tiểu luận cao học môn cơ sở lý luận công tác tư tưởng một số quan điểm của ăngghen về lý luận và sự vận dụng ở nước ta hiện nay

Mở đầu Ph.Ăngghen là người bạn, người đồng chí, người cộng sản gần gũi nhất của C.Mác, đã cùng Mác sáng lập nên chủ nghĩa Mác, học thuyết khoa học và cách mạng, hệ tư tưởng của giai cấp công nhân và những người cộng sản, vũ khí tư tưởng của giai cấp công nhân trong cuộc đấu tranh xóa bỏ chế độ tư bản, xây dựng xã hội mới xã hội chủ nghĩa, cộng sản chủ nghĩa. Đồng thời, Ph.Ăngghen đã cùng Các Mác nhiệt tình truyền bá tư tưởng cách mạng, xây dựng các tổ chức cách mạng của giai cấp công nhân, trở thành lãnh tụ của phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân các nước châu Âu ở nửa cuối thế kỷ XIX. Vào đầu những năm 40 của thế kỷ XIX, mặc dù phong trào đấu tranh của giai cấp vô sản chống lại sự thống trị, bóc lột của giai cấp tư sản đã phát triển mạnh mẽ, nhưng vẫn còn mang tính tự phát, chưa có mục tiêu rõ rệt; giai cấp công nhân còn chưa nhận thức được lợi ích giai cấp và sứ mệnh lịch sử cao cả của mình. Những học thuyết khác nhau của chủ nghĩa xã hội không tưởng, chủ nghĩa cải lương, tư tưởng vô chính phủ đều thất bại và đem lại những tổn thất to lớn cho phong trào công nhân. Nhu cầu cấp thiết của phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân lúc này là cần có một học thuyết cách mạng chỉ đường, giúp cho phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân từ tự phát trở thành tự giác, hoàn thành sứ mệnh lịch sử vĩ đại của mình. Các Mác và Ph.Ăngghen đã đáp ứng xuất sắc yêu cầu đó của thời đại. Trong thời gian 40 năm, Ph.Ăngghen đã cùng với Các Mác dày công nghiên cứu, kế thừa những tinh hoa tư tưởng của nhân loại, mà trước hết và trực tiếp là triết học cổ điển Đức, kinh tế chính trị học Anh và chủ nghĩa xã hội Pháp; đồng thời tắm mình vào trong thực tiễn phong phú, sinh động của phong trào đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân, xây dựng nên chủ nghĩa Mác, một học thuyết, một hệ thống lý luận khoa học và cách mạng, bao gồm triết học Mácxít, kinh tế chính trị học Mácxít và chủ nghĩa xã hội khoa học; sáng tạo ra chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử; phát hiện ra những quy luật khách quan của sự phát triển xã hội và sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân…. Đây là những cơ sở lý luận khoa học, là vũ khí tư tưởng cho cuộc đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân. Nghiên cứu những quan điểm lý luận của Ănghen và vận dụng những quan điểm đó vào thực tiễn nước nhà là việc làm cần thiết, nhất là trong công cuộc đổi mới đất nước hiện nay. Do đó, tôi chọn đề tài: “Một số quan điểm của Ăngghen về lý luận và sự vận dụng ở nước ta hiện nay”

Mở đầu

Ph.Ăng-ghen là người bạn, người đồng chí, người cộng sản gần gũi nhấtcủa C.Mác, đã cùng Mác sáng lập nên chủ nghĩa Mác, học thuyết khoa học vàcách mạng, hệ tư tưởng của giai cấp công nhân và những người cộng sản, vũkhí tư tưởng của giai cấp công nhân trong cuộc đấu tranh xóa bỏ chế độ tưbản, xây dựng xã hội mới xã hội chủ nghĩa, cộng sản chủ nghĩa Đồng thời,Ph.Ăng-ghen đã cùng Các Mác nhiệt tình truyền bá tư tưởng cách mạng, xâydựng các tổ chức cách mạng của giai cấp công nhân, trở thành lãnh tụ củaphong trào đấu tranh của giai cấp công nhân các nước châu Âu ở nửa cuối thế

kỷ XIX Vào đầu những năm 40 của thế kỷ XIX, mặc dù phong trào đấu tranhcủa giai cấp vô sản chống lại sự thống trị, bóc lột của giai cấp tư sản đã pháttriển mạnh mẽ, nhưng vẫn còn mang tính tự phát, chưa có mục tiêu rõ rệt; giaicấp công nhân còn chưa nhận thức được lợi ích giai cấp và sứ mệnh lịch sửcao cả của mình Những học thuyết khác nhau của chủ nghĩa xã hội khôngtưởng, chủ nghĩa cải lương, tư tưởng vô chính phủ đều thất bại và đem lạinhững tổn thất to lớn cho phong trào công nhân Nhu cầu cấp thiết của phongtrào đấu tranh của giai cấp công nhân lúc này là cần có một học thuyết cáchmạng chỉ đường, giúp cho phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân từ tựphát trở thành tự giác, hoàn thành sứ mệnh lịch sử vĩ đại của mình

