Đặc khu kinh tế Thâm Quyến và kiến nghị cho Việt Nam

Một trong các nguyên nhân của sự thành công trên là các quyết sách sáng suốt và tầm nhìn chiến lược của chính phủ Trung Quốc dưới thời Đặng Tiểu Bình, trong đó có việc xây dựng hệ thống

Mục lục

I TỔNG QUAN VỀ ĐẶC KHU KINH TẾ 3

1 Khái niệm đặc khu kinh tế: 3

a Hoàn cảnh ra đời 3

b Khái niệm ĐKKT: 3

2 Ý nghĩa xây dựng ĐKKT 4

3 Nội dung xây dựng ĐKKT 4

a Quản lý hành chính 4

b Hệ thống điều chỉnh hoạt động các ĐKKT 5

II SỰ PHÁT TRIỂN CỦA ĐẶC KHU KINH TẾ THÂM QUYẾN: 5

1 Giới thiệu chung về ĐKKT Thâm Quyến 5

2 Sự phát triển của Thâm Quyến 6

a Các giai đoạn phát triển 6

b Tốc độ tăng trưởng kinh tế 8

c Đầu tư trực tiếp nước ngoài 9

d Tình hình xuất nhập khẩu 9

e Tốc độ công nghiệp hóa 11

III CÔNG THỨC TĂNG TRƯỞNG CỦA THÂM QUYẾN VÀ KIẾN NGHỊ ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG ĐẶC KHU KINH TẾ Ở VIỆT NAM: 12

1 Công thức thành công của Thâm Quyến: 12

a Chính sách mở cửa nền kinh tế: 13

b Chính sách thu hút nhân tài và phát triển khoa học công nghệ: 16

c Hệ thống các khuyến khích tài chính: 17

d Sự hỗ trợ mạnh mẽ của Chính phủ: 17

e Vị trí địa lý thuận lợi: 18

Lời nói đầu

Trong những năm cuối thế kỉ XX, đầu thế kỉ XXI, Trung Quốc ngày càng khẳng định vị thế và sức mạnh của mình trên bản đồ kinh tế thế giới với tốc độ tăng trưởng thần

kì qua các năm, ngay cả trong quãng thời gian kinh tế thế giới suy thoái Một trong các nguyên nhân của sự thành công trên là các quyết sách sáng suốt và tầm nhìn chiến lược của chính phủ Trung Quốc dưới thời Đặng Tiểu Bình, trong đó có việc xây dựng hệ thống đặc khu kinh tế Sự thành công của bốn mô hình thí điểm đầu tiên, trong đó nổi tiếng nhất là đặc khu kinh tế Thâm Quyến đã vượt trên cả mức kỳ vọng, và đến ngày nay chúng trở thành hạt nhân cho sự phát triển thần kỳ của vùng ven biển miền Đông Rất nhiều các quốc gia khác như Ấn Độ, Philipines và Việt Nam cũng thí điểm những mô hình tương tự như đặc khu kinh tế Thâm Quyến, song đã không thành công Vậy đâu là nguyên nhân dẫn đến sự phát triển thần kì của Thâm Quyến, và Việt Nam có thể học được gì từ thành công của Trung Quốc, đó là lý do mà nhóm chúng tôi chọn đề tài:

Sự phát triển của đặc khu kinh tế Thâm Quyến và kiến nghị

cho Việt Nam

Bài viết hướng vào 3 phần chính:

I Tổng quan về đặc khu kinh tế

II Sự phát triển của đặc khu kinh tế Thâm Quyến

III Công thức tăng trưởng của Thâm Quyến và những kiến nghị cho việc xây dựng đặc khu kinh tế ở Việt Nam

Mục tiêu của bài viết là cung cấp cho người đọc thấy được sự phát triển thần kỳ của đặc khu kinh tế Thâm Quyến, đi tìm công thức tăng trưởng kinh tế của đặc khu này và đề xuất một số kiến nghị với Việt Nam Phương pháp nghiên cứu chủ yếu là phân tích, tổng hợp, thống kê từ các bài viết, sách, công trình nghiên cứu và các báo cáo phát triển trong

và ngoài nước

I TỔNG QUAN VỀ ĐẶC KHU KINH TẾ

1 Khái niệm đặc khu kinh tế:

a Hoàn cảnh ra đời

ĐKKT là một phần trong "Chiến lược mở cửa" của Đặng Tiểu Bình ra đời năm 1978, nhằm thúc đẩy xuất nhập khẩu và tăng cường thu hút vốn đầu tư nước ngoài thông qua những chính sách có sức hấp dẫn cao

