VỀ NHỮNG yếu tố tác ĐỘNG đến HIỆU QUẢ dạy học các môn lý LUẬN CHÍNH TRỊ TRONG các TRƯỜNG đại học, CAO ĐẲNG ở nước TA HIỆN NAY

VỀ NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN HIỆU QUẢ DẠY HỌC CÁC MÔN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG Ở NƯỚC TA HIỆN NAY Nguyễn Anh Tuấn * Chất lượng, hiệu quả dạy học các môn

VỀ NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN HIỆU QUẢ

DẠY HỌC CÁC MÔN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG

Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

Nguyễn Anh Tuấn *

Chất lượng, hiệu quả dạy học các môn lý luận chính trị trong các trường Đại học, Cao đẳng (ĐH, CĐ) ở nước ta lệ thuộc vào nhiều yếu tố, nhiều lực lượng: từ nội dung, chương trình, phương pháp, hình thức dạy - học, kiểm tra, đánh giá; từ người dạy, người học đến những người lãnh đạo, quản lý; từ điều kiện kinh tế, xã hội, chính trị trong nước đến tình hình thế giới Ở đây, chúng tôi nhấn mạnh một số yếu tố tác động trự tiếp đến việc nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học các môn lý luận chính trị trong các trường ĐH,

CĐ ở nước ta hiện nay Đó là:

Thứ nhất, các môn lý luận chính trị có vị trí, vai trò khách

quan trong cấu trúc mục tiêu, chuẩn đầu ra cho đến nội dung của các

chương trình đào tạo ĐH, CĐ ở nước ta Do vậy, về nhận thức cũng như trong trong triển khai thực thi dạy học, cần phải thật sự xem

các môn lý luận chính trị cũng bình đẳng như các môn học bắt buộc

khác Cần khẳng định trên thực tế vai trò, vị trí xứng đáng của các

môn học này với tính cách là môn khoa học Hơn nữa, với vai trò xây dựng, bồi dưỡng, củng cố thế giới quan, nhân sinh quan, phương pháp luận khoa học, lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội cho những người lao động có trình độ cao thì còn bao hàm cả việc

cần thiết phải có những ưu tiên, tạo những điều kiện thuận lợi cho

nó nữa Tất nhiên, những ưu tiên cần có cũng phải trên cơ sở bài

bản, khoa hoc chứ không thể theo kiểu tùy tiện, yêu ghét cảm tính thông thường

Thứ hai, chất lượng dạy học các môn lý luận chính trị lệ thuộc

khá nhiều vào đội ngũ những người lãnh đạo, quản lý ở các trường mặc dù lực lượng này không trực tiếp giảng dạy Những hạn chế trong dạy học các môn lý luận chính trị trong những năm qua cũng

có phần trách nhiệm của họ Một số lãnh đạo trường quan niệm trong đào tạo chỉ cần chú trọng chuyên môn nghiệp vụ “thuần túy” nên có biểu hiện xem nhẹ việc dạy học lý luận chính trị Việc thiếu giảng viên, học dồn, học ghép, chậm đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp dạy học đã nói lên phần nào sự thiếu quan tâm của những người lãnh đạo, quản lý ở các trường Phải nói rằng, để hoạt động dạy học các môn lý luận chính trị có chất lượng, hiệu quả thì

trước hết những hoạt động đó phải được diễn ra một cách bình thường, nghiêm túc, bài bản Đội ngũ giảng viên phải đủ về số

lượng, bảo đảm về chất lượng Cơ sở vật chất, trang thiết bị phải được bảo đảm Mọi hoạt động dạy học phải được diễn ra dưới sự quan tâm, chỉ đạo, quản lý chặt chẽ Những việc trên chỉ những người lãnh đạo, quản lý ở các trường mới có khả năng làm và đó

cũng là trách nhiệm của họ Với ý nghĩa đó, chất lượng dạy học các môn lý luận chính trị lệ thuộc khá nhiều vào nhận thức, thái độ và hành động ứng xử đối với môn học này của những người lãnh đạo