Các Mác và Ph.Ăng-ghen đã đáp ứng xuất sắc yêu cầu đó của thời đại.Trong thời gian 40 năm, Ph.Ăng-ghen đã cùng với Các Mác dày công nghiêncứu, kế thừa những tinh hoa tư tưởng của nhân loại, mà trước hết và trực tiếp

là triết học cổ điển Đức, kinh tế chính trị học Anh và chủ nghĩa xã hội Pháp;đồng thời tắm mình vào trong thực tiễn phong phú, sinh động của phong tràođấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân, xây dựng nên chủ nghĩa Mác,một học thuyết, một hệ thống lý luận khoa học và cách mạng, bao gồm triếthọc Mác-xít, kinh tế chính trị học Mác-xít và chủ nghĩa xã hội khoa học; sángtạo ra chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử; phát hiện ranhững quy luật khách quan của sự phát triển xã hội và sứ mệnh lịch sử của

giai cấp công nhân… Đây là những cơ sở lý luận khoa học, là vũ khí tưtưởng cho cuộc đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân

Nghiên cứu những quan điểm lý luận của Ăn-ghen và vận dụng nhữngquan điểm đó vào thực tiễn nước nhà là việc làm cần thiết, nhất là trong công

cuộc đổi mới đất nước hiện nay Do đó, tôi chọn đề tài: “Một số quan điểm của Ăngghen về lý luận và sự vận dụng ở nước ta hiện nay”

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1 Khái niệm lý luận

1.1.1 Quan điểm của Mác - Ăngghen

Lý luận là sản phẩm cao của nhận thức của sự phản ánh hiện thực kháchquan Trong hệ thống các khái niệm, phạm trù, các nguyên lý và các quy luậttạo nên lý luận, quy luật là hạt nhân của lý luận, là sản phẩm của qúa trìnhnhận thức nên bản chất của lý luận là hình ảnh chủ quan của thế giới kháchquan, là sự phản ánh một cách gần đúng đối tượng nhận thức Theo Mác -Ăngghen, lý luận gắn với lợi ích, bảo vệ lợi ích giai cấp: “Mỗi giai cấp mớithay thế cho giai cấp thống trị trước mình, muốn thực hiện được mục đích củamình, đều nhất thiết phải biểu hiện lợi ích của bản thân mình thành lợi íchchung của mọi thành viên trong xã hội, hay nói một cách trừu tượng: phải gắncho những tư tưởng của bản thân mình một hình thức phổ biến, phải biểu hiệnnhững tư tưởng đó thành những tư tưởng duy nhất hợp lý, duy nhất có giá trịphổ biến” [13,68] Mác - Ăngghen cũng cho rằng, lý luận mang tính kháchquan, tính khoa học, tính chiến đấu: “Những quan điểm lý luận của nhữngngười cộng sản tuyệt nhiên không dựa trên những ý niệm, những nguyên lý

do một nhà cải cách thế giới nào phát minh hay phát hiện ra Những nguyên

lý ấy chỉ là biểu hiện khái quát của những quan hệ thực tại của một cuộc đấutranh giai cấp hiện có, của một sự vận động lịch sử đang diễn ra trước mắtchúng ta” [4,68] Mác - Ăngghen cũng khẳng định, lý luận của giai cấp thốngtrị luôn thống trị xã hội: “Lịch sử tư tưởng chứng minh cái gì nếu không phải

là chứng minh rằng sản xuất tinh thần cũng biến đổi theo sản xuất vật chất?Những tư tưởng thống trị của một thời đại bao giờ cũng chỉ là những tư tưởngcủa giai cấp thống trị” [14,625]

Những cống hiến lớn lao của Mác và Ph Ăng-ghen vào lý luận chủnghĩa xã hội khoa học cho đến nay vẫn giữ nguyên giá trị và tính thời sự đốivới công cuộc đổi mới của đất nước ta, đặc biệt có ý nghĩa quan trọng đối với

việc nâng cao nhận thức và làm sáng tỏ sứ mệnh lịch sử của giai cấp côngnhân, tăng cường vai trò lãnh đạo đất nước của Đảng Cộng sản Việt Nam

trong bối cảnh hội nhập toàn cầu hiện nay Khi đánh giá công lao to lớn của

hai ông đối với phong trào đấu tranh cách mạng của giai cấp vô sản thế giới,V.I Lê-nin viết: “Sau bạn ông là Các Mác, Ăng-ghen là nhà bác học và ngườithầy lỗi lạc nhất của giai cấp vô sản hiện đại trong toàn thế giới văn minh Từngày mà vận mệnh đã gắn liền Các Mác và Phri-đrích Ăng-ghen thì sự nghiệpsuốt đời của hai người bạn ấy trở thành sự nghiệp chung của họ” [11,3]

1.1.2 Quan điểm của Lênin

Cả cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Lênin đã có những đónggóp vô cùng to lớn cho sự nghiệp giải phóng nhân dân lao động toàn thế giới,đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc, đấu tranh cho hòa bình, độc lập, tự do củacác dân tộc Di sản đó là vô cùng to lớn cả trên phương diện thực tiễn hoạtđộng cách mạng và lý luận tư tưởng Trong điều kiện chủ nghĩa tư bản chuyển

từ giai đoạn tự do cạnh tranh sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa, Lênin đã bảo

