Khái quát về tác giả, tác phẩm Ức Trai thi tập Nội dung của tác phẩm Ức Trai thi tập Nghệ thuật của tác phẩm Ức Trai thi tập Nguyễn Trãi hiệu là Ức Trai, sinh năm 1380, quê gốc ở làng Chi Ngại, tỉnh Hải Dương. Thân phụ là Nguyễn Ứng Long , vốn là học trò nghèo thi đỗ thái học. Thân mẫu là Trần Thị Thái, con quan Tư đồ Trần Nguyên Hàn, dòng dõi quý tộc. 1. Khái quát về tác giả, tác phẩm Ức Trai thi tập: 1.1. Tác giả: 1.1.1. Cuộc đời: Lên sáu tuổi mất mẹ, lên mười tuổi ông ngoại qua đời, Nguyễn Trãi về Nhị Khê ở với cha. Năm 1400, Nguyễn Trãi đậu thái học sĩ, sau đó được nhà Hồ giữ chức Ngự sử đài chính chưởng. Năm 1428, bị nghi oan và bắt giam, sau đó ông được tha, nhưng không còn được tin cậy như trước. Ông buồn, xin về Côn Sơn. Năm 1440, Lê Thái Tông mời ông trở lại làm việc và giao cho nhiều công việc quan trọng. Vốn chứa thù từ lâu đối với Nguyễn Trãi, bọn gian tà ở triều đình vu cho ông âm mưu giết vua, khép vào tội phải giết cả ba họ năm 1442. Nỗi oan tầy trời ấy, hơn hai mươi năm sau, 1464, Lê Thánh Tông mới giải toả và ca ngợi ông.
Trang 1PHÂN TÍCH GIÁ TRỊ NỘI DUNG
VÀ NGHỆ THUẬT CỦA TÁC PHẨM ỨC TRAI THI TẬP
PHÂN TÍCH GIÁ TRỊ NỘI DUNG
VÀ NGHỆ THUẬT CỦA TÁC PHẨM ỨC TRAI THI TẬP
PHÂN TÍCH GIÁ TRỊ NỘI DUNG
VÀ NGHỆ THUẬT CỦA TÁC PHẨM
ỨC TRAI THI TẬP
Tổ 3
Trang 3I Khái quát về tác phẩm Ức Trai thi tập:
II Nội dung của tác phẩm Ức Trai thi tập:
III Nghệ thuật của tác phẩm Ức Trai thi tập:
1 Khái quát về tác giả, tác phẩm Ức Trai thi tập
2 Nội dung của tác phẩm Ức Trai thi tập
3 Nghệ thuật của tác phẩm Ức Trai thi tập
1 Khái quát về tác giả, tác phẩm Ức Trai thi tập
2 Nội dung của tác phẩm Ức Trai thi tập
3 Nghệ thuật của tác phẩm Ức Trai thi tập
Trang 41.Khái quát về tác phẩm Ức Trai thi tập:
1.1 Tác giả:
1 Khái quát về tác giả, tác phẩm Ức Trai thi tập: 1.1 Tác giả:
1.1.1 Cuộc đời:
Nguyễn Trãi hiệu là
Ức Trai, sinh năm 1380, quê gốc ở làng Chi Ngại, tỉnh Hải Dương Thân phụ
là Nguyễn Ứng Long , vốn
là học trò nghèo thi đỗ thái học Thân mẫu là Trần Thị Thái, con quan Tư đồ Trần Nguyên Hàn, dòng dõi quý tộc.
Trang 51 Khái quát về tác giả, tác phẩm Ức Trai thi tập:
1.1 Tác giả:
1.1.1 Cuộc đời:
Lên sáu tuổi mất mẹ, lên mười tuổi ông ngoại qua đời,
Nguyễn Trãi về Nhị Khê ở với cha.
Năm 1400, Nguyễn Trãi đậu thái học sĩ, sau đó được nhà Hồ giữ chức Ngự sử đài chính chưởng.
Năm 1428, bị nghi oan và bắt giam, sau đó ông được tha,
nhưng không còn được tin cậy như trước Ông buồn, xin về Côn Sơn
Năm 1440, Lê Thái Tông mời ông trở lại làm việc và giao cho nhiều công việc quan trọng.
