Với tinh thần chủ động, chỉ ba phút sau khi nhận lệnh – lúc 20 giờ 3 phút ngày 19 tháng 12 năm 1946 quân dân Hà Nội đã đồng loạt nổ súng đánh địch, mở đầu cuộc kháng chiến toàn quốc.Pháo đài Láng có vinh dự được bắn những phát pháo đầu tiên mở màn cho cuộc chiến đấu của quân dân Hà Nội và cũng chính là mở đầu kháng chiến toàn quốc.Cuộc chiến đấu ở Thủ đô kéo dài 60 ngày đêm gồm bốn đợt:
Trang 1I/ LỜI KÊU GỌI TOÀN QUỐC KHÁNG CHIẾN.
Hỡi đồng bào toàn quốc!
Chúng ta muốn hoà bình, chúng ta phải nhân nhượng Nhưng chúng ta càngnhân nhượng, thực dân Pháp càng lấn tới, vì chúng quyết tâm cướp nước ta lần nữa!
Không! Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhấtđịnh không chịu làm nô lệ
Hỡi đồng bào!
Chúng ta phải đứng lên!
Bất kỳ đàn ông, đàn bà, bất kỳ người già, người trẻ, không chia tôn giáo, đảngphái, dân tộc Hễ là người Việt Nam thì phải đứng lên đánh thực dân Pháp để cứu Tổquốc Ai có súng dùng súng Ai có gươm dùng gươm, không có gươm thì dùng cuốc,thuổng, gậy gộc Ai cũng phải ra sức chống thực dân Pháp, cứu nước
Hỡi anh em binh sĩ, tự vệ, dân quân!
Giờ cứu nước đã đến Ta phải hy sinh đến giọt máu cuối cùng, để giữ gìn đấtnước
Dù phải gian lao kháng chiến, nhưng với một lòng kiên quyết hy sinh, thắng lợinhất định về dân tộc ta!
Việt nam độc lập và thống nhất muôn năm!
Kháng chiến thắng lợi muôn năm
Hà Nội, ngày 19 tháng 12 năm 1946
Hồ Chí Minh
Theo “Hồ Chí Minh Toàn tập T.4”.- H.:
Chính trị quốc gia, 1995.
II/ THƯ GỬI CÁC CHIẾN SĨ CẢM TỬ QUÂN THỦ ĐÔ
Cùng các chiến sĩ yêu quý Trung đoàn Thủ đô
Các em ăn tết thế nào? Vui vẻ lắm chứ? Tôi và nhân viên chính phủ nhớ đếncác em nên không ai nỡ ăn Tết Còn 90 phần trăm đồng bào ở hậu phương cũng giảmbớt 90 phần trăm mâm cỗ tiệc tùng, ai cũng tiết kiệm để dự bị công cuộc trường kỳkháng chiến
Các em là đội Cảm tử Các em cảm tử để cho Tổ quốc quyết sinh Các em làđại biểu cái tinh thần tự tôn tự lập của dân tộc ta mấy nghìn năm để lại, cái tinh thầnquật cường đó đã kinh qua Hai Bà Trưng, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi,Quang Trung, Phan Đình Phùng, Hoàng Hoa Thám truyền lại cho các em Nay các
Trang 2em gan góc tiếp tục cái tinh thần bất diệt đó, để truyền lại cho nòi giống Việt Nammuôn đời về sau.
Chí kiên quyết dũng cảm, các em đã sẵn có, đây tôi chỉ nhắc lại một vài điều
mà các em phải nhớ luôn luôn:
1 Phải hết sức khôn khéo, nhanh chóng, bí mật, phải biết cách hoá chỉnh vilinh
2 Phải rút kinh nghiệm hàng ngày hàng giờ, phải đề phòng Việt gian, trinhthám
3 Phải hết sức cẩn thận Phải luôn luôn có sáng kiến để dụng thời cơ
4 Tuyệt đối đoàn kết
Các em hăng hái tiến lên, lòng Già Hồ, lòng Chính phủ và toàn thể đồng bàoluôn luôn ở bên cạnh các em
Tôi thay mặt Chính phủ và đồng bào gửi cho các em lời chào thân ái và quyếtthắng
- Liên hiệp với dân tộc Pháp, chống phản động thực dân Pháp
- Đoàn kết với Mên, Lào và các dân tộc yêu tự do, hoà bình
- Đoàn kết chặt chẽ toàn dân
- Thực hiện toàn dân kháng chiến
- Bảo vệ dân; được lòng dân
- Nêu tên “Hội liên hiệp quốc dân” mà cổ động kháng chiến.
Trang 3- Phải tự cấp, tự túc về mọi mặt.
