GIẢNG dạy lý LUẬN CHÍNH TRỊ TRONG bối CẢNH hội NHẬP HIỆN NAY

Qua thực tiễn nghiên cứu và giảng dạy các môn lý luận chính trị tại các hệ, các chương trình và nhiều trường trong thời gian vừa qua, theo quan điểm của chúng tôi cần tập trung vào một s

GIẢNG DẠY LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP HIỆN NAY

Lý Hoàng Ánh * Trần Mai Ước **

Hiện nay, đổi mới và hội nhập đang là xu thế tất yếu khách quan của các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam Đứng trước xu thế khách quan này, việc đổi mới căn bản và toàn diện nói chung nền giáo dục quốc dân và các môn lý luận chính trị nói riêng

là nhu cầu mang tính cấp thiết Qua thực tiễn nghiên cứu và giảng dạy các môn lý luận chính trị tại các hệ, các chương trình và nhiều trường trong thời gian vừa qua, theo quan điểm của chúng tôi cần tập trung vào một số vấn đề cơ bản, có liên quan, thể hiện cụ thể qua một số điểm như sau:

Thứ nhất, triển khai ứng dụng e-learning trong hoạt động

giảng dạy và học tập sẽ là yếu tố quan trọng góp phần nâng cao chất lượng dạy và học các môn LLCT trong bối cảnh số hóa như hiện nay

Giai đoạn hiện nay, hình thức ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) trong dạy và học khá phổ biến đó chính là cách học “học dựa vào máy tính” gọi là learning (học dựa vào máy tính)

* PGS.TS, Bí thư Đảng ủy, Hiệu Trưởng trường Đại học Ngân hàng TP.HCM

** TS, Chánh Văn phòng, trường Đại học Ngân hàng TP.HCM

learning là hình thức người học sử dụng máy tính để tự học các bài giảng mà người dạy đã soạn sẵn, hoặc xem các đoạn phim về các tiết dạy của người dạy, hoặc có thể trao đổi trực tuyến với người dạy thông mạng Internet Điểm khác cơ bản của hình thức E-learning là lấy người học làm trung tâm, người học sẽ tự làm chủ quá trình học tập của mình, người dạy chỉ đóng vai trò hỗ trợ việc học tập cho người học

E-learning (viết tắt của Electronic Learning) là thuật ngữ mới Hiện nay, theo các quan điểm và dưới các hình thức khác nhau

có rất nhiều cách hiểu về Learning Hiểu theo nghĩa rộng, E-learning là một thuật ngữ dùng để mô tả việc học tập, đào tạo dựa trên công nghệ thông tin và truyền thông, đặc biệt là công nghệ thông tin Theo quan điểm hiện đại, E-learning là sự phân phát các nội dung học sử dụng các công cụ điện tử hiện đại như máy tính, mạng vệ tinh, mang Internet, Intranet,… trong đó nội dung học có thể thu được từ các website, đĩa CD, băng video, audio… thông qua một máy tính hay TV; người dạy và người học có thể giao tiếp với nhau qua mạng dưới các hình thức như: e-mail, diễn đàn (forum), hội thảo video, thảo luận trực tuyến (chat), face book…

Có hai hình thức giao tiếp giữa người dạy và người học: giao tiếp đồng bộ (Synchronous) và giao tiếp không đồng bộ (Asynchronous) Giao tiếp đồng bộ là hình thức giao tiếp trong đó

có nhiều người truy cập mạng tại cùng một thời và trao đổi thông tin trực tiếp với nhau như: thảo luận trực tuyến, hội thảo video, nghe đài phát sóng trực tiếp, xem tivi phát sóng trực tiếp… Giao tiếp không đồng bộ là hình thức mà những người giao tiếp không nhất thiết phải truy cập mạng tại cùng một thời điểm, ví dụ như: các khoá

tự học qua Internet, CD-ROM, e-mail, diễn đàn Đặc trưng của kiểu học này là giảng viên phải chuẩn bị tài liệu khoá học trước khi khoá học diễn ra Người học được tự do chọn lựa thời gian tham gia khoá học

