LUẬN văn thạc sĩ - TƯ TƯỞNG của lê NIN về QUẢN lý xã hội xã hội CHỦ NGHĨA và sự vận DỤNG của ĐẢNG CỘNG sản VIỆT NAM

Quản lý xã hội là hoạt động tất yếu khách quan gắn liền với sự tồn tại, phát triển của xã hội loài người, có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của mỗi quốc gia dân tộc. Quản lý xã hội là đòi hỏi khách quan do tính chất xã hội của lao động của con người, do sự cần thiết phải giao tiếp trong quá trình lao động, phải trao đổi sản phẩm lao động. Khi tính chất, trình độ của lao động sản xuất ngày càng cao, phân công lao động càng diễn ra mạnh mẽ càng đòi hỏi phải có hoạt động tổ chức, điều tiết, sắp xếp các quá trình này một cách trật tự, nhằm thúc đẩy sự phát triển của sản xuất và xã hội. Phương tiện để thiết lập và duy trì trật tự này và tính tổ chức chính là công tác quản lý

1.1 Tiền đề lý luận và cơ sở thực tiễn hình thành, phát triển

tư tưởng V.I.Lênin về quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa 121.2 Nội dung tư tưởng cơ bản của V.I.Lênin về quản lý xã

TƯ TƯỞNG V.I.LÊNIN VỀ QUẢN LÝ XÃ

2.1 Quá trình nhận thức, vận dụng tư tưởng V.I.Lênin về

quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa của Đảng Cộng sản

2.2 Phương hướng nâng cao hiệu quả vận dụng tư tưởng

V.I.Lênin về quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Quản lý xã hội là hoạt động tất yếu khách quan gắn liền với sự tồn tại, phát triển của xã hội loài người, có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của mỗi quốc gia dân tộc Quản lý xã hội là đòi hỏi khách quan do tính chất xã

hội của lao động của con người, do sự cần thiết phải giao tiếp trong quá trìnhlao động, phải trao đổi sản phẩm lao động Khi tính chất, trình độ của lao độngsản xuất ngày càng cao, phân công lao động càng diễn ra mạnh mẽ càng đòi hỏiphải có hoạt động tổ chức, điều tiết, sắp xếp các quá trình này một cách trật tự,nhằm thúc đẩy sự phát triển của sản xuất và xã hội Phương tiện để thiết lập vàduy trì trật tự này và tính tổ chức chính là công tác quản lý

Mỗi quốc gia dân tộc trên con đường phát triển luôn phải giải quyếtphức hợp các vấn đề nội tại của nước mình Sự đa dạng bộ phận, lĩnh vựchoạt động, tính chất lao động của đời sống xã hội đòi hỏi phải có sự phốihợp, điều hành một cách nhịp nhàng Để đất nước ổn định, phát triển người

ta đã phải tính đến sự lựa chọn mô hình và phương thức vận hành sao chohợp lý, muốn thế cần có những cảnh báo và cần có những điều tiết xã hội,điều chỉnh luật pháp, thể chế, chú trọng sự ổn định, sự cân bằng, sự giaothoa giữa những lĩnh vực, những lực lượng trong xã hội Chức năng củaquản lý xã hội là thực hiện các nhiệm vụ đó

Mỗi chế độ chính trị - xã hội khác nhau, quản lý xã hội có trình độ, phương thức, hình thức, mục đích quản lý khác nhau Sự khác nhau về

phương thức, trình độ quản lý xã hội do trình độ phát triển kinh tế, văn hóa,

xã hội và mục đích quản lý mà giai cấp cầm quyền quyết định Chủ nghĩa xãhội ngay từ khi ra đời, với bản chất ưu việt của nó đã xác định quản lý là

một nhiệm vụ quan trọng, chủ yếu và thường xuyên Theo quan điểm chủ

nghĩa Mác – Lênin, cơ sở vật chất – kỹ thuật của xã hội xã hội chủ nghĩa lànền sản xuất công nghiệp hiện đại, chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa bị xóa bỏ,

chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu được thiết lập, tạo ra cách tổchức lao động và kỷ luật lao động mới, thực hiện nguyên tắc phân phối theolao động - nguyên tắc phân phối cơ bản nhất, thực hiện công bằng, bìnhđẳng, tiến bộ xã hội, tạo những điều kiện cơ bản để con người phát triểntoàn Để xây dựng một xã hội tốt đẹp, tiến bộ, văn minh nói trên đòi hỏicàng phải quản lý tốt mọi mặt, mọi khâu của quá trình phát triển, để pháttriển xã hội, giải phóng sức lao động, giải phóng con người, làm cho conngười có cuộc sống tốt hơn.

V.I.Lênin - lãnh tụ thiên tài của giai cấp vô sản, trực tiếp lãnh đạo cách mạng Nga, đã có những cống hiến to lớn cả ở phương diện lý luận và thực tiễn về quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa Ngay trước và trong những

năm đầu tiên sau thắng lợi của cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười Nga

vĩ đại, V.I.Lênin đã nhận rõ vai trò quản lý xã hội, những khó khăn, tháchthức về kinh tế, chính trị, xã hội đối với một chính quyền non trẻ Người đãsớm nghiên cứu, xác định những nguyên lý, nội dung, phương pháp khoahọc về quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa; vận dụng thành công vào quản lý xãhội ở nước Nga Xô viết và còn là cơ sở để các đảng cộng sản cầm quyền ởcác nước nghiên cứu, tiếp thu vận dụng vào quản lý xã hội ở nước mình

Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng ta luôn vận dụng trung thành, sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin

vào hoạch định, thực thi đường lối cách mạng và đã đem lại nhiều thành tựu

to lớn Hiện nay, nước ta quá độ lên chủ nghĩa xã hội trong bối cảnh đời

sống chính trị - xã hội thế giới diễn biến phức tạp, xu thế toàn cầu hóa, hộinhập quốc tế diễn ra mạnh mẽ trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội,trong nước thời cơ, thách thức đan xen Do đó, việc nghiên cứu và vận dụng

tư tưởng V.I.Lênin nói chung, về quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa ở nước tahiện nay nói riêng có ý nghĩa lý luận và thực tiễn thiết thực, góp phần cungcấp luận cứ khoa học để Đảng hoạch định các chủ trương, chính sách, đưa ra

các quyết sách đúng đắn nhằm lãnh đạo quản lý xã hội tốt hơn, hiệu quả

hơn Với những lý do đó, việc chọn vấn đề nghiên cứu: Tư tưởng V.I.Lênin

về quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa và vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay có ý nghĩa lý luận, thực tiễn thiết thực

2 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Cho đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đềquản lý xã hội, tư tưởng của V.I.Lênin về quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa,trong đó tiêu biểu là:

* Nhóm các công trình nước ngoài:

Tiến sỹ triết học Maccô Maccôp (sách tham khảo nước ngoài), Chủ nghĩa

xã hội và quản lý [42]; cuốn sách đã nêu bật được những cống hiến của

V.I.Lênin vào lý thuyết quản lý xã hội, trên cơ sở quan điểm của chủ nghĩa Mác– Lênin về quản lý xã hội, tác giả đã tập trung phân tích cơ cấu, những nhân tốtác động, đặc điểm tính hệ thống, chủ thể của quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa

Viện sỹ A.M.Ru-Mi-an-txép (chủ biên), Chủ nghĩa cộng sản khoa học –

Từ điển [59], trong đó, tác giả đã đề cập đến khái niệm quản lý xã hội một cách

khoa học, bản chất, nhiệm vụ, chủ thể quản lý xã hội trong xã hội chủ nghĩa

Cuốn sách Quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa một cách khoa học, do Viện

Thông tin khoa học xã hội dịch và xuất bản [68], đã nêu lên những luận điểmcủa C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I.Lênin về quản lý xã hội; trình bày hệ thống,nguyên tắc và phương pháp quản lý xã hội chủ nghĩa trong điều kiện cáchmạng khoa học hiện đại

Baravia A, trong cuốn sách Các quan hệ trong quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa [3], tác giả đã nêu lên những đặc trưng bản chất của các quan hệ quản lý

với tính cách là một bộ phận cấu thành của quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa;Vạch ra những quan điểm phương pháp luận trong quan hệ quản lý

Moiseev N.N, Chủ nghĩa xã hội và tin học [52], trong ấn phẩm này, tác

giả đã bàn đến cơ chế quản lý và tổ chức của chủ nghĩa xã hội; những nguy cơ

nảy sinh cùng với sự phát triển và tiến bộ của khoa học kỹ thuật; nguyên nhân

và giải pháp trong quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa

Tư Mã An, 72 phép quản lý kiểu Trung Quốc [1], tác giả đã tiếp cận

quản lý trên cơ sở lấy con người làm gốc, bàn đến văn hóa quản lý, đưa ra yêucầu quản lý xã hội một cách linh hoạt, mềm dẻo; các khâu quản lý cần tuânthủ: từ lãnh đạo, sách lược, giao quyền, thực thi, kiểm soát, quan sát

* Nhóm các công trình, bài viết trong nước:

Ở nước ta, đã có nhiều công trình, ấn phẩm, bài viết nghiên cứu tưtưởng của V.I.Lênin về các vấn đề chính trị - xã hội, quản lý xã hội xã hội chủnghĩa và sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam dưới các góc độ khácnhau, tiêu biểu như:

Nhà xuất bản Thông tin lý luận (1985), V.I.Lênin về bộ máy của Đảng

và nhà nước [57]; đây là ấn phẩm tập hợp những bài nói, bài viết, thư từ của

V.I.Lênin đề cập những quan điểm, vài trò, nhiệm vụ, chức năng của bộ máyĐảng, Nhà nước và phương pháp hoạt động hoàn thiện tổ chức đào tạo bồidưỡng cán bộ cho bộ máy Đảng và Nhà nước Xô viết

Nhà xuất bản Chính trị quốc gia cùng với Học viện Chính trị quốc gia

Hồ Chí Minh (1998), V.I.Lênin bàn về kiểm kê, kiểm soát [55], cuốn sách đã

tập hợp những đoạn trích, câu trích từ các trước tác của V.I.Lênin, nêu bật tưtưởng của V.I.Lênin về vai trò, nội dung, phương thức của nhiệm vụ kiểm kê,kiểm soát trong công tác quản lý

Tiến sỹ Phan Thanh Khôi - chủ nhiệm đề tài (2000), Nghiên cứu một số tác phẩm kinh điển của C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I.Lênin trên cơ sở nhận thức mới về chủ nghĩa xã hội khoa học [18], Ban đề tài đã đề cập đến tư tưởng của

V.I.Lênin về nhiệm vụ quản lý xã hội, vấn đề quản lý đất nước, quản lý kinh

tế, thực trạng, biện pháp cải tổ bộ máy nhà nước trong các tác phẩm của

V.I.Lênin viết sau cách mạng Tháng Mười.

Tiến sĩ Lê Đại Nghĩa (2002), trong bài báo Lênin bảo vệ và phát triển

tư tưởng của Mác, Ăngghen về tôn giáo [54], tác giả đã làm rõ sự phát triển tư

tưởng V.I.Lênin về tôn giáo, giải quyết vấn đề tôn giáo; vận dụng trong giảiquyết vấn đề tôn giáo dưới chủ nghĩa xã hội và ở Việt Nam

Nhà xuất bản Chính trị quốc gia (2003), V.I.Lênin - Bàn về dân chủ trong quản lý xã hội [56], cuốn sách đã tổng hợp những đoạn trích, những bài

viết của V.I.Lênin về dân chủ, đó là vấn đề dân chủ tư sản, dân chủ vô sản vàvấn đề tự quản – một hình thức dân chủ vô sản

Giáo sư Đỗ Tư (2004), trong cuốn sách Tư tưởng chính trị của V.I.Lênin từ cách mạng Nga đến cách mạng Việt Nam [67], tác giả đã phân

tích những phạm trù cơ bản trong hệ thống lý luận chính trị của V.I.Lênin, từ

đó khẳng định những giá trị trường tồn trong tư tưởng của Người và ý nghĩacủa vấn đề này đối với cách mạng Việt Nam, nhất là trong thời kỳ đổi mới

Giáo sư Tương Lai, trong bài Đôi điều suy nghĩ về vấn đề nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong quản lý sự phát triển xã hội trên nguyên tắc tiến bộ

và công bằng [21], tác giả đã đề cập đến vấn đề quản lý sự phát triển xã hội trên

nguyên tắc tiến bộ và công bằng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Đinh Xuân Lý (2010), Đề tài khoa học cấp nhà nước

KX02.21/06-10, Đảng lãnh đạo phát triển xã hội và quản lý phát triển xã hội thời kỳ đổi mới: một số vấn đề lý luận và thực tiễn [22], đã nghiên cứu đưa raluận cứ, các yếu tố tác động, thực trạng năng lực lãnh đạo của Đảng đối với pháttriển xã hội và quản lý phát triển xã hội và hiệu quả lãnh đạo của Đảng đối vớiphát triển xã hội và quản lý phát triển xã hội trên một số lĩnh vực

Kỷ yếu hội thảo khoa học kỷ niệm 145 năm ngày sinh V.I.Lênin (2015),

Phát triển và vận dụng sáng tạo di sản tư tưởng V.I.Lênin vào thực tiễn cách mạng Việt Nam [20], trong ấn phẩm này, các bài tham luận hội thảo của các

nhà khoa học đã nghiên cứu tư tưởng V.I.Lênin về quản lý nhà nước và quản lý

xã hội trên một số lĩnh vực, công tác kiểm kê, kiểm soát trong quản lý xã hội,chống quan liêu, tham nhũng, xây dựng phẩm chất, năng lực của đội ngũ cán bộ.

