Tiểu luận cao học thông tin đối ngoại QUẢNG BÁ NGHỆ THUẬT MÚA RỐI NƯỚC

A. PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Thuyết minh về một loại hình nghệ thuật độc đáo ở Việt Nam Múa rối nước - một loại hình nghệ thuật độc đáo chỉ có ở việt nam Múa rối nước (hay còn gọi là rối nước) là một loại hình nghệ thuật sân khấu dân gian truyền thống lâu đời của Việt Nam . Theo các nhà nghiên cứu thì nó xuất hiện từ đời Lý, vào khoảng thế kỷ 11, đầu thế kỷ 12. Múa rối nước thường được biểu diễn trong dịp Tết cổ truyền hoặc trong các dịp lễ hội của người Việt. Trong kho tàng múa rối nước của Việt Nam, có 30 tiết mục cổ truyền và hàng trăm tiết mục rối hiện đại kể về những sự tích dân gian và cuộc sống hàng ngày của người dân Việt và miền đồng bằng sông Hồng là cái nôi sinh ra hình thức nghệ thuật này. Nghệ thuật rối nước có những đặc điểm khác với múa rối thông thường: dùng mặt nước làm sân khấu (gọi là nhà rối hay thủy đình), phía sau có phông che, xung quanh trang trí cờ, quạt, voi, lọng, cổng hàng mã... trên "sân khấu" này là những con rối (được làm bằng gỗ) biểu diễn nhờ sự điều khiển của những người phía sau phông thông qua hệ thống sào, dây... Biểu diễn rối nước không thể thiếu những tiếng trống, tiếng pháo phụ trợ. Lịch sử nghệ thuật Múa rối Việt Nam : Múa rối là loại hình nghệ thuật sân khấu dân gian truyền thống có từ lâu đời của các dân tộc sinh sống trên đất nước Việt Nam , nó ra đời và tồn tại cùng với nền văn minh lúa nước từ thời các vua Hùng dựng nước. Song dấu ấn của nghệ thuật múa rối nước còn lại đến ngày nay mà chúng ta nhận biết được là vào đời vua Lý Nhân Tông năm 1121, trên bia Sùng Thiện Diên Linh đặt tại chùa Long Ðọi, xã Đội Sơn, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam. Văn bia chùa Đọi có ghi nhân dân biểu diễn các trò diễn Rối nước để mừng thọ Vua. Do điều kiện tự nhiên và công việc nông nghiệp của người dân Việt Nam gần gũi và gắn bó với nước, chính những người nông dân chân lấm tay bùn này đã sáng tạo ra nghệ thuật Rối nước. Họ thường tổ chức diễn vào những ngày việc đồng áng tạm xong, ngày xuân, những ngày mở hội. Người Pháp gọi môn nghệ thuật này với những con rối duyên dáng là "Linh hồn của đồng ruộng Việt Nam " và đánh giá: "Với sáng tạo và khám phá. Rối nước đáng được xếp vào những hình thức quan trọng nhất của Sân Khấu Múa Rối". Phương thức nhờ nước để con rối hoạt động, nhờ nước giấu đi bộ máy và cách điều khiển là sáng tạo tuyệt vời. Nước làm cho con rối sinh động, làm cho chúng tươi tắn. Nước đã tham gia cùng diễn với con rối như một nhận xét: "Nước cũng là một nhân vật của múa rối". Mặt nước như êm ả với đàn vịt bơi, trở nên thơ mộng trong làn khói huyền ảo khi bầy tiên nữ giáng trần múa hát. Nhưng mặt nước cũng sôi động trong những trận chiến lửa, những con rồng vây vàng xuất hiện. Báo Pháp viết: "Con rối được điều khiển bằng sự khéo léo khó mà tưởng tượng. Con rối như có phép thuật điều khiển". Đấy chính là sự tài tình, là điều hấp dẫn và sáng tạo của nghệ thuật Múa rối nước. Trước kia, rối nước chỉ diễn vào ban ngày, ở ngoài trời. Không thấy sân khấu gắn bó hòa quyện với phong cảnh thiên nhiên như rối nước. Giữa thiên nhiên thơ mộng, khán giả có cơ hội chiêm ngưỡng một loại