Hiện nay, các hoạt động giáo dục ý thức đã diễn ra nhưng chưa mang lại hiệu quả như mong đợi. Từ trước đến nay, mỗi khi nói đến giáo dục, đối tượng được hướng tới phần lớn là học sinh, sinh viên còn nằm trong sự quản lý của nhà trường mà ít khi mở rộng ra đối với toàn thể người dân. Và việc bảo vệ môi trường ở Quận Bắc Từ Liêm – Hà Nội cũng không phải ngoại lệ. Các hoạt động giáo dục ý thức bảo vệ môi trường chỉ diễn ra thường xuyên ở trường, lớp nhưng lại rất ít được chú trọng tại các khu, các tổ, các phường… Trong khi đó, những tác động đến môi trường chủ yếu là người lớn, những người không còn thuộc quản lý của nhà trường gây nên. Ngoài ra, ý thức, hành động của bậc làm cha, mẹ… còn ảnh hưởng nhiều đến các em học sinh, sinh viên hơn là những lý thuyết được truyền dạy ở nhà trường. Tuy nhiên, thay đổi thói quen trong cuộc sống hàng ngày là một việc không dễ dàng đối với tất cả mọi người.
Trang 1BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI
KHOA MÔI TRƯỜNG
ĐỂ CƯƠNG NGHIÊN CỨU
Tên đề tài:
ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ QUAN TRỌNG CỦA VIỆC GIÁO DỤC Ý THỨC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG CHO NGƯỜI DÂN KHU VỰC PHƯỜNG PHÚ DIỄN, PHƯỜNG MINH
KHAI, PHƯỜNG XUÂN ĐỈNH - QUẬN BẮC TỪ LIÊM - HÀ NỘI
Nhóm thực hiện: Nhóm 5
Dương Thành Luân Hoàng Thanh Trúc Hoàng Thị Thu Nga Mai Văn Toàn Nguyễn Ngọc Ninh Nguyễn Thu Thảo Nguyễn Việt Dũng Phạm Văn Hiên
Lớp: ĐH4QM2 Giảng viên hướng dẫn: Đinh Thị Hà Giang
HÀ NỘI – 9/2015
Trang 2MỤC LỤC
1 Lý do chọn đề tài 3
2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 4
3 Đối tượng và mục tiêu nghiên cứu 4
4 Phương pháp nghiên cứu 4
II/ Nội dung 1 Nhận thức của người dân 3 phường Phú Diễn, Minh Khai, Xuân Đỉnh về vấn đề bảo vệ môi trường 4
2 Những hành động bảo vệ môi trường của người dân 3 phường Phú Diễn, Minh Khai, Xuân Đỉnh 7
3 Hoạt động giáo dục ý thức bảo vệ môi trường ở 3 phường Phú Diễn, Minh Khai, Xuân Đỉnh 9 III/ Kết luận
Trang 3I/ Mở đầu
1 Lý do chọn đề tài
Vấn đề ô nhiễm môi trường ở Việt Nam đang ngày càng trở nên nghiêm trọng Nó gây ảnh hưởng xấu đến đời sống sinh hoạt cũng như sản xuất của người dân Việc tìm ra các giải pháp hiệu quả để hạn chế và khắc phục hậu quả do ô nhiễm môi trường gây ra là vô cùng quan trọng Và một trong những giải pháp được đề ra nhằm giải quyết vấn đề này chính là: giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho người dân
Tác động của con người đến môi trường là vô cùng to lớn, cả mặt tích cực lẫn tiêu cực Con người đã góp phần cải tạo, bảo vệ môi trường như: trồng cây; cải tạo đất bạc màu… Nhưng con người cũng chính là nguyên nhân chủ yếu khiến môi trường ô nhiễm một cách nghiêm trọng: khai thác quá mức khiến cho nguồn tài nguyên thiên nhiên đang dần bị cạn kiệt; chất thải thải ra trong sinh hoạt cũng như sản xuất vượt quá khả năng đồng hóa của môi trường; chặt cây, phá rừng Việc con người không nhận thức được tầm quan trọng của việc cần thiết phải bảo vệ môi trường đã dẫn tới việc làm cho môi trường ngày một ô nhiễm, suy thoái hơn Vì vậy, muốn bảo
vệ môi trường thì phải bắt đầu bằng việc thay đổi ý thức, từ đó dần dần thay đổi hành động của con người Muốn mọi người bảo vệ môi trường thì cần làm cho họ hiểu tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường thông qua hoạt động giáo dục ý thức bảo vệ môi trường