Vốn chứa thù từ lâu đối với Nguyễn Trãi, bọn gian tà ở triều đình vu cho ông âm mưu giết vua, khép vào tội phải giết cả ba
họ năm 1442.
Nỗi oan tầy trời ấy, hơn hai mươi năm sau, 1464, Lê Thánh Tông mới giải toả và ca ngợi ông.
Trang 61.Khái quát về tác phẩm Ức Trai thi tập:
1.1 Tác giả:
1.1.2 Sự nghiệp:
- Về quân sự và chính trị có “Quân trung từ mệnh tập” gồm những thư từ do ông viết trong việc giao thiệp với quân Minh.
- Về lịch sử , địa lý có “ lam sơn thực lục” là cuốn sử về cuộc khởi nghĩa lam sơn và “ dư địa chí” viết về địa lý nước ta lúc bấy giờ.
- Về văn học, Nguyễn Trãi có “ Ức trai thi tập”là tập thơ chữ Hán và “Quốc Âm thi tập” là tập thơ chữ Nôm Quốc
âm thi tập đánh dấu sự hình thành của nền thơ ca Tiếng Việt .
1.Khái quát về tác giả, tác phẩm Ức Trai thi tập:
1.1 Tác giả:
1.1.2 Sự nghiệp:
Về quân sự và chính trị có “Quân trung từ
mệnh tập” gồm những thư từ do ông viết trong việc giao thiệp với quân Minh.
Về lịch sử , địa lý có “ Lam sơn thực lục” là cuốn sử về cuộc khởi nghĩa lam sơn và “ Dư địa chí” viết về địa lý nước ta lúc bấy giờ.
Về văn học, Nguyễn Trãi có “ Ức trai thi
tập”là tập thơ chữ Hán và “Quốc Âm thi tập” là tập thơ chữ Nôm Quốc âm thi tập đánh dấu sự hình thành của nền thơ ca Tiếng Việt.
Trang 71.Khái quát về tác phẩm Ức Trai thi tập:
1.2 Tác phẩm:
- Sau khi minh oan cho Nguyễn Trãi, năm 1480 vua Lê Thánh Tông đã sai Trần Quốc Khiêm sưu tầm lại các bài thơ đã thất lạc của ông sau đó đặt tên là Ức Trai thi tập.
- Sau này phần lớn bài thơ trong Ức Trai thi tập đã bị thất lạc và chỉ còn giữ được một phần do Dương Bá Cung sưu tầm, gồm 105 bài, trong đó có 17 bài tồn nghi.
- Ức Trai thi tập là một tập thơ được viết bằng chữ Hán.
- Đa số các bài trong tập này là thơ thất ngôn bát cú; thất ngôn tứ tuyệt, ngũ
ngôn, chỉ có 2 bài theo thể trường thiên là "Côn Sơn ca" và "Đề Hoàng ngự sử Mai tuyết hiên".
- Về nội dung, có thể chia ra 3 chủ đề lớn:
Thơ tả thiên nhiên, danh lam thắng cảnh;
Thơ sáng tác sau khi quân Minh xâm lược Đại Ngu (trong đó có bài "Đề
Hoàng ngự sử Mai tuyết hiên" làm khi ở Đông Quan);
Thơ sáng tác sau khi chiến thắng quân Minh, giống thơ "ngôn chí" trong
Quốc âm thi tập.
1 Khái quát về tác giả, tác phẩm Ức Trai thi tập:
1.2 Tác phẩm:
Sau khi minh oan cho Nguyễn Trãi, năm 1480 vua Lê Thánh Tông
đã sai Trần Quốc Khiêm sưu tầm lại các bài thơ đã thất lạc của ông sau
đó đặt tên là Ức Trai thi tập.
Sau này phần lớn bài thơ trong Ức Trai thi tập đã bị thất lạc và chỉ còn giữ được một phần do Dương Bá Cung sưu tầm, gồm 105 bài, trong
đó có 17 bài tồn nghi.
Ức Trai thi tập là một tập thơ được viết bằng chữ Hán.