vệ và phát triển chủ nghĩa Mác và xây dựng CNXH hiện thực, sáng lập nhànước Xô Viết - nhà nước XHCN đầu tiên trên thế giới Lênin đã vận dụngsáng tạo những nguyên lý của chủ nghĩa Mác vào thực tiễn nước Nga, lãnhđạo thành công cuộc Cách mạng Tháng Mười vĩ đại và xây dựng CNXH hiệnthực Dưới ngọn cờ của Lênin, Liên bang Cộng hòa XHCN Xô Viết và hệthống XHCN thế giới được hình thành, chủ nghĩa phát xít bị tiêu diệt, các dântộc bị áp bức vùng lên giành độc lập dân tộc, làm tan rã hệ thống thuộc địacủa chủ nghĩa đế quốc Lênin đã kế tục, bảo vệ và phát triển một cách xuấtsắc, toàn diện chủ nghĩa Mác Vừa đấu tranh chống những quan điểm, tưtưởng, trào lưu lý luận sai trái, bảo vệ sự trong sáng của chủ nghĩa Mác, Lêninvừa bổ sung, phát triển nhiều luận điểm cụ thể của chủ nghĩa Mác cho phùhợp với điều kiện thực tiễn Lênin đã làm rõ tính tất yếu của con đường đi lênCNXH của các dân tộc, rằng sớm hay muộn các dân tộc sẽ đi lên CNXH bằngcách riêng của mình Đồng thời, chỉ ra mối quan hệ mật thiết giữa cách mạng

giải phóng dân tộc với cách mạng XHCN trong thời đại mới Đó là kim chỉnam cho các dân tộc trong quá trình lựa chọn con đường phát triển của mình Đối với cách mạng Việt Nam, tư tưởng Lênin đã mở ra những chân trờimới, soi đường, chỉ lối cho nhân dân ta trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc

và xây dựng CNXH Vận dụng đúng đắn và sáng tạo những nguyên lý cơ bảncủa chủ nghĩa Mác-Lênin và những bài học quý báu của Cách mạng ThángMười Nga, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tìm thấy con đường giải phóng dân tộc vàxây dựng một chính Đảng của giai cấp công nhân, nhân dân lao động để lãnhđạo toàn dân tộc Việt Nam đi hết từ thắng lợi này đến thắng lợi khác Đặc biệt,quan điểm của Người về lý luận đến nay vẫn còn nguyên giá trị

Trước hết, về bản chất, vị trí, vai trò của lý luận, Lênin cho rằng:

“Không có lý luận cách mạng thì cũng không thể có phong trào cách mạng.Trong lúc mà sự say mê với những hình thức nhỏ hẹp nhất của hành độngthực tiễn đang đi đôi với việc tuyên truyền đang thịnh hành cho chủ nghĩa cơhội, thì nhắc đi nhắc lại tư tưởng ấy bao nhiêu cũng không phải là thừa”, “chỉđảng nào có được một lý luận tiền phong hướng dẫn thì mới có khả năng làmtròn vai trò tiến sĩ tiền phong” [15,32], hay “không thể có một đảng xã hộichủ nghĩa vững mạnh nếu không có lý luận cách mạng để đoàn kết tất cảnhững người xã hội chủ nghĩa lại, để họ rút ra từ trng lý luận đó tất cả nhữngtín hiệu của họ và đem áp dụng lý luận đó vào những phương pháp đấu tranh

và phương sách hành động của họ…” [14,232] Như vậy, Lênin luôn cho lýluận rất quan trọng đối với cách mạng, với Đảng Cộng sản, với tuyên truyền

và vận động Do đó, theo Người, phát triển lý luận là một yêu cầu kháchquan, tất yếu Đồng thời, Lênin cũng chỉ ra, lý luận là nhiệm vụ hàng đầutrong công tác tư tưởng, nhiệm vụ của các nhà lý luận là phải phát triển côngtác lý luận: “Cao trào tự phát của quần chúng càng tăng lên và phong tràocàng mở rộng thì sự cần thiết có một ý thức cao trong công tác lý luận, chínhtrị và tổ chức của đảng dân chủ - xã hội càng phải tăng lên vô cùng nhanhchóng hơn” [15,67]

Tóm lại, theo Lênin, lý luận do các nhà tư tưởng đại diện cho lợi ích giaicấp tạo ra: “Lịch sử tất cả các nước chứng thực rằng, chỉ do lực lượng của độcbản thân mình thôi thì giai cấp công nhân chỉ có thể đi đến ý thức công liênchủ nghĩa, tức là đi đến chỗ tin rằng phải đoàn kết lại thành hội liên hiệp, phảiđấu tranh chống bọn chủ, phải đòi hỏi chính phủ ban hành những luật này hayluật khác cần thiết cho công nhân…Còn học thuyết xã hội chủ nghĩa thì phátsinh từ các lý luận triết học, lịch sử, kinh tế, do những người có học thứctrong các giai cấp hữu sản, những trí thức xây dựng nên” [15,38-39], “Không

có lý luận cách mệnh, thì không có cách mệnh vận động…Chỉ có theo lý luậncách mệnh tiền phong, đảng cách mệnh mới làm nổi trách nhiệm cách mệnhtiền phong” [15,30]

1.1.3 Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Hồ Chí Minh là nhà lý luận thiên tài, người thầy của cách mạng ViệtNam Người đã nêu một tấm gương sáng trong việc tiếp thu và vận dụng chủnghĩa Mác - Lênin trên tinh thần độc lập, tự chủ và sáng tạo Dù được viếtdưới bút hiệu nào hay thời điểm nào thì Hồ Chí Minh cũng vẫn thể hiện mộtlập trường, quan điểm với các lập luận, văn phong, cách viết, cách nói tương

tự nhau, với phong cách nói chuyện và lối hành văn trong sáng, giản dị và dễhiểu nhất có thể

Hồ Chí Minh - Biên niên tiểu sử: bộ sách gồm nhiều tập, là một côngtrình lịch sử được trình bày dưới hình thức biên niên Toàn bộ những sự kiện

có ý nghĩa trong cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh

đã được sưu tầm, chọn lọc, xác minh, bao gồm nhiều lĩnh vực: trước tác, cácvăn kiện của Đảng và Nhà nước, các hoạt động và những sự kiện có ý nghĩatrong đời sống riêng của Người

