Do đó, vào tháng 11 năm 2013, Đảng đã ban hành Nghị quyết TW 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo với quan điểm: Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là
Trang 1NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY CÁC MÔN
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ - GÓP PHẦN GIÁO DỤC Ý THỨC CHÍNH TRỊ VÀ ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CHO SINH VIÊN
Đỗ Lâm Hoàng Trang *
I Tinh thần Nghị quyết Trung ương 8 khóa XI về nâng cao
chất lượng giáo dục – đào tạo nói chung
Trong thời đại ngày nay, trí tuệ đã thực sự là đòn bẩy quan trọng để phát triển kinh tế, phát triển xã hội, là yếu tố hàng đầu thể hiện quyền lực và sức mạnh của một quốc gia Các nước chậm phát triển muốn phát triển nhanh phải đặc biệt quan tâm đến giáo dục Đầu tư cho giáo dục chính là đầu tưcho phát triển Tổng Bí thư Đỗ Mười cũng đã nói nhân dịp khai giảng năm học 1995 - 1996: “Con người là nguồn lực quý báu nhất, đồng thời là mục tiêu cao cả nhất Tất cả do con người và vì hạnh phúc của con người, trong đó trí tuệ
là nguồn tài nguyên lớn nhất của quốc gia Vì vậy, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng và trọng dụng nhân tài là vấn đề có tầm chiến lược, là yếu tố quyết định tương lai của đất nước” Do vậy, giáo dục, đào tạo giữ vai trò cốt tử đối với mỗi quốc gia Chính vì vậy, Nghị quyết
TW 2 khóa VIII đã coi giáo dục và đào tạo là “quốc sách hàng đầu”
Trang 2
Qua 15 năm triển khai, thực hiện Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII và các chủ trương của Đảng, Nhà nước về định hướng chiến lược phát triển giáo dục - đào tạo trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, lĩnh vực giáo dục và đào tạo nước ta đã đạt được những thành tựu quan trọng, góp phần to lớn vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Tuy nhiên, những thành tựu đạt được chưa tương xứng với tiềm năng; chất lượng, hiệu quả giáo dục và đào tạo còn thấp so với yêu cầu, không đáp ứng được yêu cầu của thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế Do đó, vào tháng 11 năm 2013, Đảng
đã ban hành Nghị quyết TW 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo với quan điểm: Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết,
từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện; đổi mới từ
sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đến hoạt động quản trị của các cơ sở giáo dục-đào tạo và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, xã hội và bản thân người học; đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học.Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực
và phẩm chất người học Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục
xã hội
Mục tiêu của định hướng đổi mới giáo dục và đào tạo nhằm tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáo dục, đào tạo; đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và nhu cầu học tập của nhân dân Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; sống tốt và làm việc hiệu quả
Xây dựng nền giáo dục mở, dạy tốt, học tốt, quản lý tốt; có
cơ cấu và phương thức giáo dục hợp lý, gắn với xây dựng xã hội học tập; bảo đảm các điều kiện nâng cao chất lượng; chuẩn hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa, xã hội hóa và hội nhập quốc tế hệ thống giáo dục và đào tạo; giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa và bản
Trang 3sắc dân tộc Phấn đấu đến năm 2030, nền giáo dục Việt Nam đạt trình độ tiên tiến trong khu vực
II Nâng cao chất lượng dạy và học các môn lý luận chính
trị
Việc giảng dạy và học tập các môn lý luận chính trị tại các trường đại học, cao đẳng cũng không nằm ngoài chủ trương trên Bộ chính trị đã ban hành Nghị quyết số 37-NQ/TW ngày 9/10/2014 về công tác lý luận và định hướng nghiên cứu đến năm 2030 Trong các biện pháp chủ yếu đẩy mạnh công tác lý luận từ nay đến 2030, nghị quyết đã đề cập đến vấn đề đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục các môn lý luận chính trị cho phù hợp với yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo Để thực hiện việc nâng cao chất lượng dạy và học các môn lý luận chính trị, trước hết phải tìm hiểu vai trò, tầm quan trọng của những môn này trong việc giáo dục
