Rèn kĩ năng giúp học sinh lớp 8 lập nhanh một phương trình hóa học

Thực tế khi học môn hóa học 8 đặc biệt là khi học bài 17 sách giáo khoa lớp 8 “lập phương trình hóa học ’’ thì nhiều em sau khi học xong bài này vẫn lúng chưa biết làm thế nào để lập đượ

Giải pháp hữu ích :

RÈN KĨ NĂNG GIÚP HỌC SINH

LỚP 8 LẬP NHANH MỘT PHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC

PHẦN I : MỞ ĐẦU

Nhằm thực hiện mục tiêu của giáo dục là đào tạo thế hệ trẻ trở thành những con người có tri thức và biết vận dụng tri thức đó vào thực tế cuộc sống Mặt khác nhằm thực hiện cuộc vận động hai không với bốn nội dung của bộ giáo dục đòi hỏi giáo viên và học sinh phải dạy thực chất và học thực chất Song song với vấn đề trên thì học sinh phải nhanh chóng tiếp cận được phương pháp dạy học mới đang được triển khai và hiện hành ,

đó là “ học sinh học theo hướng tích cực , độc lập sáng tạo để lĩnh hội , vận dụng kiến thức” Thực tế khi học môn hóa học 8 đặc biệt là khi học bài 17 sách giáo khoa lớp 8 “lập phương trình hóa học ’’ thì nhiều em sau khi học xong bài này vẫn lúng chưa biết làm thế nào để lập được các phương trình hóa học , hoặc một số biết lập nhưng vẫn rất chậm nên đây là một nội dung khó đối với học sinh và cũng là một trong những nguyên nhân làm giảm chất lượng bộ môn ,

Giải pháp này nhằm giúp cho học sinh nắm vững cách lập một phương trình hóa học ” mà ở chương trình trung học cơ sở các em hay gặp và cũng nhằm nâng cao chất lượng bộ môn , ngoài ra nó còn tạo hứng thú say mê cho học sinh với môn học từ đó tạo tiền đề cho học sinh tiếp tục học những kiến thức tiếp theo của môn hóa học , chính vì vậy

để dạy tốt tiết học này đòi hỏi giáo viên cần tìm tòi soạn giảng như thế nào để học sinh tiếp thu kiến thức và biết vận dụng để lập được các phương trình hóa học trong chương trình trung học cơ sở

Qua thực tế giảng dạy tôi thấy tiết dạy này khó , nội dung kiến thức trong sách giáo khoa đưa ra thì đa số học sinh không thể vận dụng được các phương trình hóa học hoặc một số nếu vận dụng được thì cũng rất chậm , nên tôi đã suy nghĩ và viết giải pháp này vận dụng vào thực tiễn giảng dạy nhằm nâng cao hiệu quả tiết dạy này và tôi đã áp dụng giảng dạy cho học sinh lớp 8 trường trung học cơ sở Hiệp An từ năm 2004-2005 đến nay

và đã thu được kết quả cao hơn

PHẦN II : NỘI DUNG

I/ CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

Giải pháp này nhằm giúp giáo viên thiết kế tiết 22 bài 17 “ Lập phương trình hóa học ”

để giảng dạy đạt hiệu quả cao hơn (vì kiến thức của bài này liên quan rất nhiều đến những kiến thức tiếp theo của chương trình hóa học ) và cũng nhằm giúp học sinh biết cách vận dụng vào lập các phương trình nhanh và chính xác

Muốn nâng cao được hiệu quả của tiết dạy này thì giáo viên cần lấy thêm một số ví dụ

về một số dạng phản ứng và hướng dẫn học sinh một số kĩ năng lập phương trình hóa học chủ yếu là kĩ năng cân bằng nhanh một phản ứng hóa học từ những phản ứng đơn giản đến phức tạp Chuẩn bị tốt một số kiến thức đã học có liên quan đến bài mới giáo viên phải nắm bắt chính xác và đánh giá được mức độ tiếp thu kiến thức của học sinh từ đó có thể tìm ra nguyên nhân và biện pháp khắc phục để tiết học mang lại hiệu quả hơn dây cũng chính là nội dung chính trong giải pháp này