ĐKKT ra đời khi tình hình kinh tế thế giới rất thuận lợi cho việc mở cửa thông thương, thúc đẩy đầu tư nước ngoài của Trung Quốc

Cùng thời điểm này, sự thành công của ba "con rồng nhỏ" xung quanh Trung Quốc

đã chứng minh cho sự thành công trong phát triển kinh tế trên cơ sở mở cửa thu hút vốn đầu tư nước ngoài

- Vê cơ cấu kinh tế: ĐKKT có một cơ cấu kinh tế đa ngành, hướng ngoại với sự tổng hợp của các ngành công, nông, lâm, ngư nghiệp, thương mại, tài chính, du lịch, dịch vụ

- ĐKKT là "cửa sổ nhìn ra thế giới", là "cầu nối" giữa thị trường quốc gia và thế giới Đây là khu vực giao lưu giữa thị trường nội địa và thị trường quốc tế ĐKKT là phần đệm giữa nền kinh tế bảo hộ và nền kinh tế tự do, là nơi kết hợp hài hòa các nhân tố quốc gia

và quốc tế cho mục đích phát triển chung

- ĐKKT là nơi thử nghiệm các chính sách mới trước khi áp dụng rộng rãi ra các vùng khác

- Tại ĐKKT, kinh tế thị trường giữ vai trò chính, kinh tế kế hoạch có tác dụng bổ trợ

2 Ý nghĩa xây dựng ĐKKT

Thứ nhất: Các ĐKKT đã mở ra một con đường mới là: vừa lợi dụng vốn nước ngoài,

du nhập các thiết bị kỹ thuật tiên tiến và phương pháp quản lý khoa học hiện đại, vừa có thể giữ gìn được hình thái ý thức xã hội chủ nghĩa, từng bước xây dựng ĐKKT thành những vùng tiên tiến có nền văn minh vật chất và văn minh tinh thần phát triển cao, tạo ảnh hưởng tốt cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội

Thứ hai: Một ý nghĩa rất lớn của ĐKKT thúc đẩy xuất khẩu và thu hút vốn đầu tư

nước ngoài, thu hút khoa học kỹ thuật cùng với phương pháp quản lý tiên tiến

Thứ ba: ĐKKT là khu thử nghiệm các chính sách và cơ chế mới

Thứ tư: Đặc khu là trường bồi dưỡng những nhà quản lý hiện đại, bồi thường đội

ngũ nhân sự năng động nhạy bén, có tay nghề cao

3 Nội dung xây dựng ĐKKT

a Quản lý hành chính

Quản lý hành chính về ĐKKT được phân thành 3 cấp:

 Cấp chính quyền Trung ương

 Cấp chính quyền tỉnh

 Cấp chính quyền địa phương

b Hệ thống điều chỉnh hoạt động các ĐKKT

 Cấp thứ nhất gồm các văn bản luật và quy định áp dụng chung cho mọi đặc khu

 Cấp thứ hai gồm các văn bản quy định do chính quyền cấp tỉnh ban hành trên cơ

sở những nguyên tắc của các luật, các quy định và chính sách của quốc gia và căn

cứ vào điều kiện cụ thể, nhu cầu thực tế của các ĐKKT

 Cấp thứ ba là các quy định chỉ áp dụng riêng cho từng đặc khu do chính quyền thành phố nơi có đặc khu và một số khác do chính quyền tỉnh ban hành

II SỰ PHÁT TRIỂN CỦA ĐẶC KHU KINH TẾ THÂM QUYẾN:

1 Giới thiệu chung về ĐKKT Thâm Quyến

Thâm Quyến (Shenzhen) là thành phố trực thuộc tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc

Thâm Quyến có nghĩa là “con lạch sâu” nhưng hay bị gọi nhầm là Thẩm Quyến 1 Thâm

Quyến có dân số khoảng 13 triệu người (trong đó có 3 triệu lưu động) với diện tích là khoảng 2020km2 bao gồm cả ĐKKT Thẩm Quyến (327.5km2)

