địa lý (đó có thể là trong một quốc gia, trong một khu vực hay trên toàn cầu) Chuẩn mực kế toán sẽ cho phép các nhà đầu tư cũng như các nhà công ty lớn đưa ra các quyết định kinh doanh và đầu tư kịp thời và đúng đắn

Chính bởi lẽ đó, chuẩn mực kế toán sẽ giúp cho người sử dụng có thể so sánh được các báo cáo tài chính với nhau để đưa ra quyết định đúng đắn nhất.Tất nhiên, điều này sẽ còn phải tùy thuộc vào nhiều yếu tố Hiện nay có nhiều cách thức khác nhau để sắp xếp và chuẩn bị các báo cáo tài chính Một trong những trở ngại mà nhà

đầu tư phải vượt qua đó là đưa ra các quyết định đầu tư khi mà các thông tin tài chính được báo cáo dưới nhiều hình thức khác nhau Mỗi quốc gia có những yêu cầu riêng của mình và quy trình mà mỗi quốc gia đó phải tuân theo Khi việc toàn cầu hóa các chuẩn mực kế toán xảy ra sẽ gây ra một vài vấn đề khó khăn cho các nhà đầu tư nước ngoài vì việc xem xét các báo cáo tài chính được chuẩn bị dưới các chuẩn mực khác nhau sẽ là một thách thức lớn đối với họ

Trong nhiều trường hợp, nếu như không có chuẩn mực kế toán các công ty sẽ

sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để lập và trình bày báo cáo tài chính của mình Ví dụ, nếu như không có chuẩn mực kế toán thì sẽ có công ty ghi nhận chi phí sửa chữa và bảo trì tài sản vào giá trị tài sản với lý do là các chi phí đó giúp tài sản duy trì được trạng thái hoạt động tốt và nhờ đó đem lại lợi ích kinh tế cho công

ty Thế nhưng sẽ có công ty khác lại lý luận rằng chi phí sửa chữa và bảo trì tài sản chỉ giúp cho tài sản duy trì trạng thái hiện tại chứ không làm tăng thêm lợi ích kinh

tế từ tài sản Do đó, công ty không ghi nhận chi phí đó vào giá trị tài sản Mỗi công

ty đều cho rằng lý luận của mình đúng và lập báo cáo tài chính theo những cách khác nhau Và tất yếu, hai báo cáo tài chính của hai công ty không thể đem ra so sánh với nhau được do chúng không được lập trên cùng một cơ sở

Ngoài ra, việc thiếu một bộ chuẩn mực kế toán sẽ là cơ hội cho các công ty

sử dụng các thủ pháp hay thủ thuật kế toán để làm đẹp báo cáo tài chính Các công

ty thậm chí có thể biến tình trạng thua lỗ của công ty thành có lãi

Việc thiếu chuẩn mực kế toán cũng tạo cơ hội cho các công ty được tùy ý trình bày các thông tin có liên quan đến các đối tượng kế toán trên báo cáo tài chính

và chỉ trình bày những thông tin có lợi cho mình

Chính vì những vấn đề trên, người sử dụng báo cáo tài chính sẽ không thể đưa ra một quyết định kinh tế hợp lý dựa vào các thông tin trên báo cáo tài chính được Ví dụ, nhà đầu tư không thể đưa ra quyết định chọn lựa công ty nào để đầu tư vốn Ngân hàng sẽ không thể đánh giá được tình hình tài chính cũng như khả năng trả nợ của các công ty trong quá trình thẩm định tín dụng để quyết định nên cho công ty nào vay Các cơ quan thuế có thể thu không đủ thuế Nhà nước không thể

đánh giá được một cách chính xác hiệu quả hoạt động kinh tế của các doanh nghiệp…

Ngoài ra, việc có một bộ chuẩn mực kế toán cũng giúp ích cho người sử dụng báo cáo tài chính trong việc đọc và phân tích các báo cáo tài chính trở nên dễ dàng hơn Người sử dụng báo cáo tài chính có thể hiểu được cấu trúc của báo cáo tài chính, bản chất của các chỉ tiêu trên báo cáo tài chính, hiểu được các thuyết minh báo cáo tài chính bằng cách đọc các chuẩn mực kế toán Từ đó, người sử dụng báo cáo tài chính mới có thể đưa ra các phân tích chính xác về hiệu quả hoạt động của công ty