hình nghệ thuật trong đó có đất, nước, cây xanh, mây, gió, có lửa, có khói mờ vương toả, có cả mái đình với những hàng ngói đỏ... Thật sự là một sự hòa hợp độc đáo của nghệ thuật, thiên nhiên và con người. Lịch sử Múa rối Việt Nam ghi nhận hai loại hình chính là Mùa rối cạn và Múa rối nước. Rối cạn gồm nhiều hình thức như: Rối tay, Rối que ở Đồng Minh (Hải Phòng), Tế Tiêu (Hà Tây), Rối dây, Mộc Thầu Hý ở Cao Bằng, Bắc Thái. Riêng Rối nước là loại hình dân gian độc đáo, chỉ có duy nhất ở Việt Nam . Những chương trình như múa Lân, múa Phượng, múa Bát Tiên, khởi nghĩa Lam Sơn...mang đậm hồn dân tộc, thấm vào sự cảm nhận đầu đời của trẻ thơ đến những người cao tuổi muốn tìm lại chút gì đó của thời gian. Chúng tôi đã đến các làng quê xa xôi cũng như đã biểu diễn nhiều nơi trên thế giới và đã được đón chào! Rối nước là chương trình biểu diễn văn hóa đặc biệt bổ ích phục vụ cho các trường học, khách sạn, tỉnh, thành phố... Một số trò cổ tiêu biểu: Bật Cờ: Sau những nét nhạc mở đầu, dàn cờ bật lên, tung bay như một lời chào khán giả. Đây là một kỹ thuật rất đơn giản nhưng đầy bất ngờ mở đầu của chương trình biểu diễn. Tễu: Tễu là người biểu diễn thông minh, khoẻ mạnh, luôn vui vẻ, hóm hỉnh. Chú là một nhân vật tưởng tượng từ thượng giới xuống gỡ những rắc rối của trần gian, của những trò rối. Tễu xuất hiện, hát giới thiệu chương trình. Múa rồng: Rồng là con vật thần linh có trong truyền thuyết được người dân ngưỡng mộ. Rồng là biểu tượng ở sức mạnh và quyền uy nổi tiếng ở Châu Á, mang dáng dấp cung đình, là sức mạnh vươn lên của người dân Việt Nam . Thật là kì diệu và ngạc nhiên khi con rồng từ dưới nước hiện lên, lúc phun lửa, khi phun nước. Nó bơi lượn: uyển chuyển và mạnh mẽ, hai sự mâu thuẫn được kết hợp hài hoà như lửa và nước cùng tồn tại vậy. Lân tranh cầu: Hai con lân dành nhau quả bóng màu. Cuộc chiến đôi khi quyết liệt nhưng vui vẻ như một cuộc trình diễn tuyệt diệu, tràn ngập màu sắc trong tiết tấu âm nhạc đầy cuốn hút. Với kỹ thuật sử dụng sự tác động của nước là chính, hai con lân vờn cầu, ngụp lặn linh hoạt thật khó tưởng tượng nó có thể làm được gì hơn thế. Múa phượng: Đôi phượng bơi trong cảnh thanh bình, hạnh phúc trên nền nhạc dân tộc, giai điệu trữ tình. Nó tượng trưng cho sự vĩnh hằng của tình yêu đôi lứa, tượng trưng cho sự cao sang bay bổng, lãng mạn, duyên dáng và tinh tế. Lời ca đẹp đẽ, giọng hát mượt mà đưa người xem đến với những tưởng tượng về tình yêu thuở hoang sơ... Nông nghiệp: Cảnh những người nông dân đang làm việc trên cánh đồng. Họ làm việc rất cần mẫn, khẩn trương nhưng vui vẻ, vừa làm vừa hát đối với nhau. Nơi này những người đàn ông đang cày bừa, nơi kia những cô gái đang cấy mạ. Hàng lúa từ từ mọc lên như sự hứa hẹn của mùa sau. Còn có những người xay thóc, giã gạo...Rồi lại thấy một anh chàng câu ếch rất tài tình. Kỹ thuật câu được thực hiện ngay (không cần che dấu), trước mắt khán giả, gây được sự bất ngờ thú vị. Múa sư tử: Đây là điệu múa truyền thống trong ngày Tết Trung Thu hàng năm của người Việt Nam đón trăng tròn. Điệu múa hiện ra dưới nước tràn ngập ánh trăng rằm tháng tám. Một sinh hoạt văn hóa lâu đời còn tồn tại cho đến nay, mang bản sắc độc đáo của người Việt. Đánh cáo bắt vịt: Hai ông

