Tóm tắt luận văn: Vận dụng phương pháp dự án trong dạy học Địa Lí lớp 12 – THPT theo hướng tích cực

MỞ ĐẦU 1.Lý do chọn đề tài 1.1.Thực trạng dạy và học: Ngày nay, nhiều thành tựu khoa học và công nghệ xuất hiện hết sức bất ngờ và đổi mới một cách cực kì nhanh chóng. Theo đó hệ thống giáo dục cũng đặt ra những yêu cần phải đổi mới. Nước ta đang trên con đường hội nhập và phát triển nên đổi mới giáo dục, trong đó đổi mới phương pháp dạy học là hết sức cần thiết. 1.2.Những đòi hỏi phát triển của xã hội: Vấn đề đặt ra với nhà trường là làm thế nào để học sinh có thể làm chủ, tự lực chiếm lĩnh kiến thức, tích cực, chủ động, sáng tạo, có kĩ năng giải quyết các vấn đề nảy sinh trong cuộc sống. Đó thực sự là một thách thức lớn đối với ngành giáo dục nói chung, nhà trường, giáo viên nói riêng. Giáo viên không chỉ là người mang kiến thức đến cho học sinh mà cần dạy cho học sinh cách tìm kiếm, chiếm lĩnh kiến thức để đảm bảo cho việc tự học suốt đời. 1.3.Những đòi hỏi từ sự phát triển kinh tế: Để thực hiện sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong bối cảnh hội nhập quốc tế, đòi hỏi đất nước cần có nguồn nhân lực có trình độ học vấn rộng, có thể thực hiện được nhiều nhiệm vụ và chuyên môn hóa nhằm đảm bảo chất lượng công việc với hiệu quả cao. Ngành giáo dục không ngừng đổi mới trong đó cần quan tâm đến đổi mới phương pháp dạy học để đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội. 1.4. Tâm sinh lý người học: Nếu như dạy học không quan tâm đến đặc điểm người học, giáo viên truyền thụ một chiều, dạy kiến thức mang tính thông báo đồng loạt thì sẽ hạn chế khả năng tiếp thu của người học, người học hoàn toàn thụ động trong việc lĩnh hội kiến thức, đồng thời cũng sẽ thụ động trước những thách thức khó khăn của cuộc sống. Vì vậy cần thiết phải có những phương pháp dạy học phù hợp với yêu cầu của tình hình mới. 1.5. Ở nước ta, mục tiêu giáo dục với quan điểm giáo dục toàn diện, chú trọng bốn mặt: trí, đức, thể, mĩ nhằm đào tạo những người lao động mới có khả năng xây dựng bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Có thể khẳng định rằng Dạy học dự án, nếu được thiết kế và tổ chức thực hiện đúng đắn sẽ là công cụ hữu hiệu để thực hiện phương châm: “Học đi đôi với Hành, Lí luận gắn liền với Thực tiễn”; 1.6. Môn Địa lí lớp 12 trang bị cho học sinh những vấn đề rất cơ bản và sâu sắc về tự nhiên và kinh tế xã hội, đó cũng là vấn đề của thực tiễn đang diễn ra ở nước ta. Vì vậy, có thể khẳng định: nội dung, chương trình Địa lí 12 có những điều kiện tối ưu trong thiết kế và thực hiện các dự án, là địa chỉ phù hợp nhất để thực hiện dạy học dự án trong tương quan so sánh với môn Địa lí ở các cấp, lớp khác cũng như với các môn học khác. Với những lí do trên tôi mạnh dạn đề xuất nghiên cứu đề tài ”Vận dụng phương pháp dự án trong dạy học Địa Lí lớp 12 – THPT theo hướng tích cực” với mong muốn: góp phần hoàn thiện hơn việc xác định PP phù hợp và hiệu quả trong dạy học Địa lí nói chung và Địa lí 12 nói riêng, khẳng định giá trị môn Địa lí Tổ quốc trong nhà trường phổ thông, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học.

MỞ ĐẦU 1.Lý do chọn đề tài

1.1.Thực trạng dạy và học: Ngày nay, nhiều thành tựu khoa học và công nghệ

xuất hiện hết sức bất ngờ và đổi mới một cách cực kì nhanh chóng Theo đó hệ thốnggiáo dục cũng đặt ra những yêu cần phải đổi mới Nước ta đang trên con đường hộinhập và phát triển nên đổi mới giáo dục, trong đó đổi mới phương pháp dạy học làhết sức cần thiết

1.2.Những đòi hỏi phát triển của xã hội: Vấn đề đặt ra với nhà trường là làm

thế nào để học sinh có thể làm chủ, tự lực chiếm lĩnh kiến thức, tích cực, chủ động,sáng tạo, có kĩ năng giải quyết các vấn đề nảy sinh trong cuộc sống Đó thực sự làmột thách thức lớn đối với ngành giáo dục nói chung, nhà trường, giáo viên nói riêng.Giáo viên không chỉ là người mang kiến thức đến cho học sinh mà cần dạy cho họcsinh cách tìm kiếm, chiếm lĩnh kiến thức để đảm bảo cho việc tự học suốt đời