Một lợi ích nữa mà người sử dụng báo cáo tài chính có thể thu được từ các chuẩn mực kế toán đó là sự đảm bảo rằng các công ty và các kiểm toán viên thực hiện việc kiểm toán báo cáo tài chính đã tuân thủ các chuẩn mực kế toán trong quá trình thực hiện nhiệm vụ của mình Người sử dụng có thể không có kiến thức về kế toán cũng như không đủ khả năng để hiểu được các chuẩn mực kế toán nhưng nếu

họ nghi ngờ về tính trung thực và hợp lý của các báo cáo tài chính thì họ có thể thuê một tổ chức chuyên nghiệp để kiểm định việc tuân thủ các chuẩn mực kế toán của ban giám đốc các công ty cũng như của các kiểm toán viên có liên quan Như vậy, việc ban hành các chuẩn mực kế toán là một cách để tăng thêm lòng tin cho người

sử dụng báo cáo tài chính đối với các báo cáo tài chính và ngăn ngừa nguy cơ gian lận trong việc lập và trình bày báo cáo tài chính

Ngoài ra, chuẩn mực kế toán còn góp phần làm giảm chi phí đầu tư ở các thị trường khác nhau Lợi ích này có thể được nhận ra từ việc cắt giảm bớt công việc

mà bình thường trước đây nhà đầu tư yêu cầu được xem lại hồ sơ ghi chép tài chính đối với thị trường nước ngoài.Các công ty đa quốc gia cũng có thể hợp lý hóa các loại báo cáo và giảm bớt các chi phí liên quan trong việc thiết kế lại các báo cáo kế toán khác nhau thành những báo cáo kế toán dễ đọc và dễ so sánh cho các nhà quản lý

Tiếp đó là chúng cũng góp phần làm tăng uy tín, niềm tin cho các nhà đầu tư trên thị trường với điều kiện là chuẩn mực này phải được áp dụng một cách nghiêm

ngặt bởi sự tuân thủ cao Các công ty này có thể có đánh giá để tiến hành đầu tư, thiết lập các cơ sở sản xuất kinh doanh, các dự án hoặc thậm chí đầu tư vào các lĩnh vực mới tại nước ngoài

1.1.3 Phân loại chuẩn mực kế toán

Hiện nay trên thế giới đang có hai hệ thống chuẩn mực là chuẩn mực kế toán quốc tế và chuẩn mực kế toán quốc gia

Các chuẩn mực kế toán quốc gia được soạn thảo và ban hành theo những cơ chế rất khác nhau ở mỗi nước Do mỗi nước có điều kiện kinh tế và chính trị rất khác nhau nên các chuẩn mực kế toán giữa các nước có nhiều sự khác biệt

Chuẩn mực kế toán quốc tế được soạn thảo và ban hành bởi Hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế (IASB) Mục đích của việc ban hành chuẩn mực kế toán quốc

tế là để tạo ra một sự hài hòa quốc tế trong lĩnh vực kế toán, để giảm bớt các chi phí của việc các báo cáo tài chính được lập và trình bày theo những chuẩn mực kế toán

có nhiều khác biệt giữa các nước Các chuẩn mực kế toán quốc tế sau một thời gian dài phát triển đã được đón nhận bởi nhiều nước trên thế giới Xu hướng của các nước hiện nay là cố gắng đưa ra các chuẩn mực quốc gia phù hợp mà đồng thời tiếp cận được với các chuẩn mực kế toán quốc tế

1.2 Qúa trình hình thành và phát triển của các chuẩn mực kế toán quốc tế

1.2.1 Giai đoạn hình thành

Chuẩn mực kế toán của các quốc gia không chỉ đa dạng về hình thức mà còn

đa dạng về cách thức xử lý các nghiệp vụ; chính điều đó đã gây không ít bất cập trong việc đọc, hiểu, phân tích báo cáo tài chính từ đó ảnh hưởng đến các hoạt động thương mại và đầu tư phát triển nhất là vào nửa sau thế kỷ 20 khi giai đoạn nền kinh

tế phát triển mạnh

Sau nhiều bước chuẩn bị, năm 1973, Uỷ ban Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (International Accounting Standard Committee-IASC) được thành lập tại London, Anh với tư cách là tổ chức soạn thảo chuẩn mực quốc tế đầu tiên trên thế giới; bao gồm 9 thành viên là tổ chức nghề nghiệp của nước Australia, Canada, Pháp, Đức,