II/ THỰC TRẠNG

Trong thực tế giảng dạy môn hóa học 8 ở trường trung học cơ sở Hiệp An những năm qua tôi thấy tiết dạy này khó đối với giáo viên mặc dù giáo viên đã đưa ra những ví dụ của từng dạng phản ứng hóa học và hướng dẫn học sinh cách lập phương trình nhưng học sinh vẫn vận dụng rất chậm Hơn nữa giáo viên phải thiết kế tiết dạy trên lớp trong thời gian khống chế 45 phút mà khi lập phương trình hóa học phải tiến hành theo trình tự sách giáo khoa đưa ra nếu giáo viên không đầu tư thêm thì học sinh sẽ không thể vận dụng lập được các phương trình hóa học trong chương trình THCS

Ngoài ra nhà trường cũng chưa bố trí tiết dạy phụ đạo cho học sinh yếu môn hóa 8 nên cũng chưa củng cố thêm được kiến thức cho học sinh

Về phía học sinh chưa thường xuyên ôn tập kiến thức cũ mà trong môn hóa học 8 có nhiều kiến thức cũ liên quan đến kiến thức mới Một số học sinh ỉ lại , lười suy nghĩ , trong giờ học không tập trung , không học bài và làm bài trước khi đến lớp làm cho kiến thức bị thiếu hụt Mặt khác học sinh cũng chưa tích cực chủ động sáng tạo , rèn luyện khả năng tư duy , trong tổng số học sinh của một lớp có đến một nửa là con em đồng bào dân tộc ít người nên khả năng tiếp thu kiến thức còn rất hạn chế , còn thụ động trong học tập Thực tế những năm đầu khi dạy bài này tôi thu được kết quả rất thấp trong một lớp

chỉ 1/4 số học sinh là biết vận dụng lập phương trình hóa học Từ kết quả trên tôi đã băn khoăn suy nghĩ về cách thiết kế giáo án và giảng dạy tiết này như thế nào để học sinh có thể hiểu được bài và biết vận dụng vào lập được các phương trình hóa học giới hạn trong chương trình trung học cơ sở và đây cũng là điều mong muốn của tôi

III/ GIẢI PHÁP VÀ KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC

A/ Giải pháp :để nâng cao được hiệu quả của tiết dạy “ lập phương trình hóa học tôi có những giải pháp sau :

1/ Thu thập kiến thức về một số dạng phản ứng

2/ Dặn dò học sinh ở tiết học trước ôn tập thật kĩ những kiến thức cũ liên quan để giúp học sinh lập phương trình hóa học ở bước 1 nhanh và chính xác

3/ Thiết kế giáo án sao cho phù hợp : lấy những ví dụ về một số dạng phản ứng hóa học và hướng dẫn học sinh cách lập phương trình hóa học từ những phản ứng đơn giản đến phức tạp , rèn kĩ năng cho học sinh lập nhanh và chính xác các phương trình hóa học

4/ Đánh giá việc nắm bắt kiến thức của tiết học thông qua bài tập đánh giá cuối tiết dạy để rút kinh nghiệm

B/ Tổ chức thực hiện

Từ năm học 2004-2005 tôi đã tiến hành giảng dạy theo giải pháp này và mỗi năm tôi lại thu được kết quả khả quan hơn Giải pháp được tiến hành

1/ Thu thập kiến thức phục vụ cho tiết dạy : Giáo viên phải nắm chắc được những kiến thức cần truyền thụ cho học sinh để tiết dạy mang lại hiệu quả hơn , học sinh hiểu bài và biết vận dụng lập được các phương trình hóa học nếu giáo viên chỉ nghiên cứu sách giáo khoa và sách giáo viên thì chưa đủ để truyền thụ kiến thức cho học sinh hiểu bài mà giáo viên cần phải nghiên cứu thêm một số sách tham khảo :

dặn dò cuối tiết học sẽ giúp giáo viên nhắc nhở những kiến thức học sinh cần ôn lại