Hiện nay, các hoạt động giáo dục ý thức đã diễn ra nhưng chưa mang lại hiệu quả như mong đợi Từ trước đến nay, mỗi khi nói đến giáo dục, đối tượng được hướng tới phần lớn là học sinh, sinh viên còn nằm trong sự quản lý của nhà trường mà ít khi mở rộng ra đối với toàn thể người dân Và việc bảo vệ môi trường ở Quận Bắc Từ Liêm – Hà Nội cũng không phải ngoại lệ Các hoạt động giáo dục ý thức bảo vệ môi trường chỉ diễn ra thường xuyên ở trường, lớp nhưng lại rất ít được chú trọng tại các khu, các tổ, các phường… Trong khi đó, những tác động đến môi trường chủ yếu là người lớn, những người không còn thuộc quản lý của nhà trường gây nên Ngoài ra, ý thức, hành động của bậc làm cha, mẹ… còn ảnh hưởng nhiều đến các em học sinh, sinh viên hơn là những lý thuyết được truyền dạy ở nhà trường Tuy nhiên, thay đổi thói quen trong cuộc sống hàng ngày là một việc không dễ dàng đối với tất cả mọi người
Vì vậy, vấn đề đặt ra là làm sao để tất cả người dân Quận Bắc Từ Liêm có thể vừa thay đổi được ý thức bảo vệ môi trường, vừa đồng thời thay đổi hành động, thói quen trong cuộc sống hàng ngày để góp phần bảo vệ môi trường là một khó khăn lớn cần giải quyết đối với chính quyền địa phương Bài tiểu luận dưới đây chỉ ra thực trạng về nhận thức và hành động của người dân khu vực Quận Bắc Từ Liêm, những hoạt động giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho người
Trang 4dân và hiệu quả thực tế của chúng tại địa phương Từ đó làm cơ sở cho việc giải quyết vấn đề vừa nêu trên
2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
-Mục tiêu nghiên cứu: đánh giá mức độ quan trọng của việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường ở khu vực dân cư ở phường Phú Diễn, Minh Khai, Xuân Đỉnh - quận Bắc Từ Liêm - Hà Nội
- Nhiệm vụ nghiên cứu:
1) Khảo sát nhận thức của người dân phường Phú Diễn, Minh Khai, Xuân Đỉnh - Quận Bắc Từ Liêm về vấn đề bảo vệ môi trường
2) So sánh nhận thức của người dân phường Phú Diễn, Minh Khai, Xuân Đỉnh - Quận Bắc Từ Liêm về vấn đề bảo vệ môi trường
3) Khảo sát hành động bảo vệ môi trường của người dân phường Phú Diễn, Minh Khai, Xuân Đỉnh - Quận Bắc Từ Liêm
4) So sánh hành động bảo vệ môi trường của người dân phường Phú Diễn, Minh Khai, Xuân Đỉnh - Quận Bắc Từ Liêm
5) Khảo sát hoạt động giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho người dân ở khu vực phường Phú Diễn, Minh Khai, Xuân Đỉnh - Quận Bắc Từ Liêm
6) So sánh hiệu quả của hoạt động giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho người dân ở khu vực phường Phú Diễn, Minh Khai, Xuân Đỉnh - Quận Bắc Từ Liêm
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
-Đối tượng nghiên cứu : mức độ quan trọng của việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường ở khu vực dân cư ở phường Phú Diễn / phường Minh Khai/ phường Xuân Đỉnh- quận Bắc Từ Liêm-Hà Nội
- Khách thể nghiên cứu: Cộng đồng dân cư sinh sống tại phường Phú Diễn/ phường Xuân Đỉnh /phường Minh Khai - Bắc Từ Liêm - Hà Nội
-Phạm vi và thời gian nghiên cứu: cuộc điều tra được tiến hành trong tháng 10/2015 tại 3 phường Phú Diễn , phường Xuân Đỉnh , phường Minh Khai thuộc địa lý hành chính của quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội
4 Phương pháp nghiên cứu
Để đạt được mục tiêu nghiên cứu, chúng tôi đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
- Phương pháp điều tra định lượng bằng phiếu điều tra, bảng hỏi: Nhằm thu thập thông tin, số liệu cho việc thống kê, phân tích, so sánh
- Phương pháp điều tra bằng phỏng vấn: Nhằm thu thập thông tin trực tiếp từ các cá nhân bằng việc áp dụng các câu hỏi