Bản án chế độ thực dân Pháp

“Bản án chế độ thực dân Pháp” (Le Procès de la Colonisation Française)

là tác phẩm của Hồ Chủ tịch viết bằng tiếng Pháp trong khoảng những năm1921-1925, đăng tải lần đầu tiên năm 1925 tại Paris (thủ đô nước Pháp) trên

báo Imprékor của Quốc tế Cộng sản Tác phẩm gồm 12 chương và phần phụlục, với cách hành văn ngắn gọn, súc tích, cùng những sự kiện đầy sức thuyếtphục, tác phẩm tố cáo thực dân Pháp dung mọi thủ đoạn bắt “dân bản xứ”phải đóng thuế máu” cho chính quốc, đày đọa phụ nữ, trẻ em thuộc địa; cácthống sứ, quan lại thực dân độc ác như một bầy thú dữ…Tác phẩm đã gâyđược tiếng vang lớn ngay từ khi ra đời, thức tỉnh lương tri của những conngười yêu tự do, bình đẳng, bác ái, hướn các dân tộc bị áp bức đi theo conđường cách mạng tháng Muời Nga và chủ nghĩa Mác – Lênin, thắp lên ngọnlửa đấu tranh cho độc lập, tự do và xã hội chủ nghĩa của dân tộc Việt Nam.

Đường cách mệnh (1925 – 1927)

Sau nhiều năm bôn ba nước ngoài, đồng chí Nguyễn Ái Quốc đã tìmđược con đường cứu nước đúng đắn qua bài học về Cách mạng Tháng Mườitrên đất nước Lênin “Đường Cách mệnh” là tập hợp những bài giảng củađồng chí Nguyễn Ái Quốc tại lớp Huấn luyện chính trị ở Quảng Châu (TrungQuốc) trong những năm 1925 - 1927, do Bộ Tuyên truyền của Hội Liên hiệpcác dân tộc bị áp bức Á Đông ấn hành và bí mật được chuyển về trong nướctheo nhiều ngả đường khác nhau

Trong bối cảnh ở Việt Nam lúc đó, với chính sách đàn áp dã man củathực dân Pháp, nhân dân bị bưng bít thông tin và bị đầu độc bởi văn hoá thựcdân, cho nên những nội dung quan trọng của “Đường Cách mệnh” đã trởthành cẩm nang về lý luận cách mạng cho lớp cán bộ đầu tiên của Đảng, gópphần trang bị cho họ những tư tưởng mới của thời đại, đưa cách mạng ViệtNam hoà nhập cùng dòng chảy chung của cách mạng thế giới, chấm dứt thời

kỳ khủng hoảng về đường lối của cách mạng nước ta Đó là ý nghĩa to lớn vàhết sức sâu sắc của tác phẩm đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam

Sửa đổi lối làm việc (1947)

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến giáo dục chủ nghĩa Lênin cho cán bộ, đảng viên và nhân dân ta Song Người cũng luôn nhấnmạnh rằng học Mác- Lênin là phải học tinh thần Mác- Lênin, học phương

Mác-pháp Mác-Lênin để xử trí mọi việc Người nói với cán bộ huấn luyện: “Cácchú dạy cho cán bộ đảng viên và nhân dân về chủ nghĩa Mác- Lênin, chắc cónhiều người thuộc, nhưng các chú có làm cho mọi người hiểu chủ nghĩa Mác-Lênin là thế nào không? Theo Bác hiểu chủ nghĩa Mác- Lênin tức là cáchmạng phân công cho việc gì, làm chủ tịch nước hay nấu ăn, đều phải làm trònnhiệm vụ Không nên đào tạo ra những con người thuộc sách làu làu, cụ Mácnói thế này, cụ Lênin nói thế kia, nhưng nhiệm vụ của mình được giao quétnhà lại để cho nhà đầy rác” Trong nhiều tài liệu của Chủ tịch Hồ Chí Minh

về giáo dục thực hành lý luận Mác- Lênin, thì tác phẩm “Sửa đổi lối làmviệc” là một điển hình tiêu biểu Tiếp theo cuốn “Đường cách mệnh”, ở tácphẩm “Sửa đổi lối làm việc”, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp tục nêu rõ phải giáodục chủ nghĩa Mác- Lênin, giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ và nhân dânta

Đời sống mới (1947)

Sau Cách mạng Tháng Tám 1945 thắng lợi, Đảng, Nhà nước và Chủtịch Hồ Chí Minh đã phát động phong trào " Xây dựng đời sống mới".Ngày 3/4/1946, Ủy ban vận động đời sống mới Trung ương được thành lập.Một năm sau (20/3/1947), Chủ tịch Hồ Chí Minh viết tác phẩm "Đời sốngmới" với bút danh là Tân Sinh để chỉ đạo và động viên phong trào Ngàynay, tác phẩm Đời sống mới của Người vẫn còn nguyên giá trị đối với sựnghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước nói chung và xây dựng nôngthôn mới nói riêng

Dân vận (1949)

Giữa lúc công cuộc kháng chiến, kiến quốc của dân tộc ta ở vào thờiđiểm vô cùng cam go, quyết liệt, tác phẩm “Dân vận” ra đời Đó thực sự làmột “cẩm nang”, kịp thời chỉ dẫn một cách đầy đủ và sâu sắc cả về mục đích,đối tượng; cả về nhiệm vụ, phương pháp, tính hiệu quả của công tác dân vậnđối với cán bộ, đảng viên; tổ chức đảng, chính quyền và các tổ chức đoàn thểlúc bấy giờ