2/ Dặn dò học sinh những kiến thức đã học liên quan đến bài mới để học sinh dễ dàng thực hiện ở bước 1 và không bị sai ở bước 2:

- Học thuộc kí hiệu hóa học của các nguyên tố ,và viết đúng các kí hiệu hóa học để khi

có thể viết đúng các kí hiệu hóa học trong các CTHH

-Phải nắm vững kiến thức về cách lập công thức hóa học của đơn chất kim loại và phi kim

để viết nhanh công thức hóa học của phi kim , kim loại

-Lập công thức hóa học của hợp chất học sinh phải ôn lại cách nhớ nhanh để lập công thức hóa học đó là : Thông thường gạch chéo hóa trị a,b sẽ ra chỉ số x = b ; y = a

Đặc biệt : khi hóa trị bằng nhau a = b chỉ số đều bằng 1 (khỏi ghi )

- Hóa trị a> b đều là số chẵn A có chỉ số x= 1 ; B có chỉ số y =

Để lập nhanh công thức hóa học , học sinh phải nhớ hóa trị của nguyên tố, nhóm nguyên tử , học sinh thường xuyên ôn tập những kiến thức này để có thể viết đúng công thức hóa học

Ở bài phản ứng hóa học phải ôn lại cách ghi phương trình chữ của phản ứng xác định được chất tham gia và sản phẩm tạo thành để khi khi lập phương trình hóa học có thể thực hiện bước 1 dễ dàng

Phần chuẩn bị chu đáo rồi thì phần thiết kế giáo án cũng cần phải có chất lượng vì

nó mang lại hiệu quả cao trong tiết dạy và nó đóng góp một phần khá quan trọng trong giải pháp này

3/ Thiết kế giáo án và phần bài tập đánh giá

Muốn tiết học mang lại hiệu quả ngoài sự chuẩn bị của học sinh chu đáo thì giáo viên phải thiết kế được giáo án tốt , muốn vậy trong tiết học này giáo viên cần chú ý đưa ra các

ví dụ và hướng dẫn thật kĩ và rèn cho học sinh kĩ năng lập nhanh một phương trình hóa học từ đó yêu cầu học sinh rút ra từng điểm lưu ý khi lập phương trình hóa học Các kiến

Về phía học sinh cần chuẩn bị thật tốt cho tiết học Học sinh cần phải ôn lại những kiến thức đã học có liên quan đến những kiến thức mới Phần dặn dò cuối tiết học sẽ giúp giáo viên nhắc nhở những kiến thức học sinh cần ôn lại

2/ Dặn dò học sinh những kiến thức đã học liên quan đến bài mới để học sinh dễ dàng thực hiện ở bước 1 và không bị sai ở bước 2:

- Học thuộc kí hiệu hóa học của các nguyên tố ,và viết đúng các kí hiệu

hóa học để khi có thể viết đúng các kí hiệu hóa học trong các CTHH

-Phải nắm vững kiến thức về cách lập công thức hóa học của đơn chất kim loại và phi kim

để viết nhanh công thức hóa học của phi kim , kim loại

-Lập công thức hóa học của hợp chất học sinh phải ôn lại cách nhớ nhanh để lập công thức hóa học đó là : Thông thường gạch chéo hóa trị a,b sẽ ra chỉ số x = b ; y = a

Ví dụ : ; Đặc biệt : khi hóa trị bằng nhau a = b chỉ số đều bằng 1 (khỏi ghi )

- Hóa trị a> b đều là số chẵn A có chỉ số x= 1 ; B có chỉ số y =

Để lập nhanh công thức hóa học , học sinh phải nhớ hóa trị của

nguyên tố, nhóm nguyên tử , học sinh thường xuyên ôn tập những kiến thức này để có thể viết đúng công thức hóa học