KHOA QUAN HỆ QUỐC TẾ

QUẢNG BÁ NGHỆ THUẬT MÚA RỐI NƯỚC

TỚI BẠN BÈ QUỐC TẾ

TIỂU LUẬN MÔN HỌC: THÔNG TIN ĐỐI NGOẠI

GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN:

Hà Nội, tháng 1 năm 2013

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 9

6 KẾT CẤU TIỂU LUẬN _9

B NỘI DUNG 10

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC QUẢNG BÁ NGHỆ THUẬT MÚA RỐI NƯỚC VIỆT NAM. 10

1.1 Quảng bá hình ảnh? _10 1.2 Nghệ thuật múa rối nước tại Việt Nam _10

CHƯƠNG 2: MÚA RỐI NƯỚC VIỆT VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ XUNG

QUANH. 18

2.1 Lòng tâm huyết của các nghệ nhân rối nước _18 2.2 Hành trình của rối nước đến với các quốc gia trên thế giới _19 2.3 Nghệ thuật múa rối nước trong lòng bạn bè quốc tế _22 2.4 Sự cách tân múa rối nước _23 2.5 Nghệ thuật múa rối nước - Tương lai mờ mịt 24

CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ- GIẢI PHÁP VÀ PHƯƠNG HƯỚNG PHÁT TRIỂN- BẢO TỒN MÚA RỐI NƯỚC 27

3.1.Múa rối nước - một phần di sản phi vật thể cần được bảo tồn _27 3.2 Giải pháp và phương hướng bảo tồn _29 3.3 Múa rối nước- Sứ giả văn hóa Việt 31

C KẾT LUẬN _34 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO _35

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thuyết minh về một loại hình nghệ thuật độc đáo ở Việt NamMúa rối nước - một loại hình nghệ thuật độc đáo chỉ có ở việt nam Múa rối nước (hay còn gọi là rối nước) là một loại hình nghệ thuật sân khấu dângian truyền thống lâu đời của Việt Nam Theo các nhà nghiên cứu thì nó xuấthiện từ đời Lý, vào khoảng thế kỷ 11, đầu thế kỷ 12 Múa rối nước thường đượcbiểu diễn trong dịp Tết cổ truyền hoặc trong các dịp lễ hội của người Việt Trongkho tàng múa rối nước của Việt Nam, có 30 tiết mục cổ truyền và hàng trăm tiếtmục rối hiện đại kể về những sự tích dân gian và cuộc sống hàng ngày của ngườidân Việt và miền đồng bằng sông Hồng là cái nôi sinh ra hình thức nghệ thuậtnày Nghệ thuật rối nước có những đặc điểm khác với múa rối thông thường:dùng mặt nước làm sân khấu (gọi là nhà rối hay thủy đình), phía sau có phôngche, xung quanh trang trí cờ, quạt, voi, lọng, cổng hàng mã trên "sân khấu" này

là những con rối (được làm bằng gỗ) biểu diễn nhờ sự điều khiển của nhữngngười phía sau phông thông qua hệ thống sào, dây Biểu diễn rối nước khôngthể thiếu những tiếng trống, tiếng pháo phụ trợ Lịch sử nghệ thuật Múa rối ViệtNam : Múa rối là loại hình nghệ thuật sân khấu dân gian truyền thống có từ lâuđời của các dân tộc sinh sống trên đất nước Việt Nam , nó ra đời và tồn tại cùngvới nền văn minh lúa nước từ thời các vua Hùng dựng nước Song dấu ấn củanghệ thuật múa rối nước còn lại đến ngày nay mà chúng ta nhận biết được là vàođời vua Lý Nhân Tông năm 1121, trên bia Sùng Thiện Diên Linh đặt tại chùaLong Ðọi, xã Đội Sơn, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam Văn bia chùa Đọi có ghinhân dân biểu diễn các trò diễn Rối nước để mừng thọ Vua Do điều kiện tựnhiên và công việc nông nghiệp của người dân Việt Nam gần gũi và gắn bó vớinước, chính những người nông dân chân lấm tay bùn này đã sáng tạo ra nghệthuật Rối nước Họ thường tổ chức diễn vào những ngày việc đồng áng tạmxong, ngày xuân, những ngày mở hội Người Pháp gọi môn nghệ thuật này với

những con rối duyên dáng là "Linh hồn của đồng ruộng Việt Nam " và đánh giá:

"Với sáng tạo và khám phá Rối nước đáng được xếp vào những hình thức quantrọng nhất của Sân Khấu Múa Rối" Phương thức nhờ nước để con rối hoạt động,nhờ nước giấu đi bộ máy và cách điều khiển là sáng tạo tuyệt vời Nước làm chocon rối sinh động, làm cho chúng tươi tắn Nước đã tham gia cùng diễn với conrối như một nhận xét: "Nước cũng là một nhân vật của múa rối" Mặt nước như

êm ả với đàn vịt bơi, trở nên thơ mộng trong làn khói huyền ảo khi bầy tiên nữgiáng trần múa hát Nhưng mặt nước cũng sôi động trong những trận chiến lửa,những con rồng vây vàng xuất hiện Báo Pháp viết: "Con rối được điều khiểnbằng sự khéo léo khó mà tưởng tượng Con rối như có phép thuật điều khiển".Đấy chính là sự tài tình, là điều hấp dẫn và sáng tạo của nghệ thuật Múa rốinước

Trước kia, rối nước chỉ diễn vào ban ngày, ở ngoài trời Không thấy sânkhấu gắn bó hòa quyện với phong cảnh thiên nhiên như rối nước Giữa thiênnhiên thơ mộng, khán giả có cơ hội chiêm ngưỡng một loại hình nghệ thuật trong

đó có đất, nước, cây xanh, mây, gió, có lửa, có khói mờ vương toả, có cả máiđình với những hàng ngói đỏ Thật sự là một sự hòa hợp độc đáo của nghệthuật, thiên nhiên và con người Lịch sử Múa rối Việt Nam ghi nhận hai loại hìnhchính là Mùa rối cạn và Múa rối nước Rối cạn gồm nhiều hình thức như: Rốitay, Rối que ở Đồng Minh (Hải Phòng), Tế Tiêu (Hà Tây), Rối dây, Mộc Thầu