Di chúc (1965 – 1969)

Trong toàn bộ di sản mà Chủ tịch Hồ Chí Minh để lại cho chúng ta, Dichúc của Người là một văn kiện có giá trị và ý nghĩa đặc biệt Bản Di chúccủa Chủ tịch Hồ Chí Minh tuy chỉ là một văn bản ngắn gọn nhưng chứa đựngtrong nó là những chiêm nghiệm, trăn trở, tâm huyết của Bác suốt cuộc đời vìnước, vì dân của mình Di chúc của Người cũng chính là những căn dặn của

vị lãnh tụ kính yêu, người cha già của dân tộc Việt Nam trước lúc ra đi màmỗi chúng ta phải có trách nhiệm suy nghĩ và thực hiện để vững bước hơntrên những chặng đường cách mạng phía trước Có người đã nói, Di chúc củaChủ tịch Hồ Chí minh là kết tinh những tinh hoa đạo đức và nhân cách caođẹp Hồ Chí Minh, chứa đựng những nội dung cơ bản, những quan điểm cốtyếu của tư tưởng Hồ Chí Minh và vạch ra phương hướng phát triển cho cáchmạng Việt Nam cả hôm nay và mai sau

Học tập, nghiên cứu tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong Di chúccũng như các tác phẩm khác của Người một cách đầy đủ hơn nữa, tìm ranhững giá trị sâu sắc để mỗi cán bộ, Đảng viên tích cực “làm theo” và vậndụng vào thực tiễn là cách thiết thực nhất để chúng ta thành kính tưởng nhớ

và biết ơn Người

Từ những quan điểm của Mác - Ăngghen, Lênin, Hồ Chí Minh, ta có thểhiểu một cách tóm tắt, lý luận là hệ thống tri thức tương đối hoàn chỉnh củacon người về một lĩnh vực nào đó, phản ánh quan hệ của con người với thếgiới khách quan, biểu hiện dưới dạng những khái niệm, phạm trù, nguyên lý,quy luật…có tác dụng chỉ đạo hoạt động của con người trên lĩnh vực đó

1.2 Ph.Ăng-ghen - Cuộc đời và sự nghiệp

Ph.Ăng-ghen sinh ngày 28-11-1820 tại Bác-men, tỉnh Ranh của Vươngquốc Phổ (thuộc nước Đức ngày nay) Tuy xuất thân từ một gia đình tầng lớptrên, thuộc giai cấp tư sản, nhưng ông đã dành tất cả con tim, khối óc, tìnhcảm và trí tuệ cho giai cấp vô sản, hiến dâng toàn bộ cuộc đời mình cho sựnghiệp cách mạng của giai cấp công nhân, nhằm mục tiêu, lý tưởng cao đẹp là

giải phóng giai cấp công nhân, giải phóng nhân dân lao động khỏi mọi ách ápbức, bóc lột

Vào đầu những năm 40 của thế kỷ XIX, mặc dù phong trào đấu tranhcủa giai cấp vô sản chống lại sự thống trị, bóc lột của giai cấp tư sản đã pháttriển mạnh mẽ, nhưng vẫn còn mang tính tự phát, chưa có mục tiêu rõ rệt; giaicấp công nhân còn chưa nhận thức được lợi ích giai cấp và sứ mệnh lịch sửcao cả của mình Những học thuyết khác nhau của chủ nghĩa xã hội khôngtưởng, chủ nghĩa cải lương, tư tưởng vô chính phủ đều thất bại và đem lạinhững tổn thất to lớn cho phong trào công nhân Nhu cầu cấp thiết của phongtrào đấu tranh của giai cấp công nhân lúc này là cần có một học thuyết cáchmạng chỉ đường, giúp cho phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân từ tựphát trở thành tự giác, hoàn thành sứ mệnh lịch sử vĩ đại của mình

Mác và Ăng-ghen đã đáp ứng xuất sắc yêu cầu đó của thời đại Trongthời gian 40 năm, Ăng-ghen đã cùng với Mác dày công nghiên cứu, kế thừanhững tinh hoa tư tưởng của nhân loại, mà trước hết và trực tiếp là triết học cổđiển Đức, kinh tế chính trị học cổ điển Anh và chủ nghĩa xã hội không tưởngPháp; đồng thời tắm mình vào trong thực tiễn phong phú, sinh động củaphong trào đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân, xây dựng nên chủnghĩa Mác, một học thuyết, một hệ thống lý luận khoa học và cách mạng, baogồm triết học mác-xít, kinh tế chính trị học mác-xít và chủ nghĩa xã hội khoahọc; sáng tạo ra chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử;phát hiện ra những quy luật khách quan của sự phát triển xã hội và sứ mệnhlịch sử của giai cấp công nhân; xây dựng nên lý luận giá trị thặng dư với cácquy luật chi phối sự vận động, phát triển và diệt vong tất yếu của chủ nghĩa tưbản Đây là những cơ sở lý luận khoa học, là vũ khí tư tưởng cho cuộc đấutranh cách mạng của giai cấp công nhân

Rất nhiều tác phẩm cơ bản của chủ nghĩa Mác là do hai ông cùng viết.Nhiều công trình nghiên cứu của Ăng-ghen là sự phát triển những tư tưởnghình thành trong quá trình trao đổi thường xuyên với Mác.Về phía mình,

nhiều tác phẩm của Mác được viết với những ý tưởng và kiến thức của ghen.C.Mác đánh giá rất cao những kiến thức bách khoa của Ăng-ghen, trínhớ kỳ lạ, tầm nhìn xa trông rộng, những ham thích tinh thần nhiều mặt củaĂng-ghen.