Được chính thức thành lập vào năm 1980, ĐKKT Thâm Quyến được coi là một trường hợp thành công nhất trong 5 ĐKKT của Trung Quốc là Thâm Quyến, Chu Hải, Hải Nam, Hạ Môn, Sán Đầu với tốc độ tăng trưởng GDP trung bình hằng năm là 27% trong suốt gần 30 năm cải cách XNK tăng trung bình khoảng 24%/năm, các sản phẩm chủ yếu là công nghệ cao, dịch vụ tài chính, thương mại, dịch vụ logístic, nghiên cứu khoa học kỹ thuật

ĐKKT Thâm Quyến bao gồm 5 khu: Sa Đầu Giác, Lô Hồ, Thượng Bộ Nam Đầu và

Xà Khẩu Sau 25 năm xây dựng, đặc khu kinh tế Thâm Quyến đã vươn lên trở thành cơ

sở công nghiệp tiên tiến theo hướng xuất khẩu Đây là khu vực có chỉ số xuất khẩu bình quân đầu người cao nhất Trung Quốc Hiện nay, Thâm Quyến là đầu mối vận tải thủy của khu vực với 8 khu cảng thương nghiệp, 24 cảng lớn có thể đón được tàu cỡ vạn tấn trở

đường bộ cao tốc nối với các nơi tạo thành một mạng lưới giao thông đường biển - đường

bộ - đường không rất phát triển

2 Sự phát triển của Thâm Quyến

Chỉ trong thời gian ngắn, bộ mặt của Thẩm Quyến đã thay đổi hẳn Từ một làng chài nghèo, Thâm Quyến đã biến đổi một cách thần kỳ thành một thành phố hiện đại, đời sống của nhân dân nhanh chóng đạt tới mức sung túc Thâm Quyến đã vượt qua cả cái gọi là “thần kỳ” mà người ta vẫn nhắc đến khi nói về sự tăng trưởng mạnh mẽ của một số nước châu Á như Hồng Kông, Singapo, Hàn Quốc, Malaysia, và trở thành một ví dụ điển hình góp sức cho sự tăng trưởng nhanh và mạnh mẽ của Trung Quốc

a Các giai đoạn phát triển

Quá trình phát triển của ĐKKT Thẩm Quyến có thể được chia làm 3 giai đoạn2:

Giai đoạn 1: 1980-1985

Đây là thời kỳ xây dựng đặc khu, giai đoạn này bắt đầu bằng việc san lấp mặt bằng

và xây dựng các công trình cơ sở hạ tầng như điện, nước, đường giao thông, mạng viễn thông Trong giai đoạn này, tổng diện tích các công trình xây dựng trong toàn khu chiếm 15%, làm mới 53.5% km đường giao thông, hoàn thiện hệ thống cấp thoát nước, xây dựng tổng đài điện thoại 14,000 số, xây dựng 575 xí nghiệp thuộc các ngành điện tử công nghiệp nhẹ

Tài sản cố định toàn xã hội năm 1980 khoảng 7 triệu USD, GDP khoảng 196 triệu nhân dân tệ, tương đương 26 triệu USD Với chánh sách thu hút đầu tư nước ngoài, gia công hàng xuất khẩu và tập trung cho đầu tư xây dựng hạ tầng Trong thời kỳ này GDP tăng bình quân 52, 3 % năm Công nghiệp tăng 87 % năm, xây dựng tăng 79,5 % năm

hợp lý, du nhập kỹ thuật và công nghệ tiên tiến, nâng cao trình độ người quản lý và trình

độ người lao động nói chung

Giai đoạn này lại được chia ra làm 2 giai đoạn nhỏ như sau:

- Từ 1986 – 1996:

Trong giai đoạn này trọng điểm đầu tư nhằm vào các trọng điểm tạo điều kiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế Trọng điểm gồm :

 Xây dựng đường giao thông

 Xây dựng bến cảng, sân bay

 Xây dựng các định chế tổ chức dịch vụ thương mại, dịch vụ tài chính

 Xây dựng các trung tâm thương mại dịch vụ

Giai đoạn này GDP tăng trưởng bình quân hàng năm 33,3 % Đưa tỷ trọng thương mại dịch vụ lên 45,9% và công nghiệp lên 40,2 % GDP

- Từ 1996 – 2000:

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế lên thêm bước mới:

 Thông qua chính sách khuyến khích, và hỗ trợ đưa sản xuất công nghiệp vào lĩnh vực công nghệ cao