Trang 5II/ Nội dung
1 Nhận thức của người dân ở 3 phường Phú Diễn, Minh Khai, Xuân Đỉnh về vấn đề bảo vệ môi trường.
Để nghiên cứu tầm quan trọng của việc giáo dục thức bảo vệ môi trường ở khu dân cư ở 3 phường Phú Diễn ,phường Minh Khai , phường Xuân Đỉnh, một cuộc điều tra khảo sát thu thập thông tin bằng mẫu phiếu khảo sát đã được tiến hành Qua đó thu thập được những thông tin hữu ích cần thiết cho việc nghiên cứu đề tài
Đặc điểm về mẫu khảo sát
Cuộc điều tra lựa chọn các đối tượng ngẫu nhiên tại 3 phường Phú Diễn , phường Minh Khai , phường Xuân Đỉnh - quận Bắc Từ Liêm- Hà Nội Tổng số phiếu điều tra là 93 phiếu Trong đó số phiếu điều tra ở phường Phú Diễn chiếm 34,4%, phường Minh Khai chiếm 32,3%, phường Xuân Đỉnh chiếm 33,3% Ở mỗi phường lựa chọn 1 tổ dân phố làm địa bàn nghiên cứu chính là tổ 1 (phường Minh Khai), tổ 3 (phường Phú Diễn), tổ 4 (phường Xuân Đỉnh)
34.4
32.3
33.3
Hình 1: Tỉ lệ phiếu điều tra tại phường Phú Diễn, phường Minh Khai, phường Xuân Đỉnh (đơn vị: %)
Phú Diễn Minh Khai Xuân Đỉnh
Đặc điểm nhân khẩu của nhóm đối tượng tham gia nghiên cứu với tỷ lệ nữ giới là 65.6%,
tỷ lệ nam giới là 34.4% Có sự chênh lệch này là do nữ giới thường tham gia vào các hoạt động
xã hội tại địa phương hơn nam giới nên việc tiếp cận nữ giới là dễ dàng hơn
Về cơ cấu nhóm tuổi, người tham gia điều tra thuộc 5 nhóm tuổi: nhỏ hơn 18 tuổi chiếm 7.5% , từ 18 - 29 tuổi chiếm 36.6%, từ 30-45 tuổi chiếm 20.4%, từ 46-59 tuổi chiếm 28.0%, từ
60 tuổi trở lên chiếm 7.5% phân bố đều trong các hộ gia đình
Về trình độ học vấn và nghề nghiệp: chủ yếu là lao động phổ thông, buôn bán, mới tốt nghiệp THPT; một lượng nhỏ là lao động trí thức, tốt nghiệp đại học, cao đẳng
Trang 6 Đời sống của người dân ở địa bàn khảo sát
- Chất lượng môi trường sống do người dân tự đánh giá: tốt chiếm 24.7%, chưa tốt chiếm 59.1%, ô nhiễm chiếm 16.2%
Phần lớn người dân tự nhận thấy rằng môi trường sống của họ chưa tốt vì hàng ngày, họ vẫn phải chịu ảnh hưởng của việc môi trường đang dần bị ô nhiễm như: khói bụi trên đường
do các phương tiện giao thông thải ra, hay mùi hôi thối từ các bãi rác, cống rãnh gần nhà…; Những người thấy môi trường sống tốt không phải do môi trường không bị ô nhiễm mà
do họ đã quen với điều kiện sống này từ lâu và không có ý định cải thiện môi trường nơi mình sống; Một số ít thì đang phải sống trong môi trường chất lượng kém, không khí chứa đầy khói bụi từ các công trường xây dựng, hay do khu tập kết rác ở gần nhà họ