Ăng-Không chỉ là nhà tư tưởng vĩ đại, cũng như Mác, Ăng-ghen đã đem nghịlực sôi sục, trí tuệ sáng suốt và trái tim nồng cháy của mình tham gia phongtrào cách mạng, dũng cảm đấu tranh cho sự nghiệp của giai cấp công nhân.Tài năng của Ăng-ghen với tư cách một nhà chiến lược và sách lược cáchmạng thể hiện xuất sắc trong các thời kỳ cách mạng 1848 - 1849 ở châu Âu,thời kỳ hoạt động của Quốc tế I và Công xã Pa-ri Cùng với Mác, Ăng-ghen

đã đấu tranh không khoan nhượng chống lại những khuynh hướng cải lương

và biệt phái (của Pru-đông, Lat-xan, Ba-cu-nin ) để thống nhất hàng ngũquốc tế Cùng với Mác, Ăng-ghen là người đỡ đầu của Đảng Dân chủ - xã hộiĐức, có ảnh hưởng to lớn đến hoạt động của Đảng Những nhà xã hội chủnghĩa Pháp, Áo, Hung-ga-ri, Anh, Ba Lan, Tây Ban Nha, ý, Nga, Ru-ma-ni,Bun-ga-ri, Hà Lan và nhiều nước khác đều nhận được sự giúp đỡ vô giá củaĂng-ghen

Ăng-ghen được kính trọng trọng không chỉ bởi trí tuệ của một nhà báchọc, lòng dũng cảm, nhiệt huyết của một chiến sĩ cách mạng vĩ đại, mà cònbởi phẩm chất cao cả thể hiện trong tình bạn, tình đồng chí khăng khít, thủychung, cảm động, hiếm có với Mác Tự nhận mình là “cây vĩ cầm số 2” bêncạnh Mác, còn Mác mới chính là “cây vĩ cầm số 1”, nên mặc dù rất say mênghiên cứu sáng tạo và say mê hoạt động trong phong trào công nhân, ghétcay ghét đắng nghề thư lại, nhưng Ăng-ghen đã chấp nhận làm nhân viên vănphòng của một hãng buôn ở Man-chét-xtơ để có thể giúp đỡ vật chất choMác, tạo điều kiện cho bạn làm việc, sáng tạo Sau khi Mác qua đời, Ăng-ghen đã gác bỏ nhiều dự định riêng của mình, tập trung thời gian, công sức đểthực hiện một công việc vô cùng nặng nề, khó khăn mà chỉ ông mới có thểlàm được là chỉnh lý, biên tập và cho xuất bản quyển II, quyển III Bộ “Tư

bản” mà Mác để lại còn dưới dạng các bản thảo Đây là tác phẩm lớn nhất, vĩđại nhất của Mác và chủ nghĩa Mác Bằng việc làm này, “Ăng-ghen đã dựngcho người bạn thiên tài của ông một đài kỷ niệm trang nghiêm, trên đó Ăng-ghen cũng không ngờ là đã khắc luôn cả tên mình bằng những chữ không baogiờ phai mờ được” như Lê-nin đã nhận xét Đồng thời, ông dành nhiều thờigian, công sức để tuyên truyền cho các tư tưởng của Mác, đấu tranh bảo vệ tưtưởng của Mác trước sự tấn công, xuyên tạc của các lực lượng thù địch.Nhưng ông cũng phê phán, kiên quyết lên án khuynh hướng và những mưutoan biến học thuyết do Mác và ông sáng lập trở thành một mớ những côngthức giáo điều, cứng đơ, bất biến Ông đấu tranh không khoan nhượng vớinhững ai coi thường sự tiến bộ của khoa học, những điều kiện mới và nhữngnhu cầu mới của xã hội Trong trường hợp xuất hiện những sự kiện thực tếmới, khi tình hình thay đổi và cuộc sống đặt ra những vấn đề mới, Ăng-ghensẵn sàng xem xét lại ngay cả những quan điểm lý luận của chính bản thânmình Đây thật sự là quan điểm và phong cách của một nhà khoa học, một nhàcách mạng chân chính.

Cùng với giai cấp công nhân và những người cộng sản trên toàn thế giới,giai cấp công nhân và những người cộng sản Việt Nam tự hào và bày tỏ lòngbiết ơn vô hạn đối với Ăng-ghen, nhà tư tưởng, lãnh tụ vĩ đại của mình

1.3.Sự cần thiết phải nghiên cứu quan điểm của Ăng-ghen về lý luận

Ph Ăng-ghen, bằng trí tuệ thiên tài và trái tim nhiệt huyết, những đónggóp to lớn và những dấu ấn sâu đậm của ông đã góp phần tạo nên một họcthuyết khoa học và cách mạng - Chủ nghĩa Mác-Lênin, một học thuyết cónhững ảnh hưởng sâu rộng trong lịch sử nhân loại cho đến ngày nay Nghiêncứu toàn bộ tư tưởng của Ăng-ghen về lý luận và áp dụng vào thực tiễn ViệtNam luôn là việc làm cần thiết