1.3.Những đòi hỏi từ sự phát triển kinh tế: Để thực hiện sự nghiệp công

nghiệp hóa, hiện đại hóa trong bối cảnh hội nhập quốc tế, đòi hỏi đất nước cần cónguồn nhân lực có trình độ học vấn rộng, có thể thực hiện được nhiều nhiệm vụ vàchuyên môn hóa nhằm đảm bảo chất lượng công việc với hiệu quả cao Ngành giáodục không ngừng đổi mới trong đó cần quan tâm đến đổi mới phương pháp dạy học

để đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội

1.4 Tâm sinh - lý người học: Nếu như dạy học không quan tâm đến đặc điểm

người học, giáo viên truyền thụ một chiều, dạy kiến thức mang tính thông báo đồngloạt thì sẽ hạn chế khả năng tiếp thu của người học, người học hoàn toàn thụ độngtrong việc lĩnh hội kiến thức, đồng thời cũng sẽ thụ động trước những thách thức khókhăn của cuộc sống Vì vậy cần thiết phải có những phương pháp dạy học phù hợpvới yêu cầu của tình hình mới

1.5 Ở nước ta, mục tiêu giáo dục với quan điểm giáo dục toàn diện, chú trọng bốn mặt: trí, đức, thể, mĩ nhằm đào tạo những người lao động mới có khả năng xây dựng bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Có thể khẳng định rằng Dạy học

dự án, nếu được thiết kế và tổ chức thực hiện đúng đắn sẽ là công cụ hữu hiệu để thựchiện phương châm: “Học đi đôi với Hành, Lí luận gắn liền với Thực tiễn”;

1.6 Môn Địa lí lớp 12 trang bị cho học sinh những vấn đề rất cơ bản và sâu

sắc về tự nhiên và kinh tế - xã hội, đó cũng là vấn đề của thực tiễn đang diễn ra ở

nước ta Vì vậy, có thể khẳng định: nội dung, chương trình Địa lí 12 có những điều kiện tối ưu trong thiết kế và thực hiện các dự án, là địa chỉ phù hợp nhất để thực hiện

dạy học dự án trong tương quan so sánh với môn Địa lí ở các cấp, lớp khác cũng nhưvới các môn học khác

Với những lí do trên tôi mạnh dạn đề xuất nghiên cứu đề tài ”Vận dụng phương pháp dự án trong dạy học Địa Lí lớp 12 – THPT theo hướng tích cực”

với mong muốn: góp phần hoàn thiện hơn việc xác định PP phù hợp và hiệu quảtrong dạy học Địa lí nói chung và Địa lí 12 nói riêng, khẳng định giá trị môn Địa lí

Tổ quốc trong nhà trường phổ thông, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học

2.Lịch sử nghiên cứu đề tài

Phương pháp dạy học theo dự án đã được các nhà nghiên cứu lí luật giáo dục

Việt Nam tiếp cận và giới thiệu trong một số cuốn sách, luận văn, các tài liệu tậphuấn cũng như các bài báo

Trên các báo, tạp chí và kỉ yếu hội thảo khoa học đã xuất hiện một số bài viết

về DHDA, đáng chú ý là bài viết Sử dụng sơ đồ tư duy trong DHDA các nội dung kiến thức chương từ trường môn Vật lí 9 của tác giả Trần Văn Thành.

Các tài liệu tập huấn của các dự án đào tạo kĩ năng cho GV của Bộ Giáo Dục

và các tập đoàn lớn như: Chương trình dạy học Intel của tập đoàn Intel Việt

Nam, đã đề cập ở mức độ khác nhau đến DHDA Từ đó khẳng định được hiệu quảcủa việc vận dụng PP dự án thông qua các môn học, các chuyên đề trên

Các nghiên cứu vận dụng DHDA trong môn Địa lí ở trường THCS và trườngTHPT cũng không kém phần phong phú và đa dạng qua các Khóa luận tốt nghiệp củahọc viên cao học, SV khoa Địa lí

Trên cơ sở kế thừa có chọn lọc những kết quả nghiên cứu của các công trìnhnêu trên, đề tài của tôi đã vận dụng để giải quyết một nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể -

“Vận dụng phương pháp dự án trong dạy học Địa lí lớp 12 – THPT theo hướng tích cực”

3.Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích: Nghiên cứu cách thức vận dụng phương pháp DHDA trong môn

Địa lí 12 có hiệu quả nhằm đổi mới phương pháp theo hướng phát huy tính tích cực,

tự giác, chủ động, sáng tạo, phát triển năng lực của học sinh, góp phần nâng cao chấtlượng dạy học ở trường Trung học phổ thông

 Thiết kế một số dự án trong dạy học Địa lí 12

 Tổ chức thực hiện các dự án trong dạy học Địa lí 12

 Thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm chứng tính khả thi và hiệu quả của đềtài nghiên cứu

4.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Cách thức và phương pháp tổ chức cho học sinh thực

hiện các dự án trong dạy học Địa lí lớp 12 – THPT theo hướng tích cực

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Tập trung nghiên cứu làm sáng tỏ hiệu quả phương pháp dạy học theo

dự án thông qua môn Địa lí 12

+ Thiết kế và tổ chức một số dự án tiêu biểu trong chương trình Địa lí 12– THPT

Căn cứ vào nội dung chương trình Địa lí lớp 12, căn cứ vào những vấn đề

thực tiễn đất nước, các khu vực và địa phương liên quan, chúng tôi tập trung vào cácvấn sau đây:

 Vấn đề Địa lí tự nhiên: Bài đại diện: Bài 15 Bảo vệ môi trường và phòngchống thiên tai

 Vấn đề địa lí dân cư: Bài đại diện: Bài 17 Lao động và việc làm

 Vấn đề Địa lí các ngành kinh tế: Bài đại diện: Bài 21 Đặc điểm nền nôngnghiệp nước ta

 Vấn đề Địa lí các vùng kinh tế và Địa lí địa phương: Bài đại diện: Bài 33:Vấn đề chuyển dịch cơ cấu kinh tế vùng Đồng bằng sông Hồng

5.Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu tôi đã vận dụng phối hợp các phương pháp, trong

đó có các phương pháp chủ yếu sau:

5.1.Nhóm phương pháp nghiên cứu lí thuyết

- Phương pháp hệ thống cấu trúc

- Phương pháp nghiên cứu lịch sử

- Phương pháp nghiên cứu các công trình lí luận có liên quan đến đề tài

- Phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu

5.2.Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn.

- Phương pháp điều tra giáo dục

- Phương pháp chuyên gia

- Phương pháp thực nghiệm

- Phương pháp quan sát sư phạm

- Phương pháp thống kê toán học

6.Những đóng góp mới của đề tài

- Đề tài tổng quan được cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài nghiên cứu

- Đề tài đề ra được nguyên tắc thiết kế và tổ chức thực hiện các Dự án Địa lí

7.Cấu trúc của Luận văn

Luận văn gồm phần mở đầu, chương 1, chương 2, chương 3, kết luận Trongđó:

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc vận dụng phương pháp Dự án

trong dạy học Địa lí 12 – THPT

Chương 2: Thiết kế và tổ chức Dự án trong dạy học Địa lí 12 – THPT.

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm.

Chương 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP

DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ LỚP 12- THPT THEO HƯỚNG TÍCH CỰC 1.1.Cơ sở lí luận

1.1.1.Phương pháp dạy học dựa trên dự án

1.1.1.1 Khái niệm dạy học dự án

“Dạy học dự án là một phương pháp dạy học phức hợp, điển hình

về xu hướng dạy học lấy học sinh làm trung tâm, trong đó giáo viên tổ chức hướng dẫn người học tự lực thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp thông qua quá trình giải quyết một bài tập tình huống sát với thực tiễn gắn liền với nội dung bài dạy – dự

án, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, tạo ra các sản phẩm có thể giới thiệu được, người học tham gia vào hầu hết các khâu trong quá trình thực hiện dự án: từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch, đến việc thực hiện, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện; làm việc nhóm và tích hợp CNTT là phương thức

cơ bản của dạy học dự án Qua đó người học lĩnh hội, vận dụng kiến thức và rèn luyện kĩ năng hành động, sáng tạo của thế kỉ XXI ”

1.1.1.2 Những đặc điểm quan trọng của dạy học dự án

Trong các tài liệu về DHDA có rất nhiều đặc điểm được đưa ra Các nhà sưphạm Mỹ đầu thế kỉ XX khi xác lập cơ sở lí thuyết cho PPDH này đã nêu ra 3 đặcđiểm cốt lõi của DHDA: định hướng học sinh, định hướng thực tiễn và định hướngsản phẩm

1.1.1.3 Các hình thức cơ bản của dạy học dự án

DHDA có thể phân loại theo nhiều phương diện khác nhau Sau đây là một sốcách phân loại dạy học theo dự án:

- Phân loại theo chuyên môn

- Phân loại theo sự tham gia của người học

- Phân loại theo sự tham gia của giáo viên

- Phân loại theo quỹ thời gian

- Phân loại theo nhiệm vụ

- Dạy học dự án giúp người học phát triển khả năng giao tiếp

Như vậy học sinh đã được gắn lý thuyết với thực hành, tư duy và hành động,nhà trường và xã hội, phát huy tính tự lực, tính trách nhiệm, phát triển khả năng sángtạo, linh hoạt

1.1.1.5 Những hạn chế của dạy học dự án.

DHDA không phù hợp trong việc truyền thụ tri thức lý thuyết mang tính trừutượng, hệ thống cũng như rèn luyện hệ thống kĩ năng cơ bản.

DHDA đòi hỏi nhiều thời gian Vì vậy DHDA không thể thay thể phương phápthuyết trình và luyện tập, mà là hình thức dạy học bổ sung cần thiết cho PPDH truyềnthống

DHDA đòi hỏi phương tiện vật chất và tài chính phù hợp

DHDA đòi hỏi phải có sự chuẩn bị và lên kế hoạch thật chu đáo thì mới lôicuốn được người học tham gia tích cực, vì vậy yêu cầu giáo viên phải có trình độchuyên môn và nghiệp vụ sư phạm, tích cực, yêu nghề

1.1.2.Những lí luận về thiết kế dự án học tập

Dựa trên cấu trúc của tiến trình phương pháp, người ta có thể chia tiến trìnhcủa DHDA làm nhiều giai đoạn khác nhau Thường DHDA có thể tiến hành theo 6bước sau:

Bước 1: Lựa chọn chủ đề

Bước đầu tiên là lựa chọn chủ đề Giáo viên cần tìm hiểu các chủ đề học sinhquan tâm để tạo cơ sở cho cả lớp tham gia tích cực vào một chủ đề trong một khoảngthời gian đủ dài

Bước 2: Lập kế hoạch

Bước thứ hai là “thương thảo” Trong bước này, học sinh và giáo viên cùnghình thành các câu hỏi cụ thể, phân công và thống nhất nhiệm vụ

Bước 3: Thu thập thông tin

Bước thứ ba là bước “thu thập dữ liệu”.Trong bước này, giáo viên có thể hỗ trợ

để học sinh khai thác sâu các yếu tố cho dự án, giúp học sinh có được cách tiếp cậnsâu hơn với dự án

Bước 4: Xử lý thông tin

Trong bước thứ tư, học sinh sẽ bắt đầu xử lý các tài liệu thu thập được Bước 4được gọi là bước “phát triển” Học sinh sẽ kết hợp các yếu tố, giải nghĩa các yếu tốđơn lẻ và sẽ có cái nhìn toàn cảnh về những gì đã khám phá và tìm hiểu

Bước 5: Trình bày kết quả

Trong bước 5 học sinh sẽ trình bày kết quả công việc của mình.Các hình thứcbáo cáo có thể được thực hiện theo nhiều cách khác nhau: triển lãm, thuyết trình, góctrưng bày trong lớp, múa rối, tác phẩm nghệ thuật, dã ngoại, các sự kiện

Bước 6: Đánh giá kết quả

Bước cuối cùng được dành cho việc đánh giá GV và HS đánh giá quá trìnhthực hiện và kết quả cũng như kinh nghiệm đạt được Từ đó rút ra những kinhnghiệm cho việc thực hiện các dự án tiếp theo Kết quả của dự án cũng có thể đượcđánh giá từ bên ngoài

Việc phân chia các giai đoạn trên đây chỉ mang tính chất tương đối Trong thực

tế chúng có thể xen kẽ và xâm nhập lẫn nhau Việc tự kiểm tra, điều chỉnh cần đượcthực hiện trong tất cả các giai đoạn của dự án Với những dạng dự án khác nhau cóthể xây dựng cấu trúc chi tiết riêng phù hợp với nhiệm vụ dự án

1.2.Cơ sở thực tiễn

1.2.1.Tâm lí lứa tuổi THPT với dạy học dự án

- Đặc điểm thể chất – trí tuệ: Học sinh THPT đang ở độ tuổi giai đoạn đầu của

tuổi thanh niên, tuy có những nét của người lớn nhưng thanh niên chưa hoàn toàn làngười lớn, vẫn đến trường học tập dưới sự chỉ đạo của giáo viên DHDA nếu đượcthiết kế và thực hiện đúng đắn sẽ góp phần phát huy năng lực, hình thành phát triểnnhân cách, chắp cánh ước mơ, định hướng vào đời cho thanh niên

- Đặc điểm nhân cách: Sự hình thành cái tôi, ý nghĩa của sự hiện hữu bản

thân, nhu cầu và hứng thú nhận thức với thế giới quan, nhu cầu giao tiếp rất cao vớibạn cùng lứa tuổi, phát triển khả năng đánh giá và tự đánh giá là những điều kiện rất

cơ bản để thực hiện chất lượng các dự án học tập; ngược lại, các dự án học tập đúngđắn sẽ góp phần phát huy các phẩm chất trên

- Là những học sinh đang học lớp 12, sau khi tốt nghiệp sẽ là những công dân

thực thụ, đứng trước nhiều vấn đề cấp bách của VN và thế giới cần có những nhậnthức và hành vi đúng đắn Các dự án cuối cấp giúp hoạt động học tập của học sinhgắn với khuynh hướng nghề nghiệp, hình thành kế hoạch cuộc đời và lựa chọn nghềnghiệp được thực hiện tốt sẽ mang lại giá trị nhận thức sâu sắc nhất

1.2.2 Chương trình, SGK Địa lí 12

Đặc điểm chương trình SGK Địa lí 12 có những ảnh hưởng nhất định đến việcthiết kế và tổ chức cho HS thực hiện dự án, cụ thể:

Chương trình Địa lí 12 Cơ bản được biên soạn dựa theo chương trình

giáo dục phổ thông môn Địa lí.Chương trình bao gồm 5 phần: Địa lí tự nhiên, Địa lídân cư, Địa lí các ngành kinh tế, Địa lí các vùng kinh tế và Địa lí địa phương Mỗiphần có một vai trò nhất định trong việc trang bị kiến thức cho HS để tạo nên chươngtrình tổng thể, tương đối hoàn chỉnh về Địa lí Tổ quốc trên cơ sở kế thừa và phát triểnchương trình Địa lí ở THCS

Về nội dung chương trình Địa lí 12- THPT: Địa lí 12 – Địa lí Việt Nam

gồm 2 mảng nội dung chính: Địa lí tự nhiên và Địa lí Kinh tế - Xã hội Việt Nam,được nối tiếp và nâng cao từ chương trình Địa lí THCS

Về hình thức trình bày: Tương tự như cấu trúc SGK ở các lớp dưới, các

bài học trong SGK Địa lí 12 được cấu tạo tương đối độc lập, gồm một hệ thống kênhchữ và kênh hình, hệ thống câu hỏi giữa bài và câu hỏi cuối bài thống nhất và bổ sungcho nhau