4 Cách đánh
- Triệt để dùng du kích, vận động chiến
- Bảo toàn thực lực, kháng chiến lâu dài
- Phá hoại nhiều hơn bắn; triệt để làm cho địch đói, khát, què, mù, điếc, câm,tiêu hao, mệt mỏi, chán nản
- Vừa đánh vừa võ trang thêm; vừa đánh vừa đào tạo thêm cán bộ
5 Giai đoạn kháng chiến
Ba giai đoạn:
a/ Giai đoạn phòng ngự: có thể vạn bất đắc dĩ phải tạm thời bỏ những thành
thị lớn sau khi kháng chiến quyết liệt ở đó Chú ý: phải luôn luôn quấy nhiễu nơi tạmbỏ
b/ Giai đoạn cầm cự: giữ vững vị trí, tiêu hao lực lượng địch, bồi bổ thực lực
mình
c/ Giai đoạn phản công: phản công toàn thể, lấy lại toàn bộ đất nước.
II
CHƯƠNG TRÌNH KHÁNG CHIẾN
1 Đoàn kết toàn dân
2 Thực hiện quân, chính, dân nhất trí
3 Liên hiệp với dân tộc Pháp, chống bọn phản động thực dân Pháp
4 Đoàn kết với hai dân tộc Mên, Lào và các dân tộc bị áp bức trong khối Liênhiệp Pháp
5 Thân thiện với các dân tộc Tàu, Xiêm, Diến Điện, Ấn Độ, Nam Dương vàcác dân tộc yêu chuộng dân chủ, hoà bình trên thế giới
6 Động viên nhân lực, vật lực, tài lực, thực hiện toàn dân kháng chiến, toàndiện kháng chiến, trường kỳ kháng chiến
7 Đánh Pháp, tiễu phỉ, trừ gian
8 Giành quyền độc lập, bảo toàn lãnh thổ, thống nhất Trung, Nam, Bắc
9 Củng cố chế độ cộng hoà dân chủ
10 Bảo vệ sinh mệnh và tài sản cho toàn dân và ngoại kiều
11 Tăng gia sản xuất, thực hiện kinh tế tự túc
12 Hết sức sản xuất vũ khí
III
CƠ QUAN CHỈ ĐẠO KHÁNG CHIẾN
1 Về đoàn thể: có “trung kiên chỉ đạo kháng chiến”.
2 Về Chính phủ: trên có Chính phủ kháng chiến và Ban Thường vụ Quốc hội.
Trang 4Dưới có Uỷ ban kháng chiến các khu, các tỉnh, v.v gồm đại biểu quân, dân,chính họp thành.
3 Về mặt trận dân tộc thống nhất: có “Ủy ban Liên hiệp Quốc dân ủng hộ
kháng chiến” cho toàn quốc, do “Hội Liên hiệp Quốc dân” lập ra, bao gồm đại biểu
các đảng phái, các tầng lớp, các tôn giáo, các dân tộc
Nhiệm vụ của Uỷ ban này là hiệu triệu nhân dân tham gia kháng chiến, cổ lệbinh sĩ và làm cho cuộc kháng chiến thật là của toàn dân
IV
NHỮNG ĐIỀU RĂN TRONG KHI KHÁNG CHIẾN
1 Dân
1- Không đi lính cho Pháp
Không nộp thuế cho Pháp
Không bán lương thực cho Pháp
Không mua hàng của Pháp
Không dẫn đường cho Pháp
Không làm việc cho Pháp
Không lộ tin tức cho Pháp
2- Phải đoàn kết chặt chẽ
Phải đánh giặc, trừ gian
Phải tăng gia sản xuất
Phải ủng hộ Chính phủ kháng chiến
Phải tiếp tế bộ đội
Phải báo tin cho bộ đội
Phải giúp đỡ đồng bào tản cư
2 Quân
1- Không hàng giặc
Không để mất súng
Không bắn phí đạn
Không xâm phạm tính mệnh, tài sản của dân
Không xâm phạm tín ngưỡng của dân
Không ngược đãi tù binh
2- Phải ủng hộ Chính phủ kháng chiến và Hồ Chủ tịch
Phải bảo vệ tính mệnh, tài sản cho dân
Phải kính trọng và giúp đỡ dân
Phải sĩ quan và binh lính một lòng
Phải tuân lệnh cấp trên
Phải phục tùng kỷ luật
Trang 5KHẨU HIỆU TUYÊN TRUYỀN TRONG THỜI KỲ KHÁNG CHIẾN
1 Những khẩu hiệu chính
1- Toàn dân đoàn kết!
Kháng chiến lâu dài!
2- Liên hiệp dân Pháp!
3- Thà chết không trở lại đời nô lệ!
4- Hoa - Việt tương trợ!
5- Bảo vệ ngoại kiều!
6- Việt Nam độc lập, thống nhất muôn năm!
7- Quân dân một lòng!
b/ Quân sự:
1- Toàn dân kháng chiến!
Kháng chiến khắp nơi!
2- Đuổi giặc, tiễu phỉ, trừ gian!
3- Triệt để dùng chiến thuật du kích!
4- Mỗi phố là một mặt trận!
Mỗi làng là một pháo đài!
5- Mỗi viên đạn là một quân thù!
6- Cướp súng giặc bắn giặc!
7- Hết sức quấy rối quân địch!
8- Giữ bí mật quân sự là cứu nước!
9- Theo gương kháng chiến anh dũng của đồng bào Nam Bộ!10- Kháng chiến nhất định thắng lợi!
c/ Kinh tế:
1- Tăng gia sản xuất để kháng chiến!