Đa số các bài trong tập này là thơ thất ngôn bát cú; thất ngôn tứ
tuyệt, ngũ ngôn, chỉ có 2 bài theo thể trường thiên là "Côn Sơn ca" và
"Đề Hoàng ngự sử Mai tuyết hiên".
Về nội dung, có thể chia ra 3 chủ đề lớn:
• Thơ tả thiên nhiên, danh lam thắng cảnh.
• Thơ sáng tác sau khi quân Minh xâm lược Đại Ngu (trong đó có bài "Đề Hoàng ngự sử Mai tuyết hiên" làm khi ở Đông Quan).
• Thơ sáng tác sau khi chiến thắng quân Minh, giống thơ "ngôn chí" trong Quốc âm thi tập.
Trang 82 Nội dung của tác phẩm Ức Trai thi tập:
2.1 Thơ tả thiên nhiên, danh lam thắng cảnh:
Những bài thơ thấm đẫm phong vị trữ tình cũng phảng phất nỗi niềm người anh hùng trước lẽ hưng phế, đọng lại những hoài niệm về các triều đại đã qua Dù cho đó là cảnh
đã bao nhiêu lần thưởng ngoạn thì vào thơ, Nguyễn Trãi vẫn tạo được những rung động khác thường một Dục Thuý sơn qua cảm xúc của ông hiện rõ là nơi « tiên cảnh trụy trần gian
Trang 92 Nội dung của tác phẩm Ức Trai thi tập:
2.1 Thơ tả thiên nhiên, danh lam thắng cảnh:
Hay một Vân Đồn « thiên khôi địa thiết phó kì quan », một Bạch Đằng hải khẩu :
Sóc phong xuy hải khí lăng lăng Khinh khởi ngâm phàm quá Bạch Đằng
Ngạc đoạn kình khoa sơn khúc khúc Qua trầm kích chiết ngạn tằng tằng
=> Cảnh ấy, tình ấy gắn với niềm tự hào dân tộc lớn lao, bởi những danh thắng cũng đồng thời gắn với những anh hùng mà bản thân nhà thơ ngưỡng vọng : Thần Phù là nơi anh hùng Hồ Quí Ly chống sự xâm lăng của vua Chiêm Chế Bồng Nga, Vân Đồn vang danh chiến công của Trần Khánh Dư và bao triều đại anh hùng vùi thây quân giặc
cướp trên sông Bạch Đằng.
Trang 102 Nội dung của tác phẩm Ức Trai thi tập:
2.1 Thơ tả thiên nhiên, danh lam thắng cảnh:
- Nhưng đồng thời, Nguyễn Trãi còn nhận ra những mối
tương quan trời đất và con người khi suy ngẫm trước
cảnh trời đất vô cùng, để ngậm ngùi cho mối hận anh
hùng, để suy ngẫm về gốc rễ vững bền của đất nước :
Phúc chu thủy tín dân do thuỷ
Thị hiểm nan bằng mệnh tại thiên
Hoạ phúc hữu môi phi nhất nhật
Anh hùng di hận kỉ thiên niên
(Quan hải)
=> Có lẽ chưa ai nhìn thiên nhiên đất trời mà luận anh
hùng sâu sắc như Nguyễn Trãi, anh hùng là phẩm chất
cá nhân, nhưng muốn thành nghiệp lớn phải gắn với
nhân dân như thuyền với nước.
2 Nội dung của tác phẩm Ức Trai thi tập:
2.1 Thơ tả thiên nhiên, danh lam thắng cảnh:
Nhưng đồng thời, Nguyễn Trãi còn nhận ra những
mối tương quan trời đất và con người khi suy ngẫm trước cảnh trời đất vô cùng, để ngậm ngùi cho mối hận anh
hùng, để suy ngẫm về gốc rễ vững bền của đất nước :
Phúc chu thủy tín dân do thuỷ Thị hiểm nan bằng mệnh tại thiên Hoạ phúc hữu môi phi nhất nhật Anh hùng di hận kỉ thiên niên (Quan hải)
=> Có lẽ chưa ai nhìn thiên nhiên đất trời mà luận anh
hùng sâu sắc như Nguyễn Trãi, anh hùng là phẩm chất cá nhân, nhưng muốn thành nghiệp lớn phải gắn với nhân dân như thuyền với nước.