Nguyễn Anh Tuấn (2010), Luận văn thạc sỹ triết học, chuyên ngành

Chủ nghĩa xã hội khoa học, Quan điểm của V.I.Lênin về dân chủ xã hội chủ nghĩa và sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam trong thời kỳ đổi mới [66],

trên cơ sở nghiên cứu tư tưởng của V.I.Lênin về dân chủ xã hội chủ nghĩa, tácgiả đã chỉ ra phương hướng vận dụng của Đảng ta trong thời kỳ đổi mới

Tóm lại, trong các công trình nêu trên, tư tưởng V.I.Lênin về quản lý xã

hội xã hội chủ nghĩa và sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam đã đượcnghiên cứu dưới các góc độ, các khía cạnh khác nhau:

- Trong đó, có công trình bàn đến tư tưởng V.I.Lênin về quản lý xã hội

xã hội chủ nghĩa ở chỗ đã nêu lên lên những cống hiến của Người về lý luậnquản lý thông qua các tác phẩm của ông, ý nghĩa của những tư tưởng này đốivới cách mạng Việt Nam

- Có công trình nghiên cứu quan điểm, chủ trương lãnh đạo của Đảngđối với phát triển xã hội, quản lý phát triển xã hội, làm rõ Đảng ta đã vậndụng những tư tưởng V.I.Lênin để đề ra các chủ trương, đường lối lãnh đạoquản lý, phát triển đất nước

Tuy nhiên, đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệthống, toàn diện tư tưởng của V.I.Lênin về quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa vàvận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay, nhất là ở cấp độ luận vănthạc sỹ triết học, chuyên ngành Chủ nghĩa xã hội khoa học

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu nội dung tư tưởng cơ bản

của V.I.Lênin về quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa; sự vận dụng của ĐảngCộng sản Việt Nam vào quản lý xã hội ở Việt Nam hiện nay; từ đó đề xuấtphương hướng nâng cao hiệu quả vận dụng tư tưởng V.I.Lênin về quản lý xãhội xã hội chủ nghĩa ở nước ta giai đoạn hiện nay

* Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu tiền đề lý luận và thực tiễn hình thành tư tưởng V.I.Lênin

về quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa;

- Nghiên cứu nội dung cơ bản tư tưởng của V.I.Lênin về quản lý xã hội

xã hội chủ nghĩa, và sự vận dụng của Đảng ta trong quản lý xã hội từ Đại hộiĐảng lần thứ VI đến nay;

- Đề xuất phương hướng nâng cao hiệu quả vận dụng tư tưởngV.I.Lênin về quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa vào quản lý xã hội ở nước ta giaiđoạn hiện nay

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu: Tư tưởng của V.I.Lênin về quản lý xã hội

xã hội chủ nghĩa và sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay

* Phạm vi nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu tư tưởng của

V.I.Lênin về quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa dưới góc độ chính trị - xã hộithông qua một số tác phẩm của Người (chủ yếu giai đoạn từ năm 1917 đến1924); và sự vận dụng tư tưởng V.I.Lênin về quản lý xã hội xã hội xã hội chủnghĩa của Đảng ta từ Đại hội Đảng lần thứ VI đến nay

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

* Phương pháp luận: Đề tài nghiên cứu dựa trên cơ sở hệ thống

phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử

* Phương pháp nghiên cứu: Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu

lịch sử tư tưởng và phương pháp liên ngành của các môn khoa học, trong đótập trung sử dụng các phương pháp: Phương pháp kết hợp lôgic và lịch sử;phương pháp nghiên cứu tác phẩm kinh điển chủ nghĩa xã hội khoa học;phương pháp phân tích, tổng hợp lý thuyết; phương pháp phân loại, hệ thốnghoá; phương pháp chuyên gia

6 Ý nghĩa của đề tài

- Góp phần khẳng định tính khoa học, cách mạng, những đóng góp quýbáu của tư tưởng V.I.Lênin về quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa; sự vận dụngđúng đắn của Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay;

- Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần cung cấp luận cứ khoa học đểĐảng, Nhà nước tiếp tục vận dụng sáng tạo tư tưởng V.I.Lênin vào hoạchđịnh, thực thi quản lý đất nước đúng đắn, hiệu quả;

- Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu, giảngdạy và học tập ở các học viện, nhà trường về các nội dung có liên quan

7 Kết cấu của đề tài

Kết cấu của luận văn gồm phần mở đầu, hai chương (4 tiết), kết luận,danh mục tài liệu tham khảo

Chương 1

TƯ TƯỞNG V.I.LÊNIN VỀ QUẢN LÝ XÃ HỘI

XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 1.1 Tiền đề lý luận và cơ sở thực tiễn hình thành, phát triển tư tưởng V.I.Lênin về quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa

Sự ra đời của mọi tư tưởng, lý luận và học thuyết khoa học một mặt là

sự kế thừa có chọn lọc những tinh hoa tri thức khoa học mà nhân loại đã tíchlũy trong quá khứ, mặt khác đó là sự tổng kết từ kinh nghiệm thực tiễn màkhoa học đó quan tâm, phản ánh Sự hình thành, phát triển tư tưởng V.I.Lênin

về quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa cũng không nằm ngoài quy luật đó Kếthừa tinh hoa tư tưởng của nhân loại trước đó, trực tiếp là tư tưởng củaC.Mác, Ph.Ăngghen về quản lý xã hội; từ thực tiễn tình hình nước Nga sauthắng lợi của cách mạng Tháng Mười, V.I.Lênin đã bổ sung, phát triển tưtưởng về quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa và cùng với Đảng Bôn sê vích Ngalãnh đạo nhân dân hiện thực hóa những tư tưởng đó trong quản lý nước Ngaxôviết

1.1.1 Tư tưởng C.Mác, Ph.Ăngghen về quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa

Tư tưởng về quản lý xã hội có từ rất sớm, ngay từ khi xã hội loài ngườixuất hiện, để xã hội tồn tại và phát triển đã cần phải có quản lý Do cách tiếpcận con người, mối quan hệ của con người khác nhau dẫn đến tư tưởng vềquản lý xã hội cũng khác nhau qua các thời kỳ lịch sử Các tư tưởng về quản

lý xã hội trong lịch sử đã đề cập đến quản lý xã hội ở các khía cạnh khác nhau

về mục tiêu, chức năng, nội dung và phương pháp quản lý, vai trò của tổ chứctrong quản lý

Trước Mác, một số đại biểu thời kỳ phương Tây cổ đại, điển hình nhưĐêmôcrit, Platon, Aristốt, Rútxô đã đề cập đến quản lý xã hội Thời kỳphương Tây cận đại, các học thuyết quản lý xã hội ra đời với các trường phái

khác nhau, nổi bật là các học thuyết quản lý cổ điển Kế thừa các hạt nhânhợp lý, tinh hoa tư tưởng của các nhà tư tưởng trước đó, C.Mác, Ph.Ăngghen

đã có những lý giải khá toàn diện và sâu sắc các quá trình xã hội nói chung vànhiều hiện tượng xã hội cụ thể khác của một giai đoạn quan trọng trong lịch

sử phát triển của xã hội loài người - giai đoạn phát triển chủ nghĩa tư bản vàquá độ lên chủ nghĩa xã hội Trong những bài viết, tác phẩm khác nhau,C.Mác, Ph.Ăngghen đã đề cập đến quản lý với tính cách là một hoạt động laođộng đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của xã hội

C.Mác, Ph.Ăngghen khẳng định tính chất phổ biến của hoạt động quản lý đối với quá trình phát triển xã hội; chức năng điều hoà hoạt động của các tổ chức và các cá nhân của quản lý xã hội Theo các ông, mọi hoạt

động xã hội dù ở quy mô lớn hay nhỏ đều phải có sự quản lý: “Tất cả mọi laođộng trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớnthì ít nhiều cũng đều cần đến một sự chỉ đạo để điều hòa các hoạt động cánhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn

bộ cơ thể sản xuất khác với sự vận động của khí quan độc lập của nó Mộtngười độc tấu vĩ cầm tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cầnphải có nhạc trưởng Các chức năng chỉ đạo, giám sát và điều hòa ấy trở thànhnhững chức năng của tư bản, khi lao động phụ thuộc vào tư bản đó trở thànhlao động hiệp tác” [43, tr.480]

Hoạt động của cá nhân luôn nằm trong một hệ thống, một tổ chức, cóquan hệ với tổ chức và chịu sự chỉ đạo, giám sát, quản lý chung; do vậy đểcác hoạt động này “ăn khớp, hoà điệu nhịp nhàng” với nhau để tạo thành

“một bản hoà tấu” hay của dàn nhạc nhất thiết phải có sự quản lý

Quản lý ra đời là một đòi hỏi khách quan của thực tiễn phát triển xãhội, nó nằm trong mối quan hệ tỷ lệ thuận với sự phát triển của xã hội và tổchức Xã hội càng phát triển, các tổ chức càng lớn và phức tạp thì hoạt độngquản lý càng cần thiết và phải mang tính khoa học Hoạt động lao động quản

lý “tất nhiên phải xuất hiện một khi mà quá trình sản xuất trực tiếp đã manghình thái của một quá trình kết hợp có tính chất xã hội và một khi nó khôngphải là lao động riêng lẻ của những người sản xuất độc lập” [45, tr 502].