Ở bài phản ứng hóa học phải ôn lại cách ghi phương trình chữ của phản ứng xác định được chất tham gia và sản phẩm tạo thành để khi khi lập phương trình hóa học có thể thực hiện bước 1 dễ dàng

Phần chuẩn bị chu đáo rồi thì phần thiết kế giáo án cũng cần phải có chất lượng vì

nó mang lại hiệu quả cao trong tiết dạy và nó đóng góp một phần khá quan trọng trong giải pháp này

3/ Thiết kế giáo án và phần bài tập đánh giá

Muốn tiết học mang lại hiệu quả ngoài sự chuẩn bị của học sinh chu đáo thì giáo viên phải thiết kế được giáo án tốt , muốn vậy trong tiết học này giáo viên cần chú ý đưa ra các ví dụ và hướng dẫn thật kĩ và rèn cho học sinh kĩ năng lập nhanh một

phương trình hóa học từ đó yêu cầu

học sinh rút ra từng điểm lưu ý khi lập phương trình hóa học Các kiến thức đưa ra trong giáo án phải đi theo kiểu qui nạp từ đơn giản đến phức tạp thì học sinh mới hiểu bài

Mục đích của việc đưa ra bài tập đánh giá nhằm giúp giáo viên nắm bắt được khả năng tiếp thu kiến thức của học sinh , nên phần bài tập đánh giá cần đúng trọng tâm , có phần nâng cao giành cho học sinh khá giỏi và có biểu điểm rõ ràng

Sau đây là giáo án cụ thể và phần bài tập đánh giá

Tuần 11

Tiết 22

Bài 15: PHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC (t 1 )

I Mục tiêu ; Học xong tiết học này học sinh có thể :

1.Kiến thức : Hs

-Biết được phương trình dùng để biểu diễn phản ứng hoá học gồm CTHH của các chất phản ứng và sản phẩm với các hệ số thích hợp

- Biết cách lập PTHH khi biết các chất phản ứng và sản phẩm

2.Kĩ năng : Tiếp tục rèn luyện kĩ năng lập CTHH

II CHUẨN BỊ

1/ Đồ dùng

*Gv: tranh vẽ hình 2.5 SGK/ 48, bảng phụ

* Hs: chuẩn bị bài

2/ Phương pháp dạy học chủ yếu : Trực quan, hoạt động hợp tác nhóm, đàm thoại

tìm tòi

III CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC

1 Ổn định lớp

2 Bài cũ: phát biểu nội dung định luật BTKL và biểu thức của định luật và giải thích,

sửa BT2/54 SGK

3 Bài mới: phản ứng hoá học là gì? Phát biểu lại định luật bảo toàn khối lượng? Để

biểu diễn ngắn gọn phản

ứng hoá học và vận dụng định luật này người ta lập PTHH Vậy PTHH được lập như thế nào?

HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO

VIÊN

HOẠT ĐỘNG CỦA HS NỘI DUNG GHI

Hoạt động 1: tìm hiểu về phương trình hoá học

Gv nêu VD cho khí H2 tác dụng

với khí O2

Hãy viết phương trình chữ của

PƯHH và bảng con

Thay tên các chất bằng CTHH?

Hướng dẫn HS cách viết dấu mũi

tên?

Nhắc lại bản chất của PƯHH

Vậy để cho số nguyên tử bằng

nhau ta làm như thế nào?

Gv treo sơ đồ hình vẽ SGK/55

giới thiệu về hình vẽ a, b, c cho

biết cân nghiêng về phía nào? Vì

sao?

H a bên trái 20 mà bên phải có

10 Vậy phải làm như thế nào?

Hướng dẫn HS cách đặt hệ số

Đặt hệ số 2 trước H2O

HS quan sát hình b: tại sao cân

nghiêng về bên phải, phải thêm

vào bên trái mấy H?