Trang 112 Nội dung của tác phẩm Ức Trai thi tập:
2.1 Thơ tả thiên nhiên, danh lam thắng cảnh:
- Thiên nhiên trong thơ Nguyễn Trãi không có những cảnh buồn tê tái và trễ biếng như trong thơ Chu Văn An, mặc dù Nguyễn Trãi từng gặp những điều "bất như ý"
như Chu Văn An Đối với Nguyễn Trãi thiên nhiên bao giờ cũng làm dịu lại tâm hồn ông, đem đến cho ông sự bình tĩnh và thanh thản Cho nên cuộc đời Nguyễn Trãi
dù có nhiều đau buồn, nhiều bài thơ của ông "chất nặng tâm tư", nhưng những vần thơ nói về thiên nhiên của Nguyễn Trãi không buồn Thảng hoặc có đôi cảnh buồn thì cũng không đến nỗi làm cho người đọc hoàn toàn chán nản, thất vọng.
=> Đó là tình yêu đằm thắm đối với cảnh sắc thiên nhiên của Tổ quốc mà mỗi tấc đất, dòng sông, ngọn núi đều gắn liền với những trang lịch sử anh hùng của dân tộc, vận mệnh của đất nước và công sức khai phá giữ gìn của người dân bao thế hệ.
2 Nội dung của tác phẩm Ức Trai thi tập:
2.1 Thơ tả thiên nhiên, danh lam thắng cảnh:
Thiên nhiên trong thơ Nguyễn Trãi không có những cảnh buồn
tê tái và trễ biếng như trong thơ Chu Văn An, mặc dù Nguyễn Trãi từng gặp những điều "bất như ý" như Chu Văn An Đối với
Nguyễn Trãi thiên nhiên bao giờ cũng làm dịu lại tâm hồn ông,
đem đến cho ông sự bình tĩnh và thanh thản Cho nên cuộc đời
Nguyễn Trãi dù có nhiều đau buồn, nhiều bài thơ của ông "chất nặng tâm tư", nhưng những vần thơ nói về thiên nhiên của Nguyễn Trãi không buồn Thảng hoặc có đôi cảnh buồn thì cũng không
đến nỗi làm cho người đọc hoàn toàn chán nản, thất vọng.
=> Đó là tình yêu đằm thắm đối với cảnh sắc thiên nhiên của Tổ quốc mà mỗi tấc đất, dòng sông, ngọn núi đều gắn liền với
những trang lịch sử anh hùng của dân tộc, vận mệnh của đất nước
và công sức khai phá giữ gìn của người dân bao thế hệ.
Trang 132 Nội dung của tác phẩm Ức Trai thi tập:
2.2 Thơ sáng tác sau khi quân Minh xâm lược Đại Ngu :
- Nguyễn Trãi trực tiếp ca ngợi vị vua anh hùng Lê Lợi và cũng là ca ngợi cuộc kháng chiến của dân tộc ở đây ông đã tóm tắt một cách tài tình mục đích, đường lối của cuộc khởi nghĩa Với bài Hạ quy Lam Sơn, Ðề kiếm
- Việc đánh tan giặc phương Bắc hùng mạnh từng bao lần rắp tâm xâm chiếm nước ta đã là nỗi tự hào cao độ tràn ngập trong giọng thơ của Nguyễn Trãi.
2 Nội dung của tác phẩm Ức Trai thi tập:
2.2 Thơ sáng tác sau khi quân Minh xâm lược Đại Ngu :
Nguyễn Trãi trực tiếp ca ngợi vị vua anh hùng Lê Lợi
và cũng là ca ngợi cuộc kháng chiến của dân tộc ở đây ông đã tóm tắt một cách tài tình mục đích, đường lối của cuộc khởi nghĩa Với bài Hạ quy Lam Sơn, Ðề kiếm
“ Sóc tẩm dĩ thanh kình lãng túc Nam châu vạn cổ cựu giang san”
(Hạ quy Lam Sơn - I) Việc đánh tan giặc phương Bắc hùng mạnh từng bao lần rắp tâm xâm chiếm nước ta đã là nỗi tự hào cao độ tràn ngập trong giọng thơ của Nguyễn Trãi.