Bối cảnh khi mà thế giới “nét” đang trở nên phổ biến như

hiện nay, thì cách học các môn lý luận chính trị theo hình thức trực tuyến E-Learning sẽ góp phần đáp ứng được những tiêu chí giáo dục mới: học mọi nơi, học mọi lúc, học theo sở thích, và học suốt đời (lifelong learning) Chúng tôi cho rằng, nếu đứng trên một góc

độ nào đó, E-Learning sẽ bổ sung cho cách học tập truyền thống, góp phần nâng cao chất lượng việc dạy và học các môn lý luận chính trị, nhất là trong bối cảnh toàn cầu

Thực tiễn nghiên cứu và áp dụng, chúng tôi nhận thấy rằng, việc dạy và học các môn lý luận chính trị bằng E-Learning có một

số hình thứ chủ yếu như:

+ Đào tạo từ xa (Distance Learning): Thuật ngữ này nói đến hình thức đào tạo trong đó người dạy và người học không ở cùng một chỗ, thậm chí không cùng một thời điểm Ví dụ như việc đào tạo sử dụng công nghệ hội thảo cầu truyền hình hoặc công nghệ web;

+ Đào tạo dựa trên máy tính (CBT - Computer-Based Training) Hiểu theo nghĩa rộng, thuật ngữ này nói đến bất kỳ một hình thức đào tạo nào có sử dụng máy tính Nhưng thông thường thuật ngữ này được hiểu theo nghĩa hẹp để nói đến các ứng dụng (phần mềm) đào tạo trên các đĩa CD-ROM hoặc cài trên các máy tính độc lập, không nối mạng, không có giao tiếp với thế giới bên ngoài Thuật ngữ này được hiểu đồng nhất với thuật ngữ CD-ROM Based Training;

+ Đào tạo dựa trên web (WBT - Web-Based Training): là hình thức đào tạo sử dụng công nghệ web Nội dung học, các thông tin quản lý khoá học, thông tin về người học được lưu trữ trên máy chủ và người dùng có thể dễ dàng truy nhập thông qua trình duyệt Web Người học có thể giao tiếp với nhau và với giáo viên, sử dụng các chức năng trao đổi trực tiếp, diễn đàn, e-mail thậm chí có thể nghe được giọng nói và nhìn thấy hình ảnh của người giao tiếp với mình;

+ Đào tạo trực tuyến (Online Learning/Training): là hình thức đào tạo có sử dụng kết nối mạng để thực hiện việc học: lấy tài liệu học, giao tiếp giữa người học với nhau và với giáo viên ;

+ Đào tạo dựa trên công nghệ (TBT - Technology-Based Training) là hình thức đào tạo có sự áp dụng công nghệ, đặc biệt là dựa trên công nghệ thông tin

Như vậy, việc ứng dụng rộng rãi E–Learning vào việc dạy và

học các môn lý luận chính trị, nhìn tổng quát sẽ có những “tính

trội” như:

(i), tạo sự thuận lợi tối đa cho người học, giúp người học

không bị hạn chế về mặt thời gian và địa điểm;

(ii), giáo dục trực tuyến kinh tế hơn so với các khóa học yêu

cầu người học phải tham dự tại trường đại học hàng ngày Điều này

là bởi vì chi phí vận chuyển, cơ sở hạ tầng và chi phí học đại học là loại bỏ hoàn toàn Ngoài ra, các giảng viên tốt nhất mà các trường đại học không thể đủ khả năng để sử dụng toàn bộ quỹ thời gian, có thể được thuê trong một số giờ lên lớp hạn chế, khác với giáo dục trực tuyến;

(iii), khóa học e-learning cho người học hoàn toàn tự do để

tìm hiểu bất cứ lúc nào từ bất cứ nơi nào Sự tự do sẽ cho bạn tự sắp xếp và quản lý thời gian;

(iv), trong khi theo học một trường đại học toàn thời gian,

sinh viên hầu như không có được thời gian cho bất cứ điều gì khác Nhưng nếu người học đang dùng một khóa học trực tuyến, thì

họ có thể có cả ngày theo ý của mình và có thể làm bài tập, đề tài nghiên cứu quan tâm của bạn vào ban đêm hoặc bất cứ lúc nào khác Đây là một trong những lợi thế tốt nhất của giáo dục trực tuyến Đó là một cách tuyệt vời để học cho người học, những người không có lựa chọn nhưng sẽ tra khảo và tìm hiểu được;

