Trong cùng một lớp học nhưng mức độ quan tâm, tiếp nhận tri thức của các sinh viên rất khác nhau tùy thuộc vào trình độ, chuyên ngành đào tạo, mục đích học tập, sở thích và năng lực tiếp
Trang 1GÓP PHẦN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY CÁC MÔN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG HƯỚNG DẪN TỰ HỌC CHO SINH VIÊN
Mạch Thị Khánh Trinh *
1 Thực trạng việc giảng dạy và học tập các môn lý luận chính trị trong các trường đại học, cao đẳng thời gian qua
Nhóm môn học lý luận chính trị trong các trường đại học và cao đẳng hiện nay bao gồm 3 môn học cơ bản: môn Những nguyên lý
cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, môn Tư tưởng Hồ Chí Minh và môn Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam đây là những môn học bắt buộc trong phần kiến thức đại cương mà mọi sinh viên phải hoàn thành trong chương trình học của mình Trong thời gian qua, việc giảng dạy và học tập các môn lý luận chính trị ở các trường đại học, cao đẳng đã bộc lộ một số khó khăn, bất cập ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng giảng dạy và học tập của giảng viên và sinh viên Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên
Do khối lượng kiến thức của môn học nhiều trong khi thời lượng phân bố cho các môn học hiện nay ít hơn so với trước đây, toàn bộ khối lượng kiến thức hầu như không giảm nhưng thời lượng giảng dạy trên lớp đã được giảm khá nhiều Điều này đòi hỏi giảng viên phải lựa chọn, phân bố phù hợp phần kiến thức trao đổi trên lớp với phần kiến thức hướng dẫn sinh viên tự học, tự tìm hiểu, có
Trang 2
như vậy mới giải quyết trọn vẹn khối lượng kiến thức của môn học
Việc chuyển đổi từ đào tạo theo niên chế trước đây với biên chế từng lớp học theo môn, theo ngành sang đào tạo theo học chế tín chỉ đã dẫn đến tình trạng 1 lớp học có nhiều nguồn sinh viên, nhiều chuyên ngành, nhiều trình độ tiếp thu khác nhau, dẫn đến sự chênh lệch trong quá trình tiếp thu tri thức Trong cùng một lớp học nhưng mức độ quan tâm, tiếp nhận tri thức của các sinh viên rất khác nhau tùy thuộc vào trình độ, chuyên ngành đào tạo, mục đích học tập, sở thích và năng lực tiếp thu của sinh viên, điều này đòi hỏi giảng viên phải quan tâm, nắm bắt được trình độ chung của lớp để
từ đó lựa chọn lượng kiến thức cũng như nội dung hướng dẫn phù hợp với trình độ tiếp thu của số đông sinh viên tránh tình trạng bải giảng chỉ phù hợp với một bộ phận sinh viên trung bình, khá hoặc giỏi
Là nhóm môn đại cương nên sỉ số các lớp thường được bố trí rất đông ( trên 100 sinh viên / lớp ); trong điều kiện như thế giảng viên sẽ gặp phải những khó khăn nhất định trong việc quản lý sinh viên trên lớp và khó áp dụng có hiệu quả các biện pháp giảng dạy nhằm phát huy tính tích cực của sinh viên như tổ chức làm việc nhóm, thảo luận, thuyết trình…