 Xây dựng trung tâm vận trù dịch vụ thương mại toàn cầu (Global Logístic)

 Mở rộng dịch vụ tài chính, thị trường chứng khoán v.v…thúc đẩy kinh tế khu vực phát triển nhanh

Thời kỳ này, GDP tăng trưởng bình quân năm khoảng 17% Nền kinh tế đi vào thời

kỳ tăng trưởng về chất lượng, đưa thành phố Thẩm Quyến trở thành Thành phố phát triển hàng đầu về mọi mặt của Trung Quốc

Giai đoạn 3: Từ 2000 đến nay

Đây là giai đoạn nâng cấp và hoàn thiện ĐKKT, biến đặc khu thật sự trở thành

“Hồng Kông xã hội chủ nghĩa”, có trình độ phát triển ngang bằng hoặc cao hơn Hồng Kông, nhưng về mặt tinh thần lại mang màu sắc xã hội chủ nghĩa

Trong giai đoạn này GDP tăng trưởng hàng năm nằm trong khoảng 17-19%, đầu tư tài sản cố định trong xã hội tương đương 16 tỷ USD năm (trong đó nhà đất khoảng 6 tỷ USD), thu ngân sách khoảng 6 tỷ USD (năm 2005), dư nợ của dân trong ngân hàng khoảng 120 tỷ USD

b Tốc độ tăng trưởng kinh tế 3

Sau gần 30 năm xây dựng và phát triển, kinh tế của Thâm Quyến phát triển một cách nhanh chóng Trong 28 năm liên tiếp, Thâm Quyến luôn đạt được tốc độ tăng trưởng kinh tế cao Trung bình từ năm 1980 đến năm 2008 tốc độ tăng trưởng bình quân vào khoảng 27%/năm

GDP tăng từ 0.04 tỷ USD năm 1980 đến 114.47 tỷ USD vào năm 2008 Thu nhập bình quân đầu người khoảng 2409 USD/năm (2002), so với hơn 10 trước thu nhập bình

3

Prof Yiming Yuan, A Miracle of Development: The Evidence from Shenzhen SEZ

GDP và % tăng GDP qua các năm

%

GDP % tăng GDP

quân chỉ là 620 USD/năm Điều này chứng tỏ mức sống của người dân Thâm Quyến đã cao hơn rất nhiều lần

c Đầu tư trực tiếp nước ngoài

Thâm Quyến là một địa điểm rất hấp dẫn đối với các nhà đầu tư nước ngoài Đầu tư nước ngoài năm 2000 đạt 2.97 tỷ USD, năm 2001 đạt 3.6 tỷ, năm 2002 đạt 4 tỷ USD Lượng vốn đầu tư nước ngoài trực tiếp được giải ngân cũng tăng nhanh chóng qua các năm Từ năm 1979 lượng vốn đầu tư nước ngoài được giải ngân chỉ là 0.005 tỷ USD, đến giữa những năm 1990 đã đạt 1.31 tỷ USD và đến năm 2008 tăng lên đến 4.03 tỷ USD

d Tình hình xuất nhập khẩu

Xuất khẩu của Thâm Quyến tăng nhanh và liên tục trong suốt 30 năm liền Tổng giá trị xuất khẩu tăng từ 0.009 tỷ USD năm 1979 đến 179.72 tỷ USD năm 2008

Nguồn: Shenzhen University’s Statistic(CCSEZR)

Thâm Quyến là một thành phố duy nhất của Trung Quốc được xếp hạng nhất về xuất khẩu liên tục trong vòng 13 năm từ năm 1993 đến 2005 Năm 2005, tổng giá trị xuất nhập khẩu của Thâm Quyến là 182.8 tỷ USD trong đó tổng giá trị xuất khẩu đạt 101.5 tỷ USD, thặng dư thương mại đạt 81.3 tỷ Thâm Quyến luôn đạt được thặng dư thương mại