(v), quá trình tham gia các khoa học trực tuyến sẽ giúp người

học đạt được sự thành thạo trong việc sử dụng máy tính, Internet, cũng như các nhiều phần mềm có liên quan khác

Thời gian vừa qua, theo quan điểm của chúng tôi, Trung tâm

Lý luận Chính trị, ĐHQG-HCM đã triển khai và thực hiện khá tốt công tác này đối với các đơn vị có liên quan1

1 Hàng năm, Trung tâm Lý luận Chính trị, ĐHQG-HCM vẫn mở các lớp theo hình thức giảng dạy qua mạng tại khoa Công nghệ thông tin - Đại học KHTN, ĐHQG-HCM có sự

Thứ hai, tiến hành đổi mới phương pháp giảng dạy và học

môn các môn LLCT theo hướng mở, tranh luận và đối thoại

Lý luận về giảng dạy đại học đã chỉ ra rằng, phương pháp dạy học tích cực là gắn truyền thụ kiến thức của người dạy với việc phát huy trí lực của người học chủ động hoạt động trí não ngay trong quá trình dạy - học và phương pháp nghiên cứu bài học Do vậy, chúng tôi cho rằng, việc đổi mới phương pháp dạy học các môn

lý luận chính trị cần dựa trên cơ sở xác định trung tâm của dạy học

là người học, nên người dạy có thể sử dụng nhiều phương pháp dạy học trong một bài học, song phải luôn lưu ý để không quá lạm dụng một cách tuỳ tiện hoặc ôm đồm quá nhiều phương pháp mà phải đi

từ việc lựa chọn từ các phương pháp: Đặt vấn đề, thuyết trình, đối thoại, tranh luận, phản biện, phỏng vấn nhanh, hỏi đáp, chia nhóm,

xử lý tình huống, sàng lọc… với việc sử dụng các phương tiện dạy học khác một cách có hiệu quả nhất Việc sử dụng các phương pháp phải phù hợp với đối tượng người học, dung lượng bài giảng về lý luận và thực tiễn sao cho mỗi bài giảng phải có sự kết hợp được các phương pháp phù hợp tốt nhất cùng với kết hợp các phương tiện dạy học khác làm cho bài giảng phong phú và thiết thực

Trong quá trình giảng dạy các môn lý luận chính trị, để tạo hứng thú hơn cho người học, cần chú trọng đổi mới theo hướng gợi

mở, nêu vấn đề, rút bớt thời gian diễn giảng, tăng cường trao đổi, cùng thảo luận, cùng đối thoại với sinh viên Để làm theo phương pháp này, đòi hỏi người dạy phải dày công nghiên cứu tài liệu, nắm vững hệ thống, tìm điểm mấu chốt để phân tích, trình bày, hướng dẫn sinh viên đọc tài liệu, tập phân tích, đánh giá, nêu ý kiến riêng

về vấn đề mà tài liệu đề cập Như thế, sinh viên tự mình nhận thức

chứ không tiếp cận thụ động, một chiều, kích thích sự suy nghĩ, tập phê phán, phản biện có căn cứ khoa học chứ không thừa nhận một

cách giản đơn

Dạy theo phương pháp này, mỗi giờ giảng, mỗi buổi giảng, sinh viên phải cùng giảng viên giải quyết nhận thức chứ không đơn tham gia, cộng tác giảng dạy của nhiều giảng viên đến từ các trường ĐH trên cả nước, được người học và dư luận xã hội đánh giá cao về sự linh hoạt, tính tiện ích, hướng đến nhu cầu của người học

thuần chỉ có lao động của giảng viên Phương pháp dạy này khuyến khích người học (sinh viên) nêu thắc mắc, nêu các vấn đề từ thực tiễn, phối hợp nỗ lực của tập thể (nhóm, tổ và cả lớp) cùng tìm tòi chân lý Tạo ra bầu không khí thoải mái, không căng thẳng, dân chủ trong thảo luận, tranh luận, rèn cho người học (sinh viên) tự tin hơn trước đám đông, giúp người học rèn luyện kỹ năng trình bày, thuyết trình, tự điều khiển một thảo luận khoa học có sự hỗ trợ của giảng viên