Hình thức kiểm tra, đánh giá: Vẫn duy trì hình thức đánh giá và cho

điểm dựa vào các bài kiểm tra, bài tập, vở ghi chép, trong đó DHDA chú trọng cảđánh giá quá trình và đánh giá kết quả

Nhìn chung, chương trình, SGK Địa lí 12 cơ bản là địa chỉ phù hợp nhất

để ứng dụng phương pháp DHDA

1.2.3 Giáo viên Địa lí - THPT

Về trình độ chuyên môn với việc tiếp cận phương pháp DHDA: Các GV đều

có chuyên môn vững vàng, sẽ nảy sinh ý tưởng và phát triển các bài học thành dự án

Về kĩ năng tổ chức các hoạt động học tập: GV cơ bản thành thạo các kĩ

năng xây dựng kế hoạch, kĩ năng tổ chức nhóm trên lớp trong những lớp học đônghọc sinh.

Về trình độ công nghệ thông tin và truyền thông(CNTT&TT): GV THPT có

nhiều kinh nghiệm ứng dụng CNTT trong dạy học

1.2.4 Học sinh lớp 12

HS lớp 12 hoàn toàn có thể học tập hiệu quả với phương pháp DHDA Cũng cónhững khó khăn nhỏ nhưng sẽ được điều chỉnh trong suốt quá trình GV triển khai dựán

1.2.5 Cơ sở vật chất phục vụ DHDA

Điều kiện cơ sở vật chất các trường THPT trên địa bàn Hà Nội rất thuận lợicho áp dụng phương pháp DHDA Các trường đều được trang bị những phòng họcphục vụ mục tiêu ứng dụng CNTT, có các phòng máy tính được kết nối Internet.Những điều kiện này là cơ sở để GV xác định mục tiêu dự án, định hình sản phẩm và

dự kiến các hoạt động sẽ tổ chức

1.2.6 Khả năng ứng dụng dạy học Dự án với môn Địa lí 12

Môn Địa lí có nhiều thuận lợi hơn cả khi áp dụng phương pháp DHDA bởi:

đặc điểm nổi bật của phương pháp DHDA là tính định hướng thực tiễn và có ý nghĩathực tiễn xã hội, điều này phù hợp với môn Địa lí đặc biệt là Địa lí kinh tế - xã hộilớp 12 bởi nó đề cập đến những sự vật, hiện tượng diễn ra trong chính cuộc sốnghàng ngày của HS

PP dạy học dự án tạo điều kiện tốt nhất góp phần đảm bảo các mục tiêu tổng quát của môn Địa lí THPT: Năng lực hành động hiệu quả, trên cơ sở những kiến thức

kĩ năng, phẩm chất đã được hình thành trong quá trình học tập, rèn luyện và giao tiếp;

Năng lực hợp tác, phối hợp hoạt động trong đời sống và học tập; Năng lực sáng tạo,

có thể thích ứng được với thay đổi trong cuộc sống; Năng lực tự khẳng định bản thân.

PP dạy học dự án giúp thực hiện tốt mục tiêu cụ thể chương trình Địa lí 12.

PP dạy học dự án giúp thực hiện tốt các yêu cầu về thiết bị và phương tiện dạy học, phương pháp dạy học, phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập Địa lí 12.

1.2.7.Bối cảnh của xã hội thuận lợi cho áp dụng các dự án Địa lí 12

Dạy học dự án phù hợp với định hướng đổi mới PPDH trong 20 năm qua PP

dự án đáp ứng cao yêu cầu áp dụng và phát triển các PP dạy học mới theo hướng tổchức các hoạt động học tập cho HS

Đổi mới đánh giá và giảm tải chương trình của Bộ giáo dục và Đào tạo tạo

điều kiện cho ứng dụng các PP mới trong đó có PP dự án

Việc xuất hiện các nội dung giáo dục mới trong thời gian gần đây giúp “thăng hoa” giá trị của DHDA Các nội dung mới như : Giáo dục kĩ năng sống, giáo dục

ứng phó với biến đổi khí hậu và chống ô nhiễm môi trường, giáo dục về tài nguyên

và môi trường biển đảo là điều kiện để DHDA được lựa chọn dưới hình thức ngoàigiờ lên lớp

Sự phát triển và bùng nổ của công nghệ thông tin và truyền thông đã có ảnh

hưởng sâu rộng đến tất cả các mặt, các lĩnh vực trong đó có giáo dục đào tạo, gópphần hiện đại hóa phương tiện, đổi mới phương pháp dạy học

Các yếu tố khác: cơ sở vật chất của nhà trường trong cả nước được đầu tư nâng

cấp, mạng Internet phát triển và lan rộng, các dự án như Intel được triển khai áp dụngtrong các trường học, đội ngũ GV cơ bản đã nắm được lí thuyết và thiết kế thực hiệncác dự án dạy học

1.2.8.Thực trạng của việc sử dụng phương pháp dự án ở nhà trường THPT trên địa bàn Hà Nội

Hà Nội là một trong hai địa phương mà GV được tiếp cận sớm nhất vớiphương pháp DHDA thông qua các chương trình dạy học của Intel và Microsoft ViệtNam