ở mức cao trong vòng nhiều năm liên tiếp

Nguồn: Shenzhen University’s Statistic(CCSEZR)

e Tốc độ công nghiệp hóa

Tốc độ công nghiệp hóa của Thâm Quyến tăng nhanh đến mức chóng mặt Trong những năm 1980 nông nghiệp vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong GDP của Trung Quốc là 29% Đến năm 1990, giảm xuống còn 6.7% trong khi đó tỷ trọng ngành công nghiệp tăng từ mức 26% năm 1980 lên tới 51.4% năm 1990 Và chỉ chưa đầy 20 năm sau, năm 2008 tỷ trọng ngành nông nghiệp giảm xuống còn rất thấp chỉ là 0.1%, trong khi tỷ trọng ngành công nghiệp và dịch vụ chiếm tỷ rất cao, lần lượt là 48.9% và 50.1% Chính việc phát triển nhanh chóng của ngành công nghiệp và dịch vụ đã tạo đà cho kinh tế Thâm Quyến phát triển mạnh, làm GDP tăng từ 0.04 tỷ USD năm 1980 đến 114.47 tỷ USD vào năm

2008

Nguồn: Shenzhen University’s Statistic(CCSEZR)

III CÔNG THỨC TĂNG TRƯỞNG CỦA THÂM QUYẾN VÀ KIẾN NGHỊ ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG ĐẶC KHU KINH TẾ Ở VIỆT NAM:

1 Công thức thành công của Thâm Quyến:

Có rất nhiều yếu tố tạo nên sự tăng trưởng thần kỳ của đặc khu kinh tế Thâm Quyến Những nghiên cứu về thành công của Thâm Quyến từ các quốc gia và tổ chức trên thế giới (World Bank, ADB, UNESCO…) đã chỉ ra rằng, mặc dù có thể phân tích dưới nhiều khía cạnh khác nhau, diễn đạt bằng cách này hay cách khác, song, công thức tăng trưởng của Thâm Quyến có thể tóm tắt ở những điểm sau:

 Chính sách mở cửa nền kinh tế ( tự do hóa thị trường)

 Chính sách thu hút nhân tài và phát triển khoa học công nghệ

 Hệ thống các khuyến khích tài chính

 Sự hỗ trợ mạnh mẽ từ Chính phủ Trung Quốc

 Vị trí địa lý thuận lợi

Thành công của Thâm Quyến là kết quả của sự kết hợp hài hòa giữa các yếu tố khách quan và những nỗ lực chính sách chủ quan

a Chính sách mở cửa nền kinh tế:

Chính sách mở cửa nền kinh tế, thực hiện tự do hóa thị trường được xem là yếu tố

quyết định nhất đến sự tăng trưởng mạnh mẽ của Thâm Quyến Được thành lập với ý

nghĩa thử nghiệm của Trung Quốc trong đổi mới tư duy kinh tế, Thâm Quyến mở cửa nền kinh tế có ý nghĩa thực sự trong việc thu hút đầu tư nước ngoài và thúc đẩy phát triển kinh tế như thế nào?

Để phục vụ cho chiến lược thu hút đầu tư nước ngoài FDI, hàng loạt các chính sách

đã được đưa ra, (kể cả các ưu đãi) cho nhà đầu tư nước ngoài, bao gồm: chính sách thuế; chính sách thu hút các công ty đa quốc gia; tạo dựng môi trường đầu tư thuận lợi; tự do ra vào đặc khu và hỗ trợ trong marketing sản phẩm

Chính sách thuế:

Điểm thú vị trong chính sách thuế của Thâm Quyến trong giai đoạn đầu đó là có sự khác biệt rõ ràng giữa mức thuế dành cho nhà đầu tư nước ngoài và trong nước Trong khi mức thuế lợi tức thông thường của các công ty nước ngoài là 15 % và mức thuế cuối cùng4 chỉ là 11% thì mức thuế dành cho công ty nội địa lần lượt là 33% và 23% Chỉ đến năm 2007, thuế suất mới được thống nhất ở cả khu vực đầu tư trong nước và nước ngoài

là 15% Tuy nhiên, với những ngành công nghệ cao và doanh nghiệp nhỏ, thuế ưu đãi cũ vẫn được áp dụng Phải so sánh với mức thuế áp dụng ngoài đặc khu kinh tế (cao xấp xỉ gấp đôi) mới thấy rõ rằng sự ưu đãi này lớn thế nào

Không dừng lại ở đó, các doanh nghiệp trong ngành đóng tàu và vận tải biển và các doanh nghiệp cam kết hoạt động hơn 15 năm ở Thẩm Quyến thì được miễn thuế thu nhập trong 5 năm đầu từ khi bắt đầu có lãi, chỉ phải đóng một nửa vào 5 năm tiếp theo Các