Theo C.Mác, Ph.Ăngghen, hình thái kinh tế xã hội cộng sản chủ nghĩa

là hình thái khái kinh tế xã hội có năng suất lao động cao, phát triển toàn diệntrên các lĩnh vực Năng suất của lao động quản lý không được đo bằng năngsuất lao động của các hoạt động lao động trực tiếp mà được đo bằng năng suấtlao động tập thể Sức sản xuất vượt trội và dẫn đến năng suất vượt trội của tậpthể lao động trong tổ chức với tư cách là một hệ thống chỉnh thể là do sự “chỉđạo, giám sát và điều hoà” để qua đó các hoạt động đơn lẻ của cá nhân mangtính “quy củ và có trật tự” của hoạt động quản lý

C.Mác cho rằng mục đích của hoạt động quản lý là đảm bảo sự trật tự, quy củ của hoạt động của các cá nhân riêng lẻ và các lĩnh vực hoạt động xã hội khác nhau: “Tính quy củ và trật tự ấy chính là sự củng cố về mặt xã hội

của phương thức sản xuất, và do đó có sự giải phóng tương đối của phươngthức sản xuất ấy khỏi sự chi phối của ngẫu nhiên đơn thuần và của sự tuỳ tiệnđơn thuần” [45, tr 503] Ông đã xác định rõ mục đích của quản lý sản xuất,

và trên cơ sở đó là mục đích của quản lý toàn bộ đời sống xã hội là đảm bảotính an toàn, giữ gìn chất lượng và sự phát triển của hệ thống bằng cách gạt bỏ

ở mức độ cao nhất của nhân tố chủ quan, những ngẫu nhiên, tuỳ tiện của cáchoạt động riêng lẻ của hệ thống

Hoạt động quản lý nhằm định hướng hoạt động của các cá nhân, các bộphận của tổ chức phù hợp với mục đích chung của tổ chức, làm thế nào đểmục đích chung này trở thành động cơ bên trong của mỗi cá nhân để thúc đẩysản xuất: “Mục đích chung phải là động cơ trên ý niệm, thúc đẩy bên trongcủa sản xuất” [46, tr 49] nó “quyết định phương thức hành động của họ giốngnhư một quy luật và bắt ý chí của họ phải phục tùng nó” [43, tr 267]

Trong tư tưởng của C.Mác, chúng ta thấy rõ mối quan hệ biện chứnggiữa chức năng và mục đích của quản lý thông qua sự hợp tác Quản lý thựchiện các chức năng kế hoạch, chỉ đạo, giám sát và điều hoà tốt thì sẽ tạo ra sựhợp tác tốt và hợp tác tốt sẽ tạo ra năng suất lao động vượt trội Đến lượtmình, năng suất vượt trội sẽ thúc đẩy tinh thần hợp tác của các cá nhân và do

đó, các chức năng quản lý được thực hiện dễ dàng Mối quan hệ biện chứngnày được đặt trên nền tảng con người là một động vật xã hội

C.Mác dẫn chứng thêm: “Khi có nhiều cánh tay tham gia cùng một lúcvào cùng một công việc không thể phân chia được… lao động của từng ngườiriêng rẽ không thể nào đạt tới kết quả của lao động chung, hoặc chỉ đạt tới saumột thời gian rất lâu, hoặc với quy mô rất nhỏ Ở đây, vấn đề không phải làchỉ nâng cao sức sản xuất cá nhân bằng sự hiệp tác, mà còn tạo ra một sức sảnxuất tự nó đã là một sức sản xuất tập thể rồi…Chưa nói đến một sức mới, xuấthiện khi nhiều sức hợp nhất lại thành một sức chung, trong phần lớn các côngviệc sản xuất, ngay sự tiếp xúc xã hội cũng đã đẻ ra thi đua, cũng kích thíchnguyên khí (antimal spirit) làm tăng năng suất cá nhân của từng người riêng

rẽ, khiến cho 12 người trong một ngày lao động chung 144 giờ cung cấp đượcmột tổng sản phẩm lớn hơn rất nhiều so với 12 công nhân riêng rẽ mỗi ngườilàm việc 12 giờ, hoặc so với một công nhân làm trong 12 ngày liên tiếp Đó là

vì con người ta, do bản tính, nếu không phải là một động vật chính trị như

Aristôt nói, thì dẫu sao cũng là một động vật xã hội” [43, tr.473].

Với sự phát triển và mở rộng của sản xuất xã hội, hoạt động quản lýcũng trở nên phức tạp mà bản thân người chủ tư liệu sản xuất – tư bản khôngthể đảm đương hết được Các nhà tư bản dần dần chuyển giao lao động quản

lý cho những người đi làm thuê và lao động quản lý bắt đầu trở thành laođộng làm thuê C.Mác nói: “thì giờ đây nhà tư bản lại chuyển giao cái chứcnăng trực tiếp và thường xuyên giám sát những công nhân riêng rẽ và nhữngnhóm công nhân cho một loại người làm thuê đặc biệt Giống như một đạo

quân, một khối đông công nhân cũng hoạt động dưới sự chỉ huy của cùng một

tư bản cũng cần có những sĩ quan công nghiệp (giám đốc, managers) vànhững hạ sĩ quan (giám thị, foremen, overlookers), những người này nhândanh tư bản mà chỉ huy trong thời gian lao động Công việc giám thị được cốđịnh lại thành chức năng riêng của những người đó” [43, tr.482]

Trong quá trình nghiên cứu sự hình thành và phát triển của phươngthức sản xuất tư bản chủ nghĩa, C.Mác đã phân biệt sự khác nhau giữangười làm công tác quản lý và người chủ sở hữu tư liệu sản xuất: “Nóichung, những xí nghiệp cổ phần đã phát triển… có xu hướng làm chochức năng của lao động quản lý ngày càng tách rời quyền sở hữu tưbản”[45, tr.953]

Trong quản lý xã hội, C.Mác quan tâm quản lý mối quan hệ của các giai cấp, tầng lớp Trong giai cấp, Người chú trọng đến 3 mối quan hệ: thứ

nhất, quan hệ về sở hữu tư liệu sản xuất xã hội; thứ hai, quan hệ về tổ chứccông việc; thứ ba, quan hệ về phân phối sản phẩm làm ra Trong ba mối quan

hệ này, quan hệ về sở hữu tư liệu sản xuất xã hội là cơ bản, quan trọng nhất,quyết định các mối quan hệ khác Theo phân tích của C.Mác, sự tồn tại chế độ

sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất đã tạo ra sự khác biệt trong phân phối sảnphẩm làm ra, nên tất yếu dẫn đến sự khác biệt về tài sản giữa các nhóm xãhội, vì vậy đã nảy sinh sự phân chia xã hội thành các giai cấp, tầng lớp khácnhau Trong đó, C.Mác quan tâm nghiên cứu sự phân chia xã hội thành haigiai cấp đối kháng, thống trị và bị trị C.Mác đã đánh giá sự phân chia giai cấptrong chủ nghĩa tư bản như sau: “… đặc điểm của thời đại chúng ta, của thờiđại giai cấp tư sản, là đã đơn giản hóa những đối kháng giai cấp Xã hội ngàycàng phân chia thành hai phe lớn thù địch với nhau, hai giai cấp lớn hoàn toànđối lập nhau: giai cấp tư sản và giai cấp vô sản” [44, tr 44]

Về nguyên tắc và biện pháp quản lý xã hội, C.Mác đã đề cập đến quản

lý theo cơ cấu lãnh thổ của các loại hình nhà nước đơn nhất, nhà nước liên

bang Khi nghiên cứu quan điểm của Pru- đông và Ba-cu-nin về chế độ liênbang, C.Mác cho rằng để xây dựng một xã hội mới, chúng ta cần có sự chỉđạo, lãnh đạo tập trung; chế độ liên bang là cần thiết nhưng về nguyên tắcphải vượt ra khỏi quan điểm tiểu tư sản của chủ nghĩa vô chính phủ.

Trong Chương II, Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, C.Mác,

Ph.Ăngghen đã đưa ra 10 biện pháp nhằm xóa bỏ chủ nghĩa tư bản và xâydựng chủ nghĩa cộng sản Đây được xem như là những phác thảo về biệnpháp quản lý, xây dựng chế độ xã hội mới:

“Tước đoạt sở hữu ruộng đất và trao nộp tô vào quỹ chi tiêu của nhà nước;

Áp dụng thuế luỹ tiến cao; Xoá bỏ quyền thừa kế; Tịch thu tài sản của tất cảnhững kẻ lưu vong và của tất cả những kẻ phiến loạn; Tập trung tín dụng vàotay nhà nước thông qua một ngân hàng quốc gia với tư bản của nhà nước vàngân hàng này sẽ nắm độc quyền hoàn toàn; Tập trung tất cả các phương tiệnvận tải vào trong tay nhà nước; Tăng thêm số công xưởng nhà nước và công

cụ sản xuất; khai khẩn đất đai để cấy cầy và cải tạo ruộng đất trong một kếhoạch chung; Thực hành nghĩa vụ lao động đối với tất cả mọi người, tổ chứccác đạo quân công nghiệp, đặc biệt là nông nghiệp; Kết hợp nông nghiệp, thihành những biện pháp nhằm làm mất dần sự khác biệt thành thị và nông thôn;Giáo dục công cộng và không mất tiền cho tất cả các trẻ em Xoá bỏ việc sửdụng trẻ em làm trong các khu công xưởng như hiện nay Kết hợp giáo dụcvới sản xuất vật chất” [44, tr.16]

Trong quá trình nghiên cứu tổng kết phong trào cộng sản và công nhânquốc tế, nhất là sau sự kiện Công xã Pari, hai ông tiếp tục bổ sung, phát triển

lý luận quản lý Các ông khẳng định, Công xã Pari là mô hình đầu tiên củachế độ mới, phương thức quản lý mới với nhiều ưu việt mới: “Hãy nhìn vàoCông xã Pari chuyên chính vô sản là thế đấy”

1.1.2 Cơ sở thực tiễn hình thành, phát triển tư tưởng V.I.Lênin về quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa

Thực tiễn thế giới những năm đầu thế kỷ XX và tình hình kinh tế, xãhội của nước Nga xôviết giai đoạn từ năm 1917 đến năm 1924 là cơ sởquan trọng để V.I.Lênin đưa ra các quan điểm, tư tưởng về quản lý xã hội.Bản thân V.I.Lênin cùng với Đảng Bônsêvích cũng luôn tích cực hoạtđộng, tìm tòi, sáng tạo trong tổ chức, quản lý xã hội mới

* Thế giới những năm đầu thế kỷ XX, chủ nghĩa tư bản chuyển thành chủ nghĩa đế quốc, tình thế cách mạng vô sản đã xuất hiện, V.I.Lênin sớm nghiên cứu, chỉ đạo cách mạng vô sản; quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa.

Do sự vận động của các yếu tố kinh tế, chính trị - xã hội, vào những

năm cuối của thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, chủ nghĩa tư bản đã chuyển thànhchủ nghĩa đế quốc, sự kiện đó đã chấm dứt thời kỳ phát triển tương đối hoàbình của thế giới những năm 70, 80 của thế kỷ XIX Vào thời kỳ này, kinh tếcủa các nước đế quốc đạt tới qui mô sản xuất hết sức to lớn, dẫn đến hìnhthành các liên hiệp tư bản độc quyền như: cácten, xanhđica, tơrớt, côngxoóc-xiom Chủ nghĩa đế quốc tăng cường phát xít hoá bộ máy nhà nước, đẩymạnh chiến tranh xâm lược các nước chậm phát triển, tranh giành thị trườngthế giới, vơ vét tài nguyên và sức người ở các nước thuộc địa

Chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1914 - 1918) kết thúc, các quốc giabước vào thời kì khôi phục kinh tế Nhu cầu mở rộng thị trường của các nướcphát triển đã làm gia tăng tính cạnh tranh giữa các quốc gia Trong nội bộ cácnước phát triển, các tổ chức, các liên đoàn xuất hiện và lên tiếng bảo vệ quyềnlợi người lao động và tạo ra nhiều áp lực đối với chủ doanh nghiệp và nhà nước

Trong thời gian trước cách mạng Tháng Mười năm 1917, V.I.Lênin đãhoạt động cách mạng ở nhiều nước, khi đi sang các nước Đức, Anh, ThụyĐiển, Phần Lan, Người có điều kiện tiếp cận với với các tư tưởng quản lý xãhội của C.Mác, Ph.Ăngghen, F.W.Taylor, H.L.Gantt, Henri Fayol, MaxWeber Quan sát thực tiễn quản lý xã hội ở các nước này V.I.Lênin đã rút ra

nhiều kinh nghiệm quý báu Tác phẩm Nhà nước và cách mạng bắt đầu viết

trong điều kiện phong trào cách mạng Nga chưa giành được chính quyền,song trong tác phẩm V.I.Lênin đã phác thảo, dự báo những vấn đề cơ bản vềquản lý xã hội sau khi giành được chính quyền về tay giai cấp công nhân vànhân dân lao động

* Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 thắng lợi, nước Nga bắt tay vào cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới trong điều kiện nền kinh tế yếu kém, lạc hậu, khó khăn về nhiều mặt Thực tiễn đó cho phép và đòi hỏi V.I.Lênin cùng Đảng Bôn sê vích Nga phải đặc biệt quan tâm vấn đề quản lý xã hội mới

- xã hội xã hội chủ nghĩa.