Do không phải là môn học chuyên ngành nên đa số sinh viên không có sự đầu tư đúng mức cho môn học, thường học với tâm lý trả nợ, học cho xong Số giờ lên lớp không thực hiện đúng quy định, việc trốn học, đến trể và về sớm diễn ra thường xuyên Khi bắt buộc lên lớp thì vẫn có tình trạng không tập trung nghe giảng, làm việc riêng hoặc ngủ trong lớp Phần đông sinh viên không dành đủ thời gian tự học ở nhà theo quy định, không hoàn thành việc tìm hiểu nội dung môn học nội dung theo yêu cầu của giảng viên… Khi kết thúc môn học lượng kiến thức thu được không nhiều, học chỉ để thi, chứ không thực sự hiểu và vận dụng được tri thức vào thực tiễn cuộc sống sau này Mặt khác, do không có sự đầu tư, không hiểu bài nên sinh viên lại càng chán học, không tìm thấy sự lôi cuốn, hấp dẫn của môn học nên không hứng thú học tập
Nội dung kiến thức được nhiều sinh viên nhận định là “khó
và khô”, bởi tri thức môn học có tính trừu tượng, khái quát và tính
Trang 3lý luận cao nên khó hấp dẫn, lôi cuốn sinh viên trong quá trình tiếp thu Giảng viên nếu không chú trọng đầu tư nhiều cho nội dung bài giảng của mình, không gắn được lý luận thực tiễn đa dạng và sinh động của đời sống của xã hội thì sẽ không tạo được sự hứng thú ở sinh viên, nội dung kiến thức sẽ nhàm chán
2 Những bất cập, hạn chế trong việc hướng dẫn sinh viên
tự đọc
Khối lượng kiến thức nhiều, nội dung kiến thức “ khó và khô”, thời gian lên lớp ít, do vậy giảng viên không thể hướng dẫn sinh viên tìm hiểu hết toàn bộ nội dung kiến thức môn học trên lớp
mà sẽ có một phần không nhỏ kiến thức được giảng viên hướng dẫn sinh viên tự đọc ở nhà Việc hướng dẫn sinh viên tự đọc và tìm hiểu kiến thức môn học ngoài giờ lên lớp là họat động rất quan trọng trong quá trình giảng dạy và học tập không chỉ đối với những môn
lý luận chính trị nói riêng, mà đối với tất cả các môn học khác Việc hướng dẫn sinh viên tự đọc, tự tìm hiểu kiến thức môn học không chỉ đảm bảo giải quyết toàn vẹn và hiệu quả nội dung môn học trong điều kiện thời lượng trên lớp hạn hẹp, mà còn góp phần hình thành hoặc nâng cao khả năng tự học, tự tìm ra vấn đề, tự tiếp thu và làm chủ tri thức của sinh viên
Việc hướng dẫn sinh viên tự đọc, tự tìm hiểu nội dung môn học mặc dù rất quan trọng, nhưng trong thời gian qua đã không được chú trọng đúng mức, giảng viên và cả sinh viên đều không đầu
tư tốt cho hoạt động này, do vậy không phát huy được tác dụng trong thực tế Giảng viên thường dành rất ít thời gian cho hoạt động này, ngắn gọn thông báo những nội dung sinh viên tự đọc ở nhà mà không có những hoạt động tiếp theo như hướng dẫn cách đọc, nội dung cần đọc, nhắc nhở, kiểm tra, giải đáp thắc mắc của sinh viên
Về phía mình, sinh viên ngầm hiểu phần tự đọc là phần “giảm tải”, không cần quan tâm, bởi những nội dung không trao đổi trên lớp sẽ không nằm trong nội dung ôn tập và thi do vậy có rất ít sinh viên thực hiện nghiêm túc việc tự đọc, tự tìm hiểu Không làm tốt hoạt động hướng dẫn và tự đọc ở nhà sẽ không đảm bảo tính hệ thống trong kiến thức môn học trên thực tế Giảng viên hướng dẫn tìm hiểu phần 1 nội dung bài học trên lớp, hướng dẫn tự đọc phần 2, nếu sinh viên không tự đọc, không hiểu nội dung này sẽ khó có cơ sở