- Kết quả thu được sau khi điều tra mức sống của người dân: Rất nghèo 9.7%, nghèo 5.4%, trung bình 59.1%, khá 24.7%, giàu 1.1%
Qua khảo sát thì thấy được đời sống của nhân dân ở 3 địa bàn khảo sát vẫn còn ở mức trung bình, trình độ nhận thức của người dân vẫn còn chưa cao Do vậy người dân chưa có nhận thức đúng đắn cũng như mức quan tâm chưa cao tới vấn đề bảo vệ môi trường sống xung quanh cũng như chưa thấy được tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường
0 10 20 30 40 50 60
24.7
59.1
16.2
Hình : Người dân tự đánh giá chất lượng môi trường sống (đơn vị: %)
0
10
20
30
40
50
60
70
9.7
5.4
59.1
24.7
1.1
Hình : Người dân tự đánh giá mức sống (đơn vị: %)
Trang 7 Người dân đánh giá về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường
Bảng 1: Mức độ quan trọng của việc bảo vệ môi trường (đơn vị: %)
Rất quan trọng Quan trọng Bình thường Không quan trọng
Nói chung, hầu hết người dân đều nhận thấy việc bảo vệ môi trường là rất quan trọng hoặc quan trọng vì dù ít dù nhiều, họ cũng hiểu được rằng môi trường sống có ảnh hưởng đến sức khỏe và các hoạt động sống hàng ngày của họ, nên việc bảo vệ môi trường là cần thiết Tuy nhiên, việc họ nhận thức được tầm quan trọng này không có nghĩa là họ sẽ có ý thức tự giác bảo
vệ môi trường Mặt khác, sự đánh giá mức độ quan trọng của việc bảo vệ môi trường không phản ánh đúng nhận thức thực tế của người dân Họ chỉ đơn giản biết là mình cần bảo vệ môi trường, nhưng lại không biết cụ thể mình cần làm những gì và làm như thế nào
2 Những hành động bảo vệ môi trường của người dân ở 3 phường Phú Diễn, Minh Khai, Xuân Đỉnh
Bảo vệ môi trường trực tiếp bằng hành động cụ thể của người dân
Ở mỗi phường, người dân đã phần nào có được những hành động để góp phần bảo vệ môi trường bằng cách: tái chế, tái sử dụng các đồ dùng đã qua sử dụng như là sử dụng 1 túi nilon cho nhiều lần sử dụng với các mục đích sử dụng khác nhau, biến chai lọ nhựa thành đồ trồng rau, trồng hoa Ngoài ra, họ còn sử dụng những sản phẩm thân thiên với môi trường như túi giấy với
độ bền cao và mẫu mã đẹp mắt, hoặc túi tự phân hủy sinh học thay túi nilon, một số ít còn sử dụng các sản phẩm tẩy rửa chứa ít chất hóa học độc hại và thân thiện với môi trường như mỹ phẩm The Body Shop, nước tẩy rửa và nước xả quần áo của Seventh Generation hay dụng cụ trang điểm EcoTools…
Qua khảo sát, kết quả cụ thể như sau:
Trang 8Bảng 2: Mức độ tái chế, tái sử dụng và mức độ sử dụng sản phẩm thân thiện môi trường của
người dân trên địa bàn khảo sát
Phú Diễn Tái chế, tái sử dụngSử dụng sp thân thiện môi trường 21.8828.13 43.7562.5 34.379.37