2- Giữ gạo nuôi lính!
3- Vừa kháng chiến vừa kiến quốc!
Trang 6d/ Văn hoá:
1- Chống mù chữ, chống xâm lăng!
2- Cần, kiệm, liêm, chính: kháng chiến thắng lợi!
3- Văn nghệ sĩ giúp kháng chiến!
Theo cuốn “Đảng Cộng sản Việt Nam,
Văn kiện Đảng Toàn tập Tập 8 (1945 - 1947)”.- H.: Chính trị quốc gia,
2000
IV/ TÓM TẮT DIỄN BIẾN 60 NGÀY ĐÊM CHIẾN ĐẤU Ở HÀ NỘI TRONG
NHỮNG NGÀY ĐẦU TOÀN QUỐC KHÁNG CHIẾN
Với tinh thần chủ động, chỉ ba phút sau khi nhận lệnh – lúc 20 giờ 3 phút ngày
19 tháng 12 năm 1946 quân dân Hà Nội đã đồng loạt nổ súng đánh địch, mở đầu cuộckháng chiến toàn quốc
Pháo đài Láng có vinh dự được bắn những phát pháo đầu tiên mở màn chocuộc chiến đấu của quân dân Hà Nội và cũng chính là mở đầu kháng chiến toàn quốc
Cuộc chiến đấu ở Thủ đô kéo dài 60 ngày đêm gồm bốn đợt:
Phối hợp chiến đấu với lực lượng vũ trang, đông đảo nhân dân có tự vệ Thànhlàm nòng cốt đã hăng hái tham gia các công tác kháng chiến; người đắp baricát,người lập chướng ngại vật, ngả cây đánh ngã cột điện, người khiêng giường, sập, tủ,bàn ghế ra đường, người đào hầm hố, giao thông hào, người đục tường xuyên từ nhà
nọ sang nhà kia, người úp nồi niêu xoong chảo, rổ rá ra đường phố giả làm mìn chốngtăng, người lo tổ chức tản cư, người phá hoại các máy móc không khiêng đi được.Không ít người tự nguyện xung phong tham gia vào bộ đội, tự vệ, làm cứu thương,
Trang 7trực tiếp chiến đấu và phục vụ chiến đấu trên các mặt trận Tất cả mọi người khôngphân biệt già trẻ, trai gái, học sinh, thầy giáo, nhà văn, nhà thơ, nhạc sĩ, nhà nhiếpảnh, nhà sư, vũ nữ, cô đầu, ông chủ, người làm công ai ai cũng hăng hái nhiệt tìnhtham gia kháng chiến cứu nước Cả Hà Nội biến thành một chiến trường ngay từ đêm
19 tháng 12
15 phút sau khi ta nổ súng, địch tổ chức 4 mũi tiến công hòng đánh chiếm cácmục tiêu then chốt Cánh quân thứ nhất có tăng thiết giáp dẫn đầu từ Cửa Bắc đánhtheo đường Hàng Đậu ra cầu Long Biên, nhưng đã bị quân ta phục sẵn chặn đánhquyết liệt trên đường Hàng Đậu, buộc địch phải đưa cánh quân thứ hai vốn định đánhchiếm Ô Yên Phụ quặt lại đánh về phía cầu Long Biên để hợp lực với cánh quân thứnhất mở thông cho được đường Hàng Đậu Chỉ một quãng đường 300 mét, địch phảitập trung đột phá nhiều lần, sau 3 giờ mở thông, nhưng thiệt hại khá lớn: 1 xe tăng, 2
xe bọc thép, 1 xe gíp bị phá hỏng, phá huỷ, mấy chục binh sĩ bị thương vong
Cùng thời gian trên cánh quân thứ ba gồm 18 xe tăng, xe bọc thép và nhiều cơgiới chở 500 quân theo đường Cửa Nam, Tràng Thi, Tràng Tiền, tiến đánh Bắc BộPhủ Đây là địa bàn tiếp giáp giữa Liên khu I và Liên khu II, lực lượng ta bố trímỏng, nên việc chặn đánh địch trên đường kém hiệu quả, ta chỉ diệt được một xe tăngđịch ở trước hiệu thuốc Hoàng Xuân Hãn
Tại Bắc Bộ Phủ, trận chiến đấu diễn ra hết sức ác liệt Trong suốt 20 giờ quân
ta đã đánh lui 6 đợt xung phong của địch, buộc chúng phải dùng máy bay đến oanhtạc
Trước tình thế không thuận lợi, ta chủ động rút lui để bảo toàn lực lượng Kếtquả: sau gần một ngày chiến đấu ta đã tiêu diệt 122 tên địch, phá huỷ, phá hỏng 4 xetăng, xe thiết giáp, 1 ô tô, 1 xe gíp Tại đây xuất hiện gương chiến đấu và hy sinhoanh liệt của Lê Gia Định – chính trị viên đại đội, dũng cảm ôm bom ba càng lao vào
xe tăng và đã anh dũng hy sinh
Riêng ở khu vực Nhà Hát Lớn thành phố, trung đội vệ quốc đoàn và tiểu đội tự
vệ tại chỗ, chiến đấu rất dũng cảm, bắn đến viên đạn cuối cùng và hầu hết hy sinh