Vào đầu những năm 40 của thế kỷ XIX, mặc dù phong trào đấu tranhcủa giai cấp vô sản chống lại giai cấp tư sản đã phát triển mạnh mẽ, nhưngvẫn chưa thoát khỏi tình trạng tự phát, chưa được tổ chức, chưa có mục tiêu

rõ rệt, giai cấp công nhân chưa nhận thức được những lợi ích giai cấp cơ bảncủa mình Nhu cầu cấp thiết của phong trào đấu tranh của giai cấp công nhânlúc đó là cần có một học thuyết lý luận cách mạng soi đường cho giai cấpcông nhân, giúp cho giai cấp công nhân hoàn thành sứ mệnh lịch sử vĩ đạitoàn thế giới của mình Ăng-ghen đã cùng với Mác dày công nghiên cứu, kếthừa những tinh hoa tư tưởng của nền văn hóa nhân loại, xây dựng thành mộthọc thuyết, một hệ thống lý luận khoa học - chủ nghĩa xã hội khoa học, đồngthời thông qua hoạt động trực tiếp trong phong trào đấu tranh cách mạng củagiai cấp công nhân, đưa lý luận đó thâm nhập vào quần chúng cách mạng,biến lý luận thành lực lượng vật chất thúc đẩy sự phát triển của xã hội.

Ngay từ những tác phẩm lý luận đầu tiên về triết học cũng như về kinh tếchính trị học, Ăng-ghen đã chứng tỏ tầm cao trí tuệ khi phê phán tính phảnđộng trong quan điểm triết học duy tâm của Se-linh; chỉ ra những mâu thuẫntrong hệ thống triết học duy tâm của Hê-ghen; phân tích sâu sắc những mâuthuẫn nội tại của chủ nghĩa tư bản, chỉ ra tính tất yếu của sự ra đời chủ nghĩa

xã hội với tính cách là kết quả của sự giải quyết những mâu thuẫn đó Quansát đời sống của giai cấp công nhân nước Anh, trong một loạt bài đăng trên tờRheinishe Zeitung (Nhật báo tỉnh Ranh) tháng 12-1842, Ăng-ghen đã phântích các quan hệ xã hội, quan hệ giai cấp trong xã hội lúc đó và chỉ ra mâuthuẫn giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản là mâu thuẫn cơ bản của chủnghĩa tư bản Trên cơ sở phân tích này, Ăng-ghen lần đầu tiên đã đưa ra tưtưởng về tính tất yếu của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa; tính quốc tế củacuộc cách mạng này

Trong những tác phẩm viết chung với Mác cũng như trong những tácphẩm của riêng mình, những luận điểm quan trọng nhất của triết học mác-xít

đã được Ăng-ghen trình bày một cách có hệ thống, đầy sức thuyết phục.Đồng thời, ông cũng đã chỉ ra ý nghĩa lớn lao của triết học đối với hoạt độngthực tiễn của con người "Gia đình thần thánh" là tác phẩm lý luận viết chungđầu tiên của hai ông và là tác phẩm có vị trí quan trọng trong toàn bộ quá

trình hình thành các quan điểm triết học và chính trị xã hội của học thuyếtMác Trong tác phẩm này, Mác và Ăng-ghen đã đề ra những tư tưởng cơ bảncủa chủ nghĩa duy vật lịch sử, như vai trò quyết định của sản xuất vật chất đốivới tiến trình phát triển của xã hội loài người, vai trò sáng tạo ra lịch sử củaquần chúng nhân dân lao động Cũng trong tác phẩm này, hai ông một lần nữakhẳng định vai trò, sứ mệnh lịch sử toàn thế giới của giai cấp vô sản và chỉ rarằng, chính địa vị của giai cấp vô sản trong xã hội tư sản hiện đại đã quy địnhvai trò, sứ mệnh đó.

Tiếp tục phát triển những tư tưởng đã trình bày trong "Gia đình thầnthánh", ở tác phẩm "Hệ tư tưởng Đức", tác phẩm viết chung thứ hai của Ăng-ghen và Mác, thế giới quan và phương pháp luận mới - quan điểm duy vậtbiện chứng về lịch sử đã được trình bày một cách đầy đủ, toàn diện và có hệthống dưới hình thức phê phán những quan điểm triết học của phái Hê-ghentrẻ Trên cơ sở quan niệm duy vật về lịch sử, hai ông đã đặt ra những vấn đề

về cách mạng vô sản, về những nét cơ bản của xã hội cộng sản tương lai.Mặc

dù tác phẩm "Hệ tư tưởng Đức" không được xuất bản khi hai ông còn sống,nhưng những kết luận khoa học được trình bày trong tác phẩm đó đã là cơ sở

lý luận cho hoạt động thực tiễn cách mạng của bản thân hai ông

Trong ngày khai mạc Đại hội lần thứ II của Liên đoàn những người cộngsản (ngày 29-11-1847), Ăng-ghen đã đọc diễn văn tại cuộc mít tinh quốc tếcủa những người dân chủ kỷ niệm cuộc khởi nghĩa Ba-lan năm 1830 Trongbài diễn văn này, ông đã chỉ ra cơ sở thực tiễn và luận chứng về mặt lý luậncho khẩu hiệu của chủ nghĩa quốc tế vô sản, trở thành phương châm hànhđộng của Liên đoàn: "Vô sản tất cả các nước đoàn kết lại!", đồng thời lần đầutiên nêu ra tư tưởng mác-xít kiệt xuất về vấn đề dân tộc, về mối quan hệ giữa

áp bức giai cấp với áp bức dân tộc: "Không một dân tộc nào có thể trở thành

tự do trong khi còn tiếp tục áp bức những dân tộc khác" Với sự chỉ đạo sátsao và sáng suốt của Mác và Ăng-ghen, Đại hội đã kết thúc thắng lợi với việcthông qua bản Điều lệ, trong đó thể hiện toàn bộ những kế hoạch cải tổ Liên