Trang 142 Nội dung của tác phẩm Ức Trai thi tập:
2.3 Thơ sáng tác sau khi chiến thắng quân Minh:
- Nguyễn Trãi luôn đề cao việc lấy “văn trị” và “ nhân nghĩa” để sửa sang việc “ an dân trị nước”.
“ Thánh tâm lục dữ dân hưu tức, Văn trị chung tư trí thái bình”
(Quan duyệt thủy trận) Dịch thơ:
“ Lòng vua rất muốn dân an, Thái bình rốt lại lấy văn sửa đời”
- Yêu thương dân, suốt đời lo nghĩ thực hiện một phương sách để nước trị dân yên là một nét lớn trong
tư tưởng chính trị của Nguyễn Trãi
2 Nội dung của tác phẩm Ức Trai thi tập:
2.3 Thơ sáng tác sau khi chiến thắng quân Minh:
“ Lòng vua rất muốn dân an,
Thái bình rốt lại lấy văn sửa đời”
Yêu thương dân, suốt đời lo nghĩ thực hiện một
phương sách để nước trị dân yên là một nét lớn trong tư tưởng chính trị của Nguyễn Trãi
Trang 152 Nội dung của tác phẩm Ức Trai thi tập:
2.3 Thơ sáng tác sau khi chiến thắng quân Minh:
- Thơ của ông đậm đà phong cách của nhà nho vơi hai lối xuất và xử Khi làm quan, ông tận tụy với việc vua, vua nước Và sau khi xong nhiệm vụ thì muốn quay về để sống cuộc sống an nhàn, giản dị, nơi non nước hữu tình.
- Ngoài ra một vài bài thơ mang đậm dấu ấn đạo Phật như “ Du Nam Hoa tự”, “ Đề Nam Hoa thiền phòng”, cùng với các bài như “ Tầm Câu”, “ Thiều Châu”, “ Ngô Châu”, “ Quá Lãnh”, “ Giang Tây”, “ Bình nam dạ
bạc”, đề cập đến các thắng tích bên Trung Hoa mà chưa có sử liệu nào xác định việc Nguyễn Trãi từng qua bên ấy.
2 Nội dung của tác phẩm Ức Trai thi tập:
2.3 Thơ sáng tác sau khi chiến thắng quân Minh:
Thơ của ông đậm đà phong cách của nhà nho với hai lối xuất và xử Khi làm quan, ông tận tụy với việc vua,
vua nước Và sau khi xong nhiệm vụ thì muốn quay về để sống cuộc sống an nhàn, giản dị, nơi non nước hữu tình Ngoài ra một vài bài thơ mang đậm dấu ấn đạo Phật như “ Du Nam Hoa tự”, “ Đề Nam Hoa thiền phòng”,
cùng với các bài như “ Tầm Câu”, “ Thiều Châu”, “ Ngô Châu”, “ Quá Lãnh”, “ Giang Tây”, “ Bình nam dạ
bạc”, đề cập đến các thắng tích bên Trung Hoa mà chưa
có sử liệu nào xác định việc Nguyễn Trãi từng qua bên ấy
Trang 163 Nghệ thuật của tác phẩm Ức Trai thi tập:
- Nguyễn trãi cũng đã tuân thủ chặt chẽ luật thơ đường bằng việc gieo vần ở chữ cuối các câu 1, 2, 4, 6,
8 Đồng thời các quy luật về đối thanh, đối vần vẫn được ứng dụng chặt chẽ trong câu 3, 4, 5, 6 của bài thơ.
- Bên cạnh đó còn có thể thơ thất ngôn tứ tuyệt cũng được ông sử dụng.