Cánh quân thứ tư xuất phát từ Cửa nam, đến đầu đường Hàng Lọng bị quân taphục kích chặn đánh quyết liệt phải quay sang hướng đường Quán Sứ tiến đánh sởhoả xa Việt Điền Ngày 20 tháng 12 năm 1946, chúng tập trung thêm lực lượngphương tiện đánh thông đường Hàng Lọng ra ga
Thực tế các trận Hàng Đậu, Bắc Bộ Phủ, Nhà Hát Lớn đã làm cho quân xâmlược Pháp từ chủ quan, ngạo mạn, hung hăng nay hoang mang, dao động sợ bom bacàng, sợ mìn, lựu đạn, sợ súng trường bắn tỉa và sợ tinh thần chiến đấu quả cảm sẵnsàng hy sinh của quân và dân Thủ đô Bộ chỉ huy quân đội Pháp phải rút quân ở BắcGiang, Bắc Ninh về, ra lệnh cho bộ phận quân chiếm đóng ở Hải Phòng, nhanh chóngđánh thông đường 5 để đưa lực lượng, phương tiện lên ứng cứu cho cuộc tiến côngđánh chiếm Hà Nội Mặt khác, tướng Valuy cũng điện gấp về Pari, yêu cầu chính phủPháp khẩn cấp đưa thêm quân và phương tiện chiến tranh sang tăng cường cho ĐôngDương
Trang 8Ngày 20, sau khi trực tiếp đi thị sát mặt trận, đồng chí Tổng chỉ huy quyết địnhtăng cường cho Hà Nội một tiểu đoàn và đề nghị Bác và Thường vụ cho sáp nhậpchiến khu Hà Nội vào chiến khu 2 để Hà Nội có một hậu phương rộng rãi làm chỗdựa.
Sau ba ngày, ta chuyển thế trận theo cách đánh đã định:
- Tiểu đoàn 101 (còn 2 đại đội) cùng tự vệ chiến đấu, tự vệ thành, công anxung phong co về cố thủ Liên khu I
- Các tiểu đoàn 77, 222 và tiểu đoàn 56 mới tăng cường cùng tự vệ, công anchặn đánh địch ở Liên khu II trên các trục đường ra các cửa ô và ngoại ô phía Namthành phố
- Tiểu đoàn 523 cùng tự vệ chặn đánh địch ở Liên khu III trên trục đường HàngBột ra Ô Chợ Dừa, tây nam thành phố
- Tiểu đoàn 145 cùng tự vệ chặn đánh địch trên các trục đường ra phía tâythuộc Liên khu III và đê Yên Phụ, Nhật Tân thuộc Liên khu Trúc Lãng mới thànhlập
- Đến 29 tháng 12, cùng với việc tăng cường, bổ sung thêm quân và vũ khíđịch lần lượt đánh chiếm được một số cơ quan đầu não: Bộ Quốc phòng, Toà thịchính, Trại vệ quốc đoàn trung ương, Bộ Tổng tham mưu, v.v hình thành thế baovây Liên khu I và đánh mở rộng xuống các cửa ô phía nam và nống ra phía tây Nhưng tiến quân đến đâu chúng cũng vấp phải sức đánh trả rất kiên quyết và mạnh
mẽ của ta
Nổi bật là trận đánh ở Toà thị chính kéo dài suốt ngày 22, địch vẫn khôngchiếm được Ở Bắc Bộ Phủ, Nhà Hát Lớn, Toà Thị chính các đơn vị vệ quốc đoànvốn là giải phóng quân ở Việt Bắc về cùng với tự vệ Hà Nội đã tổ chức chiến đấuphòng ngự kiên cường nhất
Ngoài ra trong trận Ô Cầu Dền ngày 28, dựa vào baricát, ta đã chặn được cácmũi tiến công của địch Đặc biệt, trong trận chiến đấu này có sự tham gia của 1 chiến
sĩ quốc tế người Nhật Bản đã dùng Badôka bắn cháy một xe tăng, 1 thiết giáp địch
“Chiến luỹ” Cầu Dền đã ngăn chặn địch được trên 20 ngày đêm
2 Đợt hai (từ 30-12-1946 đến ngày 14-1-1947)
Sau khi đánh thông đường 5, có thêm lực lượng tăng viện, quân Pháp được phipháo chuẩn bị hoả lực mãnh liệt, có xe tăng thiết giáp dẫn đầu và có xe chở bộ binhlần lượt đánh chiếm các cửa ô
Bộ Tổng chỉ huy đã tăng cường thêm cho Mặt trận Hà Nội 2 tiểu đoàn (d64,d45) và lệnh cho Liên khu II và III chủ động chuẩn bị chặn đánh các mũi tiến côngcủa địch
Ngày 30, địch từ nhà Gian Đa theo đường Hàng Bột và từ nhà Dầu Sen theođường Khâm Thiên tiến đánh Ô Chợ Dừa dựa vào baricát, nhà cửa ngõ phố, bộ đội
và tự vệ ta chặn được địch Nhưng sau đó chúng cho quân vu hồi đánh vào cạnhsườn, ta buộc phải rút lui
Trang 9Ngày 31, quân bộ binh địch tiến đánh Kim Liên, dựa vào baricát, ta cũng thựchiện đánh ngăn chặn thành công, nhưng khi địch cho xe lội nước chở quân qua HồBảy Mẫu đổ bộ vào phía nam đánh lên ta phải rút.