Khóa học khởi đầu (Intel Teach Getting Start ) có khoảng 6000 GV được thamgia tập huấn Trường THPT Tây Hồ cũng là một trong những trường được thí điểm.Mặc dù DHDA có những đóng góp hết sức to lớn gắn liền hoạt động giáo dục củanhà trường với thực tiễn nhà trường, cộng đồng và xã hội, tạo được sự đồng thuận,

sự ủng hộ của phụ huynh HS và các đơn vị bên ngoài Tuy nhiên DHDA cũng có hạnchế khi chương trình còn cồng kềnh, phân phối chương trình chưa có tiết dạy cụ thể,một số giáo viên tâm lí còn ngại thay đổi sang cách học mới Nên thực tế ở Hà Nội,DHDA mới dừng lại ở thí điểm, chưa được triển khai thường xuyên trong năm học

Như vậy chúng ta đang cố gắng đưa một phương pháp dạy học hiện đại vàotrường học, tuy nhiên trước những khó khăn nêu trên DHDA chưa mang lại hiệu quảthực tế và chưa bền vững

Chương 2 THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC CÁC DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC

ĐỊA LÍ 12 - THPT 2.1.Nguyên tắc thiết kế và thực hiện các dự án Địa lí 12 - THPT

 Đề tài dự án phải xuất phát từ nội dung chương trình SGK môn Địa lí – 12 THPT và trong chừng mực tương quan với các môn học khác, được xem xét như mối quan hệ liên môn

Dù dự án được lựa chọn xuất phát từ một phần, nhiều phần hay toàn bộ bàihọc, hay một chương, hoặc kết hợp với nhiều chương khác vẫn thể hiện nội dung cơbản của môn học Đảm bảo được nguyên tắc này đồng nghĩa với việc đảm bảo được

kĩ năng xác định chính xác mục tiêu cơ bản của bài học

 GV chỉ là người hướng dẫn, tổ chức cho HS thực hiện các dự án

Phương pháp dạy học theo dự án là một trong những phương pháp dạy họchiện đại phát huy cao độ tính tích cực chủ động, sáng tạo của người học trong quátrình học tập Song cần phải nhấn mạnh “người học là trung tâm của mọi quá trình”

 Các dự án Địa lí phải được xây dựng sát đối tượng HS và có ý nghĩa với HS.

Nguyên tắc này nhằm đảm bảo sự hứng thú, tính tự lực và phát triển tư duy cho

HS – đảm bảo quan điểm dạy học lấy HS làm trung tâm trong DHDA

 Các dự án phải thể hiện rõ sản phẩm

Trong kết quả tổng thể dự án cũng như các khâu của quá trình thực hiện đều cónhững sản phẩm nhất định Điều quan trọng đối với GV là phải hình dung những mức

độ HS cần đạt và có thể đạt đến trong từng sản phẩm Sản phẩm dự án vừa là tiêu chíđánh giá vừa là công cụ hướng dẫn, điều chỉnh HS đi đúng mục tiêu của dự án

 Các dự án phải có sự hỗ trợ của các phương tiện kĩ thuật hiện đại trong quá trình dạy học

Phương pháp dạy học theo dự án hướng tới mục tiêu rất quan trọng đó là hìnhthành và phát triển ở người học kĩ năng ứng dụng khoa học kĩ thuật vào đời sống, kĩnăng hợp tác, trao đổi, kĩ năng báo cáo, thuyết trình Muốn vậy, rõ ràng học sinh cầnphải sử dụng đến phương tiện kĩ thuật hiện đại như: máy tính kết nối Internet, máychiếu đa phương tiện, máy ghi âm, ghi hình

 Các dự án dạy học Địa lí phải thể hiện giá trị của thời đại lẫn giá trị vĩnh hằng.

Yêu cầu này có thể đơn giản từ khâu hình thành phương cách thực hiện dự án

mà điển hình là hình thức hoạt động nhóm, kết hợp các chủ đề dự án Địa lí 12 gópphần giáo dục HS ý thức lẫn hành vi về dân số, môi trường, biết đổi khí hậu từ đóquan điểm phát triển bền vững sẽ hình thành đó chính là những biểu hiện dù rất nhỏcủa giá trị vĩnh hằng lẫn giá trị của thời đại

Trên đây là những nguyên tắc cần tuân thủ trong quá trình vận dụng phươngpháp dạy học theo dự án vào quá trình dạy học nói chung và dạy học Địa lí nói riêng.Mỗi một dự án học tập trong bộ môn Địa lí lớp 12 –THPT muốn tổ chức thành côngcho học sinh cần hội tụ cả 6 nguyên tắc này

2.2.Quy trình thiết kế và tổ chức các dự án Địa lí 12

Ở phần trên, chúng tôi đã giới thiệu một số qui trình dạy học theo dự án củacác tác giả, nhóm tác giả có điều kiện và thời gian nghiên cứu nhất định về phươngpháp dạy học này Trên cơ sở đó, tôi mạnh dạn xây dựng quy trình thiết kế và tổ chứccác dự án dạy học địa lí 12- THPT theo bốn giai đoạn như sau:

Hộp thông tin số 1

 Giai đoạn 1: Chuẩn bị thực hiện dự án

 Giai đoạn 2: GV giúp HS hình thành dự án

 Giai đoạn 3: GV hướng dẫn HS thực hiện dự án

 Giai đoạn 4: GV hướng dẫn HS tổng kết và đánh giá kết quả

2.2.1 Giai đoạn 1: Chuẩn bị thực hiện dự án

Đây là giai đoạn thiết kế dự án và công việc phần lớn do GV thực hiện Cácgiai đoạn này có ý nghĩa quyết định đối với tiến trình tổ chức cho HS thực hiện các

dự án

Hộp thông tin số 2 – Nhiệm vụ của GV

- GV xây dựng tiêu đề bài dạy dự án Địa lí 12

- GV xác định đối tượng HS thực hiện dự án

- GV xác định điều kiện dạy học

- GV xác định mục tiêu dự án

- GV xây dựng ý tưởng dự án

- GV xây dựng bộ câu hỏi định hướng

- GV hình thành kế hoạch đánh giá

- GV xây dựng các bộ công cụ cho dự án

- GV phân nhóm HS, xây dựng tiến trình dự án và dự kiến các hoạt động

2.2.1.1 Trước hết, GV xây dựng tiêu đề bài dạy dự án Địa lí 12 Tiêu đề

thường là tên của dự án, có thể trùng với tên của một bài, một chương, một mục, tiểumục trong SGK địa lí 12 GV có thể “sáng tác” một tên mới trên cơ sở nội dung cơbản đã được lựa chọn kết hợp với “kịch bản” dự định HS sẽ thực hiện

2.2.1.2.GV xác định đối tượng HS thực hiện dự án Các yếu tố cần xác định

gồm:

- Số lượng HS, tỉ lệ nam, nữ

- Năng lực nhận thức của HS đang ở mức độ nào?

- Khả năng và nhu cầu học tập theo phương pháp dự án

- Sở thích, mong muốn và cá tính của HS

2.2.1.3.GV xác định điều kiện dạy học:

- Cơ sở vật chất: phòng học, đồ dùng học tập

- Hạ tầng CNTT và khả năng kết nối Internet

- Khả năng tạo điều kiện cho DHDA của trường sở tại

2.2.1.4.GV xác định mục tiêu dự án Ngay ở giai đoạn đầu, GV cũng phải định

hình sản phẩm cuối cùng, xác định được những gì HS phải biết, phải làm được khikết thúc dự án

2.2.1.5 GV xây dựng ý tưởng dự án: Có hai cách cơ bản để xây dựng ý tưởng

dự án:

* Xây dựng ý tưởng dự án từ các chuẩn học tập

- Căn cứ vào những chuẩn học tập để suy nghĩ về ý tưởng của dự án, lựa chọnnhững chuẩn học tập có thể xây dựng thành dự án

Ví dụ:

Chuẩn học tập

Bài 21: Đặc điểm nền nông

nghiệp nước ta

“Nông nghiệp hàng hóa làm cho

cơ cấu nông nghiệp trở nên năng

động hơn, thích ứng với điều kiện

- Những chuẩn được lựa chọn thường liên quan trực tiếp và có ý nghĩa đối vớicuộc sống thực của HS

* Xây dựng ý tưởng dự án từ cộng đồng

- Sau khi có các ý tưởng về dự án, lựa chọn những ý tưởng liên quan đến nhữngvấn đề ở cộng đồng, các hoạt động ở địa phương, những vấn đề xã hội, hoặc các sựkiện thế giới hiện đang được quan tâm

-Như vậy, một ý tưởng dự án tốt nên phù hợp với HS và gắn kết với thực tế, giảiquyết được nhiều chuẩn học tập và kĩ năng.

2.2.1.6.GV xây dựng bộ câu hỏi định hướng

Bộ câu hỏi định hướng gồm 3 dạng câu hỏi: Câu hỏi khái quát (EssentinalQuestions), câu hỏi bài học (Unit Questions), câu hỏi nội dung (Content Questions)VD: Có thể biên soạn bộ câu hỏi trong dự án:

Dự án: Vì môi trường xanh – sạch – đẹp (Bài 15, SGK Địa lí 12)

CHKQ: Làm thế nào để phát triển bền vững?

CHBH: - Làm thế nào để bảo vệ tài nguyên môi trường nước ta?

- Làm thế nào để nhận diện, phòng tránh và giảm nhẹ thiên tai?

CHND: - Trình bày và nêu ví dụ minh họa về hiện trạng môi trường nước ta

- Cụ thể:

+ Thời gian, tần suất, phạm vi tác động và hậu quả của bão?

+ Nguyên nhân,thời gian xuất hiện, phạm vi tác động và hậu quả của hiện tượng ngập lụt?

+ Lũ quét thường xảy ra ở những vùng nào và thời gian nào trong năm? Hậu quả?

+ Hạn hán thường xảy ra ở đâu? Tác hại của hạn hán?