Về kinh tế, sản xuất công nghiệp thì đình trệ, diện tích đất nông nghiệp

giảm xuống còn khoảng 1/2 so với năm 1913, mùa màng thất bát, nạn đói,bệnh dịch hoành hành Chiến tranh đế quốc (1914 – 1918) rồi đến nội chiến

và can thiệp vũ trang của nước ngoài (1918 – 1920) đã tàn phá toàn bộ nền kinh

tế quốc dân, đã đẩy lùi nền kinh tế quốc dân trở lại trình độ kinh tế của nước Nga

sa hoàng giữa thế kỷ XIX Năm 1920, sản lượng công nghiệp chỉ bằng 1/7 mức sản xuấtnăm 1913, sản lượng nông nghiệp chỉ bằng hơn1/2 Trong hai năm (1920 – 1921), hạnhán liên tiếp và nạn dịch súc vật làm cho nền nông nghiệp càng thêm tiêu điều;bọn tư bản ra sức phá hoại sản xuất, tổ chức phá hoại ngầm, đóng cửa xí nghiệp.Giao thông vận tải bị đình trệ vì bị tàn phá và thiếu nhiên liệu; đất nước trongtình trạng phá sản về tài chính, phát hành tiền giấy không ngừng tăng lên Nạnđói và dịch bệnh diễn ra hầu như khắp đất nước, nhất là các thành phố Đất nướclâm vào khủng hoảng về kinh tế [61, tr 35]

Về chính trị - xã hội, văn hóa: Cách mạng Tháng Mười năm 1917 thành

công, sự ra đời của Nhà nước Xô viết là nhân tố quan trọng trong quản lý,điều hành xây dựng xã hội mới – xã hội xã hội chủ nghĩa Tuy nhiên, do mới

ra đời, chính quyền xô viết non trẻ cũng đứng trước nhiều nguy cơ và tháchthức Cuối năm 1918, quân đội 14 nước đế quốc câu kết với lực lượng phảncách mạng trong nước mở cuộc tấn công vũ trang nhằm tiêu diệt nước Nga

Xô viết Trong suốt 3 năm (1918-1920), nhân dân Nga đã tập trung toàn bộsức lực tiến hành cuộc chiến đấu chống thù trong, giặc ngoài trong nhữngđiều kiện vô cùng khó khăn để giữ vững Chính quyền Xô viết.

Trong xã hội khối liên minh công nông đứng trước nguy cơ bị tổnthương nặng Điều này xuất phát từ việc trong những năm chiến tranh, nôngdân vui lòng thực hiện chế độ trưng thu lương thực thừa, với chính sách cộngsản thời chiến, bởi vì lúc đó họ ý thức được rằng nếu bọn Bạch vệ chiến thắngnghĩa là sẽ khôi phục lại chính quyền của bọn địa chủ, họ sẽ bị tước đoạt lạiruộng đất mà cách mạng đã đem lại cho họ Nhưng khi cuộc nội chiến và canthiệp của nước ngoài đã bị đập tan, hòa bình đã lập lại thì họ không còn đồngtình với chính sách đó nữa Lợi dụng tình trạng bất bình của nông dân, bọn Culắc và các thế lực phản cách mạng khác trong nước, ngoài nước tổ chứcnhững cuộc phiến loạn ở nhiều vùng Chúng đã lôi kéo được một bộ phậnnông dân vào cuộc phản loạn, nghiêm trọng nhất là cuộc phiến loạn phản cáchmạng xảy ra ở Crôn–stat vào đầu tháng 3 năm 1921

Nguy cơ của chính quyền xô viết còn ở chỗ giai cấp công nhân - giaicấp lãnh đạo cách mạng cũng bị suy yếu Một bộ phận công nhân đã rời bỏhàng ngũ giai cấp công nhân do nhiều nhà máy và công xưởng đã bị chiếntranh tàn phá hoặc không có lương thực, nguyên liệu, nhiên liệu Họ chạy

về nông thôn để tránh nạn đói hoặc chuyển sang sản xuất thủ công Vì vậy,

cơ sở xã hội của chính quyền vô sản bị suy yếu; trong khi đó, thế lực tựphát tiểu tư sản lại tăng lên, điển hình như bọn Đê-ni-kin, Côn-tsắc và I-u-đê-nich câu kết lại với nhau

Cuộc khủng hoảng kinh tế, chính trị, xã hội của nước lúc bấy giờ đãphản ánh cả vào trong Đảng Bôn sê vích Nga Một bộ phận cán bộ, đảng viênsinh ra dao động Sự bất đồng trong Đảng về công đoàn, cuộc tranh luận rồi điđến cuộc đấu tranh bè phái, đòi tự do bè phái trong Đảng Các nhóm đối lập

đã tỏ rõ lập trường chính trị của chúng là chống Đảng, chống ban lãnh đạomác xít của Đảng mà đứng đầu là V.I.Lênin.

* Những hoạt động chủ yếu của V.I.Lênin sau Cách mạng Tháng Mười năm 1917 đến năm 1924

Thắng lợi của cách mạng Tháng Mười cùng với sự ra đời của nhà nước

Xô viết đã làm cho Đảng Bônsêvích đã trở thành đảng cầm quyền trong mộtnhà nước công nông đầu tiên trên thế giới Trong hoàn cảnh lịch sử mới, từnăm 1917 đến năm 1924, V.I.Lênin có những hoạt động chính sau:

Từ năm 1917 đến cuối năm 1920, V.I.Lênin cùng với Đảng Bônsêvích

Nga tập trung lãnh đạo xây dựng Đảng, bộ máy nhà nước Xô viết, đánh tan sự bao

vây của 14 nước đế quốc và bọn Bạch vệ Do kết quả của cách mạng Tháng

Mười, thế giới hình thành hai hệ thống đối lập nhau, chiến tranh giữa các nước đế

quốc vẫn diễn ra, V.I.Lênin đã khởi Sắc lệnh về Hòa bình và Sắc lệnh Ruộng đất

nhằm nêu cao nguyên tắc cùng tồn tại hòa bình giữa các nước có chế độ xã hộikhác nhau và nhằm thủ tiêu chế độ địa chủ; chủ trương ký Hoà ước Brétlitốp vớiĐức tháng 3 năm 1918, rút nước Nga ra khỏi chiến tranh đế quốc

V.I.Lênin vạch rõ thực chất và những ưu thế hết sức lớn của Chínhquyền xôviết, một hình thức của chuyên chính vô sản Theo Người, phảichuyển trọng tâm vấn đề dân chủ từ chỗ thừa nhận về mặt hình thức nhữngquyền tự do đến chỗ bảo đảm thực tế cho những người lao động đượchưởng quyền tự do Người cũng đã quan tâm xây dựng những nguyên tắc

cơ bản của nền dân chủ xô viết trong Hiến pháp xô viết đầu tiên; Ngày 12

tháng Mười hai năm 1918, Người soạn thảo Sơ thảo quy chế về công tác quản lý của các xôviết, đặt ra những yêu cầu đối với các cơ quan, cá nhân

làm nhiệm vụ quản lý của nhà nước

Tại Đại hội VII của Đảng Bônsêvích đã thông qua nghị quyết đổi tênđảng thành Đảng Cộng sản (B) Nga, Đại hội bầu Tiểu ban Dự thảo cương lĩnh

do V.I.Lênin đứng đầu Đại hội VIII năm 1919 của Cộng sản (B) Nga đãthông qua cương lĩnh mới, trong đó có quy định những nhiệm vụ của Đảng trong

thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội Từ tháng Chạp năm

1919 đến tháng Tư năm 1920, V.I.Lênin tổng kết kinh nghiệm của Đảng về tổchức bảo vệ Tổ quốc và củng cố chế độ Nhà nước xôviết, đồng thời đã phát triểnthêm lý luận mácxít về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, tính tất yếu vànhững nhiệm vụ của chuyên chính vô sản Đến cuối năm 1920, nhân dân Xôviết

đã đẩy lùi được cuộc tấn công cuối cùng của khối đồng minh đế quốc

Từ năm 1921 đến đầu năm 1924, V.I.Lênin cùng Đảng Cộng sản (B)

Nga lãnh đạo đất nước thực hiện nhiệm vụ cơ bản là xây dựng cơ sở vật chấtcho chủ nghĩa xã hội trong điều kiện hòa bình Vấn đề xây dựng kinh tế đượcV.I.Lênin, Đảng quan tâm đặc biệt V.I.Lênin đề ra nhiệm vụ bức thiết là phảikhôi phục nông nghiệp, ban hành chính sách kết hợp điều tiết của Nhà nướcvới lợi ích riêng của nông dân, nâng cao sản lượng và năng suất các hộ nôngdân Người cũng chủ trương đưa tư bản nước ngoài có sự điều tiết, kiểm soátcủa chính quyền Xô viết vào kế hoạch điện khí hóa nước Nga

Chính sách kinh tế mới (NEP) do V.I.Lênin soạn thảo được Đại hội Xcủa Đảng Cộng sản (B) Nga thông qua, từ tháng Ba đến tháng Sáu năm 1921

là thời gian nước Nga Xô viết chuyển chính thức sang thực hiện Chính sáchkinh tế mới với những phương pháp mới trong kinh doanh, tổ chức sản xuất

và lao động, đưa kinh tế hàng hóa vào nước Nga, thúc đẩy sự phát triển côngnghiệp, nông nghiệp, thương nghiệp Trong việc thành lập Liên bang Cộnghòa xã hội chủ nghĩa Xô viết năm 1922, V.I.Lênin đã làm rõ nguyên tắc bìnhđẳng, tự nguyện, đoàn kết, hữu nghị, hợp tác giữa các dân tộc

Những năm cuối đời, V.I.Lênin dành thời gian cho việc tổng kết kinhnghiệm hoạt động chính trị, quan tâm việc chấn chỉnh lại sự lãnh đạo củaĐảng, cải tiến hình thức, phương pháp quản lý của Nhà nước đối với xã hội

Trong giai đoạn từ năm 1917 đến năm 1924, V.I.Lênin đã viết nhiều tác phẩm liên quan quản lý xã hội, tiêu biểu là những tác phẩm sau: Nhà nước và

cách mạng (viết từ tháng 8, 9-1917 đến tháng 12-1918), Những nhiệm vụ

trước mắt của chính quyền xô viết (4-1918), Bệnh ấu trĩ tả khuynh và tính tiểu

tư sản (1918), Cách mạng vô sản và tên phản bội Cauxky (10-1918), Bàn về

“dân chủ” và chuyên chính (12-1918), Bàn về nhiệm vụ của công đoàn(1918), Sáng kiến vĩ đại (7-1919), Kinh tế chính trị trong thời đại chuyênchính vô sản (10-1919), Bệnh ấu trĩ tả khuynh trong phong trào cộng sản(1920), Nhiệm vụ của Đoàn thanh niên (1920), Bàn về thuế lương thực(1921), Chính sách kinh tế mới và những nhiệm vụ của các Ban giáo dụcchính trị (1921), Thà ít mà tốt (1923)

1.2 Nội dung tư tưởng cơ bản của V.I.Lênin về quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa

Với tư cách là người đứng đầu Đảng Cộng sản (b) Nga, trực tiếp là Chủtịch Hội đồng Bộ trưởng dân ủy, cơ quan quản lý Nhà nước cao nhất; kế thừa

và phát triển tư tưởng C.Mác, Ph.Ăngghen về quản lý xã hội trong điều kiệntiến hành xây dựng xã hội xã hội chủ nghĩa ở nước Nga xô viết; xuất phát từyêu cầu quản lý xã hội mới đặt ra một cách bức thiết hàng ngày, hàng giờ,V.I.Lênin đã bổ sung, phát triển toàn diện, sâu sắc tư tưởng quản lý xã hội củaC.Mác, Ph.Ăngghen về tính tất yếu, bản chất, chủ thể, nội dung, phương thứcquản lý xã hội; nguyên tắc quản lý, năng lực, trình độ, văn hóa của người cán

bộ quản lý…Và hơn thế, Người đã cùng Đảng Bôn sê vích Nga hiện thực hóanhững tư tưởng đó trong quản lý xã hội Nga xô viết, đem lại những kì tíchđáng tự hào

1.2.1 V.I.Lênin xác định vai trò, mục đích của quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa

Ngay sau khi giai cấp vô sản giành được chính quyền, V.I.Lênin nhận thức sâu sắc cần thiết phải tập trung vào nhiệm vụ quản lý đất nước Trong

tiến trình của cách mạng xã hội chủ nghĩa, đấu tranh giành chính quyền về taygiai cấp công nhân mới chỉ là giai đoạn đầu, cách mạng muốn giành đượcthắng lợi triệt để phải không ngừng tiến lên, củng cố và xây dựng chế độ xãhội mới V.I.Lênin khẳng định: “Đây là lần đầu tiên mà một đảng xã hội chủ

nghĩa đã có thể hoàn thành được, trên những nét chủ yếu, việc giành chínhquyền và đè bẹp bọn bóc lột, đã có thể trực tiếp bắt tay vào việc giải quyếtnhiệm vụ quản lý Chúng ta phải tỏ ra là những người thực hiện được mộtcách xứng đáng nhiệm vụ rất khó khăn (và rất cao cả) ấy của cách mạng xãhội chủ nghĩa Chúng ta phải suy nghĩ kỹ rằng muốn quản lý được tốt thìngoài cái tài biết thuyết phục, biết chiến thắng trong cuộc nội chiến, còn cầnphải biết tổ chức trong lĩnh vực thực tiễn”[32, tr.209]