Trong các trận chiến đấu này Liên khu III diệt trên 60 địch
4 ngày sau (3-1-1947), địch mở cuộc tiến công theo 3 trục: Đội Cấn, HoàngHoa Thám, Thủ Khoa Huân (tức Thuỵ Khuê) để nống ra phía tây
Quân ta ở Liên khu III chặn đánh quyết liệt, nhất là trên đường Đội Cấn địchkhông tiến được, buộc phải vu hồi đánh chiếm Liễu Giai, ta phải rút Qua 1 ngàychiến đấu ta diệt 116 địch, dùng bom ba càng phá huỷ 1 xe tăng, dùng chai xăngcơrếp đốt 2 xe vận tải, phá huỷ 1 xe thiết giáp
Ở Liên khu II, trong ngày 3 tháng 1 năm 1947, địch cũng tổ chức lực lượngtiến công ra hướng đê Thanh Nhàn và bị quân ta phục sẵn đánh lui Nhưng trong trậnđánh địch tập kích Giảng Võ ngày 6 tháng 1 ta bị bất ngờ và tổn thất khá nặng Đạiđội trưởng Vũ Công Định phải tập trung lực lượng đột kích mở đường máu phá vâyrút được một phần lực lượng ra ngoài và đồng chí đã hy sinh anh dũng
Về phía ta, từ tình hình thực tế địch sẽ tập trung lực lượng đánh vành đai ngoại
ô trước, sau mới chuyển vào đánh Liên khu I nên Bộ quyết định bố trí lực lượng đểsẵn sàng kéo dài thời gian giam chân địch ở Hà Nội
3 Đợt 3 (15-1-1947 đến 6-2-1947)
Địch tập trung quân đánh Vĩnh Tuy, Ngã Tư Sở Vì không có phố xá làm chỗdựa, ta chỉ chặn đánh một số nơi Ở Vĩnh Tuy ta chặn được một thời gian Địch choquân đổ bộ đường sông ở phía sau, ta phải rút
Ở khu vực nhà thương Vọng trận chiến đấu diễn ra rất quyết liệt, quân ta cóphần bị động nhưng đã kiên quyết chặn đánh diệt khoảng 100 địch, nhưng ta cũng bịthương vong nặng, khoảng 150 người hy sinh Đây là trận đánh ta thương vong lớnnhất
Ngày 20 tháng 1, địch đánh tiếp quãng Ngã Tư Sở, Bưởi Ta phục kích diệt 1trung đội ở Nhân Mục và chặn đánh ở khu vực Bưởi, diệt khoảng 300 địch, phá 2 xetăng, 2 xe gíp Do rút kinh nghiệm kịp thời, biết lợi dụng địa hình địa vật, biết phụckích, biết chờ địch đến gần mới đánh nên ta hy sinh 15, bị thương 21 người
Ngày 25 tháng 1, địch tiến công đánh chiếm Bưởi, Nhật Tân Ta chặn đánh tốt
ở Trích Sài, Xuân Tảo Riêng ở Nhật Tân ta đánh không tốt Bộ đội không bố trí lạitheo chỉ thị của Bộ chỉ huy Hà Nội, nên bị vây ở Tứ Tổng, phải phá vây mà rút Dânchạy tán loạn, bị thương vong trên 100 Trong cuộc này ta diệt cũng được 140 địchnhưng chủ yếu ở Trích Sài - Xuân Tảo
Sau khi đánh chiếm vành đai ngoại thành, địch đánh nống ra một số khu vựcphía nam và phía tây để đẩy lùi lực lượng ta ra xa
Như vậy, qua 2 đợt chiến đấu bảo vệ Thủ đô, Liên khu II và Liên khu III đãchặn đánh 8 cuộc tiến công, gây cho địch nhiều tổn thất, tạo điều kiện cho Liên khu Iđánh dài ngày hơn
Trang 10Liên khu I sau khi co về khu cố thủ phải giải quyết rất nhiều vấn đề khó khănphức tạp Lực lượng vũ trang có nhiều đầu mối: vệ quốc đoàn, tự vệ chiến đấu, tự vệ
xí nghiệp, tự vệ thành, công an xung phong, trong đó vệ quốc đoàn chỉ còn khoảng 2đại đội lại chưa có sự chỉ huy thống nhất, do vậy Liên khu I đã tổ chức thành trungđoàn Thủ đô, một trung đoàn chính quy, đó là một thành công, một sáng tạo quantrọng
Liên khu nằm trong vòng vây, việc tiếp tế rất khó khăn nên Uỷ ban khángchiến Thành đã ra lệnh cho Uỷ ban kháng chiến Trúc Lãng tổ chức đại đội tiếp tếHồng Hà, chui qua cầu Long Biên dưới chân bốt gác địch, lúc đầu đưa mỗi đêm hàngtấn gạo, thực phẩm, đạn dược vào nội thành, nhưng do địch lùng sục, kiểm soát gắtgao nên khối lượng hàng giảm dần, đến đầu tháng 2 thì không đưa vào được nữa