quản lý ở các trường ĐH, CĐ

Thứ ba, nội dung, chương trình, giáo trình cũng là yếu tố ảnh

hưởng lớn đối với kết quả dạy học Nó phải được xây dựng, thiết kế, biên soạn một cách công phu, khoa học Nó phải là sản phẩm của những nhà khoa học, nhà giáo dục có kinh nghiệm, uy tín Giáo trình không phải là một tài liệu khoa học “thuần túy”, nó là tài liệu khoa học giáo dục, tài liệu phục vụ giáo dục - đào tạo, tài liệu khoa học có “gia công sư phạm”, là tài liệu giáo dục khoa học Giáo trình, tài liệu tham khảo, tài liệu học tập các môn lý luận chính trị ở các trường ĐH, CĐ phải bảo đảm tính khoa học, hiện đại, tính đảng, tính giáo dục và thẩm mĩ Tóm lại, việc xây dựng nội dung chương trình, giáo trình, thời lượng của môn học nếu không được tính toán

cẩn trọng, không được tiến hành công phu, khoa học thì việc dạy

học khó đạt mục đích, yêu cầu, thậm chí còn phản giáo dục

Thứ tư, những yếu tố vật chất phục vụ dạy học cũng có vai trò

quan trọng đến chất lượng dạy học Cho đến nay, tình trạng thiếu giảng viên, thiếu giảng đường, thiếu máy móc, phương tiện, giáo trình…dẫn đến học ghép, học dồn, học “chay”, không tổ chức chia nhóm thảo luận vẫn diễn ra Những hoạt động tham quan, tìm hiểu thực tế của giảng viên và sinh viên bị coi là “không cần thiết”, là

“lãng phí” và hầu như đã bị cắt bỏ Việc mua sắm trang thiết bị hiện đại và cấp kinh phí phục vụ đổi mới dạy học lý luận chính trị ít

được quan tâm Nếu những điều kiện này không được khắc phục một cách căn bản thì dạy học lý luận chính trị khó có thể tăng đối

thoại, trao đổi, khó khơi dậy tính chủ động, tự giác, tích cực của sinh viên và việc đổi mới phương pháp, hình thức dạy học vẫn chỉ là những lời kêu gọi suông Hơn nữa, cần lưu ý rằng, các môn lý luận chính trị thuộc lĩnh vực khoa học xã hội nhân văn nên việc sinh viên

tự đọc sách, tự nghiền ngẫm tài liệu, giáo trình để chủ động lĩnh hội tri thức là một trong những con đường học tập quan trọng Do đó, cũng không được xem nhẹ việc xây dựng, hiện đại hóa thư viện, thư viện điện tử, trang bị đầy đủ giáo trình, tài liệu tham khảo, tạp chí, để phát triển và nâng cao hiệu quả “văn hóa đọc” của sinh

viên

Thứ năm, giảng dạy lý luận lý luận chính trị là mang đến hiểu

biết khoa học, truyền niềm tin, tình yêu khoa học, yêu cuộc sống, Tổ quốc, yêu chủ nghĩa xã hội cho sinh viên, cho thế hệ trẻ Để làm

được điều đó, người giảng viên phải hiểu đúng, hiểu rõ, hiểu kỹ, hiểu đầy đủ và sâu sắc về chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí

Minh, đường lối cách mạng của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà

nước ta Hơn nữa, sự hiểu ấy phải biến thành niềm tin vững chắc, biến thành đạo đức, phẩm chất, nhân cách, lối sống Có như vậy mới có thể giảng đúng, giảng sâu, giảng hay và mới có thể thuyết phục được người học Trên cơ sở như thế, sinh viên mới có thể hiểu

và có cơ sở để tin, để yêu và biến thành khát vọng hành động Do

đó, giảng viên các môn lý luận chính trị phải có trình độ chuyên môn, có bản lĩnh khoa học, bản lĩnh chính trị vững vàng, trung thành với Tổ quốc, Nhân dân, với lý tưởng của Đảng, có lối sống lành mạnh, đạo đức trong sáng Muốn vậy, rõ ràng phải tiếp tục có