ý thức chính trị cho sinh viên các trường đại học và cao đẳng
1 Vai trò của các môn lý luận chính trị
Trong hơn 80 năm qua, dưới sự lãnh đạo sáng suốt và tài tình của Đảng Cộng sản Việt Nam, dân tộc ta đã gặt hái được nhiều thắng lợi vẻ vang: cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công, giành độc lập cho dân tộc, tự do cho nhân dân, mở ra kỷ nguyên mới cho nước nhà - độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa
xã hội, khai sinh ra nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa; chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ năm 1954 đánh bại thực dân Pháp xâm lược, đại thắng mùa xuân năm 1975 đánh thắng đế quốc Mỹ xâm lược và tay sai, thống nhất hai miền Nam Bắc
Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, cũng dưới sự lãnh đạo của Đảng đất nước ta đang hội nhập ngày càng sâu rộng vào nền kinh tế thế giới, từng bước tiến hành quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
Kể từ khi Đảng ra đời cho đến nay, những đường lối của Đảng luôn dựa trên nền tảng của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng
Trang 4mạng Việt Nam, tiếp tục đưa nước ta vượt qua bao khó khăn thử thách, ngày càng khẳng định được vị thế của mình trên trường quốc
tế Có thể khẳng định rằng, sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng là nhân
tố hàng đầu quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam Những chiến công hiển hách, những trang sử hào hùng ấy đã góp một phần quan trọng trong việc giáo dục ý thức chính trị, lý tưởng cách mạng, hình thành lý tưởng sống, khơi dậy mạnh mẽ lòng yêu nước và bồi dưỡng niềm tin vào sự lãnh đạo toàn diện của Đảng cho
cả một thế hệ thanh niên Việt Nam, đặc biệt là sinh viên Vì vậy, môn Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam nói riêng, các môn lý luận chính trị nói chung luôn có một sức sống mạnh mẽ,
có tầm quan trọng đặc biệt trong việc giáo dục ý thức chính trị, rèn giũa đạo đức cách mạng cho sinh viên Môn học này trang bị cho sinh viên thế giới quan, nhân sinh quan, định hướng phấn đấu theo mục tiêu lý tưởng của Đảng, xây dựng niềm tin, nâng cao ý thức trách nhiệm của sinh viên trước những nhiệm vụ trọng đại của đất nước
2 Những vấn đề đặt ra
Trong quá trình hội nhập vào nền kinh tế thế giới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng và phát triển nền kinh tế theo cơ chế thị trường, đất nước ta đã gặt hái được nhiều thành tựu
to lớn Tuy nhiên, mặt trái của nền kinh tế thị trường đang nuôi dưỡng chủ nghĩa cá nhân và lối sống thực dụng, sùng bái đồng tiền, lấy đồng tiền làm giá trị cao nhất những mặt trái đó của cơ chế thị trường đang hủy hoại dần những giá trị tốt đẹp của dân tộc, làm méo
mó những chuẩn mực đạo đức và ảnh hưởng nghiêm trọng đến lòng nhân ái của con người Bên cạnh những chuẩn mực đạo đức cũ của dân tộc vẫn còn nguyên giá trị thì bắt đầu có sự pha tạp của văn hóa ngoại lai, xuất hiện những tư tưởng, lối sống đi ngược lại những giá trị đạo đức truyền thống, dẫn đến sự lựa chọn sai lầm các giá trị đạo đức của một bộ phận sinh viên Trước những biến động phức tạp của thế giới, trước những khó khăn, cạm bẫy của cuộc sống, nhiều sinh viên không có đủ bản lĩnh để giữ vững phẩm chất chính trị của mình, có những trường hợp bị tha hóa bởi những hiện tượng tiêu cực của xã hội Đây chính là mảnh đất để các thế lực thù địch lợi
Trang 5dụng, lôi kéo, mua chuộc và thực hiện “diễn biến hòa bình” đối với sinh viên