Một vấn đề lớn là còn bốn vạn dân chưa tản cư được phải bảo đảm lương thựcthực phẩm Qua trung gian Lãnh sự Trung Quốc, hai bên đồng ý ngày 15 tháng 1 vàngày 30 tháng 1 ngừng bắn cho dân tản cư lợi dụng thời cơ thuận tiện này ta kết hợpđưa một phần lực lượng vũ trang ra khỏi thành phố theo đường công khai và bí mật,chỉ để 500 người ở lại tiếp tục chiến đấu và làm các nhiệm vụ bí mật, nhưng anh chị
em vẫn bí mật ở lại nên quân số còn lại lên tới trên 1.200 người
Liên khu I đã ngăn chặn nhiều cuộc tiến công của địch, đặc biệt đã đánh bạiđược các trận tiến công của địch vào nhà Xôva và trường Ke, hai vị trí quan trọng đểgiữ đường tiếp tế và rút lui ở phía sau
đó địch chiếm lại được chợ Đồng Xuân
Sau trận Đồng Xuân, Bộ Tổng chỉ huy, Bộ chỉ huy Mặt trận Hà Nội quyết địnhcho Trung đoàn Thủ đô rút khỏi thành phố để bảo toàn lực lượng tiếp tục chiến đấulâu dài với địch Đêm 17 Trung đoàn đã tổ chức cuộc rút lui an toàn mặc dù địch vâykhá chặt, ta phải vượt qua ba lần sông Khi vượt lần sông cuối cùng vào sáng 19tháng 2 đơn vị đã bị địch phát hiện và tổ chức truy kích dữ dội Đồng chí NguyễnNgọc Nại chỉ huy tiểu đội tự vệ dẫn đường đã chủ động đánh lạc hướng địch, bảođảm cho trung đoàn rút lui an toàn sang Dâu Canh, Phúc Yên (tiểu đội dẫn đườngtrong đó có đồng chí Nại đã hy sinh, chỉ có một đồng chí trở về đơn vị)
Với việc rút Trung đoàn Thủ đô an toàn, đúng lúc cuộc chiến đấu 60 ngày đêm
ở Thủ đô Hà Nội kết thúc thắng lợi Quân và dân Thủ đô đã thực hiện xuất sắc nhiệm
vụ bảo vệ an toàn được cơ quan đầu não Tản cư được phần lớn dân, đưa được mộtkhối lượng lớn máy móc, thiết bị công nghiệp ra ATK Tiêu diệt được gần 1.800địch, bắt khoảng 400 tên, phá 22 xe tăng, thiết giáp, 31 xe vận tải, bắn rơi 1 máy bay,bắn hỏng 7 máy bay, bắn chìm 2 ca nô Đây là kết quả diệt địch lớn nhất trên toàn
Trang 11quốc lúc bấy giờ và còn nhiều hơn so với một số chiến dịch trong kháng Pháp saunày Chúng ta đã giam chân địch một thời gian khá dài (gấp 4 yêu cầu đề ra) Đánhgiá thắng lợi của quân dân Hà Nội trong 60 ngày đầu toàn quốc kháng chiến, Bác Hồnói: “Giam chân địch ở Hà Nội được một tháng là thắng lợi, nay giữ được Hà Nội haitháng là đại thắng lợi” Song, chúng ta vẫn bảo toàn và phát triển được lực lượng.Trong suốt 60 ngày đêm chiến đấu ta hy sinh khoảng 800 người (riêng trung đoànThủ đô hy sinh 160) Từ trong khói lửa của cuộc mở đầu toàn quốc kháng chiến, một
số Trung đoàn chủ lực của quân đội ta đã ra đời Nhiều đơn vị sau này trở thànhTrung đoàn chủ công của các đại đoàn 308, 304, 320 Nhiều cán bộ, chiến sĩ của Mặttrận Hà Nội chiến đấu trong ngày đầu toàn quốc kháng chiến, sau này đã trở thànhnhững tướng lĩnh rất tiêu biểu của quân đội
Thắng lợi của nhân dân và lực lượng vũ trang Hà Nội trong những ngày đầutoàn quốc kháng chiến có ý nghĩa hết sức to lớn: đã đánh đòn quyết định nhất, chủđộng mở đầu kháng chiến toàn quốc, đánh đòn có tính quyết định đánh bại chiến lượcđánh nhanh, thắng nhanh, đặc biệt là kế hoạch đảo chính chiếm Hà Nội trong vòng 24tiếng và kế hoạch kết thúc chiến tranh trước mùa mưa năm 1947 của thực dân Pháp.Thắng lợi này tạo điều kiện hết sức thuận lợi để chuyển đất nước sang thời chiến vàtạo niềm tin vũng chắc, động viên cổ vũ cho cả nước đi vào cuộc kháng chiến lâu dàinhưng nhất định thắng lợi
-Theo cuốn “Hà Nội mở đầu kháng chiến toàn quốc - Tầm vóc và ý nghĩa”.- H.: QĐND, 1996.