Hình thức hỏi và đáp là một trong những phương pháp cần áp dụng bởi tính thiết thực và bổ ích của nó trong việc rèn luyện tư duy Người học có thể và cần phải tự mình nêu câu hỏi, đồng thời tự mình tìm ra lời giải đáp, không ỷ lại, lệ thuộc vào giảng viên, vào sách vở, giáo trình và vào người khác

Như vậy, vấn đề đổi mới phương pháp dạy là hướng vào mục tiêu trau dồi tư duy khoa học cho sinh viên, góp phần cho sinh viên làm quen với cách học tập theo kiểu nghiên cứu Tinh thần cơ bản của phương pháp dạy này là lý luận gắn liền với thực tiễn, dùng lý luận để soi sáng thực tiễn, dùng thực tiễn để kiểm chứng lý luận, học đi đôi với hành

Thứ ba, chúng tôi cho rằng, trong bất cứ không gian, thời

gian và môi trường, điều kiện, hoàn cảnh nào, tiền đề quan trọng nhất để góp phần nâng cao chất lượng dạy-học các môn LLCT, suy đến cùng đó là vấn đề con người Con người ở đây được hiểu là chủ

thể người dạy và người học Do vậy, bối cảnh hội nhập hiện nay, tự

bản thân giảng viên giảng các môn lý luận chính trị cần đặt ra cho mình một số yêu cầu như sau:

+ Giảng viên nên có đề cương chi tiết cho sinh viên trước khi bắt đầu vào giảng dạy một chuyên đề hay bất cứ một bài nào đó Trong đó có ghi rõ những phần học trên giảng đường, phần đọc sách, phần tự nghiên cứu và những phần yêu cầu sinh viên tự học ở nhà cũng như làm tiểu luận Trong những chương, phần yêu cầu người học tự học giảng viên nên nêu rõ mục tiêu của chương, phần

đó Đặt ra các câu hỏi yêu cầu người học phải trả lời được sau khi học xong chương, phần đó

+ Giảng viên cần hướng dẫn sinh viên cách lập kế hoạch học tập Điều này sẽ giúp sinh viên có kế hoạch phân bổ thời gian cụ thể từng tuần, từng ngày dựa trên kế hoạch học tập của học kỳ, năm học

để làm chủ được thời gian và không quên các việc sẽ phải làm, không bị động trước rất nhiều tài liệu cần phải đọc

Giảng viên cũng nên “quán triệt” cho người học ngay từ đầu về

tinh thần "tự lực cánh sinh” “tự lực tự cường” Đây là liệu pháp tâm

lý cần thiết để “lên giây cót” cho sinh viên có thái độ tích cực hơn,

chủ động hơn trong việc tự học

+ Giảng viên cùng cần dành thời gian để hướng dẫn cho sinh viên cách nghe giảng, cách ghi bài trên lớp, cách học bài, nghiên cứu tài liệu… và một trong những kỹ năng mà đã là sinh viên thì nên cần phải có đó chính là kỹ năng đọc sách2 Có thể khẳng định rằng, đây là một trong những vấn đề mà bất cứ bạn sinh viên nào

cũng “vướng” vào những lỗi cơ bản, do vậy sẽ ảnh hưởng đến kết

quả học tập của sinh viên trong quá trình học tập Việc hướng dẫn sinh viên tìm nguồn sách, tài liệu là bước quan trọng đầu tiên khi đọc sách Giảng viên đặt ra những yêu cầu về chủ đề, nội dung cần đọc cho sinh viên tìm nguồn sách, tài liệu phù hợp để đọc Tùy vào nội dung, tính chất của cuốn sách và mục đích đọc mà hướng dẫn sinh viên lựa chọn cách đọc cho phù hợp Song, khi đọc sách điều đầu tiên là hiểu và nắm vững nội dung đã đọc, tiếp đó là suy nghĩ về những điều đã đọc, ghi chép những điều cần ghi nhớ và xem cuốn sách vừa đọc có những điều gì mới