+ Động đất, sóng thần có thể xuất hiện ở nước ta không?Hãy chứng minh? 2.2.1.7.GV xây dựng tư liệu(công cụ) hỗ trợ

Xây dựng tư liệu hỗ trợ cho nhu cầu đa dạng của HS là một biểu hiệnđặc trưng của dạy học phân hóa Với sự tiến bộ của khoa học kĩ thuật, với đối tượng

HS ở thủ đô, công cụ hỗ trợ HS tốt nhất là Internet

2.2.1.8.GV hình thành kế hoạch đánh giá: Xuất phát từ bản chất của dạy học

dự án : định hướng vào HS, định hướng vào hoạt động thực tiễn và định hướng vàosản phẩm HS, đánh giá trong dạy học dự án không như đánh giá thông thường: GVđánh giá, cho điểm HS; mà còn tạo điều kiện cho HS tự đánh giá, đánh giá lẫn nhau:giữa các thành viên trong nhóm và giữa các nhóm với nhau nhóm, quan sát HS thamgia vào các hoạt động, và đặt câu hỏi khi GV làm việc với HS

2.2.1.9.GV phân nhóm HS, xây dựng tiến trình bài dạy trong dự án và dự kiến các hoạt động

 Việc thành lập các nhóm học tập biểu hiện trực tiếp hai

đặc trưng cơ bản của DHDA: Tính tự tổ chức và tự chịu trách nhiệm của người học, Việc học tập mang tính xã hội, đồng thời thể hiện gián tiếp hai đặc trưng: Tạo ra sản phẩm và Định hướng vào hứng thú của HS

Phân loại nhóm

+ Nhóm do HS tự chọn: Thuận lợi: Các em tự chọn được những ngườihợp tác thích hợp (thường là các bạn thân nhau), Khó khăn: không tạo được sự thayđổi trong lớp học, không cho HS nhiều cơ hội để cọ xát, thích nghi với những sự bấtđồng, trái quan điểm; dễ xảy ra hiện tượng kết bè phái trong lớp

+ Chia nhóm ngẫu nhiên (đếm số, dùng các thẻ màu khác nhau ): Ưuđiểm lớn của việc chia nhóm này là tạo sự công bằng, sự bất ngờ, có thể có cả sự

hứng thú cho các HS Tuy nhiên nhóm ngẫu nhiên thường chỉ hiệu quả tức thì, khólòng hiệu quả trong một thời gian dài.

+ Chính GV là người chọn nhóm: Có thể chọn nhóm hỗn hợp gồm đủ

thành phần: nam, nữ, học lực : giỏi, khá, TB để các em HS biết lương tựa vào nhautận dụng các ưu điểm của thành viên và phát huy sở trường của mỗi cá nhân, đảm bảo

sự đồng đều của các nhóm Nhóm theo năng lực HS: có nhóm HS giỏi, nhóm HS

khá, nhóm HS trung bình , với cách chia này GV phải phân loại câu hỏi giao chotừng nhóm Các nhóm sẽ làn tốt nhiệm vụ của nhóm mình vì được phân nhiệm vụphù hợp với năng lực Tuy nhiên chúng ta thấy rất rõ là cách chia nhóm này khôngđều, hố sâu ngăn cách HS giỏi và yếu ngày càng xa

Có thể vận dụng tất cả các hình thức thành lập nhóm kể trên trong suốtquá trình thực hiện dự án (ví dụ: phần giới thiệu dự án có thể cho HS tự thành lậpnhóm hoặc thành lập nhóm ngẫu nhiên để thảo luận một số vấn đề liên quan đến dự

án sắp thực hiện; trong quá trình thực hiện, sau khi đã thiết lập nhóm ổn định, GV cóthể sử dụng kĩ thuật tách nhóm hoặc gộp nhóm để thảo luận một số vấn đề, hoặc đểgóp ý các sản phẩm của các nhóm) nhưng nhóm hỗn hợp GV thiết lập sẽ có nhiều ưuthế hơn

 Xây dựng tiến trình bài dạy trong dạy học dự án và dự kiến các hoạt động:

Tiến trình bài dạy trong dạy học dự án được hiểu như một “ bức tranh rõ ràng

về chu kì dạy – học Tiến trình bài dạy trong dạy học dự án tương tự như tiến trìnhdiễn ra các hoạt động của HS trong một tiết học Sự khác nhau cơ bản ở đây là thờigian và cách thức tiến hành Tiến trình bài dạy trong một dự án học tập thường có cấutrúc sau đây:

Trước khi tiến hành dự án: Giới thiệu bài dạy/Giới thiệu dự án:

Phần giới thiệu có thể nói là một trong những nhân tố đóng vai trò quyết địnhtrong DHDA Đặc điểm “tính hứng thú” được thể hiện ngay trong phần giới thiệunày Phần giới thiệu sinh động, hấp dẫn, thiết thực, phù hợp với tâm sinh lí lứa tuổi

HS giúp GV thực hiện vai trò “truyền cảm hứng ” đến HS

Kế hoạch thực hiện dự án

Kế hoạch thực hiện dự án được thiết lập chi tiết toàn bộ công việc HS sẽ làmtrong suốt quá trình thực hiện dự án dưới sự hỗ trợ, chỉ đạo của GV Mốc thời gian cụthể và các công việc tiến hành được xác định dựa vào thời gian thực hiện(1 tuần, 2tuần, 4 tuần, )và phạm vi nội dung dự án Nếu dự án 1 tuần thì các đề mục sẽ là:Ngày 1, Ngày 2, Ngày 3 Nếu là 1 tháng: Tuần 1, Tuần 2, Tuần 3, Tuần 4

Dự kiến các hoạt động: Khi đã xác định xong các chuẩn học tập,