Trang 4tiếp thu kiến thức các phần còn lại Thực trạng đó đã dẫn đến kết quả, giảng viên than phiền sinh viên lười học, không chịu tự đọc,dạy bao nhiêu học bấy nhiêu mà không chủ động tiếp thu kiến thức Một
bộ phận không nhỏ sinh viên không quan tâm đến nội dung tự đọc
do không có trong chương trình học và thụ động trong học tập Những sinh viên có ý thức tự đọc tốt, đầu tư nghiêm túc cho hoạt động tự học sẽ gặp khó khăn bởi không được giảng viên hướng dẫn chi tiết nội dung và phương pháp tự học, tự tìm hiểu kiến thức môn học, không biết kiến thức tự tìm hiểu của mình có đúng và đủ chưa, những thắc mắc khi tự tìm hiểu bài cũng không được giải đáp rõ ràng, đầy đủ nên không tạo động lực và hứng thú cho cho sinh viên trong quá trình tự học
3 Giải pháp nhằm nâng cao chất lượng hoạt động hướng dẫn sinh viên tự đọc trong việc học tập các môn lý luận chính trị
Xuất phát từ tình hình thực tế của quá trình giảng dạy và học tập môn học lý luận chính trị trong thời gian qua, hướng đến mục tiêu
“Phương pháp giảng dạy và học tập phải sinh động, mềm dẻo, có thực tiễn và phù hợp, tạo được sự hứng thú và có trách nhiệm cho người dạy và người học; người học thích đọc hơn, có trách nhiệm phải đọc” Việc giảng dạy và học tập các môn lý luận chính trị trong các trường đại học và cao đẳng phải thực sự đổi mới không chỉ về chương trình, nội dung, giáo trình, mà cốt lõi là đổi mới phương pháp giảng dạy Hoạt động giảng dạy và hướng dẫn học tập của giảng viên không chỉ giới hạn trong các giờ lên lớp truyền đạt kiến thức, mà phải chú trọng cả việc đầu tư cho hoạt động hướng dẫn sinh viên tự đọc ngoài giờ lên lớp Để hoạt động này thực sự phát huy tác dụng, giảng viên cần quan tâm và đầu tư đúng mức để xây dựng và triển khai một chuỗi các hoạt động liên tục từ việc xây dựng hệ thống câu hỏi để hướng dẫn tự đọc, giải đáp thắc mắc của sinh viên sau quá trình tự đọc và kiểm tra đánh giá kết quả
Một là, hướng dẫn sinh viên tự đọc
Khi hướng dẫn sinh viên tự đọc, giảng viên đồng thời cung cấp
hệ thống câu hỏi liên quan đến nội dung đó, sinh viên căn cứ căn cứ vào hệ thống câu hỏi mà tìm hiểu nội dung kiến thức, căn cứ vào mức độ trả lời câu hỏi mà đánh giá trình độ bản thân, biết mức độ
Trang 5hiểu bài của mình từ đó mà cố gắng, phấn đấu Tự đọc có hướng dẫn sẽ giúp sinh viên xác định được nội dung trọng tâm, giới hạn kiến thức tìm hiểu phù hợp tránh việc tự đọc dàn trải, sai hướng do không hiểu rõ nội dung cốt lõi hoặc có sự khác biệt về nội dung kiến thức tự học giữa các sinh viên do có sự khác nhau khi xác định kiến thức trọng tâm Hệ thống câu hỏi khi hướng dẫn tự đọc nên bao gồm
2 loại:
Một là, phần câu hỏi bắt buộc sinh viên phải giải quyết Hệ thống câu hỏi này phải đầy đủ, chi tiết bao quát toàn bộ nội dung phần kiến thức tự đọc Câu hỏi không dừng lại ở việc trình bày lại những nội dung đã có sẵn trong giáo trình môn học mà phải hướng đến việc giải thích, vận dụng kiến thức ấy Để trả lời các câu hỏi ấy sinh viên không chỉ chép lại nội dung giáo trình mà còn phải hiểu nội dung kiến thức Hệ thống câu hỏi này cũng là căn cứ để xây dựng đề thi và đề kiểm tra của môn học