Hý ở Cao Bằng, Bắc Thái Riêng Rối nước là loại hình dân gian độc đáo, chỉ códuy nhất ở Việt Nam Những chương trình như múa Lân, múa Phượng, múa BátTiên, khởi nghĩa Lam Sơn mang đậm hồn dân tộc, thấm vào sự cảm nhận đầuđời của trẻ thơ đến những người cao tuổi muốn tìm lại chút gì đó của thời gian.Chúng tôi đã đến các làng quê xa xôi cũng như đã biểu diễn nhiều nơi trên thếgiới và đã được đón chào! Rối nước là chương trình biểu diễn văn hóa đặc biệt

bổ ích phục vụ cho các trường học, khách sạn, tỉnh, thành phố Một số trò cổtiêu biểu: Bật Cờ: Sau những nét nhạc mở đầu, dàn cờ bật lên, tung bay như một

lời chào khán giả Đây là một kỹ thuật rất đơn giản nhưng đầy bất ngờ mở đầucủa chương trình biểu diễn Tễu: Tễu là người biểu diễn thông minh, khoẻ mạnh,luôn vui vẻ, hóm hỉnh Chú là một nhân vật tưởng tượng từ thượng giới xuống

gỡ những rắc rối của trần gian, của những trò rối Tễu xuất hiện, hát giới thiệuchương trình Múa rồng: Rồng là con vật thần linh có trong truyền thuyết đượcngười dân ngưỡng mộ Rồng là biểu tượng ở sức mạnh và quyền uy nổi tiếng ởChâu Á, mang dáng dấp cung đình, là sức mạnh vươn lên của người dân ViệtNam Thật là kì diệu và ngạc nhiên khi con rồng từ dưới nước hiện lên, lúc phunlửa, khi phun nước Nó bơi lượn: uyển chuyển và mạnh mẽ, hai sự mâu thuẫnđược kết hợp hài hoà như lửa và nước cùng tồn tại vậy Lân tranh cầu: Hai conlân dành nhau quả bóng màu Cuộc chiến đôi khi quyết liệt nhưng vui vẻ nhưmột cuộc trình diễn tuyệt diệu, tràn ngập màu sắc trong tiết tấu âm nhạc đầycuốn hút Với kỹ thuật sử dụng sự tác động của nước là chính, hai con lân vờncầu, ngụp lặn linh hoạt thật khó tưởng tượng nó có thể làm được gì hơn thế Múaphượng: Đôi phượng bơi trong cảnh thanh bình, hạnh phúc trên nền nhạc dântộc, giai điệu trữ tình Nó tượng trưng cho sự vĩnh hằng của tình yêu đôi lứa,tượng trưng cho sự cao sang bay bổng, lãng mạn, duyên dáng và tinh tế Lời cađẹp đẽ, giọng hát mượt mà đưa người xem đến với những tưởng tượng về tìnhyêu thuở hoang sơ Nông nghiệp: Cảnh những người nông dân đang làm việctrên cánh đồng Họ làm việc rất cần mẫn, khẩn trương nhưng vui vẻ, vừa làmvừa hát đối với nhau Nơi này những người đàn ông đang cày bừa, nơi kia những

cô gái đang cấy mạ Hàng lúa từ từ mọc lên như sự hứa hẹn của mùa sau Còn cónhững người xay thóc, giã gạo Rồi lại thấy một anh chàng câu ếch rất tài tình

Kỹ thuật câu được thực hiện ngay (không cần che dấu), trước mắt khán giả, gâyđược sự bất ngờ thú vị Múa sư tử: Đây là điệu múa truyền thống trong ngày TếtTrung Thu hàng năm của người Việt Nam đón trăng tròn Điệu múa hiện ra dướinước tràn ngập ánh trăng rằm tháng tám Một sinh hoạt văn hóa lâu đời còn tồntại cho đến nay, mang bản sắc độc đáo của người Việt Đánh cáo bắt vịt: Hai ông

bà chăn vịt, cảnh chăn nuôi gia cầm thanh bình của người nông dân Nhưng bấtchợt một con cáo gian ngoan xuất hiện và rình bắt trộm Đây là một kỹ thuật haycủa trò rối nước: Con cáo bơi đuổi vịt, lúc chui vào bụi cây rồi lại leo nhanh lêncây cho đến khi nó vồ được con vịt, tha từ dưới nước lên cây Rất bất ngờ vàngạc nhiên Tiết mục kích thích sự tò mò và thắc mắc của khán giả như một sựthách đố lý giải Những chương trình như múa Lân, múa Phượng, múa Bát Tiên,khởi nghĩa Lam Sơn mang đậm hồn dân tộc, thấm vào sự cảm nhận đầu đời củatrẻ thơ đến những người cao tuổi muốn tìm lại chút gì đó của thời gian Chúngtôi đã đến các làng quê xa xôi cũng như đã biểu diễn nhiều nơi trên thế giới và đãđược đón chào! Rối nước là chương trình biểu diễn văn hóa đặc biệt bổ ích phục