Như vậy, phường Minh Khai là phường có tỉ lệ người dân thường xuyên tái chế, tái sử
dụng cũng như thường xuyên sử dụng sản phẩm thân thiện với môi trường là cao nhất, rồi đến
phường Phú Diễn, cuối cùng là phường Xuân Đỉnh
Ở phường Minh Khai, người dân chủ yếu là người có công ăn việc làm và thu nhập ổn
định ở mức trung bình hoặc khá giả, một số có thu nhập thuộc mức giàu Việc họ bỏ tiền ra để sử
dụng những sản phẩm thân thiện (thường có giá cao hơn so với những sản phẩm thông thường)
không ảnh hưởng nhiều đến các khoản chi tiêu hàng tháng khác Đồng thời, họ cũng nhận thấy
rằng, bỏ tiền ra mua các sản phẩm này một lần, nhưng có thể dùng chúng nhiều lần (như túi giấy,
túi vải…) nên số tiền bỏ ra cũng không phải là khoản lớn, mà cũng chỉ ngang tầm với những
người không sử dụng sản phẩm thân thiện môi trường Bên cạnh đó, họ lại có thể yên tâm về
chất lượng sản phẩm họ dùng vừa tốt cho môi trường, lại vừa không gây hại sức khỏe Tái chế,
tái sử dụng đối với họ cũng chính là tiết kiệm chi tiêu cho gia đình
Ở phường Phú Diễn, tại tổ thực hiện khảo sát, người dân chủ yếu là dân buôn bán, có
người bán hàng quán tại nhà, có người bán hàng tại chợ Mức thu nhập của họ là không ổn định,
có thể ngày nắng bán chạy, ngày mưa ế ẩm, cao thấp thất thường và phụ thuộc nhiều vào các yếu
tố khác Một bộ phận khác tham gia khảo sát tương đối đông là học sinh, sinh viên Hầu hết tài
chính của họ phụ thuộc vào gia đình, chỉ có một số ít đi làm thêm với mức lương thấp Vì thế,
đối với họ, chi tiêu cho các sản phẩm đắt đỏ là không cần thiết Nếu có đủ tiền thì dùng, không
thì thôi Họ thường mua những sản phẩm giá rẻ để tránh tiêu quá nhiều tiền trong một tháng
Thay vì để tiền mua vật dụng cần thiết, họ lại tiêu tiền vào các mục đích phát sinh khác như đi
shopping, đi làm đẹp, mua mĩ phẩm rẻ tiền… Điều này khiến cho túi tiền họ luôn rỗng vào
những ngày cuối tháng và đồ dùng thì phải thay thường xuyên do chất lượng kém
Ở phường Xuân Đỉnh, khi thực hiện khảo sát tại tổ 4, thấy rằng người dân rất ít khi tái
chế, tái sử dụng các vật dụng, họ cũng thỉnh thoảng mới dùng các sản phẩm thân thiện với môi
trường Tuy nhiên không phải do hoàn cảnh kinh tế gia đình không cho phép, mà do họ không
quan tâm nhiều đến vấn đề này Với họ thì sử dụng sản phẩm nào cũng được, dễ mua thì mua
Các đồ dùng gia đình nếu có không dùng nữa cũng thường bán đồng nát, hoặc vứt bỏ luôn, thỉnh
thoảng mới tái chế hay tái sử dụng nếu có thời gian và theo ý thích
Trang 9 Bảo vệ môi trường bằng hình thức tuyên truyền, vận động.
Khi hỏi người dân về việc họ sẽ làm gì khi nhìn thấy một hành vi gây ô nhiễm môi trường (như là vứt rác bừa bãi, nhổ kẹo cao su ra nơi công cộng…), có đến 68.82 % cho biết họ
sẽ nhắc nhở người vi phạm, vẫn còn 18.28% làm ngơ và hầu như không ai ủng hộ những hành vi này Tuy nhiên, việc nhắc nhở hầu như chỉ dừng lại ở mặt hình thức, những người được nhắc nhở chỉ ậm ờ rồi bỏ đi, và thậm chí còn tái diễn lại vào lần sau Những người nhắc nhở lại cảm thấy bực bội mà không thể làm gì Nhiều lần như vậy, họ sẽ tự nhiên làm ngơ và để cho những người lao công dọn dẹp Bên cạnh đó, việc làm ngơ còn do họ sợ bị nhận lại chỉ trích từ những người vi phạm và bị cho là lo chuyện bao đồng
3 Hoạt động giáo dục ý thức bảo vệ môi trường ở 3 phường Phú Diễn, Minh Khai, Xuân Đỉnh
Thực hiện giáo dục ý thức bảo vệ môi trường tại địa bàn
Các hoạt động, phương pháp giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho người dân ở 3 phường đều
đã được triển khai ở một mức độ nhất định
- Phường Phú Diễn thường xuyên phát động hộ gia đình tham gia tổng vệ sinh đường làng ngõ xóm hàng tuần, hàng tháng và các dịp lễ tết; đưa vấn đề bảo vệ môi trường vào nội dung họp khu phố…
- Phường Minh Khai thường xuyên phát động hộ gia đình tham gia tổng vệ sinh đường làng ngõ xóm hàng tuần, hàng tháng và các dịp lễ tết ; đưa vấn đề bảo vệ môi trường vào nội dung họp khu phố; trên địa bàn phường treo các băng rôn về việc quan trọng của việc bảo vệ môi trường; thành lập ban tự quản về môi trường ; ở phường, tổ dân phố thống nhất các hình thức xử phạt đối với những hành vi xả rác bừa bãi ra môi trường, gây mất
vệ sinh chung…
- Phường Xuân Đỉnh đã đưa vấn đề bảo vệ môi trường vào nội dung họp khu phố Tuy nhiên ở địa phương chưa có những hành động cụ thể
Tuy nhiên, người dân ở từng địa phương lại có thái độ tham gia các hoạt động cộng đồng là khác nhau
Trang 10Xuân Đỉnh Phú Diễn Minh Khai 0
10
20
30
40
50
60
70
80
90
100
9.68
45.16
56.67 87.1
46.88
36.67
Hình : Thái độ tham gia các hoạt động giáo dục ý thức bảo vệ môi trường của người dân ở 3 phường
Tích cực bình thường Không tích cực
Những người tích cực tham gia các hoạt động của địa phương chủ yếu là phụ nữ, người cao tuổi Nam giới ít khi tham gia các hoạt động cộng đồng vì họ ít khi ở nhà và không quan tâm đến các hoạt động này Tỉ lệ nữ giới và người cao tuổi tham gia khảo sát ở địa phương nào cao thì tỉ lệ tham gia các hoạt động địa phương cũng cao Hai chỉ số này tỉ lệ thuận với nhau
Giám sát thực hiện giáo dục bảo vệ môi trường
Khi phỏng vấn người tham gia khảo sát, người dân cho biết, người quản lý, giám sát, đôn đốc công tác bảo vệ cũng như hoạt động giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho người dân là Tổ trưởng, Tổ phó Rất hiếm trường hợp người dân tự góp ý, nhắc nhở lẫn nhau Lí do phổ biến là vì quan hệ qua lại giữa hàng xóm láng giềng tại thành phố ít thân thiết, nhà nào biết nhà đấy, họ thường chỉ quan tâm công việc kiếm tiền của mình Vì thế, chính quyền địa phương có vai trò quan trọng trong việc giáo dục bảo vệ môi trường và gắn kết người dân tại địa bàn
Ở 3 địa phương này cũng đưa ra các hành thức xử phạt, giáo dục đối với những người có hành vi vi phạm quy định về việc giữ gìn môi trường chung như phạt tiền hoặc phê bình trước tổ dân phố Tuy nhiên, các hoạt động này lại không áp dụng triệt để và không mang lại hiệu quả như mong đợi Những đối tượng đã vi phạm một lần vẫn tiếp tục vi phạm nhiều lần, không công khai thì chuyển sang lén lút Như vậy, xử phạt chưa mang lại hiệu quả lâu dài
Những lợi ích hoạt động giáo dục ý thức bảo vệ môi trường mang lại
Bảng 3: Đánh giá hiệu quả của hoạt động giáo dục ý thức bảo vệ môi trường (đơn vị :%)
Phường Phú Diễn: một số người dân đã nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường thông qua các hoạt động giáo dục ở địa phương tuy nhiên hiệu quả thực hiện còn kém, tổ trưởng tổ dân phố thường xuyên phải nhắc nhở các hành vi gây ô nhiễm môi trường