Khi nhiệm vụ đấu tranh giành chính quyền của giai cấp công nhân vànhân dân lao động đã hoàn thành, V.I.Lênin đề nghị phải chuyển trọng tâmcủa cuộc đấu tranh cách mạng từ việc “tước đoạt kẻ đi tước đoạt” sangquản lý xã hội và phát triển nền kinh tế quốc dân Trong báo cáo “Nhữngnhiệm vụ trước mắt của Chính quyền Xôviết”, V.I.Lênin viết: “Ngày nay,nhiệm vụ quản lý đã trở thành nhiệm vụ chủ yếu và trung tâm Chúng ta,Đảng Bôn-sơ-vích, chúng ta đã thuyết phục được nước Nga Chúng ta đãgiành được nước Nga từ trong tay bọn nhà giàu Bây giờ, chúng ta phảiquản lý nước Nga” [32, tr 209]

Theo V.I.Lênin, mục đích quan trọng nhất của quản lý xã hội mới là để tạo ra những tiền đề vật chất - kỹ thuật cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Bởi “xét đến cùng thì năng suất lao động là cái quan trọng nhất, chủ yếu

nhất cho thắng lợi của chế độ xã hội mới” [34, tr.25] V.I.Lênin nhấn mạnhmục đích của việc tổ chức quản lý xã hội mới: “Trong bất cứ cuộc cách mạng

xã hội chủ nghĩa nào khi giai cấp vô sản đã làm xong nhiệm vụ giành đượcchính quyền rồi, và trong chừng mực mà nhiệm vụ tước đoạt những kẻ đi tướcđoạt và nhiệm vụ đập tan sự phản kháng của chúng đã hoàn thành trên nhữngnét chủ yếu và cơ bản, - thì tất nhiên có một nhiệm vụ căn bản khác được đềlên hàng đầu, đó là thiết lập một chế độ xã hội cao hơn chủ nghĩa tư bản,nghĩa là nâng cao năng suất lao động, và do đó (và nhằm mục đích đó) phải tổchức lao động theo một trình độ cao hơn” [32, tr.228, 229]

V.I.Lênin cho rằng sau khi giành được chính quyền, để hàn gắn vếtthương chiến tranh, khôi phục sản xuất, nâng cao năng suất lao động nhấtthiết phải tiến hành công cuộc cải tạo xã hội chủ nghĩa Nhiệm vụ hàng đầuđang đặt ra với Chính quyền xô viết theo V.I.Lênin là quản lý nhà nước, màtrước hết là quản lý kinh tế; đây là động lực quan trọng, là điểm mấu chốt đểtạo ra năng suất lao động cao, khẳng định sự thắng thế so với chế độ tư bản chủnghĩa, để đánh đổ chủ nghĩa nghĩa tư bản trong lòng xã hội mới Mục tiêu củaquản lý xã hội xã hội chủ nghĩa là nhằm phát triển có kế hoạch nền sản xuất,của tất cả các quan hệ xã hội và văn hóa để đáp ứng ngày càng đầy đủ hơn cácnhu cầu vật chất và tinh thần của nhân dân và phát triển toàn diện cá nhân.

V.I.Lênin bàn về quản lý trên phương diện quản lý nhà nước đối vớitoàn bộ đời sống xã hội, đặc biệt là vai trò của Chính quyền xôviết Tuynhiên, chỉ sau hơn 4 tháng tồn tại của Chính quyền xô viết, với thực tiễn quản

lý chính trị, kinh tế, Người đã nhận thấy công việc của Chính quyền xô viếtkhông thể chỉ dừng lại ở vấn đề chính trị mà còn cần phải chuyển sang quản

lý kinh tế: “ Thông thường danh từ “quản lý” gắn liền chính là và trước hết

là với hoạt động chủ yếu hay thậm chí thuần tuý mang tính chất chính trị Thếnhưng, chính cơ sở, chính thực chất của chính quyền xô viết, cũng như chínhthực chất của sự quá độ từ xã hội tư bản chủ nghĩa sang xã hội xã hội chủnghĩa lại là ở chỗ các nhiệm vụ chính trị giữ địa vị phụ thuộc so với cácnhiệm vụ kinh tế Và bây giờ, nhất là sau kinh nghiệm thực tiễn của hơn 4tháng tồn tại của chính quyền xô viết ở Nga, chúng ta phải thấy hoàn toàn rõrằng nhiệm vụ quản lý nhà nước trước hết và trên hết được quy lại nhiệm vụthuần tuý kinh tế, hàn gắn những vết thương do chiến tranh gây ra trên đấtnước, khôi phục lại các lực lượng sản xuất - nói tóm lại, nhiệm vụ đó đượcquy thành nhiệm vụ tổ chức lại nền kinh tế” [32, tr.162]

V.I.Lênin yêu cầu đồng thời với việc tăng cường quản lý xã hội mới nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước, phải kiên quyết

chống lại tính vô chính phủ tư sản và tiểu tư sản, nâng cao ý thức giác ngộ xã hội chủ nghĩa Người nhấn mạnh rõ thêm hai chức năng quan trọng của

chuyên chính vô sản: “giai cấp tư sản chỉ có thể bị lật đổ, khi nào giai cấp vôsản trở thành giai cấp thống trị đủ sức trấn áp sự phản kháng không thể tránhkhỏi, tuyệt vọng của giai cấp tư sản và đủ sức tổ chức hết thảy quần chúng laođộng và bị bóc lột để xây dựng một chế độ kinh tế mới” [30, tr 32] Trong bốicảnh Chính quyền Xô viết mới ra đời còn non trẻ, hoạt động trong điều kiện

sự can thiệp, bao vây của 14 nước đế quốc, sự chống phá điên cuồng của cácthế lực phản động trong nước, Nhà nước phải giữ vững được lòng tin của nhândân, phải không ngừng vững mạnh V.I.Lênin chỉ ra: “Chúng ta phải…gắng sứcxây dựng một nhà nước, trong đó công nhân tiếp tục lãnh đạo nông dân, duy trìđược lòng tin của họ đối với mình…bằng cách thực hành sự tiết kiệm nghiêmngặt nhất trong việc quản lý nhà nước” [41, tr.456] Mặt khác, thực hiện quản lý

xã hội để khắc phục những thói quen và những truyền thống của giai cấp tưsản, giai cấp tiểu tư sản – luôn có tư tưởng chống lại chế độ kiểm soát của nhànước và đều bảo vệ tính bất khả xâm phạm của “quyền tư hữu thiêng liêng”…

là cuộc đấu tranh của ý thức giác ngộ xã hội chủ nghĩa chống lại tính tự phát

xã hội chủ nghĩa sau khi đã giành được chính quyền…”[32, tr.298]

Để giữ vững bản chất cách mạng, tiên tiến, triệt để của giai cấp côngnhân cần thiết phải tăng cường quản lý quá trình tổ chức lao động, ý thức kỷluật, việc học tập chính trị của công nhân V.I.Lênin viết: “chúng ta phải nângcao tinh thần kỷ luật của những người lao động, kỹ năng lao động của họ, tínhkhéo léo của họ, phải tăng thêm cường độ lao động và tổ chức lao động tốthơn…việc quần chúng xây dựng những nguyên tắc mới của kỷ luật lao động

là một quá trình lâu dài, vì chủ nghĩa xã hội không thành công được nếu tính

kỷ luật tự giác của giai cấp vô sản không thắng được tình trạng vô chính phủ

tự phát của giai cấp tư sản” [32, tr.230,231]

1.2.2 V.I.Lênin làm rõ nội dung bản chất, nguyên tắc quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa

V.I.Lênin đã khẳng định quản lý xã hội dưới chế độ xã hội chủ nghĩa khác bản chất với quản lý của chế độ tư bản chủ nghĩa Quá trình quản lý đó

vượt ra khỏi khuôn khổ của chế độ dân chủ tư sản: “Đến đây lượng biến thànhchất”: tiến đến trình độ ấy thì chế độ dân chủ vượt khỏi khuôn khổ xã hội tưsản, bắt đầu cải tạo theo chủ nghĩa xã hội Nếu hết thẩy mọi người đều thật sựtham gia quản lý nhà nước thì chủ nghĩa tư bản không thể đứng vững đượcnữa” [30, tr.123]

Trong chủ nghĩa xã hội, quản lý xã hội thực sự dân chủ V.I.Lênin cho

rằng chế độ dân chủ là một hình thức nhà nước Người viết: “các xôviết làmột hình thức và một kiểu chế độ dân chủ vô cùng cao hơn, chính là vì do chỗ

nó tập hợp được quần chúng công nông và lôi cuốn họ tham gia sinh hoạtchính trị, nên đó là cơ quan gần dân nhất” [31, tr.126-127]

V.I.Lênin làm rõ sự khác nhau giữa chuyên chính vô sản và chuyênchính tư sản trong quản lý xã hội là ở chỗ chuyên chính vô sản, vì lợi ích của

đa số người bị bóc lột và “chính quyền xôviết không phải là cái gì khác màchỉ là hình thức tổ chức của chuyên chính vô sản, chuyên chính của giai cấptiền phong đã phát động được hàng chục và hàng chục triệu người lao động

và bị bóc lột thực hiện một nền dân chủ mới và chủ động tham gia quản lý

nhà nước; những người lao động và bị bóc lột này đã nhờ kinh nghiệm củabản thân mà thấy được đội tiền phong có kỷ luật và giác ngộ của giai cấp vôsản là lãnh rụ đáng tin cậy nhất của họ” [32, tr.240].

V.I.Lênin cho rằng, chế độ dân chủ này một mặt thi hành có tổ chức, có

hệ thống cưỡng bức đối với người ta, một mặt: “Chính thức thừa nhận quvền bìnhđẳng giữa những công dân, thừa nhận cho mọi người được quyền ngang nhautrong việc xác định cơ cấu nhà nước và quản lý nhà nước”[30, tr.123] Quyền vànghĩa vụ của công dân trong quản lý xã hội được ghi nhận trong hiến pháp,pháp luật của nhà nước Bộ máy nhà nước, cơ cấu tổ chức của nhà nước trongquản lý xã hội là cơ quan của nhân dân, được nhân dân bầu ra, đại diện chonhân dân để quản lý, điều hành đất nước

Bản chất của dân chủ xã hội chủ nghĩa trong quản lý xã hội được biểuhiện ở sự tham gia của đại đa số nhân dân lao động, đại đa số dân cư vào côngviệc quản lý của nhà nước Người viết: “đại đa số dân cư, nghĩa là thực hiệnđược việc tuyệt đại đa số nhân dân, tức là những người lao động, thực hiệntham gia quản lý nhà nước” [30, tr.125-126]

Bản chất của quản lý xã hội dưới chủ nghĩa tư bản đã bị chế độ dân chủ

tư bản bị cắt xén, chứa đựng mâu thuẫn vì nó phản ánh và bảo vệ cho một nềnkinh tế tư bản chủ nghĩa đầy mâu thuẫn Bộ máy quản lý xã hội dưới chủnghĩa tư bản là đại diện của một bộ phận thiểu số, quản lý, điều hòa mâuthuẫn giai cấp đối kháng, duy trì, bảo vệ lợi ích của giai cấp tư sản Nhà nước

đã trở thành thế lực ngăn cản sự phát triển của xã hội V.I.Lênin xác định,cách mạng không phải là giai cấp mới dùng bộ máy nhà nước cũ để chỉ huy

và quản lý, mà ở chỗ khi đã đập tan bộ máy ấy đi rồi thì giai cấp mới sẽ dùngmột bộ máy mới để chỉ huy và quản lý V.I.Lênin viết: “đó là tư tưởng cơ bản

mà Cau-xky đã ỉm đi” [30, tr.141]