cơ chế, chính sách đào tạo và đào tạo lại đội ngũ giảng viên các

môn lý luận chính trị một cách bài bản, hệ thống và chuyên sâu Đối

với những môn học tích hợp thì yêu cầu này càng phải đòi hỏi cao

hơn Đồng thời, cần có cơ chế chặt chẽ để thải loại những giảng

viên yếu kém về năng lực chuyên môn, tha hóa về đạo đức, lối sống,

“nói liều”, “giảng ẩu” Vì ai cũng biết rằng, giảng sai, truyền thụ sai, định hướng sai, giáo dục sai còn nguy hiểm hơn không dạy,

không định hướng, không giáo dục

Thứ sáu, đối với giảng viên, trình độ chuyên môn, học hàm,

học vị, đạo đức, phẩm chất là quan trọng, nhưng quan trọng hơn họ

là nhà sư phạm, lao động của họ là lao động giáo dục khoa học, giáo dục chính trị, tư tưởng Vì vậy, phương pháp dạy học và việc

thường xuyên cải tiến đổi mới phương pháp, hình thức dạy học của giảng viên là yếu tố quyết định trực tiếp chất lượng, hiệu quả dạy học Tuy nhiên, đội ngũ giảng viên ở ĐH, CĐ nói chung, giảng viên lý luận chính trị nói riêng có khá nhiều người không được đào tạo bài bản về tâm lí học lứa tuổi, tâm lí học sư phạm, phương pháp

dạy học Do đó, việc đào tạo chuyên môn và phương pháp dạy học

cho giảng viên một cách bài bản, nghiêm túc là đòi hỏi vừa cấp bách

vừa lâu dài Hơn nữa, để đạt được mục đích dạy học có thể có nhiều hình thức, con đường, phương tiện, phương pháp khác nhau Tuyệt

đối hóa một hình thức, phương tiện, phương pháp nào đó có lẽ là không phù hợp trong dạy học các môn lý luận chính trị Thực tế

đang nói lên rằng, kết hợp một cách linh hoạt, sáng tạo nhiều hình

thức, phương tiện, phương pháp là con đường đúng đắn và hiệu quả Tất nhiên, để đáp ứng yêu cầu đào tạo ngày càng cao thì việc tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học về chiều sâu vẫn còn cần nhiều công phu, tìm tòi, nghiên cứu Trong đó, những lời chỉ trích, kêu gọi, những đòi hỏi về cải tiến, đổi mới phương pháp dạy học cần phải trở thành những cơ chế cụ thể, nhất là cơ chế khuyến khích về

lợi ích đối với giảng viên

Trên cơ sở những yếu tố tác động với những yêu cầu cơ bản trên đây, trong điều kiện hiện nay, chúng tôi đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học các

môn lý luận chính trị trong các trường ĐH, CĐ ở nước ta hiện nay:

Một là, tham khảo, học tập kinh nghiệm nước ngoài về dạy

học lý luận chính trị là cần thiết về nhiều phương diện Tuy nhiên, việc học tập, vận dụng những kinh nghiệm của họ phải xuất phát từ nhu cầu và phù hợp với điều kiện cụ thể của nước ta Hơn nữa, việc xác định mục tiêu, xây dựng chương trình, giáo trình, kết cấu nội

dung, phương pháp, hình thức dạy học các môn lý luận chính trị ở

nước ta trong mấy chục năm qua đã tích lũy được không ít kinh

nghiệm có giá trị Do đó đi liền với việc học tập kinh nghiệm các

nước, cần thực sự trân trọng, nâng niu, kế thừa những kinh nghiệm

quý báu từ thực tiễn dạy học trong nước Mặt khác, đồng nhất việc

làm khác trước, không giống như trước là “đổi mới”, “cải cách”,

“cải tiến” dạy học mà không tính đến chuyện đúng, sai, phù hợp hay không phù hợp là nhận thức sai lầm hết sức nguy hiểm cần

phải lưu ý, nhất là trong dạy học lý luận chính trị

Hai là, việc “giảm tải” hiện nay tự nó không thể làm cho việc

dạy học các môn lý luận chính trị trở nên “nhẹ nhàng”, tự nó không

thể làm cho chất lượng dạy học sẽ chuyển biến tích cực Nó đòi hỏi được ứng xử một cách nghiêm túc, khoa học của các lực lượng tham gia dạy học, từ nhà quản lý vĩ mô đến lãnh đạo các trường, từ giảng

viên lý luận chính trị đến các giảng viên chuyên môn khác, từ các

bộ phận chức năng trong trường đến các đoàn thể, từ giảng viên đến sinh viên Bộ Giáo dục – Đào tạo cần quy định cụ thể giới hạn tối