V/ KẾT QUẢ VÀ Ý NGHĨA CUỘC CHIẾN ĐẤU 60 NGÀY ĐÊM MỞ ĐẦU
TOÀN QUỐC KHÁNG CHIẾN CỦA QUÂN, DÂN HÀ NỘI
A- KẾT QUẢ
Trong 60 ngày đêm đánh địch, Hà Nội đã đạt được những thành tích to lớn
1 Góp phần rất quan trọng bảo vệ cơ quan đầu não được an toàn.
Địch muốn tiêu diệt các cơ quan đầu não của cuộc kháng chiến để thắngnhanh Nhưng ngay từ sau Cách mạng tháng Tám, Hà Nội đã làm tốt việc bảo vệ cơquan đầu não trong tình thế thù trong giặc ngoài hết sức phức tạp Khi kháng chiếntoàn quốc sắp bùng nổ, Hà Nội đã góp phần rất quan trọng vào việc tìm ATK, dichuyển cơ quan đầu não kịp thời bí mật, an toàn, nhờ đó duy trì được sự lãnh đạo vàchỉ huy kịp thời, liên tục của Thường vụ và Bộ Tổng chỉ huy, không những đối với
Hà Nội, mà đối với toàn quốc Đây là một thành tích hết sức quan trọng
2 Tiêu hao tiêu diệt khá nhiều lực lượng tinh nhuệ của địch.
Với binh lực ít hơn địch nhiều lần, trang bị kém, trình độ bộ đội, cán bộ cònthấp lại đánh địch trong thế cơ bản phải phòng ngự, Hà Nội vừa tiêu hao tiêu diệt
Trang 12được khá nhiều địch, phá huỷ phá hỏng nhiều phương tiện chiến tranh của chúng Sốđịch bị tiêu diệt gần 2.000 tên Tổng số xe bị phá là 22 xe tăng và xe thiết giáp, 31 xevận tải ta còn bắn rơi và bắn hỏng 7 máy bay địch, bắn chìm 2 ca nô Lực lượng địch
bị tiêu hao tiêu diệt thuộc những đơn vị tinh nhuệ bậc nhất đã từng tham gia giảiphóng nước Pháp, giải phóng Pari, đã từng đánh chiếm Tây Đức
3 Giam chân địch được 60 ngày đêm vượt mức yêu cầu trên giao.
Tuy ta cố gắng đánh địch trong một tháng và trong mệnh lệnh chỉ nói trong 15ngày, nhưng trên thực tế Bộ Tổng chỉ huy và Bộ chỉ huy mặt trận đã ba lần chủtrương kéo dài thêm thời gian và quân dân Hà Nội đã đạt được mục tiêu đó
Đúng như lời Bác khen: “Giam chân địch ở Hà Nội được một tháng là thắng lợi, nay giữ được Hà Nội hai tháng là đại thắng lợi”.
Giam chân địch trong thời gian vượt mức yêu cầu là kết quả quan trọng nhất.Nhưng có bảo vệ được cơ quan đầu não và tiêu hao tiêu diệt địch làm cho chúng bịtổn thất ngoài dự kiến mới đạt được kết quả giam chân địch
4 Giữ gìn và làm lớn mạnh lực lượng ta.
Qua 60 ngày đêm chiến đấu liên tục, Hà Nội đã thực hiện tốt nhiệm vụ bảo tồnthực lực để kháng chiến lâu dài Tuy có một số nơi ta chủ trương chiến đấu quyết liệt
để ngăn chặn địch như ở Bắc Bộ Phủ, Toà Thị chính nhưng nhìn chung ta khôngđem lực lượng quyết chiến, không có một đại đội nào bị địch tiêu diệt hết Mặc dùchiến đấu dưới bom đạn khá ác liệt của địch nhưng số hy sinh không lớn (khoảng 800người) Riêng trung đoàn Thủ đô chỉ có 160 người hy sinh
Không những ta bảo toàn được lực lượng mà sau 60 ngày đêm lại lớn mạnhthêm rất nhiều Từ một số tiểu đoàn lúc đầu ta đã phát triển thành một số trung đoàn.Trung đoàn Thủ đô vốn là hai đại đội của tiểu đoàn 101 được bổ sung thêm tự vệchiến đấu, tự vệ thành, công an xung phong và cả dân thường nên trở thành mộtTrung đoàn quân chính quy Sau này với phiên hiệu 102, Trung đoàn đã nằm trongbiên chế của đại đoàn Quân Tiên Phong 308
Sau 60 ngày đêm, các tiểu đoàn 523, 145, 77 của Mặt trận Hà Nội được tậphợp lại thành Trung đoàn 80 (Trung đoàn Thăng Long) Mấy năm sau Trung đoànnày lại được chấn chỉnh thành trung đoàn 48, một Trung đoàn chủ công của đại đoànĐồng Bằng 320
Tiểu đoàn 212 của Hà Nội chiến đấu trong phạm vi Liên khu II đã được điều đilàm nòng cốt cùng tiểu đoàn 62 (Ký Con) của Chiến khu 3 và một tiểu đoàn mới xâydựng của Chiến khu 2 để thành lập Mặt trận Tây Tiến, mấy tháng sau đổi thànhTrung đoàn 52 (trung đoàn Tây Tiến), một Trung đoàn của đại đoàn 320 sau này
Tiểu đoàn 56 của Hà Đông tăng cường cho mặt trận Hà Nội, trải qua thử tháchtrong chiến đấu đã trở thành cốt cán để xây dựng trung đoàn 35 có nhiệm vụ đánhđịch trên đường số 6 Hà Đông – Hoà Bình
Tiểu đoàn 45 của Trung đoàn 13 (Hà Đông) và tiểu đoàn 69 của trung đoàn 9(Sơn Tây) được rèn luyện trong khói lửa của mặt trận Hà Nội, đã cùng một tiểu đoànmới xây dựng để trở thành Trung đoàn 37 có nhiệm vụ đánh địch trên trục Hà Nội –
Trang 13Sơn Tây Hai trung đoàn 35 và 37 sau được sáp nhập thành Trung đoàn 66 – trungđoàn chủ công của đại đoàn 304.