V.I.Lênin phân tích thêm cơ sở kinh tế quan trọng nhất để quản lý xãhội trong xã hội xã hội chủ nghĩa khác về chất với quản lý trong xã hội tư bảnchủ nghĩa là ngay sau khi ra đời nhà nước vô sản đã từng bước “hành động”

nhân danh xã hội chiến hữu các tư liệu sản xuất Và cũng từ đó xã hội xã hộichủ nghĩa được quản lý một cách thống nhất trong toàn xã hội Dưới chủnghĩa xã hội, nhà nước vô sản với các “công bộc” có trách nhiệm - thành viêncủa mình khác hẳn với các viên chức nhà nước cũ Trước hết ở chỗ họ không cần

và không dung thứ chủ nghĩa quan liêu Việc tổ chức nhà nước thống nhất vànhững biện pháp cụ thể để loại trừ chủ nghĩa quan liêu [30, tr.133-134] đã làmtăng uy tín và năng lực của nhà nước chuyên chính vô sản trong quản lý xã hội

Quản lý xã hội dưới chủ nghĩa xã hội theo V.I.Lênin được tiến hành một cách khoa học Đây vừa là bản chất vừa là nguyên tắc quan trọng chỉ đạo

toàn bộ hoạt động quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa Trên cơ sở nhận thức đúngquy luật khách quan của xã hội, chủ thể quản lý xã hội tác động đúng hướng,tạo nên sự phát triển kết hợp giữa tịnh tiến và nhảy vọt theo phương pháp rútngắn lịch sử, nhưng đề phòng sự nôn nóng, chủ quan đốt cháy giai đoạn; Phảibiết kế thừa và phát huy những thành tựu, kinh nghiệm của chủ nghĩa tư bảntrong quản lý xã hội để đạt hiệu quả tối ưu, sử dụng tổng hợp các phươngthức quản lý từ quản lý nhà nước đến tự quản lý của cộng đồng xã hội, pháthuy giá trị, truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc tạo sức mạnh thúc đẩy xãhội phát triển

V.I.Lênin nhiều lần khẳng định để xây dựng chủ nghĩa xã hội phải kếthợp tốt Chính quyền xôviết và chế độ quản lý xôviết với những tiến bộ mớinhất của chủ nghĩa tư bản Người cho rằng, công nhân sẽ tổ chức nên nền sảnxuất lớn xuất phát từ cái đã được chủ nghĩa tư bản đã tạo ra, do vậy phải dựavào kinh nghiệm của công nhân, phải sử dụng những nhân viên, những nhà kỹthuật [30, tr.60] cũng như khi thủ tiêu chế độ đại nghị không phải là phá hủycác cơ quan đại diện và nguyên tắc bầu cử mà phải biến các cơ quan ấy từ chỗ

là cái máy thành các cơ quan “hành động” thực sự quản lý xã hội

Quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa đòi hỏi phải nắm vững quy luật kháchquan phát triển xã hội, các kiến thức sản xuất, khoa học, kỹ thuật, biết người,nắm được các thói quen, các phương pháp, phương tiện quản lý Người nhấn

mạnh: “Muốn quản lý phải là người thông thạo chuyên môn, phải biết mộtcách đầy đủ và chính xác tất cả những điều kiện của sản xuất, phải hiểu được

kỹ thuật của nền sản xuất đó ở trình độ hiện đại của nó, phải có một trình độkhoa học nhất định” [35, tr.248]

V.I.Lênin xem am hiểu sâu sắc khoa học quản lý là nguyên tắc bảnchất, V.I.Lênin viết: “không thể quản lý nếu thiếu tri thức về “những cơ sởcủa khoa học quản lý”, và đã giải thích thêm rằng “chúng ta cần phải học tập

và học tập nữa trong các học viện cao cấp về tổ chức lao động” [24, 397] Quản lý xã hội phải tuân thủ các quy luật khách quan và sự biểu hiệnđặc thù của chúng trong điều kiện lịch sử cụ thể, tìm ra trong số rất nhiềunhiệm vụ một nhiệm vụ chủ yếu mà khi giải quyết xong thì sẽ giải quyết đượctoàn bộ các vấn đề trong công tác quản lý Để đảm bảo tính khoa học trongquản lý đòi hỏi phải phát huy tốt vai trò chủ quan của chủ thể quản lý,V.I.Lênin chỉ ra: “nghệ thuật quản lý không phải từ trên trời rơi xuống vàcũng không do thần thánh ban cho” [35, tr 293]

tr.394-Quản lý xã hội trong xã hội mới theo V.I.Lênin mang tính nhân đạo sâu sắc, nghiêm minh, hướng tới thực hiện công bằng xã hội Đây là thuộc

tính bản chất của chủ nghĩa xã hội: “mọi người đều có bánh ăn, đều có giàydép tốt và quần áo lành, đều có nhà cửa ấm áp, đều làm việc có ý thức, phảilàm sao không cho một tên ăn cắp nào (và không một tên trốn tránh laođộng nào cả) lại có thể đi dạo chơi nhởn nhơ, mà không bị bỏ tù hay không

bị phạt khổ sai thật nặng; phải làm sao không một tên nhà giàu nào phạmquy tắc và luật pháp của chủ nghĩa xã hội lại có thể tránh được số phận củatên ăn cắp” [31, tr.239] Quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa là tạo điều kiện giảiphóng giai cấp, giải phóng dân tộc, giải phóng nhân loại, để con người pháttriển toàn diện

Người dẫn giải và đề cao vai trò của pháp luật, ý nghĩa của việc tạo ramột môi trường pháp lý nghiêm minh làm điểm tựa căn bản cho sự vận hành

guồng máy xã hội là quan trọng và bức thiết V.I Lênin khuyến cáo: “Ở giờphút chiến đấu quyết liệt, kẻ nào chùn bước trước tính chất bất di bất dịch củapháp luật thì người đó là kẻ cách mạng tồi” [32, tr 625]

Để định hướng và chỉ đạo quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa, V.I.Lênin xác định các nguyên tắc cơ bản: tính đảng, tính khoa học, tính tổng hợp, sự thống nhất lãnh đạo kinh tế và chính trị, tập trung dân chủ, kết hợp vùng - lãnh thổ.

Nguyên tắc tính đảng trong quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa do tính giai

cấp trong xã hội xã hội chủ nghĩa quy định Xuyên suốt tiến trình của cáchmạng xã hội chủ nghĩa, giai cấp công nhân có lợi ích căn bản thống nhất vớilợi ích của giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức Vì vậy, giữa giai cấp côngnhân, giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức luôn có mối quan gắn bó, tácđộng sâu sắc lẫn nhau Sự lãnh đạo của đảng cộng sản trong quản lý xã hội làhướng đến giải quyết hài hòa lợi ích của giai cấp cấp nhân, của các nhóm xãhội và nhân dân lao động

Đảng cộng sản là đội tiên phong của giai cấp công nhân, đại biểu trungthành quyền lợi của giai cấp công nhân, nhân dân lao động Đảm bảo nguyêntắc tính đảng trong quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa nhằm giữ vững lập trườngcủa giai cấp công nhân, giữ vững sự thống nhất về lợi ích giữa giai cấp côngnhân, giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức Những lợi ích chung, căn bảncủa giai cấp công nhân, giai cấp nông dân, của trí thức nhân dân và nhữngnguyện vọng chính đáng của người lao động được thể hiện trong chính sáchcủa đảng cộng sản V.I.Lênin tin tưởng rằng quần chúng sẽ đi theo Đảng, sẽủng hộ đảng “nếu chúng ta sáng suốt và chấp hành một chính sách đúng đắntrong giai cấp của chúng ta” [37, tr.311]

Việc tổ chức quản lý xã hội trên các lĩnh vực đều phải bám sát các quanđiểm, chủ trương, đường lối lãnh đạo của đảng cộng sản; việc bố trí, sử dụngcán bộ quản lý trong các cơ quan nhà nước đều phải do cấp ủy đảng ở cơ quan

đó, bộ phận đó tiến hành V.I.Lênin nhấn mạnh: “chừng nào một đảng cầm

quyền còn quản lý, chừng nào đảng ấy còn phải giải quyết tất cả mọi vấn đề

về những sự bổ nhiệm khác nhau, thì anh không thể để có tình trạng là việc bổnhiệm các chức vụ nhà nước quan trọng nhất lại do một đảng không lãnh đạotiến hành” [37, tr.69]

Theo V.I.Lênin, bản chất và đặc trưng sự lãnh đạo của Đảng Bôn sêvích là sự lãnh đạo chính trị, Đảng vạch ra đường lối chính trị thống nhất của

sự phát triển xã hội, tính đảng trong quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa phảiđược thể hiện ở các khâu, các quá trình quản lý, quan trọng nhất vẫn là vai trò

và mục tiêu sự lãnh đạo quản lý của đảng V.I.Lênin nhiều lần lưu ý rằng,nhiệm vụ của Đảng Bôn sê vích: “Không phải là phục vụ một cách thụ độngphong trào công nhân…mà chỉ rõ cho phong trào thấy rõ mục đích cuối cùng

và các nhiệm vụ chính trị của nó” [24, tr.470]

Nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa.

Theo V.I.Lênin, nắm vững nguyên tắc này có ý nghĩa quan trọng trong việcxây dựng hệ thống quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa Nguyên tắc tập trung dânchủ vừa là một phương thức tổ chức và quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa, vừa

là một nguyên tắc chính trị, thể hiện bản chất ưu việt của chế độ xã hội chủnghĩa Nội dung của nguyên tắc này quy định những đặc điểm chung, mangtính quy luật khách quan trong hoạt động của hệ thống quản lý xã hội chủnghĩa Đồng thời, nó phản ánh sự thống nhất giữa cơ sở tư tưởng, chiến lược

và tổ chức của xã hội xã hội chủ nghĩa Nguyên tắc tập trung dân chủ sẽ tạonên tính tổ chức kế hoạch của nhà nước, Người viết: “chủ nghĩa xã hội – sẽkhông thể có được…nếu không có một tổ chức kế hoạch của Nhà nước khiếnhàng chục triệu người phải hết sức nghiêm chỉnh tuân theo một tiêu chuẩnthống nhất trong việc sản xuất và phân phối sản phẩm” [32, tr.300]

V.I.Lênin cho rằng cần kết hợp một cách hữu cơ giữa tập trung và dânchủ, “tập trung dân chủ” có nghĩa là kết hợp lãnh đạo, quản lý tập trung vớitinh thần tích cực sáng tạo hết sức rộng lớn của quần chúng: “và đồng thời

chế độ tập trung, hiểu theo nghĩa thực sự dân chủ, đã bao hàm khả năng - khảnăng này do lịch sử tạo ra lần đầu tiên – phát huy đầy đủ và từ do không nhữngcác đặc điểm của địa phương, mà cả những sáng kiến của địa phương, tính chủđộng của địa phương, tính chất muôn hình muôn vẻ của các đường lối, của cácphương pháp và phương tiện để đạt đến mục đích chung” [32, tr.186] V.I.Lêninphân tích tập trung dân chủ khác xa với tập trung quan liêu và chủ nghĩa vôchính phủ đã từng tồn tại trong lịch sử: “Chúng ta chủ trương theo chế độ tậptrung dân chủ Nhưng cần phải hiểu rõ rằng chế độ tập trung dân chủ, mộtmặt, thật khác xa chế độ tập trung quan liêu chủ nghĩa, và mặt khác, thật khác

xa chủ nghĩa vô chính phủ” [32, tr.185]

Phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa trong quản lý xã hội vừa tạo điềukiện để tiếp thu ý kiến đóng góp của nhân dân lao động, vừa phải quan tâmphát huy trách nhiệm, nghĩa vụ của họ trong tham gia quản lý công việc của

xã hội V.I.Lênin viết: “Chúng ta bắt đầu phân biệt một cách rạch ròi haiphạm trù của chức năng dân chủ, một mặt là sự tranh luận, mít tinh, mặt khác

là việc xây dựng trách nhiệm nghiêm túc nhất về những chức năng thực hiện

và phải thực hiện những mệnh lệnh và chỉ thị bằng cách lao động vô điềukiện, có kỷ luật và tự nguyện” [32, tr.156]

Nguyên tắc kết hợp ngành, vùng lãnh thổ trong quản lý xã hội xã hội

chủ nghĩa là biểu hiện của tập trung dân chủ trong quản lý phát triển kinh tế,

xã hội Trong quá trình tổ chức nhà nước, các thế lực thù địch ra sức côngkích nguyên tắc tập trung dân chủ, chúng đưa ra chế độ tự trị và chế độ liênbang, xem đây là biện pháp chống lại sự bất trắc của chế độ tập trung.V.I.Lênin khẳng định: “ngay cả chế độ liên bang cũng không có chút gì mâuthuẫn với chế độ tập trung dân chủ Trong một chế độ thực sự dân chủ, vànhất thiết là với hình thức tổ chức nhà nước theo kiểu Xô viết, thì chế độ liênbang thường chỉ là một bước quá độ để đi tới chế độ tập trung dân chủ chânchính mà thôi” [31, tr.186-187] V.I.Lênin cho rằng, chế độ tập trung dân chủ

đã không mảy may loại trừ chế độ tự trị và chế độ liên bang, thì nó cũng

không loại trừ mà trái lại, còn bao hàm khả năng để cho các địa phương vàcác công xã trong nước có quyền tự do đầy đủ nhất trong việc định ra cáchình thức khác nhau về sinh hoạt chính trị, xã hội, kinh tế.