vụ cho các trường học, khách sạn, tỉnh, thành phố Đua thuyền: Một trò chơimang tính truyền thống ở địa phương gần vùng sông nước Hàng năm, ngườinông dân thường tổ chức đua thuyền trong những ngày hội được mùa hoặcnhững ngày lễ, ngày tết Những chiếc thuyền đua hối hả, sôi động trên nền nhạcdân ca quen thuộc, nổi tiếng, mô phỏng rất hay nhịp chèo thuyền Đánh cá:Những con cá bơi rất linh hoạt mềm mại trong nước Những người nghệ sĩ tạohình đã sáng tạo ra được những con cá có cơ cấu chuyển động tinh tế và sinhđộng Vợ chồng câu cá ngồi trên chiếc thuyền bé Người bạn của họ đang xúctép hoặc kéo vó Một anh chàng úp nơm tinh nghịch chòng ghẹo cô gái Ta thấymột nhịp sống sôi động, vui tươi hạnh phúc của những người dân miền sôngnước Dàn nhạc dân tộc: Dàn nhạc dân tộc gồm những nhạc cụ truyền thống củaViệt Nam đã có từ hàng nghìn năm nay Với những âm sắc độc đáo, phong phúđược minh hoạ tài tình qua những động tác nghộ nghĩnh khéo léo của con rối.Nhi đồng hí thuỷ: Đùa nhau, nghịch và bơi lội dưới ao làng là thứ trò chơi đượcyêu thích của trẻ nhỏ Chúng chơi đùa rất hồn nhiên và thích thú với những độngtác rất giỏi giang, thành thục, mạnh mẽ và vui ngộ như chính chúng được sinh ra

từ nước và là chủ nhân của sông nước Chọi Trâu: Hai con trâu trắng và đen xuấthiện Chúng húc nhau như một trận chiến ác liệt Một con bị thua và bỏ chạy

Cuộc chiến tượng trưng cho sự thắng bại của người chủ chăn trâu trong thônxóm Ngày nay, hội chọi trâu vẫn được duy trì ở một số địa phương và được tổchức rất long trọng kèm theo những giải thưởng lớn Lam Sơn Tụ Nghĩa: Nhữngngười anh hùng tụ họp trên núi Lam Sơn, góp sức cho cuộc chiến đấu bảo vệ tự

do của dân tộc Khi đất nước đã thanh bình, nhà vua trả lại gươm báu cho thầnKim Quy (Rùa Vàng) Đây là một truyền thuyết nổi tiếng về Hồ Hoàn Kiếm, mặt

hồ nước đẹp, thơ mộng giữa thủ đô Hà Nội - Việt Nam Hãy chú ý kỹ thuật conrùa há mồm đón kiếm thần từ tay vua Múa bát tiên: Tây Vương Mẫu đã dạy cácnàng tiên điệu múa trong cung đình, nơi chỉ có niềm vui và hạnh phúc Bằng kỹthuật sử dụng puly, dây kéo đã tạo ra những động tác múa rất đều, đẹp và duyêndáng Múa tứ linh: Con rồng huyền thoại múa lượn và phun lửa, nước tạo nênnhững màu sắc rực rỡ kỳ ảo Trong khi đó con nghê múa theo điệu trống.Phượng nghiêng mình xoè đôi cánh say sưa lướt cùng với rùa trên mặt nước.Cuối cùng tất cả đều biến mất Đây là cuộc quần vũ của bốn con vật qúy trongtruyền thuyết và biểu tượng linh thiêng trong các đền chùa Việt Nam

Tại thành phố Hồ Chí Minh có sân khấu múa rối nước Rồng Vàng

Múa rối nước Việt Nam được đông đảo bạn bè quốc tế yêu thích và đánhgiá cao Đây thực sự là

Tuy nhiên, trong

xã hội hiện nay múa rối

nước chưa hẳn đã được

người dân quan tâm nhiều Trẻ em thì không nhiều em có cơ hội xem múa rốinước, đặc biệt là trẻ em miền núi thì lại càng khó khăn hơn Người lớn giữa bộn

bề công việc, cũng chẳng có mấy thời gian quan tâm đến môn nghệ thuật này.Thiết nghĩ, để loại hình nghệ thuật lâu đời trở thành một “đặc sản” văn hóa củaViệt Nam, trước hết cần phổ biến, gìn giữ nó trong lòng dân tộc Việt trước đã.