đoàn do hai ông đề xướng Đại hội đã trao cho hai ông nhiệm vụ soạn thảo

"Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản" với tính cách là cương lĩnh của Liênđoàn.Ăng-ghen đã cùng với Mác hoàn thành nhiệm vụ này một cách xuấtsắc.Với cương lĩnh này, Liên đoàn những người cộng sản đã công khai tuyên

bố những nguyên lý lý luận của mình và hoạt động công khai trên vũ đàichính trị với tính cách là Đảng Cộng sản, tổ chức tiên phong của giai cấp côngnhân Đánh giá ý nghĩa "Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản" đối với phong tràocách mạng của giai cấp công nhân, Lê nin viết: "Cuốn sách nhỏ ấy có giá trịbằng hàng bộ sách; tinh thần của nó, đến bây giờ, vẫn cổ vũ và thúc đẩy toànthể giai cấp vô sản có tổ chức và đang chiến đấu của thế giới văn minh" Dướiánh sáng tư tưởng "Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản" và sự chỉ đạo sát sao củaMác và Ăng-ghen, từ sự phát triển mạnh mẽ của phong trào công nhân Đức,Đảng Công nhân dân chủ - xã hội Đức, đảng vô sản đầu tiên được tổ chứctrên quy mô cả nước và, về cơ bản, đứng trên lập trường của chủ nghĩa cộngsản khoa học, đã được thành lập vào tháng 8-1869 Sự kiện này đánh dấu mộtbước phát triển hết sức quan trọng của phong trào công nhân Đức nói riêng vàphong trào công nhân quốc tế nói chung

Bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác với tính cách là cơ sở nền tảng tưtưởng, lý luận của phong trào công nhân luôn được Ăng-ghen đặt lên hàngđầu "Chống Đuy-rinh" là một trong những tác phẩm lý luận của Ăng-ghenviết để đập tan những quan điểm lý luận phi mác-xít đang truyền bá trongĐảng Công nhân dân chủ - xã hội Đức vào cuối những năm 80 của thế kỷXIX Trong "Chống Đuy-rinh", Ăng-ghen đã trình bày đầy đủ, toàn vẹn, có

hệ thống những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Nhờ đó, giai cấp côngnhân đã có thể tiếp thu, thấm nhuần chủ nghĩa Mác với tính cách là một thếgiới quan hoàn chỉnh, bao quát cả triết học, kinh tế - chính trị học, chủ nghĩa

xã hội khoa học, chiến lược và sách lược đấu tranh giai cấp của giai cấp vôsản Có thể nói, tác phẩm "Chống Đuy-rinh" là một cuốn bách khoa toàn thư

về các tri thức mác-xít đối với phong trào công nhân quốc tế

Sau khi Mác qua đời, Ăng-ghen đã tập trung sức lực và trí tuệ tiếp tục sựnghiệp tổ chức, giác ngộ giai cấp công nhân, tiếp tục sự nghiệp bảo vệ, pháttriển chủ nghĩa Mác Một trong những cống hiến to lớn, bất diệt của Ăng-ghen trong sự nghiệp bảo vệ, phát triển chủ nghĩa Mác đó là Ăng-ghen đãđảm đương một khối lượng công việc vô cùng nặng nề, khó khăn để chỉnh lý,biên tập và cho xuất bản quyển II, quyển III bộ "Tư bản" - tác phẩm kinh tế -chính trị học vĩ đại nhất của thế kỷ chúng ta Bằng công trình này "Ăng-ghen

đã dựng cho người bạn thiên tài của ông một đài kỷ niệm trang nghiêm trên

đó Ăng-ghen cũng không ngờ là đã khắc luôn cả tên mình bằng những chữkhông bao giờ phai mờ được"

Cũng trong thời kỳ này, Ăng-ghen đã viết và cho xuất bản tác phẩm

"Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của nhà nước" - một trongnhững tác phẩm chủ yếu của chủ nghĩa xã hội hiện đại và tác phẩm "Lut-vích Phoi-ơ-bắc và sự cáo chung của triết học cổ điển Đức" cùng một loạttác phẩm khác, có giá trị về mặt lý luận, khẳng định tính đúng đắn, khoahọc và cách mạng của những nguyên lý trong học thuyết chủ nghĩa Mác.Sau đó, ông đã tích cực tìm mọi cách để phổ biến rộng rãi tác phẩm "Tưbản" cũng như những tác phẩm mác-xít khác trong giai cấp công nhân,nâng cao trình độ giác ngộ của giai cấp công nhân, nâng cao tính tự giáccủa phong trào công nhân

Chính vì thế, có thể nói rằng, công lao của Ăng-ghen đối với giai cấpcông nhân chính là ở chỗ đã cùng với Mác, bằng hoạt động lý luận và thựctiễn đã "dạy cho công nhân tự nhận thức được mình và có ý thức về mình, và

đã đem khoa học thay thế cho mộng tưởng" Đánh giá công lao của ghen đối với phong trào đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân thế giới,Lê-nin viết: "Sau bạn ông là Các Mác, Ăng-ghen là nhà bác học và người thầylỗi lạc nhất của giai cấp vô sản hiện đại trong toàn thế giới văn minh Từ ngày

Ăng-mà vận mệnh đã gắn liền Các Mác với Phri-đrích Ăng-ghen thì sự nghiệp suốtđời của hai người bạn ấy trở thành sự nghiệp chung của họ Cho nên muốn

hiểu Phri-đrích Ăng-ghen đã làm gì cho giai cấp vô sản thì phải nhận rõ ýnghĩa của học thuyết và hoạt động của Mác đối với sự phát triển của phongtrào công nhân hiện đại".