Hình c cho biết điều gì? Vì sao

cân thăng bằng Gv hướng dẫn

HS cách thay dấu mũi tên?

Gv hướng dẫn HS lưu ý phân

biệt cách viết:

Gv hướng dẫn HS một số chú ý

để tránh viết sai hệ số, chỉ số

Số 2 trước H chỉ gì?

2 nhỏ dưới H chỉ gì?

VD2 : kl Al + khí O2 Al2O3

Hs viết PTHH chữ vào bảng con

Thay chữ bằng CTHH

Trong PƯHH nguyên tử được bảo toàn

Cân nghiêng về bên trái,

vì bên trái có 20 mà bên phải có 10

Cần 20

Vì bên phải có 4 H mà bên trái chỉ có 2 H thêm vào bên trái có 2H

Thêm vào bên trái 2 H Cân đã thăng bằng vì số nguyên tử O và H ở 2 vế

đã bằng nhau

2 H2

số nguyên tử S và O ở 2

vế đã bằng nhau không cần thêm hệ số

HS lập PTHH

lớp nhận xét

I Lập phương trình hoá học

1 Phương trình hoá học

VD 1:

Khí hiđrô + khí oxi nước

H2+ O2 > H2O 2H2+ O2 2H2O

VD2: kim loại Al + khí

O2 nhôm oxít(Al2O3) Hãy lập PTHH của phản ứng

4 Al + 3 O2 2Al2O3

Hãy lập PTHH của pư Cho HS

nhận xét về số nguyên tử Al, O ở

2 vế?

Số nguyên tử O ở 2 vế phải

nhiều hơn và không bằng nhau,

lẻ?

Gv hướng dẫn HS cách cân bằng

Chỉ số lẻ thêm vào để làm chẵn

điểm lưu ý của PT này

Nhận xét gì về phương trình

này? Phân biệt PTHH có khác gì

so với sơ đồ phản ứng

Vậy PTHH biểu diễn gì?

PTHH

điểm lưu ý

Gv lấy vd và hướng dẫn HS cân

bằng :Al+ H2SO4 >Al2(SO4)3 +

H2

.Xem nhóm SO4 như 1 đơn vị

Vậy vế phải có mấy nhóm SO4?

Vế trái có mấy nhóm và cần

mấy?

Từ các vd yêu cầu HS rút ra các

bước để lập PTHH Những điểm

cần lưu ý khi lập PTHH

Gv treo BT: cho các sơ đồ phản

ứng

P + O2 >P2O5

Fe + Cl2 >FeCl3

Na2SO4 + BaCl2 >NaCl +

BaSO4

Yêu cầu HS cân bằng

HS viết vào bảng con

thay chữ bằng CTHH c hất

HS nhận xét số nguyên tử

O 1 bên 2, 1 bên 3

HS cân bằng Bắt đầu với số nguyên tố

có nguyên tử nhiều hơn và không bằng nhau ở 2 vế Nếu chỉ số lẻ làm chẵn biểu diễn ngắn gọn PƯHH

Có pt tự cân bằng nên cần kiểm tra số nguyên tử trước khi cân bằng

Không được thay đổi chỉ số

Xem nhóm SO4như 1 đơn vị

3 nhóm SO4 nên vế trái phải thêm hệ số 3

1 HS lên bảng cân bằng, lớp làm vào vở bài tập 4P + 5 O2 2P2O5

2Fe + 3Cl2 2FeCl3

BaCl2 2NaCl + BaSO4

Kết luận: PTHH biểu

diễn ngắn gọn PƯHH

2 Các bước lập PTHH

a Viết sơ đồ của phản

ứng : gồm CTHH của các

phẩm

b Cân bằng số nguyên tử của mỗi nguyên tố : Tìm

hệ số thích hợp đặt vào trước các CT

c.Viết PTHH

* Những điểm lưu ý khi lập PTHH

-Không được thay đổi chỉ

số trong công thức hóa học viết đúng , viết hệ số cao bằng khhh

Nếu trong công thức hh

OH )thì xem cả nhóm như 1 đơn vị

H2SO4 Al2(SO4)3+ 3H2

3 Vận dụng

1/ 4P + 5O2 2P2O5

2H2O2NaOH+H2

Al2(SO4)3+ 3Fe

IV/ Củng cố: cho sơ đồ các phản ứng sau ( HS lên bảng lập )