Qua quá trình giảng dạy các môn lý luận chính trị nói chung, chúng tôi nhận thấy rằng phần đông sinh viên có lòng yêu nước nồng nàn, luôn có ý thức phát huy những truyền thống tốt đẹp của các thế hệ cha anh, khẳng định niềm tin vào mục tiêu, lý tưởng cách mạng và sự lãnh đạo của Đảng Tuy nhiên, vẫn còn không ít sinh viên không có chí hướng rõ ràng, chưa hiểu biết đầy đủ truyền thống cách mạng của Đảng và dân tộc, ít quan tâm đến tình hình đất nước; một bộ phận sinh viên lười học tập, ngại khó, ngại khổ, chưa làm tròn trách nhiệm và nghĩa vụ của mình Tâm lý chung của đa số sinh viên (thậm chí một bộ phận giảng viên các chuyên ngành khác)
là xem nhẹ các môn lý luận chính trị, coi những môn học này là môn học phụ, lý thuyết suông, khô khan, nên việc học mang tính đối phó, học “chỉ để cho qua”, thiếu sự quan tâm và đầu tư cho môn học Thực tế trên có nhiều nguyên nhân, trong đó có sự bất cập của phương pháp dạy và học các môn lý luận chính trị nói chung
3 Giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập các môn lý luận chính trị tại các trường đại học, cao đẳng
Càng hiểu rõ tầm quan trọng của các môn lý luận chính trị đối với việc giáo dục ý thức chính trị, nâng cao đạo đức cách mạng cho sinh viên, chúng ta càng quyết tâm hơn trong việc nâng cao chất lượng và đổi mới phương pháp giảng dạy các môn học này Tuy nhiên, việc đổi mới phương pháp giảng dạy là một quá trình công phu, phức tạp đầy khó khăn, thử thách đòi hỏi cả người dạy và người học phải nỗ lực, phấn đấu Để quá trình này đạt được kết quả tốt, thiết thực phải thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp:
Thứ nhất, bản thân mỗi giảng viên phải có ý thức tự học tập,
rèn luyện nâng cao trình độ chuyên môn, cập nhật kiến thức mới và những vấn đề thực tiễn đặt ra liên quan đến môn học, biết vận dụng những kiến thức của môn học vào giải quyết những vấn đề thực tiễn, giúp sinh viên hiểu được ý nghĩa, tầm quan trọng của môn học trong thực tiễn đồng thời tạo cảm hứng và sự say mê của sinh viên đối với môn học Từ đó, kích thích sinh viên nỗ lực tìm tòi, tự
Trang 6hiệu quả của giáo dục và đào tạo là đội ngũ giáo viên Vai trò quan trọng của người thầy cũng được đại thi hào Ta-go diễn tả trong câu nói nổi tiếng của mình: “Giáo dục một người đàn ông được một con người Giáo dục một người đàn bà được một gia đình Giáo dục một người thầy được cả một thế hệ” Vì vậy, muốn đổi mới và nâng cao chất lượng của giáo dục và đào tạo nói chung, chất lượng giảng dạy các môn lý luận chính trị nói riêng thì vấn đề quan trọng hàng đầu
và cấp bách nhất là nâng cao trình độ, năng lực và phẩm chất cho đội ngũ giáo viên
Thứ hai, giáo viên cần phát huy tính tích cực, chủ động, tự
giác của sinh viên trong quá trình tiếp nhận và lĩnh hội tri thức thông qua việc kết hợp sử dụng nhiều phương pháp dạy học tích cực như: phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp thuyết trình, phương pháp nêu vấn đề, phương pháp đàm thoại…Bản thân mỗi phương pháp đều có những ưu, nhược điểm Do vậy, không nên coi bất kỳ phương pháp nào là tối ưu cho việc truyền thụ tri thức bài giảng Thậm chí cùng là một bài giảng, nhưng khi giảng cho các lớp khác nhau, phương pháp cũng phải vận dụng khác nhau Chẳng hạn, đối với những lớp sinh viên tích cực học tập, có tinh thần xây dựng bài khá tốt, giảng viên có thể kết hợp phương pháp thuyết trình với thảo luận nhóm (có thể là các phương pháp dạy học tích cực khác)
để truyền thụ tri thức bài giảng Tuy nhiên hiệu quả giờ học sẽ giảm nếu giảng viên áp dụng cùng phương pháp đó ở các lớp có nhiều sinh viên lười học, sinh viên cá biệt và ý thức chống đối khi học, sức ỳ trong việc tự học và xây dựng bài cao Như vậy, để giảng dạy tốt môn học, giảng viên cần nắm vững ưu, nhược điểm của từng phương pháp dạy học, nhất là phương pháp dạy học tích cực; nắm vững đối tượng và hoàn cảnh cụ thể của lớp học để vận dụng các phương pháp giảng dạy cho phù hợp
Để tổ chức giảng dạy các môn lý luận chính trị theo phương pháp thuyết trình và thảo luận thành công, cần quy định rõ nhiệm vụ của giảng viên và sinh viên