Nhật, Mexico, Hà Lan, Anh, Ireland và Hoa Kỳ Cơ quan lãnh đạo của IASC là một Hội đồng gồm 13 ủy viên đại diện của các quốc gia và tổ chức, đó là Australia, Canada, Pháp, Đức, Nhật, Mexico, Hoa Kỳ, Ý, Hàn quốc, Hà Lan, Liên đoàn các nhà kế toán Bắc Âu, Nam phi và đại diện của Uỷ ban Phối hợp quốc tế của Liên đoàn các nhà phân tích tài chính (The International Coordinating Committee of Financial Analysts Associations)

Mục tiêu của IASC được xác định:

- Xây dựng và ban hành các chuẩn mực kế toán phục vụ cho việc trình bày báo cáo tài chính và thúc đẩy sự thừa nhận trên thế giới

- Phấn đấu vì sự cải tiến và hòa hợp các quy định, chuẩn mực và quy trình kế toán liên quan đến việc trình bày báo cáo tài chính

Trong hơn 15 năm, IASC ban hành được 26 chuẩn mực kế toán quốc tế (International Accounting Standard-IAS) Tuy nhiên, để dung hòa những điểm khác biệt lớn giữa các chuẩn mực quốc gia và chuẩn mực của mình, IASC đã cho phép nhiểu sự lựa chọn khác nhau đối với cùng một vấn đề kế toán Do đó, nhiều câu hỏi

đã được đặt ra về sự thành công của chuẩn mực kế toán quốc tế

1.2.2 Giai đoạn điều chỉnh

Năm 1987 đánh dấu một bước chuyển mới trong nỗ lực thúc đẩy việc sử dụng các chuẩn mực quốc tế của IASC Được sự ủng hộ và khích lệ từ ủy ban chứng khoán Mỹ (US SEC), tổng thư ký IASC, ông David Cairns, đã ký một thỏa thuận với tổ chức thế giới các ủy ban chứng khoán (IOSCO) Theo đó, IASC sẽ xem xét sửa đổi các chuẩn mực kế toán quốc tế hiện có của mình để có thể thỏa mãn nhu cầu của IOSCO là cần có một tập hợp các chuẩn mực làm cơ sở chung cho việc lập và trình bày báo cáo tài chính của các công ty muốn được niêm yết trên thị trường chứng khoán nước ngoài

IASC đã hoàn thành việc sửa đổi các chuẩn mực kế toán quốc tế vào năm

1993 Thế nhưng, IOSCO đã đưa ra một quyết định làm cho IASC vô cùng thất

vọng Thay vì sử dụng toàn bộ bộ chuẩn mực kế toán quốc tế do IASC soạn thảo, IOSCO chỉ lựa chọn một số chuẩn mực để áp dụng

Đến năm 1995, IASC với một ban lãnh đạo hoàn toàn mới đã tiến hành xem xét và sửa đổi một lần nữa các chuẩn mực kế toán quốc tế đã được ban hành với mong muốn khắc phục những khiếm khuyết trong các chuẩn mực kế toán đó Lần này, với rất nhiều nỗ lực và nhượng bộ, bộ chuẩn mực kế toán quốc tế đã được sửa đổi của IASC đã được IOSCO chấp nhận vào phụ lục nhưng đó chỉ mới là sự chấp nhận tạm thời

Cùng thời gian đó, IASC cũng quan tâm xem xét tới việc tổ chức lại cơ cấu của mình Trong vòng 25 năm kể từ khi IASC được thành lập, mô hình soạn thảo chuẩn mực kế toán mà theo đó việc soạn thảo các chuẩn mực là do các hội nghề nghiệp đảm trách, đã và đang dần được thay thể bởi mô hình mới Đó là mô hình

mà việc soạn thảo các chuẩn mực kế toán được giao cho một hội đồng quốc gia chuyên trách và độc lập thay vì cho một hội nghề nghiệp kế toán đảm trách Sự chuyển đổi này có thể thấy ở Anh và Mỹ Ở Mỹ, việc soạn thảo chuẩn mực kế toán được giao cho Hội đồng chuẩn mực kế toán tài chính (FASB) thay vì cho hiệp hội

kế toán công chứng Mỹ (AICPA) Còn ở Anh là giao cho Ủy ban chuẩn mực kế toán (ASC) sau đổi thành hội đồng chuẩn mực kế toán (ASB) thay vì cho hiệp hội

kế toán công chứng Anh (ACCA)