+ Bản thân giảng viên phải lập kế hoạch và chuẩn bị môi trường lớp học, giảng dạy và trách nhiệm chuyên môn và quan trọng hơn là phải tạo không khí đối thoại giữa người học và người dạy + Giảng viên cần hướng dẫn sinh viên cách tự học bài ở nhà Chú trọng hướng dẫn sinh viên cách vận dụng, phân tích, tổng hợp

và bình luận đánh giá kiến thức Khi nghiên cứu một vấn đề, cần bắt đầu từ những khái niệm, các nội dung chính, từ đó đi vào những nội

2 Trần Mai Ước (2013) Nâng cao hiệu quả giảng dạy môn học những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin (học phần 1) tại Trường Đại học Ngân hàng Tp.HCM, Tạp chí Giáo dục và Xã hội, Số 31 (92), tr 21

dụng cụ thể Song song với đó, tùy theo từng môn học, giảng viên nên hướng dẫn cho sinh viên cách học nhóm, cách quản lý và tổ chức một nhóm nhỏ học tập đến hội thảo đông đảo Khi hướng dẫn học nhóm, giảng viên cần nêu cao tinh thần tự giác – lắng nghe – hợp tác

Thứ tư, nhấn mạnh vai trò tự học của người học là khâu

then chốt cần có góp phần nâng cao chất lượng học tập các môn LLCT trong bối cảnh hội nhập

Thực tiễn đã cho chúng ta thấy rằng, trong quá trình giảng dạy các môn lý luận chính trị, thời lượng dạy trên lớp là rất ngắn, trong khi nội dung tri thức cần truyền đạt thì quá nhiều Do vậy, vấn

đề được đặt ra là người học phải tự học bài và chuẩn bị bài trước giờ lên lớp là điều tất yếu

Theo bản chất của lý luận dạy học, tự học của sinh viên bao gồm toàn bộ môi trường học tập được tổ chức bởi giáo viên với mục tiêu hướng đến tự đào tạo cho người học Tự học là hoạt động học tập diễn ra mà không có sự tham gia trực tiếp của người dạy Thời gian tự học ở nhà là rất quan trọng, đây là lúc người học có nhiều thời giờ suy ngẫm, đào sâu vấn đề, tiếp tục đề xuất những thắc mắc

để thầy giải đáp, suy nghĩ liên hệ hoặc vận dụng vào thực tế Đây cũng là cách để tri thức khắc sâu trong bộ óc, khó bị quên lãng và trở thành hữu ích Việc tự học còn phải làm tốt việc chuẩn bị trước theo yêu cầu của từng bài giảng, mặt khác, trong quá trình học tập cũng như làm việc hãy tự đẩy mình vào tình thế không thể thoái lui, nhiệm vụ càng nặng nề càng phải cố gắng, cố gắng nhiều thì tiến bộ nhanh Thói quen suy nghĩ và làm việc độc lập sẽ khiến cho người học và làm khoa học tự tin hơn khi đối diện với khó khăn Chính khó khăn sẽ đưa đến khả năng tập trung tư tưởng cao độ Nói chung, phát triển tư duy độc lập, tư duy phê phán, tự đặt mình vào những nhiệm khó khăn rồi triệt đường thoái lui, đó là cách chúng ta có thể chuẩn bị đối diện với khó khăn Ngoài ra, những người học biết cách học thông minh, chủ động chính là đã có một hành trang tốt để chuẩn bị trở thành người lao động sáng tạo giỏi trong tương lai Tự học vừa mang nghĩa củng cố trau dồi tri thức và có ý nghĩa mở rộng hiểu biết Tự học có nghĩa là sinh viên phải độc lập, tự xây dựng kế hoạch, phương pháp học tập cho mình, tự năng động tìm tòi, phân

tích tài liệu, sách vở tiến tới làm chủ tri thức, kỹ năng Nếu thiếu sự kiên trì, nhẫn nại và nghiêm túc của bản thân thì sinh viên không bao giờ thực hiện được kế hoạch học tập do chính mình đặt ra