đa số lượng sinh viên đối với lớp học lý thuyết và nhóm thảo luận phù hợp với xu thế tiên tiến của thế giới Cần tạo điều kiện thuận lợi

về phương tiện, trang thiết bị dạy học, phòng học và cả cơ chế khuyến khích về lợi ích cho việc đổi mới phương pháp dạy học của giảng viên Mặt khác, đồng nhất việc sử dụng những trang thiết bị hiện đại với việc đổi mới phương pháp giảng dạy là một nhận thức sai lầm cần được khắc phục ở không ít giảng viên và các nhà quản lí giáo dục

Ba là, Bộ Giáo dục - Đào tạo cần có sự chỉ đạo, hướng dẫn

thống nhất, cụ thể, chặt chẽ về điều kiện chuyên môn để giảng dạy

từng môn học trong các môn lý luận chính trị Không thể vì chuyện

“thừa”, “thiếu” giảng viên mà bố trí giảng dạy tùy tiện, “bất chấp” chuyên môn, “bỏ qua” cả chất lượng, hiệu quả Đồng thời, có chủ trương, kế hoạch đào tạo và đào tạo lại đội ngũ giảng viên các môn

lý luận chính trị để lực lượng này không chỉ giỏi về chuyên môn mà còn giỏi về phương pháp giảng dạy, nghiên cứu Đối với lớp đào tạo

và đào tạo lại đội ngũ giảng viên các môn lý luận chính trị cần được tiến hành một cách bài bản, khoa học và thực sự hiệu quả Giảng

viên phụ trách những lớp đào tạo này không chỉ là nhà khoa học theo chuyên môn mà quan trọng hơn phải là những nhà sư phạm

giỏi, có uy tín Chi phí tốn kém để có những giảng viên vững vàng

về chuyên môn, sáng tạo về phương pháp cũng là việc nên làm, cần

làm và có thể là việc phải làm cả trước mắt cũng như lâu dài

Bốn là, không thể có chất lượng, hiệu quả cao trong dạy học lý

luận chính trị nếu giảng viên của những môn học này xem nhẹ hoạt động nghiên cứu khoa học Lâu nay, ở nhiều trường ĐH, CĐ, không

ít giảng viên lý luận chính trị thường lấy giờ giảng dạy để bù vào

giờ nghĩa vụ nghiên cứu khoa học Nhiều người trở thành thợ dạy, thành công nhân dạy học trong một môi trường cần đề cao nghiên

cứu và sáng tạo Do đó, Bộ Giáo dục - Đào tạo và các trường ĐH,

CĐ cần có cơ chế, quy định cụ thể nhằm tạo điều kiện thúc đẩy đội ngũ giảng viên lý luận chính trị tăng cường nghiên cứu khoa học Trong đó, đặc biệt ưu tiên (trong đó có cả ưu tiên về đầu tư kinh phí) đối với những nghiên cứu nhằm đổi mới nội dung, phương pháp, hình thức dạy học lý luận chính trị ngay tại các trường ĐH,

CĐ

Năm là, hàng năm cần có hình thức tổng kết, đánh giá việc

thực hiện dạy học các môn lý luận chính trị trên phạm vi cụm trường, khu vực hoặc toàn quốc để kịp thời chấn chỉnh, rút kinh

nghiệm Đại biểu tham dự không chỉ là lãnh đạo các trường, các khoa, bộ môn mà đặc biệt là những đại biểu là giảng viên trực tiếp giảng dạy các môn học cụ thể, vì họ hiểu rõ những thuận lợi, khó

khăn, những ưu điểm, nhược điểm, nhất là những vấn đề thuộc về

“bếp núc” của từng môn học để có thể kịp thời có những đề xuất

điều chỉnh Đây là việc làm cần thiết đối với những môn khoa học giữ vị trí nền tảng tư tưởng được dạy học trong các trường Đại học, Cao đẳng nước ta