Trong lĩnh vực kinh tế, để đạt mục tiêu chung của kế hoạch kinh tế, xãhội, trong quản lý cần “bảo đảm hoạt động tuyệt đối ăn khớp và thống nhấtcủa các ngành kinh tế như đường sắt, bưu điện và các ngành vận tải khác,v.v ; và đồng thời chế độ tập trung, hiểu theo nghĩa thực sự dân chủ, đã baohàm khả năng - khả năng này do lịch sử tạo ra lần đầu tiên - phát huy mộtcách đầy đủ và tự do không những các đặc điểm của địa phương mà cả nhữngsáng kiến của địa phương, tính chủ động của địa phương, tính chất muôn hìnhmuôn vẻ của các đường lối, của các phương pháp và phương tiện để đạt mụcđích chung” [32, tr.187]

1.2.3 V.I.Lênin bàn về chủ thể quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa

Trong Chính quyền xôviết, quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa được tiếnhành bởi các chủ thể bao gồm Đảng Cộng sản, Nhà nước xôviết, công đoàn,đoàn thanh niên và nhân dân Mỗi chủ thể có vị trí, vai trò, phương thức riêngtạo nên một hệ thống thống nhất để đạt được mục đích quản lý

Đảng Bôn sê vích Nga (Sau này là Đảng Cộng sản Liên Xô) là lực lượng lãnh đạo, vạch ra đường lối quản lý xã hội Theo V.I.Lênin, trong điều

kiện đảng cầm quyền, Đảng lãnh đạo toàn bộ quá trình xây dựng chủ nghĩa xãhội Sự lãnh đạo của Đảng Bôn sê vích sau khi giành chính quyền là tiếp tụcthực hiện đường lối của giai cấp vô sản, Đảng là người thể hiện sâu sắc nhất

và triệt để nhất vai trò khách quan của giai cấp công nhân trong sự phát triển

xã hội như là những người sáng lập ra xã hội xã hội chủ nghĩa Vai trò lãnhđạo quản lý xã hội của Đảng được V.I.Lênin nhấn mạnh: “…chỉ có đội tiênphong của giai cấp vô sản mới “đủ sức nắm chính quyền và dẫn dắt toàn dântiến lên chủ nghĩa xã hội, đủ sức lãnh đạo và tổ chức một chế độ mới, đủ sứclàm thầy, làm người dẫn đường, là lãnh tụ tất cả của những người lao động và

những người bị bóc lột để giúp họ tổ chức đời sống xã hội của họ mà khôngcần đến giai cấp tư sản và chống lại giai cấp tư sản” [30, tr.33].

Đảng lãnh đạo hệ thống quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa, việc tổ chức

và hoạt động của cơ chế quản lý công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội khôngthể thực hiện được nếu thiếu sự lãnh đạo của Đảng V.I.Lênin chỉ rõ: “Muốnquản lý, cần phải có một đội quân những người cộng sản cách mạng đã đượctôi luyện, đội quân đó đang tồn tại, đó là Đảng”[37, tr.317]

Toàn bộ đường lối của Đảng tạo thành cơ sở của việc quản lý sinh hoạtkinh tế, chính trị và tinh thần của xã hội theo quy luật khách quan Các nghịquyết của Đảng đều có tính chất chỉ thị quyết định phương hướng và nội dungcông tác của cơ quan quản lý Sự lãnh đạo của Đảng còn biểu hiện ở chỗ hoạtđộng của bộ máy quản lý tuân thủ những mục tiêu thực hiện đường lối củaĐảng Đảng lãnh đạo đời sống xã hội tập hợp, phối hợp và hướng dẫn hoạtđộng của tất cả các khâu thuộc hệ thống quản lý

Nhà nước Xô viết là chủ thể trực tiếp quản lý toàn diện đất nước Nhà

nước Xô viết là nơi biểu hiện tập trung quyền lực của nhân dân, là trung tâmcủa mọi đầu mối liên hệ giai cấp; do đó có vị trí mấu chốt trong hệ thốngchuyên chính vô sản và chỉ có thể phát huy được vai trò quản lý đúng đắn củamình trong điều kiện có sự lãnh đạo của Đảng Chính quyền xôviết là nơi biếncương lĩnh, đường lối của Đảng thành những giải pháp mang tính khả thi và tổchức thực hiện trên thực tế “…Chúng ta phải suy nghĩ rằng muốn quản lý đượctốt thì ngoài tài biết thuyết phục, biết chiến thắng trong cuộc nội chiến, còn cầnphải biết tổ chức trong lĩnh vực thực tiễn Đó là nhiệm vụ khó khăn nhất, vì vấn

đề là phải tổ chức theo phương thức mới những cơ sở sâu xa nhất, những cơ sởkinh tế của hàng chục, hàng chục triệu con người” [36, tr.209-210]

Việc quản lý mọi công việc của xã hội có giai cấp phải dựa vào chínhquyền lực chính trị Chính quyền là một yếu tố tổ chức và điều chỉnh mọi hoạtđộng của đời sống xã hội Đặc trưng của chính quyền là ý chí thống trị được đơngiản hóa trong các hình thức, tiêu chuẩn hành vi có giá trị chung Trong điềukiện chủ nghĩa xã hội, chính quyền nhà nước biểu hiện với tư cách là cơ sở của

một tổ chức quản lý hợp lý V.I.Lênin nói, các xô viết với tư cách là cơ quanquyền lực, là những cơ quan quản lý [33, tr.205] Sau này, để tiếp tục khẳng định

tư tưởng của V.I.Lênin về vai trò của Nhà nước trong quản lý xã hội, Cương lĩnhthứ hai của Đảng Cộng sản Liên Xô – Cương lĩnh xây dựng xã hội xã hội chủnghĩa chỉ rõ, chính quyền Nhà nước trực tiếp thực hiện chức năng quản lý

Nhà nước xôviết đại diện cho ý chí và quyền lực của nhân dân laođộng, do vậy Nhà nước quản lý xã hội hướng tới mục tiêu đáp ứng nhu cầu,nguyện vọng của nhân dân Việc thực hiện các chức năng chính quyền trựctiếp do bản thân nhân dân lao động thể hiện qua thảo luận những dự luật quantrọng, qua các hội tập thể sản xuất, qua các cuộc họp, các hội nghị khác nhau,qua sự kiểm tra toàn dân đối với hoạt động của chính quyền nhà nước.V.I.Lênin khẳng định các xôviết là: “là chính quyền công khai đối với mọingười, làm mọi việc trước mặt quần chúng, quần chúng dễ dàng gẫn gũi nó,

nó trực tiếp sinh ra từ quần chúng, là cơ quan trực tiếp đại biểu cho quầnchúng nhân dân và cho ý chí của họ”[25, tr.378]

Công đoàn – tổ chức đảm bảo quyền lợi của giai cấp công nhân là chủ thể quan trọng trong giáo dục, động viên, tập hợp giai cấp công nhân tham gia quản lý xã hội Trong các chủ thể quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa,

V.I.Lênin đánh giá cao vai trò của công đoàn; công đoàn là nơi công tác gầnnhất, cần thiết nhất của chính quyền nhà nước do đảng lãnh đạo trên toàn bộcác lĩnh vực chính trị, kinh tế Tổ chức công đoàn không phải là để đối lập vớiđảng, nhà nước một cách tiêu cực mà là để bảo vệ lợi chính đáng của nhân dânlao động, chống lại các biểu hiện tiêu cực của các cơ quan nhà nước, bảo đảmcho nhà nước luôn xứng đáng là nhà nước của mình V.I.Lênin khẳng định: côngđoàn là “nguồn chứa của chính quyền nhà nước, trường học chủ nghĩa cộng sản,trường học làm chủ Trong lĩnh vực ấy, điều đặc thù và chủ yếu không phải làquản lý mà là “mối liên hệ” giữa sự quản lý nhà nước ở trung ương (và tất nhiên

ở địa phương nữa)…với quần chúng lao động đông đảo”[31, tr.249]

Khi bàn về vai trò của công đoàn, V.I.Lênin chỉ rõ: Công đoàn là tổchức đại diện cho giai cấp công nhân, công đoàn đứng giữa Đảng và chínhquyền nhà nước, nhưng không phải là một tổ chức độc lập tách biệt giữaĐảng và Nhà nước mà có mối quan hệ chặt chẽ với Đảng và Nhà nước Côngđoàn là tổ chức đại diện cho quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động,

do vậy, trong quản lý xã hội, công đoàn thu hút rộng rãi những người laođộng vào việc quản lý sản xuất, giải quyết những vấn đề kinh tế và xã hội đadạng, giáo dục họ tinh thần làm chủ trong sản xuất, nâng cao tác dụng của thiđua xã hội chủ nghĩa, thường xuyên chăm lo đến điều kiện lao động, sinh hoạt

và nghỉ ngơi của người lao động, thực hiện kiểm tra nghiêm ngặt việc chấphành đúng luật lao động và hợp đồng lao động

Đoàn thanh niên tổ chức tập hợp giáo dục, rèn luyện đoàn viên thanh niên tham gia vào quản lý xã hội, đưa sự nghiệp xây dựng xã hội mới đi đến thành công Với quan điểm xem thanh niên là nguồn sinh lực chiến đấu cách

mạng của Đảng, tin tưởng vào tinh thần chủ động, sáng tạo của thanh niên.Theo V.I.Lênin, vai trò xây dựng xã hội mới thuộc về thanh niên: “Thế hệnhững người lao động được đào tạo trong xã hội tư bản chủ nghĩa thì giỏi lắmchỉ có thể giải quyết được nhiệm vụ phá hủy nền móng của chế độ tư bản giàcỗi và đặt được nền móng vững chắc, trên đó chỉ có thế hệ khởi công trongnhững điều kiện mới, mới có thể xây dựng được” [36, tr.354]

V.I.Lênin quan sát và phát hiện vai trò của thanh niên trong quản lý xãhội xã hội chủ nghĩa: “lực lượng công nhân mới để quản lý nhà nước, để hoànthành nhiệm vụ của chuyên chính vô sản, đang tăng lên mau chóng: đó lànhững thanh niên công – nông, họ học tập với tấm lòng chân thật nhất, hănghái nhất, tận tụy nhất, họ hấp thụ được những ấn tượng mới của chế độ xã hộimới, họ cởi bỏ được những thành kiến tư bản và dân chủ tư sản cũ kỹ, họ tựrèn luyện để trở thành những người cộng sản còn cương quyết hơn cả nhữngngười của thế hệ trước đây” [34, tr.60]

V.I.Lênin yêu cầu Đoàn thanh niên phải giáo dục nam nữ thanh niêntruyền thống đấu tranh cách mạng anh hùng, tấm gương lao động quên mìnhcủa công nhân, nông trang viên, trí thức; Đoàn thanh niên kêu gọi thanh niên

đi đầu trong cuộc đấu tranh nhằm hoàn thành vượt mức những các kế hoạch,mong muốn họ nắm vững những thành tựu khoa học – kỹ thuật và văn hóa, ápdụng cái mới, cái tiến bộ vào sản xuất, tăng tính tự quản cho thanh niên

Nhân dân là chủ thể tích cực của quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa Đây

là bản chất ưu việt của quản lý dưới chế độ xã hội xã hội chủ nghĩa Sự pháttriển của dân chủ xã hội chủ nghĩa có nghĩa là hàng triệu công dân tham giangày càng tích cực hơn vào công tác của các cơ quan chính quyền, vào côngviệc quản lý xã hội V.I.Lênin cho rằng dân chủ là một chế độ nhà nước, chế