Có thể khẳng định rằng, trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện

nay, khi mà thế giới đang “phẳng” hơn, thông tin, tri thức luôn vận

động và biến đổi đến chóng mặt thì tự học, tự nghiên cứu có ý nghĩa

to lớn đối với bản thân sinh viên cũng như đối với chất lượng , hiệu quả của quá trình dạy học – đào tạo trong nhà trường Chúng tôi cho

rằng, vai trò của tự học được “gom” lại ở các điểm chính như:

 Tự học là phương pháp, cách thức cơ bản để lĩnh hội kiến thức;

 Tự học giúp cho mọi người có thể chủ động học tập suốt đời;

 Tự học còn có vai trò to lớn trong việc giáo dục, hình thành nhân cách cho sinh viên

Một số gợi mở cụ thể…

Ngoài những điểm đã trình bày và phân tích ở trên, giai đoạn sắp tới, chúng tôi cho rằng, để nâng cao chất dạy học tại Trung tâm

Lý luận Chính trị, ĐHQG-HCM, việc tất cả các hoạt động của

Trung tâm đều phải nhằm phục vụ tối đa cho nhu cầu học tập của sinh viên, học viên vì lợi ích, quyền lợi của sinh viên, học viên trong và sau khi học là điều cần thiết Điều này phải được thể hiện

qua cách thức giảng dạy, đánh giá sinh viên, về kết quả học tập sinh viên Để làm được điều này, Trung tâm Lý luận Chính trị,

ĐHQG-HCM cần tập trung vào một số “điểm nhấn“ sau:

 Có kế hoạch sử dụng nguồn lực giảng viên cho phù hợp, chẳng hạn huy động giảng viên giàu kinh nghiệm, vững chuyên môn vào công việc nghiên cứu khoa học, viết tài liệu tham khảo môn học, viết báo cáo tham luận, báo cáo chuyên môn, viết bài đăng trên các Tạp chí khoa học chuyên ngành có chỉ số ISSN hoặc ISBN

 Hoàn thiện hơn nữa quy trình3 kiểm tra các môn học (giữa kỳ, cuối kỳ), thống nhất các tiêu chí đánh giá sinh viên, thể hiện ở các điểm: chuyên cần, tính tích cực trong học tập, chủ động trong học tập, thảo luận

 Kết quả kiểm tra được công bố trên website của Trung tâm Lý luận Chính trị, ĐHQG-HCM và “nhánh“ của Trung tâm để sinh viên, học viên có thể dễ dàng xem và có thời gian để trao đổi với giảng viên phụ trách môn học về kết quả, hoặc khiếu nại (nếu có)

 Tạo điều kiện cho sinh viên, học viên được phản hồi, trao đổi,

“chất vấn“, tranh luận về kết quả học tập với giảng viên phụ trách môn học

 Tiếp tục khảo sát yêu cầu thực tế từ các nhà tuyển dụng để xây dựng mục tiêu và chuẩn đầu ra cho phù hợp với nhu cầu của thực tiễn

 Rà soát lại các đề cương chi tiết môn học, xác định rõ mối tương quan giữa chuẩn đầu ra và môn học4

 Cân đối và tiến hành rà soát lại việc phân bố các môn học trong từng học kỳ và trong suốt khóa học

 Yêu cầu Bộ môn chỉnh sửa và hoàn tất hệ thống tài liệu tham khảo môn học phục vụ học tập theo cách viết sinh viên tự học, thống nhất cách viết mỗi chương học, trắc nghiệm, bài tập có lời giải, chuẩn hóa các chuyên đề thuyết trình cho từng môn học, bài tập nhóm, bài tập cá nhân cho từng môn học và công bố trên website của Trung tâm Lý luận Chính trị, ĐHQG-HCM

3 Chúng tôi cho rằng, xét về bản chất, quá trình tự đánh giá là một chu trình khép kín tạo thành một vòng tròn PDCA gồm 4 bước: lên kế hoạch (P-Plan), thực hiện (D-Do), kiểm tra (C-check), hành động (A-Action), như vậy, muốn đảm bảo chất lượng nhất thiết cần phải liên tục cải tiến., cải tiến không ngừng để phù hợp với xu thế vận động của khách quan

4 Giảng viên phụ trách môn học nhất thiết cần biết rõ môn học do mình phụ trách có đóng góp cụ thể gì cho chuẩn đầu ra của Nhà trường, của chương trình đào tạo