Hai là, phần câu hỏi nâng cao Bên cạnh những câu hỏi bắt buộc phải giải quyết trong quá trình tìm hiểu nội dung bài học, còn có những câu hỏi nhằm nâng cao, mở rộng kiến thức liên quan đến môn học Phần câu hỏi này không bắt buộc sinh viên phải trả lời, sinh viên nào có nhu cầu tìm hiểu rộng hơn, sâu hơn nội dung của môn học có thể dựa vào hệ thống các câu hỏi nâng cao này mà tự đọc, tự nghiên cứu
Hai là, giải đáp thắc mắc cho sinh viên trong quá trình tự tìm
hiểu môn học
Thời gian tự học nhiều, nội dung kiến thức có tính trừu tượng
và khái quát cao nên sinh viên sẽ gặp nhiều khó khăn trong quá trình tự tìm hiểu kiến thức của môn học.Việc dành lượng thời gian thích hợp để trao đổi, giải đáp thắc mắc cho sinh viên là một hoạt động cần được giảng viên chú trọng để đạt hiệu quả cao trong quá trình giảng dạy
Trong đề cương môn học giảng viên đã công bố số điện thoại, địa chỉ e – mail để sinh viên có thể liên lạc với giảng viên, bên cạnh
đó nên bố trí lịch gặp gỡ trực tiếp với sinh viên tại cơ sở đào tạo nhằm giải đáp những thắc mắc liên quan đến nội dung môn học
Trang 6Cuối mỗi phần học, nên bố trí 1 buổi để trao đổi với sinh viên, lịch
làm việc và nội dung trao đổi được công bố trước để sinh viên có
nhu cầu giải đáp thắc mắc đến gặp
Ba là, thực hiện việc kiểm tra, đánh giá kết quả tự đọc của sinh
viên
Việc kiểm tra, đánh giá kết quả tự đọc của sinh viên có thể
thực hiện thông qua quá trình hỏi đáp trên lớp của giảng viên khi
hướng dẫn bài mới, những kiến thức cũ liên quan đến nội dung tự
đọc sẽ được hỏi, trả lời đúng sẽ được tính vào điểm chuyên cần của
sinh viên trên lớp Đề kiểm tra giữa kỳ và thi cuối kỳ nên có câu hỏi
riêng ( chếm tỉ lệ điểm ít ) hoặc câu hỏi lồng ghép kiến thức phần tự
đọc để phân loại sinh viên
3 Kết luận
Để nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập các môn lý luận
chính trị trong các trường đại học, cao đẳng ở nước ta hiện nay phải
có sự phối hợp đồng bộ của nhiều giải pháp, từ thay đổi chương
trình; biên soạn lại nội dung giáo trình, tài liệu tham khảo trong
giảng dạy và học tập; bồi dưỡng và nâng chất đội ngũ cán bộ giảng
viên; đổi mới phương pháp học tập, đánh giá môn học trong đó
chất lượng của đội ngũ giảng viên có vai trò quan trọng Việc lựa
chọn kiến thức, xây dựng bài giảng phù hợp, chú trọng đúng mức
việc xây dựng và rèn luyện thói quen, kỳ năng tự đọc, tự học của
sinh viên trong quá trình giảng dạy sẽ giúp sinh viên phát huy vai
trò chủ động, tích cực trong quá trình học tập, tạo nên sự hứng thú
khi học tập những môn học này./
Tài liệu tham khảo:
1 Bộ Giáo dục và Đào tạo, Giáo trình các môn lý luận chính trị
2 NQ 37- NQ/TU ( 9/10/2014) của Bộ Chính trị “ về công tác lý luận và
định hướng nghiên cứu đến năm 2030”
3 Kết luận số 94 - KL/ TU ( 28/3/2014) của Ban Bí thư “về việc tiếp tục
đổi mới việc học tập lý luận chính trị trong hệ thống giáo dục quốc dân”