độ này một mặt thi hành có tổ chức, có hệ thống cưỡng bức đối với người ta,một mặt: “chính thức thừa nhận quyền bình đẳng giữa những công dân, thừanhận mọi người được quyền ngang nhau trong việc xác định cơ cấu nhà nước

và quản lý nhà nước” [30, tr.123]

V.I.Lênin tin tưởng những người lao động có đầy đủ khả năng để thamgia vào quản lý mọi mặt của đời sống xã hội Người viết: “…trí tuệ của hàngchục triệu con người sáng tạo sẽ tạo ra cái cao hơn rất nhiều so với sự tiênđoán vĩ đại và thiên tài nhất” [32, tr.156]

Nhân dân lao động dưới chế độ xã hội xã hội chủ nghĩa trực tiếp thamgia không chỉ vào việc thực hiện chính quyền toàn dân mà cả hoạt động củachính quyền đó – quản lý công việc xã hội Người viết: “Điều cần thiết khôngphải chỉ là cơ quan đại biểu theo kiểu chế độ dân chủ, mà là toàn bộ việc quản lýnhà nước từ dưới lên phải do bản thân quần chúng tổ chức, quần chúng thực sựtham gia vào từng bước của cuộc sống và đóng vai trò tích cực trong việc quảnlý” [30, tr.111] Nhân dân quyết định phương hướng quản lý, quyết định tínhchất của hệ thống quản lý, lợi ích của quần chúng lao động là mục tiêu chính củaquản lý, là sức mạnh quyết định của quản lý V.I.Lênin nói: “chủ nghĩa xã hộisinh động, sáng tạo là sự nghiệp của bản thân quần chúng nhân dân [31, tr.64]

V.I.Lênin còn yêu cầu phải nhận thức đúng đắn mối quan hệ, phân định rõ chức năng của các chủ thể trong quản lý xã hội mới Trong xã hội xã

hội chủ nghĩa, Đảng, các tổ chức Nhà nước và xã hội của nhân dân lao độngđều thực hiện cương lĩnh chính trị thống nhất, đều giải quyết những nhiệm vụchung của quản lý xã hội, nhưng mỗi khâu, mỗi chủ thể lại thực hiện vai trò,chức năng riêng của mình; V.I.Lênin chỉ ra chức năng, công việc của từng chủthể và nhấn mạnh: “cần phân định một cách rõ ràng hơn nữa những nhiệm vụcủa đảng (và của Ban chấp hành Trung ương của nó) với nhiệm vụ của Chínhquyền Xô viết, tăng thêm trách nhiệm và tính chủ động cho các cán bộ xôviết vàcác cơ quan xôviết, còn về đảng thì dành quyền lãnh đạo chung công tác của tất

cả các cơ quan nhà nước gộp chung lại, mà không can thiệp một cách quáthường xuyên, không chính quy và thường là nhỏ nhặt, như hiện nay” [40, tr.75]

1.2.4 V.I.Lênin phân tích, làm rõ nội dung, đối tượng của quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa

V.I.Lênin tiếp cận xã hội theo nghĩa rộng, đó là một chỉnh thể, cótính hệ thống, bao gồm toàn bộ các mặt, các lĩnh vực của đời sống, các cấutrúc của từng phần tử hợp thành và định vị chúng trong một cấu trúc lớntoàn thể, trong lịch sử vận động, phát triển và biến đổi của cả hệ lớn này.Người nhấn mạnh rằng, quan điểm biện chứng bắt buộc người ta phải coi

xã hội là một hệ thống toàn vẹn, “một cơ thể sống đang hoạt động và pháttriển” [23, tr.232] Còn xã hội theo nghĩa hẹp là chiều cạnh hay “mặt” xãhội trong cấu trúc tổng thể đó

Thành công của công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội phụ thuộc vào sựphát triển các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, trong một hệ thốngchung bao gồm kinh tế, chính trị, văn hóa, tư tưởng; nhiệm vụ của quản lý xãhội là xây dựng cơ sở vật chất – kỹ thuật của chủ nghĩa cộng sản, củng cố vàhoàn thiện các quan hệ xã hội xã hội chủ nghĩa, giáo dục con người mới …Dovậy, quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa có nội dung toàn diện, mang tính tổnghợp và hoàn chỉnh trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội

V.I.Lênin quan niệm: “Là những người xã hội chủ nghĩa đầu tiên nêulên vấn đề sự cần thiết phải phân tích không phải chỉ một mặt kinh tế mà tất

cả các mặt của đời sống xã hội” Người nhiều lần khẳng định: nội dung, cơ cấu

và khối lượng quản lý xã hội gắn liền với thực chất của hình thái kinh tế xã hội.Trong chủ nghĩa xã hội, quản lý bao hàm tất cả những lĩnh vực hoạt động cơ bảncủa mọi người, kinh tế, chính trị, xã hội, tư tưởng, quốc phòng, an ninh

Trên lĩnh vực kinh tế, V.I.Lênin cho rằng nền kinh tế xã hội chủ nghĩa

là một hệ thống rất phức tạp, trong đó có sự liên kết giữa các bộ phận, cácthành phần với nhau, vì vậy đòi hỏi phải có sự quản lý tập trung và thống nhấtcủa nhà nước Đảng, Nhà nước phải có chính sách để quản lý nền kinh tế theomột kế hoạch thống nhất Người viết: “mọi nền đại công nghiệp cơ khí – tức

là nguồn và nền tảng sản xuất vật chất của chủ nghĩa xã hội đều đòi hỏi phải

có sự thống nhất ý chí hết sức chặt chẽ, tuyệt đối, điều tiết được công việcchung của hàng trăm, hàng nghìn và hàng vạn người Về mặt kỹ thuật, kinh tếcũng như về mặt lịch sử hiển nhiên là cần phải như thế…” [32, tr.245] Đồngthời, V.I.Lênin cũng sớm phát hiện và sử dụng thành công việc quản lý kinh

tế dựa trên quan hệ hàng hóa tiền tệ, sử dụng các công cụ đòn bẫy kinh tế, kếthợp kế hoạch hóa với việc sử dụng các quan hệ thị trường

Chính sách kinh tế mới được Đại hội X Đảng cộng sản (b) Nga thôngqua vào tháng 3 năm 1921 đã thể hiện rõ tư tưởng của V.I.Lênin về sự chuyểnđổi cơ chế quản lý kinh tế Người chủ trương thay thế chế độ trưng thu lươngthực thừa bằng thuế lương thực, coi phát triển chủ nghĩa tư bản nhà nước làmắt xích trung gian quan trọng để phát triển kinh tế, khôi phục và phát triểnsản xuất hàng hóa trong nông nghiệp thông qua trao đổi sản phẩm giữa nôngnghiệp và công nghiệp; V.I.Lênin khẳng định việc ngăn cấm, chặn đứng sựphát triển của trao đổi tư nhân và tư bản trong bối cảnh kinh tế hiện tại củanước Nga là có hại cho cách mạng: “Chính sách ấy là một sự dại dột và tự sátvới đảng nào muốn áp dụng nó Dại dột về phương diện kinh tế, chính sách ấy

là không thể nào thực hiện được Tự sát vì những đảng nào định thi hành mộtchính sách như thế sẽ bị phá sản” [38, tr.267]

Trên lĩnh vực chính trị, trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở

nước Nga, V.I.Lênin cho rằng, quản lý kinh tế chính là đã sử dụng chínhquyền nhà nước vào quản lý, nhiệm vụ chính trị giữ địa vị phụ thuộc so vớinhiệm vụ kinh tế: “…thực chất của Chính quyền xô viết cũng như thực chất

sự quá độ từ xã hội tư bản chủ nghĩa sang xã hội chủ nghĩa là ở chỗ các nhiệm

vụ chính trị giữ địa vị phụ thuộc so với các nhiệm vụ kinh tế” [32, tr.162].Mặt khác, Người yêu cầu đảng cộng sản phải lãnh đạo không chỉ có đấu tranhkinh tế mà cả cuộc đấu tranh chính trị và không được sao nhãng nhiệm vụnày Theo V.I.Lênin, phải tăng cường quản lý các quá trình chính trị - xã hội

để kịp thời phát hiện ra những sai lầm, khuyết điểm của chính quyền nhànước, hiện thực hóa lý tưởng xã hội chủ nghĩa: “không cần ỉm đi những sailầm của chúng ta, phải thành thật nói ra, phải thôi không coi chủ nghĩa xã hội

là một tượng thánh sơn màu sặc sỡ Chúng ta phải theo phương hướng đúngđắn, cần làm cho tất cả đều phải được kiểm nghiệm” [39, tr.208-210]

Trong khi khẳng định “chính trị là sự biểu hiện tập trung của kinh tế”thì V.I.Lênin cũng chỉ rõ “chính trị không thể không chiếm vị trí hàng đầu sovới kinh tế, để giữ vững định hướng giai cấp trong quản lý nền sản xuất, nhấtthiết phải quản lý chặt chẽ các quá trình chính trị, Người viết: “không có mộtlập trường chính trị đúng thì một giai cấp nhất định nào đó, không thể giữvững được sự thống trị của mình, và do đó, cũng không thể hoàn thành đượcnhiệm vụ của mình trong lĩnh vực sản xuất” [37, tr 350]

Trên lĩnh vực văn hóa - xã hội, V.I.Lênin quan tâm đến việc quản lý

giáo dục, đào tạo nâng cao dân trí cho nhân dân, giữ gìn, phát huy bản sắc vănhóa truyền thống của mỗi dân tộc, mỗi tôn giáo chân chính V.I.Lênin coitrọng việc Nhà nước định hướng và tạo tiền đề để nhân dân thỏa mãn các nhucầu văn hóa, tinh thần cách mạng, xem đây là những điều kiện quan trọng gópphần vào xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội Người chỉ rõ: “nâng cao

trình độ văn hóa là một trong những nhiệm vụ bức thiết…chúng ta phải làmcho nhân dân nâng cao trình độ văn hóa lên thật nhiều để cải thiện kinh tế củamình, của Nhà nước của mình…” [32, tr.39].

Trên lĩnh vực quốc phòng, an ninh, V.I.Lênin nhiều lần đề cập đến vai

trò của nhiệm vụ quốc phòng, bảo vệ thành quả cách mạng, Người cho rằngmột cuộc cách mạng chỉ có giá trị khi nào nó biết tự bảo vệ Sau thắng lợi củacách mạng Tháng Mười, V.I.Lênin chủ trương bảo vệ Tổ quốc xã hội chủnghĩa V.I.Lênin chỉ rõ: “Ban Chấp hành trung ương yêu cầu tất cả các tổchức của đảng, trước tiên phải đem toàn lực ra để thực hiện những biện phápsau đây, mà các tổ chức của đảng và nhất là các công đoàn phải thi hành,nhằm làm cho các tầng lớp đông đảo hơn nữa của giai cấp công nhân tham giatích cực vào công cuộc phòng thủ đất nước [33, tr.325] V.I.Lênin chỉ ra việcxây dựng và củng cố quốc phòng là nhiệm vụ của nhà nước chuyên chính vôsản là vừa tổ chức xây dựng, quản lý vừa bảo vệ xã hội chủ nghĩa; đây cũng làtrách nhiệm, nghĩa vụ của toàn dân dưới sự lãnh đạo của đảng cộng sản, sự tổchức, quản lý của nhà nước vô sản

Để làm tròn nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

V.I.Lênin yêu cầu phải tổ chức xây dựng quân đội kiểu mới của giai cấp công nhân: “Tất cả mọi người đều biết rằng cuộc cách mạng Tháng Mười thực tế

đã đưa lên hàng đầu những lực lượng mới, một giai cấp mới; rằng hiện giờ nhữngngười đại diện ưu tú nhất của giai cấp vô sản đang quản lý nước Nga; họ lập raquân đội, họ đã chỉ huy quân đội” [39, tr.128] Người quan tâm xây dựng, huấnluyện quân đội vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức, không ngừng bảođảm và nâng cao sức mạnh chiến đấu của quân đội, xác lập vai trò lãnh đạo tuyệtđối của Đảng Cộng sản trong quân đội, vai trò của chính ủy trong Hồng quân

Đồng thời, theo V.I.Lênin, dưới chủ nghĩa xã hội, đối tượng của quản

lý là xã hội nói chung, các loại hình quan hệ xã hội khác nhau, các giai cấp,các dân tộc, các tập thể lao động, các tổ chức xã hội

1.2.5 V.I.Lênin bàn về phương thức quản lý xã hội xã hội chủ nghĩa