3 Nghệ thuật của tác phẩm Ức Trai thi tập:
3.1 Thể thơ:
Nguyễn Trãi đã vận dụng một cách thuần thục thể thơ Đường luật, trong đó thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật được sử dụng không ít Ông đã vận dụng một thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật một cách thành thạo và tuân thủ
chặt chẽ quy luật nghiêm ngặt của thơ Đường Không
những thế, ông đã bộc lộ những cung bậc cảm xúc, nỗi
niềm sâu kín cùng những dòng thơ.
Nguyễn trãi cũng đã tuân thủ chặt chẽ luật thơ đường
bằng việc gieo vần ở chữ cuối các câu 1, 2, 4, 6, 8 Đồng
thời các quy luật về đối thanh, đối vần vẫn được ứng dụng chặt chẽ trong câu 3, 4, 5, 6 của bài thơ.
Bên cạnh đó còn có thể thơ thất ngôn tứ tuyệt cũng được ông sử dụng.
Trang 173 Nghệ thuật của tác phẩm Ức Trai thi tập:
3.2 Ngôn ngữ:
- Ngôn ngữ mà Nguyễn Trãi sử dụng thật trong sáng, giản dị, tinh tế, dễ hiểu, kín đáo mà trầm lắng, đậm chất suy tư, trăn trở, phù hợp với những ưu tư của ông về nước Các bài thơ của ông có một điều đặc biệt là dùng chữ rất cô đọng, chữ ít nghĩa nhiều Có những bài thơ đạt đến đỉnh cao
Nhất thanh hạc lệ cửu cao hàn.”
Vòm biếc đêm thanh trời tựa nước, Giữa chằm hạc rít lạnh làm sao.”
“Tĩnh dạ bích tiêu lương tự thuỷ (Đề Bá Nha cổ cầm đồ)
3 Nghệ thuật của tác phẩm Ức Trai thi tập:
3.2 Ngôn ngữ:
Ngôn ngữ mà Nguyễn Trãi sử dụng thật trong sáng, giản dị, tinh tế, dễ hiểu, kín đáo mà trầm lắng, đậm
chất suy tư, trăn trở, phù hợp với những ưu tư của ông
về nước Các bài thơ của ông có một điều đặc biệt là dùng chữ rất cô đọng, chữ ít nghĩa nhiều Có những bài thơ đạt đến đỉnh cao
“Nhất thanh hạc lệ cửu cao hàn,
Vòm biếc đêm thanh trời tựa nước.
Giữa chằm hạc rít lạnh làm sao,
Tĩnh dạ bích tiêu lương tự thuỷ.”
(Đề Bá Nha cổ cầm đồ)
Trang 183 Nghệ thuật của tác phẩm Ức Trai thi tập:
3.3 Hình ảnh thơ:
- Hình ảnh thân thuộc bình dị trong sáng: Cuộc sống muôn màu, muôn vẻ đã được Nguyễn Trãi tái hiện sinh động, cụ thể trong những tập thơ của mình.
- Hình ảnh thiên nhiên nên thơ: Giữa tâm hồn nhà thơ và hình ảnh trong thiên nhiên có một dấu bằng rất
rõ và rất dịu dàng Không chỉ đơn thuần là những hình ảnh đẹp, bình dị mà đặc sắc hơn là “ cũng ngụ tình” Ví dụ như hình ảnh thiên nhiên trong bài Côn Sơn ca.
3 Nghệ thuật của tác phẩm Ức Trai thi tập:
3.3 Hình ảnh thơ:
Hình ảnh thân thuộc bình dị trong sáng: Cuộc sống muôn màu, muôn vẻ đã được Nguyễn Trãi tái hiện sinh động, cụ thể trong những tập thơ của mình.
Mười năm xa cách chốn non nhà
Tùng cúc quay về nửa xác xơ
Đã hẹn cùng khe đầu hẹn ước Cúi đầu đất bụi chỉ thương ta (Loạn hậu đáo Côn Sơn) Hình ảnh thiên nhiên nên thơ: Giữa tâm hồn nhà thơ
và hình ảnh trong thiên nhiên có một dấu bằng rất rõ và rất dịu dàng Không chỉ đơn thuần là những hình ảnh đẹp, bình dị mà đặc sắc hơn là “ngụ tình” Ví dụ như
hình ảnh thiên nhiên trong bài Côn Sơn ca.