a/ SO2 + O2 >SO3 b/ Al + Cl2 >AlCl3 c/ Cu(OH)2 + HCl > CuCl2 + H2O

Hãy lập PTHH của các phản ứng trên

* Dặn dò: Học ôn toàn bộ kiến thức của C.II và học bài 22, làm bt 1, 2, 3 / 58 SGK Chuẩn bị phần IV còn lại

V/ NHẬN XÉT - RÚT KINH NGHIỆM

2/ Đối với học sinh :

- Chuẩn bị đầy đủ : ôn tập thật kĩ những kiến thức mà giáo viên yêu cầu , chuẩn bị kiến thức mới chu đáo

- Tập trung vào bài học không phân tán tư tưởng và làm việc riêng

- Tự giác rèn luyện kĩ năng tư duy , độc lập sáng tạo khi lập phương trình

- Nhận biết được từng dạng phản ứng khi cân bằng , tự lập phương trình và tích cực phát biểu ý kiến , nhận xét bổ sung góp ý xây dựng kiên thức

- Ghi bài đầy đủ

Trên đây là một số yêu cầu đối với giáo viên và học sinh khi dạy và học bài này Sau đây là cách thực hiện giải pháp:

Để làm tốt một số loại bài tập hóa học như bài toán tính theo phương trình hóa học thì việc cần thiết trước hết là các em phải lập phương trình hóa học đúng rồi mới làm đúng các bước tiếp theo Trong quá trình lập phương trình hóa học quan trọng nhất là bước thứ 2 : Cân bằng số nguyên tử của mỗi nguyên tố

Mặc dù bước thứ 2 là quan trọng nhất nhưng ở bước 1 : “Viết sơ đồ phản ứng ” nếu các em không thực hiện chính xác thì bước tiếp theo cũng không chính xác.Vậy muốn học sinh “Viết sơ đồ phản ứng ” đúng thì ngay từ những chương trước giáo viên phải rèn cho học sinh những kiến thức liên quan đến bài lập phương trình hóa

học :

Sau khi đã rèn cho học sinh thành thạo các kĩ năng này thì khi vào bài lập phương trình hóa học giáo viên có thể yêu cầu học sinh tự thực hiện bước 1 đó là viết phương trình chữ sau đó thay tên các chất bằng công thức hóa học và rút ra điểm cần lưu ý ở bước này ( phải viết đúng công thức hóa học , viết đủ các chất tham gia và sản phẩm tạo thành ) sau đó thực hiện bước 2 : Cân bằng số nguyên tử của mỗi nguyên tố : tìm

hệ số thích hợp đặt trước các công thức

Qua thực tế giảng dạy tôi thấy học sinh rất lúng túng ở bước 2 khi đi tìm hệ số thích hợp đặt trước các công thức hóa học do đó việc cân bằng hóa học là một nội dung khó đối với học sinh Để cho nội dung này không còn khó đối với học sinh giáo viên cần tìm hiểu và hướng dẫn học sinh cách cân bằng để các em có thể cân bằng chính xác các phương trình hóa học phù hợp với trình độ nhận thức của các em :

Khi cân bằng các em cần phải nhớ bản chất của phản ứng hóa học đó là trong phản ứng hóa học số nguyên tử của mỗi nguyên tố trước và sau phản ứng không đổi

Nghĩa là khi cân bằng các em cần phải làm như thế nào để cho số nguyên tử của mỗi nguyên tố ở 2 vế phải bằng nhau