Một điểm quan trọng hơn là trong 60 ngày đêm chiến đấu, bộ đội Hà Nội đãđược thử thách trong khói lửa Từ chỗ chiến sĩ cán bộ chưa hề có kinh nghiệm, họ đãđược đọ sức với địch trong nhiều trận nảy lửa, đã hiểu được địch một phần, có lòngtin có thể đánh thắng địch
Qua bốn điểm về kết quả nói trên, có thể nói quân dân Hà Nội đã hoàn thànhvượt mức nhiệm vụ Bác Hồ, Thường vụ, Bộ Quốc phòng - Tổng chỉ huy giao cho
Một điểm hết sức có ý nghĩa là 60 ngày đêm chiến đấu oanh liệt của Hà Nội đãbồi dưỡng cho quân đội ta một bộ phận cán bộ sau này rất có tài năng
B/ Ý NGHĨA CỦA THẮNG LỢI 60 NGÀY ĐÊM ĐÁNH ĐỊCH Ở HÀ NỘI.
Thắng lợi của 60 ngày đêm đánh địch ở Hà Nội có ý nghĩa hết sức to lớn Cóthể nêu mấy điểm chủ yếu sau đây:
1 Về chiến lược, Hà Nội đã đánh đòn quyết định nhất trong chiến cuộc chủ động mở đầu kháng chiến toàn quốc.
Chủ động hoặc bị động mở đầu chiến tranh xưa nay vẫn là vấn đề hết sức quantrọng của nghệ thuật tiến hành chiến tranh Nó ảnh hưởng rất lớn đến tiến trình và kếtcục chiến tranh
Ở nước ta, trong lịch sử, cha ông ta thường phải chống kẻ địch mạnh tiến côngmình Nhưng việc mở đầu chiến tranh của ta nhìn chung chủ động
Đời nhà Lý, quân ta chủ động “tiên phát chế nhân” tiến công Ung Liêm, rồi
chủ động rút quân về chặn địch ở sông Như Nguyệt và cuối cùng phản công buộcQuách Quỳ phải rút quân về nước
Đời nhà Trần, ba lần chống Mông Nguyên và đời Tây Sơn, một lần chống MãnThanh Đứng trước kẻ địch mạnh hơn, ta đều chủ động rút khỏi Thăng Long nhưng
đã nhanh chóng khôi phục kinh đô bởi vì nước ta hồi đó độc lập, đã có quân đội khámạnh
Ngược lại đời An Dương Vương, do mất cảnh giác và đời Hồ Quý Ly, dokhông được lòng người nên bị động phòng ngự, rút lui chạy dài rồi mất nước
Ngày nay khi mở đầu kháng chiến toàn quốc, ta mới giành chính quyền, quânđội còn ấu trĩ, địch mạnh ta yếu, địch lại có kế hoạch sắp sửa tiến công ta ở Thủ đô,nhưng ta bất ngờ đánh phủ đầu chúng ở Hà Nội, Nam Định, Bắc Giang, Bắc Ninh,Hải Dương, Vinh, Huế, chủ động ngăn chặn, giam chân địch ở các thành phố, chủđộng mở đầu kháng chiến toàn quốc, buộc địch phải bị động đối phó khắp nơi, tạođiều kiện thuận lợi để chủ động tiến hành cuộc kháng chiến lâu dài, qua ba giai đoạncàng đánh càng mạnh và cuối cùng kết thúc bằng đại thắng Điện Biên Phủ
Trong chiến cuộc mở đầu kháng chiến toàn quốc, đòn đánh chủ động của HàNội là đòn đánh quyết định nhất Bởi vì Hà Nội phải đánh với bộ phận đông nhất vàmạnh nhất của địch trên chiến trường miền Bắc và trên toàn chiến trường Đông