Nhiệm vụ của giảng viên:
- Lựa chọn và giao các vấn đề, yêu cầu, tài liệu tham khảo để từng nhóm hoặc từng sinh viên chuẩn bị và trình bày tại buổi thảo luận
Trang 7- Tham dự, hướng dẫn và nhận xét, tổng kết thảo luận Giảng viên cần khẳng định những nội dung đúng, sữa chữa những nội dung chưa đúng và tóm tắt lại những nội dung cốt lõi của chủ đề thảo luận
Nhiệm vụ của sinh viên:
- Chuẩn bị bài thuyết trình theo sự phân công của giảng viên,
mở rộng và nghiên cứu sâu chủ đề thuyết trình, liên hệ với thực tiễn
- Trình bày báo cáo theo sự phân công
- Theo dõi, bổ sung, góp ý bài trình bày của các nhóm, các sinh viên trong lớp, hỏi, tranh luận những vấn đề đã trình bày
- Theo dõi sự nhận xét, tổng kết của giảng viên để hoàn chỉnh bài trình bày tại buổi thảo luận
- Sắp xếp tài liệu có được sau từng buổi thảo luận
Thứ ba, giảng viên có thể kết hợp sử dụng các phương tiện
dạy học hiện đại trong quá trình giảng dạy, góp phần làm cho giờ dạy sinh động hơn Tuy nhiên, việc sử dụng các phương tiện và đồ dùng dạy học hiện đại chỉ mang tính chất hỗ trợ, bản thân nó không thể thay thế nội dung tri thức khoa học và sự vận dụng linh hoạt, sáng tạo các phương pháp của giảng viên
Thứ tư, trong thời đại thông tin, giảng viên phải cập nhật kịp
thời những kiến thức mới, có tính thời sự, gắn kết chặt chẽ những vấn đề lý luận khô khan với thực tiễn sinh động để tăng tính hấp dẫn, cuốn hút sinh viên vào bài giảng Bên cạnh đó, cần định hướng, hướng dẫn sinh viên cách thức tìm kiếm và chắt lọc thông tin, đặc biệt là biết cách xử lý trước những thông tin trái chiều
Thứ năm, phải kết hợp đổi mới phương pháp giảng dạy với
đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá để có được hiệu quả thiết thực Kết hợp các cuộc thi học thuật gắn liền với môn học để tạo hứng thú và thu hút sự quan tâm của sinh viên đối với môn học
Thứ sáu, việc đổi mới phương pháp giảng dạy môn học
không chỉ đặt ra đối với giảng viên mà bản thân mỗi sinh viên phải
tự giác học tập, tích cực xây dựng bài trên lớp, nêu cao tinh thần tự
Trang 8Thứ bảy, nhà trường cần quan tâm hơn nữa trong việc nâng
cao chất lượng phòng học (âm thanh, ánh sáng, thiết bị nghe nhìn, đèn chiếu, máy tính…); nâng cấp thư viện, bổ sung thêm nhiều tài liệu mới phục vụ cho công tác dạy và học đạt hiệu quả cao
Thứ tám, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần xem xét, nghiên cứu
thiết kế lại nội dung chương trình môn học cho phù hợp với yêu cầu đổi mới và hội nhập quốc tế
Tóm lại, việc đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập các
môn lý luận chính trị ở các trường đại học, cao đẳng là một yêu cầu cấp thiết hiện nay Để giải quyết vấn đề này, đòi hỏi phải có sự kết hợp của nhiều phía: Nhà trường với cơ chế quản lý, kiểm tra, đánh giá, cung cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị giáo dục hiện đại; giảng viên với sự nỗ lực rèn luyện, lương tâm, đạo đức nghề nghiệp và sinh viên với sự tự giác, tích cực hơn trong học tập, nghiên cứu Thực hiện tốt sự kết hợp này đòi hỏi một quá trình lâu dài nhiều khó khăn, thử thách đối với cả giảng viên và sinh viên nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả môn học nói riêng và chất lượng giáo dục nói chung, góp phần nâng cao ý thức chính trị, rèn luyện đạo đức cách mạng cho sinh viên, bồi dưỡng, củng cố thêm cho sinh viên niềm tin sắt đá vào sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, góp phần xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Đảng Cộng sản Việt Nam (2011), Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI
2 GS Nguyễn Đức Bình (2011), Về công tác lý luận trong giai đoạn hiện nay, Tạp chí tuyên giáo số 11, 11, năm 2011
3 Giáo trình Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam,
Bộ giáo dục và đào tạo – 2011
4 Thủ tướng chính phủ, Nghị định 31/2011/NĐ-CP ngày 25/11/2009 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật giáo dục
5 Nghị quyết TW 8 khóa XI