Có như vậy, nghệ thuật múa rối nước mới xứng đáng là một loại hình nghệ thuậtđặc sắc của dân tộc, sống mãi trong lòng người dân Việt và cả những bạn bè yêuthích rối nước trên thế giới

Việc tìm hiểu về múa rối nước sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về môn nghệthuật cổ truyền lâu đời này, thêm yêu nét văn hóa đẹp của dân tộc đồng thời xâydựng và bảo tồn để múa rối nước trở thành sứ giả văn hóa của Việt Nam đến với

“ngôi nhà sân khấu” của thế giới

2 Phạm vi nghiên cứu

Đó là vấn đề cơ bản của nghệ thuật múa rối nước Việt Nam và vẻ đẹp củamôn nghệ thuật này trong lòng những con người ngoại quốc cũng như việc bảotồn và phát huy giá trị truyền thống quý báu này

3 Đối tượng nghiên cứu

Là nghệ thuật múa rối nước truyền thống mang đậm bản sắc dân tộc Việt,

là cách thức biểu diễn và tâm huyết của những nghệ nhân múa rối Tiểu luậncũng đi vào nghiên cứu hình ảnh múa rối nước Việt Nam trong con mắt bạn bèquốc tế, những cảm nhận của họ về nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc của ViệtNam

4 Mục đích nghiên cứu

Đem đến cho người đọc cái nhìn rõ nét hơn về môn nghệ thuật múa rốinước Đồng thời giới thiệu cho bạn bè quốc tế hiểu hơn về rối nước Việt Namnói riêng và văn hóa Việt Nam nói chung Đưa tới bạn bè một nét đẹp của vănhóa Viêt, giúp Việt Nam ngày càng được yêu quý hơn trong mắt bạn bè Quốc tế

5 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp luận: Đề tài sử dụng phương pháp luận Mácxit là chủ nghĩaduy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử

Phương pháp chung: Logic – lịch sử, phân tích hệ thống

Ngoài ra đề tài còn sử dụng một số phương pháp đặc thù như khảo sát,quan sát trực tiếp, nghiên cứu tài liệu đưa ra đánh gái kết luận, phân tích, tổnghợp, đánh giá so sánh

6 Kết cấu tiểu luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục, tài liệu tham khảo, tiểu luận gồm có

3 chương và 11 tiết:

B NỘI DUNG

CHƯƠNG 1:

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC QUẢNG BÁ NGHỆ THUẬT MÚA RỐI

NƯỚC VIỆT NAM.

Quảng bá ngoài trời: Thu hút được đông đảo số lượng người xem

Quảng bá thông qua tổ chức sự kiên: Đưa hình ảnh đến gần nhất với ngườinhận

1.2 Nghệ thuật múa rối nước tại Việt Nam

1.2.1 Tìm hiểu về múa rối nước

Nghệ thuật múa rối nước là nghệ thuật văn hóa truyền thống dân gian củaViệt Nam, nó được nuôi dưỡng và hình thành trong không khí hội hè đình đám,những buổi diễn xướng sử thi chốn làng quê châu thổ Các trò diễn múa rối nướcvui nhộn phản ánh sinh hoạt đời sống lao động của người nông dân Việt Nam đãdần trở thành một bộ môn độc đáo trong sân khấu dân gian nước ta

Vậy múa rối nước là gì?

Múa rối nước là một nghệ thuật biểu diễn bằng con rối trên mặt nước, kếthợp một cách kỳ ảo hai yếu tố rối và nước

Sân khấu của rối nước là ao, hồ của làng

mạc thôn quê Khán đài là bãi cỏ quanh

đấy Rất thuận tiện cho dân chúng đến xem

Trên nước là một tòa thủy đình hai tầng,

tầng trên dùng để thờ Tổ, tầng dưới là hậu

trường có mành che Khác với các loại hình

nghệ thuật khác, nghệ nhân của trò múa rối nước không xuất hiện trên sân khấu

mà họ đứng sau mành che điều khiển các con rối bằng hệ thống que - dây phứctạp, đòi hỏi trình độ kỹ thuật và nghệ thuật tinh xảo.Qua những tiết mục biểudiễn nghệ thuật múa rối nước cổ truyền, những cảnh sinh hoạt bình thường vềđời sống, tinh thần, và vật chất truyền đời của người nông dân Việt Nam đượcthể hiện rõ nét

Nghệ thuật múa rối nước có từ lâu đời

Sử cũ còn ghi lại, kể từ lúc rời đô về Thăng Long vua Lý Thái Tổ đã đặt

lệ thi bơi chải hàng năm trên sông Cái và năm nào ông cũng ngự giá ra xem bơithi Cho tới nay, tấm bia Sùng thiện diên linh ở Long Sơn (núi Đọi, huyện DuyTiên, Nam Hà ) được dựng vào năm 1121 đời vua Lý Nhân Tông có lẽ đã ghinhận một chứng tích xa xưa nhất, đáng tin cậy về cảnh trình diễn múa rốinước đời nhà Lý, về các trò: múa tiên, múa phượng, rùa vàng phun nước quáquen thuộc với chúng ta ngày nay Cùng với nhiều chùa chiền được xây dựngđời Lý, người ta cũng thấy các nhà thủy đình (nơi dành riêng cho việc biểu diễnmúa rối nước) đã có mặt khá sớm để phục vụ dân chúng mỗi dịp hội hè đình đámthôn quê (như khu vực chùa Thầy, Quốc Oai, Hà Nội) Thời nhà Trần, một sứ

thần của triều Nguyên là Trần Phú khi sang thăm nước ta đã ghi lại rằng vuaTrần mở tiệc đãi khách ở kinh thành cùng với việc tổ chức những trò vui “có tròleo dây, múa rối” Chắc chắn, để có thể đưa vào biểu diễn phục vụ trong cungđình với những trò diễn kỹ xảo tinh vi ở thời lý, thời Trần sử sách ghi lại múa rốinước phải được ông cha ta sáng tạo, gây dựng trong dân gian trải nhiều thế kỷtrước

Ngày nay ngoài những phường rối nước cổ truyền ở Nguyên Xá (TháiBình) Nam Chấn (Hà Nam), Đào Thục (Hà Nội) Quốc Oai (Hà Tây) đanglưu giữ hàng trăm trò diễn đặc sắc truyền lại qua nhiều đời nghệ nhân múa rốinước thực sự trở thành bộ môn sân khấu dân tộc độc đáo trong chương trình biểudiễn của nhiều đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp của nước ta ở nhiều thành phốlớn: Hà Nội, Hải Phòng, Huế, Thành phố Hồ Chí Minh Hàng năm hàng chụcvạn lượt du khách quốc tế thăm Việt Nam đều coi thưởng thức nghệ thuật múarối nước như một nhu cầu khám phá tìm hiểu rõ hơn về bản sắc văn hoá độc đáoViệt Nam Nhà hát múa rối nước Thăng Long với rạp hát ven Hồ Gươm là điểmdiễn luôn sáng đèn quanh năm với con số kỷ lục cao nhất nước ta hiện nay: hơn

900 buổi diễn múa rối nước phục vụ du khách hàng năm

1.2.2 Biểu diễn múa rối nước

Để mang đến cho khán giả một buổi biểu diễn rối nước trọn vẹn và đặcsắc thì công đoạn chuẩn bị trước buổi biểu diễn cũng hết sức kỹ lưỡng và côngphu

1.2.2.1 Những con rối- Linh hồn của buổi biểu diễn

Để làm được một con rối hoàn chỉnh, phải trải qua rất nhiều công đoạn từđục cốt đến trang trí hóa trang và rất nhiều công đoạn mà người nghệ nhânkhông thể bỏ qua Quân rối càng hoàn hảo, càng giúp cho kỹ xảo điều khiểnnâng cao, khả năng diễn đạt phong phú

Các con rối được làm bằng gỗ, thường là gỗ sung, vì gỗ sung nhẹ, nổi trênnước được Rối cao không quá 50cm và được điêu khắc một cách tinh xảo.Chúng được sơn phết lộng lẫy bằng sơn ta để không bị đổi màu khi xuống nước

và không thấm nước Mỗi con rối là một tác phẩm điêu khắc của các nghệ nhân

Họ phải nghiên cứu kịch bản, phác ra trên giấy một hình tượng rối với đủ tínhchất, thần sắc cùng vóc dáng, trang phục phù hợp với nhân vật, sau đó mới đếngiai đoạn đục khắc trên gỗ Gỗ sung phải có số tuổi từ 4 đến 5 năm mới thíchhợp, vì nếu gỗ non quá thì dễ bị mục Do nước hủy hoại, các con rối chỉ được sửdụng nhiều lắm là 100 buổi diễn Hình tượng các con rối thường là những conngười, con vật quen thuộc của cuộc sống Việt Nam như nông dân, ông câu, con

cá, ếch, nhái, rùa

1.2.2.2 Nước- ẩn giấu trong lòng tất cả mọi bí mật của trò rối

Dùng nước làm sân khấu cho các con rối hoạt động là đặc điểm độc đáocủa nghệ thuật rối nước Nước không chỉ là nơi quân rối làm trò đóng kịch màcòn là yếu tố cộng minh, cộng sinh, cộng hưởng Nước vừa cản trở, vừa hỗ trợ,phối hợp với quân rối Nước không chỉ là môi trường, là khung cảnh mà còn nhưthầy phù thủy có nhiều phép thần thông biến hóa đối với nghệ thuật biểu diễnrối.

Các con rối chỉ là những công trình điêu khắc gỗ với cử động gấp khúc,vừa đủ để con người nhận thức khái quát về người, về vật Nhưng nước đã dùngđặc tính lỏng và phản quang của mình tạo nên sự ảo hóa hiện tượng Sân khấurối nước luôn đầy ắp sắc hình trời, mây, cây, cảnh chuyển đổi khôn lường intrên mặt nước làm cho nhân vật “rối” hoạt động Trên chiếc gương này, tất cảđều lung linh, mềm mại, uyển chuyển, biến hóa liên tục trước mắt người xem.Những đường nét thô cứng hay màu sắc nghèo nàn của những con rối cũng sẽtrở nên sinh động, phong phú Nhân vật thoắt ẩn, thoắt hiện cùng với con bóngcủa mình điệp trùng trên sóng nước Những tiếng trống, tiếng pháo "chói tai", âmvang qua nước và khoảng không thoáng rộng cũng trở nên dịu dàng, dễ nghehơn

1.2.2.3 Một buổi biểu diễn múa rối

Những con rối đã được chuẩn bị sẵn, phần thân rối là phần nổi lên mặtnước thể hiện nhân vật, còn phần đế là phần chìm dưới mặt nước giữ cho rối nổibên trên và là nơi lắp máy điều khiển cho quân rối cử động

Máy điều khiển và kỹ xảo điều khiển trong múa rối nước tạo nên hànhđộng của quân rối nước trên sân khấu, đó chính là mấu chốt của nghệ thuật tròrối nước

Máy điều khiển rối nước có thể được chia làm hai loại cơ bản: máy sào vàmáy dây đều có nhiệm vụ làm di chuyển quân rối và tạo hành động cho nhân vật.Máy điều khiển được giấu trong lòng nước, lợi dụng sức nước, tạo sự điều khiển

từ xa, cống hiến cho người xem nhiều điều kỳ lạ, bất ngờ

Ngày trước, tại một cái ao hay cánh đồng lúa được chọn làm nơi biểu diễn.Ngày nay thì người ta thường sử dụng hồ nhân tạo, các thành viên trong đoànmúa rối sẽ dựng ở đó một cái rạp bằng tre và gỗ, mái rạp có hình cong ở các gócgiống như hình dáng của ngôi chùa thờ Phật để tượng trưng cho kiến trúc vùngnông thôn Việt Nam Đây được gọi là buồng trò rối nước Người nghệ nhân rốinước đứng trong buồng trò để điều khiển con rối Họ thao tác từng cây sào,thừng, vọt, hoặc giật con rối bằng hệ thống dây bố trí ở bên ngoài hoặc ở dướinước Sự thành công của quân rối nước chủ yếu trông vào sự cử động của thânhình, hành động làm trò đóng kịch của nó

Sân khấu rối nước là khoảng trống trước mặt buồng trò Buồng trò, sânkhấu được trang bị cờ, quạt, voi, lọng, cổng hàng mã Buổi diễn rất nhộn nhịpvới lời ca, tiếng trỗng, mò, tù và, chen tiếng pháp chuột, pháo thăng thiên, pháo

mở cờ từ dưới nước lên, trong ánh sáng lung linh và màn khói huyền ảo

Vào buổi biểu diễn, những con rối sẽ xuất hiện bằng cách trồi lên từ phíasau một hàng tre kín Mở đầu buổi diễn thường có trò bật cờ, từng chiếc cờ sặc

sỡ đột nhiên phóng từ dưới nước lên tạo nên bầu không khí háo hức Sau đó làmàn diễn Những con rối sẽ được điều khiển diễn theo một vài kịch bản đượcviết với nội dung là những câu chuyện thần kỳ hay chuyện đời thường dung dị.Các con rối sẽ bất ngờ thoắt ẩn thoắt hiện trên làn nước lung linh, rất thần diệu

Đó là cảnh đôi rồng vàng uốn lượn, nhảy vờn, miệng phun lửa, bỗng nhiên lặnxuống rồi lại chợt xuất hiện, bất ngờ phóng lên phun khói Hay có khi chỉ là cảnhnông dân, trâu cày lội chìm nước Trẻ con bơi lội, nô đùa Hoặc cảnh hai đô vậtđang tranh tài, họ xông vào nhau, ôm ghì lấy nhau, chống rồi đẩy Trước đây,múa rối nước biểu diễn không lời, chỉ dùng động tác diễn tả Về sau, múa rối trởnên phong phú hơn, không những có lời mà còn tăng cường thêm nhạc và cảpháo bông để tăng hưng phấn cho người xem

Những người điều khiển con rối mà khán giả không thể nhìn thấy được để chântrần, chỉ mặc độc bộ đồ lót chuyên dụng, ngâm mình trong ao hay cánh đồng lúađầy nước và điều khiển cử động các con rối hình người, hình con voi, con trâu,rắn và những con vật khác lướt qua lại trên mặt nước

Thời gian của một vở diễn dài khoảng 90 phút

1.2.2 Hình tượng quan trọng trong rối nước

Chú Tễu- nhân vật đặc sắc

Trải qua nhiều năm, người Việt Nam từ chốn cung đình cho tới làng mạc nôngnghiệp ai ai cũng đều yêu mến chú Tễu và coi Tễu là nhân vật quan trọng nhất.Tễu được làm to hơn các con rối khác, tóc để trái đào hoặc được buộc hai bên.Chú Tễu thân hình tròn trĩnh, da trắng hồng, miệng lúc nào cũng tươi cười Chúđóng khố để lộ bộ ngực và cái bụng phệ Tay chú Tễu cầm cái quạt vừa đi vừavung vẩy, cái đầu quay nghiêng quay ngửa Chú Tễu là nhân vật xuất hiện đầutiên trong buổi biểu diễn rối nước Nói cách khác, Tễu làm nhiệm vụ giáo đầudẫn chuyện tạo niềm hưng phấn cho khán giả và nhất là những khán giả nhỏ tuổi.