1.2.3 Giai đoạn phát triển

Năm 2001, IASC đã được tái cấu trúc theo mô hình FASB để nâng cao tính độc lập cũng như hiệu quả hoạt động cho phù hợp với tình hình phát triển của bản thân tổ chức và yêu cầu của nền kinh tế thế giới

Theo đó, Tổ chức Uỷ ban Chuẩn mực kế toán quốc tế (IASC Foundation-IASCF) được thành lập nhằm giám sát và cấp tài chính cho các hoạt động soạn thảo

và ban hành chuẩn mực quốc tế về kế toán

1.3 Hệ thống chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế

1.3.1 Tổ chức lập qui

Tổ chức lập qui của hệ thống chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế bao gồm các tổ chức phối hợp hài hòa với nhau trên cơ sở cấu trúc hoạt động độc lập Bao gồm:

- Tổ chức ủy ban chuẩn mực báo cáo tài chính (IFRS Foundation)

- Hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế (IASB)

- Hội đồng tư vấn chuẩn mực báo cáo tài chính (IFRS Advisory Council)

- Uỷ ban hướng dẫn chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS Interpretations Committee)

1.3.1.1 Tổ chức ủy ban chuẩn mực báo cáo tài chính (IFRS Foundation)

Trong quá trình tái cấu trúc để chuyển đổi từ IASC thành IASB, nhằm giám sát và hỗ trợ cho hoạt động soạn thảo và ban hành chuẩn mực kế toán quốc tế IASC Foundation được thành lập năm 2000 và được đổi tên thành IFRS Foundation vào 31/03/2010 Mục tiêu của tổ chức này là phát triển hệ thống chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế chất lượng cao có thể hiểu, mang tính tuân thủ và được chấp nhận toàn cầu trên cơ sở vì lợi ích cộng đồng

1.3.1.2 Hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế (IASB)

Hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế có trách nhiệm trong việc soạn thảo và ban hành chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế; công bố các dự thảo ra công chúng; cung cấp chi tiết các nghiên cứu và các công việc khác cho các hệ thống chuẩn mực của các quốc gia; thiết lập qui trình kiểm tra phản ánh;…

Cho đến nay, IASB có 16 thành viên trong đó có ít nhất 13 thành viên làm toàn thời gian và 03 thành viên làm bán thời gian và là đại diện cho các châu lục

1.3.1.3 Hội đồng tư vấn chuẩn mực báo cáo tài chính (SAC)

Hội đồng tư vấn chuẩn mực báo cáo tài chính (SAC) được thành lập vào 31/03/2010 với mục tiêu tư vấn chương trình làm việc của IASB; bên cạnh đó, SAC

cũng cung cấp các quan điểm cá nhân hay tổ chức về những dự án nhằm hỗ trợ cho việc xây dựng chuẩn mực và là tham khảo cho IASB và Ban quản trị

1.3.1.4 Uỷ ban hướng dẫn chuẩn mực báo cáo tài chính (IFRIC)

Uỷ ban hướng dẫn chuẩn mực báo cáo tài chính (IFRIC) thay thế cho Ban Hướng dẫn thường trực (SIC) năm 2002 nhằm soạn thảo các hướng dẫn cũng như vấn đề chưa đề cập qui định trong chuẩn mực

1.3.2 Qui trình ban hành chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế

Qui trình ban hành chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế gồm 06 bước cơ bản:

Bước 1: Thiết lập chương trình

Bước 2: Xây dựng kế hoạch dự án

Bước 3: Phát triển và công bố bản thảo luận

Bước 4: Phát triển và ban hành dự thảo chuẩn mực

Bước 5: Phát triển và công bố chuẩn mực báo tài chính quốc tế

Bước 6: Sau khi chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế được công bố

CHƯƠNG 2

QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA VĂN BẢN HƯỚNG DẪN VÀ GIẢI THÍCH CHUẨN MỰC QUỐC TẾ (SIC VÀ IFRIC)

2.1 Uỷ ban hướng dẫn thường trực (SIC)

Văn bản hướng dẫn SIC được ban hành bởi Uỷ ban hướng dẫn thường trực (SIC) và sau này đến năm 2002 được thay thế bởi Uỷ ban hướng dẫn chuẩn mực báo cáo tài chính (IFRIC)

Uỷ ban hướng dẫn thường trực SIC ban hành được 33 văn bản hướng dẫn và được thông qua bởi Hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế