Phan loai va phuong phap giai bai tap dien hoc vat ly 9

Tgi ti phucrng'pfrap AOi m6i c6 hiQu qui thi viQc hucrng d6n hgc sinh bi6t phan lopi, n[m uirg ifrir*g phdp vi ldm t6t cilc bdi tap trong chucrng trinh s6ch gi6o khoa dd g6p ptrAn'kh6n

PHONG cno DUC vA EAo rAo EA H,LEo

,\:\

/\

nAx LoAr v,t pmloxc pnAp crAr BAr rAp ErEN H

vAT r,Y r,or q

:

NcUOr rHUc nrFN: HuVxn NGec HrEN

- A t^

BQ MON: V{T LY

CHTIC VU: crAO vrEx

I t

t1

r PHAN vrd oa.u:

L1 LY do chgn A6 tai:

Trong ey6 trinh day lqc m6n V4t li, cttc bdi tQp vat u c6 tAm quan trgng d{c

biQt HiQn *v ds viQc thsc hien tot chuong trinh s6ch gi6o h9? Tgi ti

phucrng'pfrap AOi m6i c6 hiQu qui thi viQc hucrng d6n hgc sinh bi6t phan lopi, n[m

uirg ifrir*g phdp vi ldm t6t cilc bdi tap trong chucrng trinh s6ch gi6o khoa dd g6p ptrAn'kh6ng iho tiong viQc thlrc hipn thdnh c6ng c0ng tirc dqy hqc theo phucrng phap

-4.

dol mo1.

Bdi tQp vpt ly c6 y nghia r6t qual trQng jrong viQc hgc tap b0 m6n vflt 11i, qua

viQc gi6i Uai iab frgc sinfr tO ifr6' Cung c6 cdc ki6n thtc co bin Rdn ki ndng, ki x6o su

dU"f"g6n ogt vQt ly,l4p luQn, suy lufln logic c6c c6ng thric vQt lV: uT dUng

qq

thf; vao tinh to6n ia* itri"tr x6c h6a c6c tlinh lupt vpt ly Li6n hq v6i thlrc tO ddi

s5rrg, san xu6t

THCS ffuynn-fnric Kh6ng, qua tfrpc tiS giing d4y .ru bin thdn, t6i they ring mdn v0t

ty 9 c9 s5-lugng baiPp tugnseOl ptrtr hqp vd kh6ng qu6 kho d6i v6i hsc sinh Song

tren tnUc tti, vi'Ec gi6i quy6t c6c bdi tpp Cdn gAp nhiOu kh6 khAn, hgc sinh cdn gflp nhi6u vu6ng *a iJf.6i qua dpt dugc .hru cao,-bdi viQc gi6i bdi tQp bit nguiin tu b? thuy6t, 016p dudi s6 trrqg bdi t?p dinh lugng it, do JflV hgc sinh chi quen v6i c6c bdi t6p-dinh tfnir, vi vQy md ten tOp 9 th6i quen do con t6n t4i th6 hiQn tlong viQc giii c6c Uai tap dinh luqrng.-Qua qu5 trinh dengday t6i nh?n th6y ring da s6 c6c em cdn hing tung trong viQc gi6i c6c bdi tAp dlnh lugng, thC hi9n trong qu6 trinh gihi chc bdi t4p c1t

th6, cdc em thucyng kh6ng Uat eAu tu nhlng dU kien cua.bdi to6n md 6p dpng ngay c6ns thric vlro de iinh to6i v6i c6c con s6, ngodi ra tOi th6y rang viQc gi6i bdi tQp vQt

rv f.lorg Uat Oa" tt viQc tim ra v6n dc chuacug trong bdi tQp md bat ody

F lou tlrPl

m6y m6-c c6c c6ng thric di5 tim ,? dilp s6, ra, khi gi6i xong bdi tap hgc sinh chua bi6t kh6i qu6t 14i v6n dO cdn gi6i quY6t.

* Mpc ti6u:

Hgc sintr-.rrg cO tai r*rirng ki6n thric dd hgc, hiOu s6u sic bin chAt ctra c6c

hipn tugng vgtly,tu OO girip hgc rinn frQ th6ng hoa kii5n thric, nim dugc c6c dpng

toi,n trong chunng diQn [qc tir do vqn dung vdo thpc t6.

* NhiQm 4t:

Girip hgc sinh kh6ng nhimg hinh thdnh cho hqc sinh nhirng tri thuc vA

969

hiQn tuqng vAt iV, f.y ndng ui t y xa-o nfrat dinh md con phii $6m b6o tOi da sg ph6t

tri6n trf G, dm cho hoat <l6ng tu duy cria hgc sinh ph6t tri6n tich cyc, dQc lflp, s6ng

tao ViQc eirip trq sinh nim duqc c6ch gi6i c6c bdi tAp dioh lugng m6n vflt l:i c6 vai trd r6t quan trgng trong dpy hQc m6n Vpt ry Thdng qua ho4t ilong ndy grup rdn luyQn

Nghien ciru di6u tra thlrc trpng cua hqc sinh trong hoc vAt l chua :ly dq"g

trong giai bai tQp, chua n6m dugc bin ch6t oba cdc hiQn tuqng vat 1y chua bi6t c6ch

ap dUne toin hgc vio gi6i bdi tQp vQt ly, odn so 9Qt ktrl cho bdi tAp ve nha chua tp giii

I.3 D6i tug-ng nghiGn cfu:

Hgc sinh l6p 9 trudng THCS THCS Huynh Thfc Khdng

I.4 Gi6i h4n Ph4m vi nghiGn :,frt1: :

Gi6i h4n trong phAn bdi tQp v4t ly 16p 9 phAn di6n hoc'

I.5 Phucrng Ph6P nghiGn criu:

a Phuong Ph6P nghiOn ciru lY 1u0n;

b Phuong Ph6P nghiOn ciru thqc t6;

c Phuong Ph6P thgc nghiQm;

d Phuong Ph6P tro chuYQn;

e Phuong PhaP t6ng kdt kinh nghiQm

II.1 Ccr s6'lf lufln:

Viec giai baitpp vQt ly co 1f nghia r6t qratt trgng r.i n: : : s-nh hi6u s6u

hon vd q"V f,i* v6t l,,^biOi pfra" tich-vd 6p dpng chung I ai ::-:: "= -.-:' g qua viQ.c

gi6i bdi,ap,ao AiCu ngn cho hqc sinh v4n dUng linh hoat ca; ''.' -r: r' nI luc giai ["VCt thanh c6ng c6c tinh hu6ng kh6c nhau, d6ng thoi con g"': : ) :'1 5n tip citng

.6, fre th6ng nOinOn thirc neitflp vQt ly ld hinh thtic, biin ::,: : ' :iien T'g lY'

ki6m tia ki6n thric, ki ndng, kI x6o cho viQc giai bdi tap vAt 1 .- - ::.:i chi ld ti* .^u

iap ra mdphii hi6u siu sic nhirng kh6i ni6m, dinh n-ehia j - .- ''a 1, thuy€t v*t

ly

dung cp thi nghiQm Hgc sinh da phan 16n ch6m ngoan, chiu l'.:: : - : -',: :rep thu ki6n'

;hG" il tO j.fra ndng nh4n thirt nhanh, hQc tdp hang sa) ": '-':: '-: co himg thu trong viQc hgc tQP b0 mdn vdt 11i.

Ti lq hqc sinh ddn tQc it nguoi cao, c6c em hoc sinl-r rs *- :-: .'-oc con phiri

phr,r giirp c6ng viQc gia dinh nh6t la vdo thoi gian mia vu nin ::: - -:'::1 danh cho vi€c hoc ld kh6ng nhiOu.

t4p co Uan, ,rir" rtirg hon vd c6ch gi6i vA ph6n di6n Tuy nhien -' or -ii::' ning cua ban

than cdn hpn ch6, thoi gian kh6ng dugc nhi6u, co sd vQt ch6t cdn thi6u th5n, di6u kien

cloa cdc em hgc sinh cdn chua dir n6n viQc ph6t huy htit hiQu qui cua dd tei ld chua

cao.

du du iti6u ki6n

,Ld ryOt girlo vi6n c6 ddy nhiQt huy6t n6n d5_

cdn thi6u th6n, c6c em hgc sinh ngoan ngodn vd chiu kh6 ti6p thu Nhrmg vi cdn fti9"

x6t

d Cic nguy6n nh6n, ytiu td tfc ilQng:

C6c em

"hou chri tdm nhi6u vio vidc hqc, viQc tp hgc 0 nhd cdn chua c6 k6t qui cao Cdc ti€tbdi tpp cdn qu6 it ndn viQc gi6o vi6n hu6ng ddn cho c6c em hgc sinh

I

kh6ng dugc nhi6u vd hiQu qu6 cdn thdp, khdng dt c6c dang bdi tQp.

e Phin tich, dinh gi6 c6c vdn dG vG thr;c trlng mn tlii tei de d{t ra:

D6u ndm hqc t6i ti6n hdnh kh6o s6t ki6n thric o lW 7

Ciu 1: (3.0 diAm)

a.Ddng diQn ld gi? NCu quy u6c chi6u ddng cli6n?

i'1.

e,

-ntli

$t'

./ tl

't; 1,3 A: .mA;

0,36 kv * v; 360 mA : A

120 mV : V

a VE so d6 m4ch di6n g6m m6t ngu6n dien hai pin, mQt kho6 K, m6t b6ng ddn,

mQt sO dAy d6n {t de m6c mpch di6n sao cho ddn s6ng?

b Bi6u di6n chi6u dong diQn trong mach o so d6 cdu a?

CAu 3: G diem)

a Ndu t6c dung vd ki hi6u cua Ampe k6?

b Cho m4ch di6n co scv d6 nhu hinh v6:

K6t qu6 kh6o s6t

^

J

Em h6y chi rd ch6 sai trong so d6 vd vE lai cho dirng?

I

s5 hgc

sinh

D 9-+ 10 7 >8 5+6 3r5 -+ 4 0+3

eua k6t qya khag s5t cho th|ry das6 hgc sinh nim lai ki6n thric phAn <tien hqc lcrp

7 cdn chu u cihc,nhieu khi c6c em qu6n friSt Uen thric vi qu6 16u.

' -"ffi;;il;6"

ai6* ao, truoc'khi dpy phAn diqn hac lop e,.toi ph6i cung co

lar

kiSn rhric diQn lcrp 7 (nhflld nhirng ki6n thric c6 1i0n quan e16n

Sau khi 6n tep 1;i ki6n thric v4t ryl6p 7, t6i ti6n hdnh hudng ddn hqc sinh tr; nghiCn

c,1u vd linh h^Oi ki6n thric phen &ieo-hqr 16p 9, nUat ta nhtng ki6n thuc quan trqng trong titit hqc ld phdn hudng ddn gi6i bdi tQp cho hqc sinh'

II.3 Giei Ph6P, biQn PhiP:

iail ra" n1OJ rO pt iC" lO!f,i'rA" mQt si5 ceu hoi mang tinh ch6t thdm dd nhu sau:

Em c6 thich hgc m6n Vat lY kh6ng ?

_ .

- cfuc em d6 phan lopi dugc c6c dgng bdi tap d6 hQc chua (co hgc) ?

b NOi dung vi c6ch thrlc thqc hiQn giii Phip, piQn p!6-q

- OUu vao [6t qui tim hi6u hqc sinh qua c5c phi6u cdu h6i & tr€n, t6i dA thdy dugc nhfing kh6 kh6n ctra hsc sinh trong viQc hqc t?p vat li vd su ca1 ,hlclPh?i qi

sdu nghi6rloo vi ph6n lopi c6c bdi tflp vA mach ilien M;et ly do nfia ld s6 tiOt denh ,no ule tuyQn t$p trong clrucrng,tri+ Ye Y qlay*g Aoi it v1 vpv t6i ela c0 gang to chric m6t sti bu6i ngopl kho6 d1 giei d6p c5c thic m6c cria c6c em cfing nhu hucrng

- frang 6i ho trq sinh nhirng ki6n thric to6n hgc cAn thi5t, d4c bigt ld ki

_ Gi6o vi6n khai th6c triQt cl,$ c6c bdi to6n trong sGK, SBT vd mOt s6 bdi tOp

ngodi bing c6ch giao bdi tap uA nna cho hgc sinh tp nghi€n criu tim phucrng ph6p giAi

- Trongitttog giO Uai tflp, gi6o vi6n hu6ng ddn hgc sinh trinh bdy ldi gi6i vd nhi6u hgc sinh c5 th6 cirng tham gia gi6i mQt bni'

c Didu kiQn thqc hiQn gi6i Ph6p, biQn ph6p

- X6y d11ng vd lpa thqn hQ thdng bAi tap tir.d$ d6n kho, tu ven dUng ccv b6n d6n

torrg ho p'f.i6li ifli' C6c bdi tflp phii-da Aang vc trrc loai, c5c ki6n thric toan ly ph6i

- Phan tfch k! ki6n thric trong SGK vd cdc ki6n thric c6 li6n quan cti5n phAn bdi

- Phei tim hiiSu ki, vQn dung mQt c6ch linh hoat vdo vi6c linh hQi ki6n ki6n cria

hgc sinh Nh6t ld giSo vi6n phii bitit phAn ly thuy6t md hgc sinh thuong nhAm 15n 6

c.2 HQ thiing vi nim chic c6c c6ng thrfrc

- Ddy d6n:

- Bi6n tro:

- B6ng ddn:

- Ngudn cliQn:

- Kh6a:

- Ampe k6:

.A

- von Ke:

-x >

<-:r

+'J

.1-ha)'

-/

/D \./

,lr

x hO th6ng vd mo r6ng c6ng thirc

1- Dlnh ludt Om t6ng quat, "-: l-,.3 E Yl

2- Dien trcr ddy aan' in = p +l 3

| 'sl

vo'i n = 3,74

4

* HQ thuc so sdnh di€n tro cila hai dav ctdn R'

=

"Rr

* Lwuy don vi.' 1mm2 = 1.10-6m2

3- Dinh luflt Om cho dopn mach c6 cdc diQn tro mac ntii ti6p

a Cudrng ilQ ddng ctiQn: I = Ir =Iz =I3

+ U:I.R vd R=9

I

.R.S^IR.S

l I S=o._: o

pRl

Pr lr Sz

Pz lz Sr

-* N6u: Rr = Rz - R3 :" : Rn = r thi: R,6 : tl"r

R-2

4- Dinh 1u0t Om cho do4n mpch c6 c6c diQn tro mic song song

a Culng ctQ ddng diQn: I : Ir + 12 + Ij

b F{iQu diQn th6: U = Ur = U2 = U3

rlll

-Rta Rr R2 R.l

n

* IV€u hai di€n tro mdc song song thi;

Lu

R1 +R2

A -.

5- C6ng suAt di6n

r=Ul

R

* Chrty' TrCn m5i dpng cr,r dung diQn co ghi: Hieu di6n th6 dinh mirc - C6ng

Vi du:TrOn mQt b6ng ddn co ghi220Y - 100\\' co nghia ld:

- B6ng ddn dugc su dpng voi hi6u di6n thO 22OY thi s6ng binh thuong khl do

c6ng sudt diQn qua bong ddn la 100W

- Cudng dQ ddng di6n dfnh mirc qua bong ddn ld: I : : = g I 0,454

u 220

t tl ?1ol

- Di6n tro cua bong ddn lir: R : i- = -:. = 484Q

P 100

6- C6ng ddng diQn (diQn n[ng ti6u thp)

E-.il huy[a:uB

d6m tr6n c6ng to diQn)

Ta c6: 1kw.h: 3 600 000 J.

7- Elnh luflt Jun-Lenxo

a=h!

* I'tdu

Q tlnh bdng don vi calo (cal) thi; Q: 0,24.t.R.t

* C6ng thac tinh nhiQt luqng vQt thu vdo khi nong l€n; Q: m.c (t: - tr)

(t1:nhi0t dQ ban dAu;tz: nhi6t dQ sau)

8- Nhtng hQ qu6:

+ Mqch ctiQn g6m hai cliQn tro mic n6i titip: + = Pt = -qt = u'

'A2P2QzU2R2 + M4ch clipn g6m hai <liQn trd mic song song, 4r- = -L = 9l

A2 P2 Qz 12 Rl

+ Mach di6n g6m crlc di6n trd mlc nOi ti6p hay song song: P: Pr + P2 + a Pn

- HQ th6n g citc c6ng thric ccy b6n:

'.^U

+ Dinh luft Om t6ng qu6t: I =

-^R

+ Dinh ludt 0m cho do4n mpch c6 citc diQn tro mar ntii titip,

I=Ir 'Iz= =In i U=U, +U, + +Un i R=R, +R, + +R,

+ Dinh luat Om cho doqn mpch cd cdc diQn tro m6r rong song:

I=Ir+12+ *I, i U=Ur =Uz - ={J- 'n ' R Rr R2 "" ; 1= 1 *l* *+Rn

+ Tinh cliQn tro cria ddy d6n dpa vdo c6c y6u td cira dAy: , n = pl ,s

+ Tinh cdng ddng dien (Dipn n6ng ti6u thp): A : P.t ; A : U.I.t

+Tinhc6ng su6t <tiQn: P : A ; P :U.I

t + Tinh nhiet luqmg do ddy d6n c6 ddng diQn t6a ra: Q : I2.R.t

d6i voi hgc sinh y5u kh6ng t 0q c6ng thfc thi gi6o vi€n thucrng xuy6n ki6m tra, nhic

nh6, c6 thiS cho ch6p nhi6u lan dO khic s6u.

- MOt s6 hgc sinh cdn y6u mdn to6n m{c du thuQc cdng thric nhrmg kh6ng thtl suy

I

I2.R.t + I :? ; R :? ; t:? Nhting trudng hqp ndy gi6o vi6n phii nim b[t cu thd

timg HS, sau d6 phen c6ng nhirng HS khA gi6i trong tO, nh6m gi6ng gi6i, girip dd bpn.

* PhAn lo4i vi hurilrg d6n hgc sinh I6p 9 lim bni tflp vat If i.org chuong

L D4ng bni t$p tlinh tinh :

nhirng ph6p to6n dcrn gi6n Bdi tQp dinh tinh c6 tdm quan trQng dae biqt vi nhi6u bdi

luyQn tflp, ddo sdu ki6n thric vd mo rQng ki6n thuc cua hoc sinh vd mQt v6n dO ndo <16

,

,

'

I

,l

':

ll ir ,l

7

cen dugc bat dAu tir bdi tQp dinh tinh Edy ln losi bdi tdp c6 kh6 ndng trau dOi ki6n thric vd tpo himg thf hgc tQp cria hgc sinh

DC gi6i quy€t dugc bdi t{p ilinh tinh ddi h6i hgc sinh phii phan tich duoc ban ch6t

crta c6c hiOn tuqng vQtly Vdi cdc bdi tQp dinh tinh ta c6 th6 chia ra ld hai loai: Loai bni tQp dinh tfnh d<m gi6n vd lopi bdi tAp dinh tinh phirc tpp

) Vi du

L ," t-\ N6u hi6u di6n th6 U dit vdo hai dAu b6ng ddn tdng li6n tuc, thi cudng dQ ddng

{Yti|7)'rili6n I qua b6ng ddn d6 cf,ng Bng 1i6n tuc, ta n6i nhu vQy co hodn todn dringfkh6ng ?

a

I + Vdi c6u h6i ndy hoc sinh A5 nfrAm 15n khi vpn dung dinh luQt 0m ld r,org dQ Jong

/ dign ti 16 thuQn v6i hi6u di6n th6, md hoc sinh chu y t6i hi6u diOn th6 Ainh mirc cua

I b6ng ddn, cfrng nhu cucrng d0 dinb mfc cua bong den- n6u vuot qu6 gi6i han dinh

I muc thi b6ng c6 th6 ch6y vd nhu th6 thi cudng dQ don-e di6n kh6ng tang l-ien tpc

\

/ D6i vdi c5c bdi tQp dpng dinh tinh phuc tap thi viec giai cac bdi tpp ndy ld giii

/ *0t chu6i c6c cdu hoi dinh tinh Nhirng cdu hoi nirl doi hoi hoc sinh ph6i dua vdo

\ dint tinh phfc t?p n?y ta thudng phAn tich ra ba grai doan :

^- l + Phdn tich circ hi6n tuong vat ly m6 tA trong cAu hoi, rrdn co so' do li6n h6 v6'i

)-fftNfi \Ui* 1u0t vat li, dinh rg[u,_*.61 dpi lusng val 1r hay, m6t tinh chAt vat ly li6n quan

-' t "-*[\ I + T6ng hqp c6c di6u ki6n dd cho vd ki6n thuc tucyng tlng dd gi6i .

I Vidu

-'a

ti6t diQn o cirng mQt di6u kiQn Hoi n6u mic hai d6y d6 n6i titip vdo mach di6n thi khi c6 ddng iliQn cli qua, nhi6t lugng tohra 6 ddy nio ld lon hcrn?

+ Ddy ld mQt cdu h6i kh6, ddi hoi hgc sinh ph6i ty duy vpn dpng c6c kii5n thric

cl6 hgc trong chucrng dO gi6i quy6t,.n6n gi6o vi6ni6 thC du; ra mQt s5 cdu h6i gqi y

c16 hgc sinh suy nghi vd gi6i quyt5t 16n luqr :

+ Gi6o vi6n c6 th6 huong bing c6ch dua ra mQt s5 cdu h6i sau :

binh, c6 th6 tim ra cdutrhldi gi6i nhinh ch6ng vd OE tri6u sau <t6 giio vi6n O tt C OoI

\ ra cdu hoi mang tinh t6ng ho.p.

:

2.1 Tim ctiQn trd tuong ducrng cria dopn mpch

Phdn tich dopn mpch diQn dd cho thanh nhfing do4n mpch nho ni5i tii5p hopc

m?ch iliQn dA cho thanh nhfing diQn trcr mic ntii tii5p hodc song song thuAn triy vd 6p

Vi d1t:

Cho m4ch diQn nhu hinh vE:

Rr = l0O ; Rz :2{l

Rl:3O;R.4=5f,

Tinh diQn tro tucrng duong cria mpch

Di6n tro tuong ducrng cira R2 vlr R3

Rl.3=R,+R, =2+3=5f)

Di6n tro tuor-rg duong cua R2.3 vd &

111112

Rcs Rr., R4 5 5 5

3 Rce = 2,5Q

Di6n trcr tucrng duong cua doan mach

R = Rr + Rce = 10+ 2,5 =12,5Q

o AR

zffi tro khi"bitit oi6n trotucrng duong cria chrlng

Ta vE tit ch c6c so cl6 c6 thiS c6, rdi chgn so eO cO diQn-tro tucrng E r*g phu hqp v6i dA bdi tld cho

Vi dqt: Cho ba di6n trd Rr = &: 1,5Q vir R: = 6O H6y v6 so d6 m4ch diQn gh6p ba

cliQn tr0 eC aign tro tucrng ducrng cua chring M.ng ZC)

BAI GIAI

Tom td;t:

Rr : R.2 : 1,5 f)

&:6el

R:2Q

_

C6c so d6 c6 th6 la:

^ L_j._E:

Rl Rr

^

rffi "1 + Rr iry

(5)

(l)

( Ra

6)

o

A i R; ru;i R

r i _-

r 1ff

c

s ARB

#

Ta tinh diQn tro tucrng ducmg cira tlng so dd ngoai gidry nh6p va th6y so d6 (4) c6 diQn trd tucrng ducrng b1tng2A

Di6n trd tuong ducrng cta Rv vd R2

Rl,2 = R, +R, = 1,5+ 1,5 = 3Q

1= 1 * t =1*1=1=R=le

R Rr,z R3 36 6

2.3 Bdi tQp vQn rtqng ctlnh luQt 6m clto doc.rn mqch nAt rcp song song vd hfln

Mqch n6t ti1p: CAn hudng d6n cho HS su' dqng thdnh th4o c6ng thirc dinh 1u0t

6m vd 3 c6ng thric I,U,R16 trong m4ch n5i tiep d0 tinh \6 ,tinh I m4ch chinh vd Ui,Uz ,hoic tinh R1, R2

Mach song song:Hu6ng d6n cho HS su dung thanh thao c6ng thilc dfnh luqt 6m vd 3 c6ng thric I,U,R1,1trong mpch song song de tinh R1,1 ,tinh I mach chinh vd Ir,Iz ,hoic tinh R1, R2

Mqch di€n h6n hqp:Dung c6ng thuc dinh 1u6t 6m vir c6c cong thuc trong $oan

Rt Rrs

t0

s

R,r