Quản lý thiết bị dạy học tại Học viện Hậu Cần trong giai đoạn phát triển hiện nay

Lý do chọn đề tài 1.1 Cơ sở lý luận Việc đổi mới công tác GD-ĐT về quy trình, chương trình nội dung đào tạo cán bộ, nhân viên chuyên môn kỹ thuật các cấp trong quân đội càng đặt ra yêu

Quản lý thiết bị dạy học tại Học viện Hậu Cần trong giai đoạn phát triển hiện nay : Luận văn ThS Giáo dục học: 60 14 05 / Nguyễn Đức Thắng ; Nghd : PGS.TS Đặng Xuân Hải

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Cơ sở lý luận

Việc đổi mới công tác GD-ĐT về quy trình, chương trình nội dung đào tạo cán bộ, nhân viên chuyên môn kỹ thuật các cấp trong quân đội càng đặt ra yêu cầu phải tăng cường cơ sở vật chất, TBDH trong các nhà trường quân đội theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá Để đáp ứng yêu cầu đó, đòi hỏi phải có nhận thức mới trên nhiều mặt

1.2 Cơ sở thực tế

Cần phải nghiên cứu tìm các biện pháp quản lý TBDH, phát huy tối đa hiệu quả các thiết bị hiện có nhằm tăng cường áp dụng các phương pháp tiên tiến vào quá trình dạy học, thực hiện tốt nhiệm vụ đào tạo của Học viện Đã có nhiều đề tài nghiên cứu về quản lý TBDH nhưng chưa có đề tài nào nghiên cứu chuyên sâu về quản lý TBDH tại Học viện Hậu cần

Xuất phát từ cơ sở lý luận và thực tiễn trên tôi chọn đề tài nghiên cứu:

"Quản lí TBDH tại Học viện Hậu cần trong giai đoạn phát triển hiện nay"

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu lý luận và thực tiễn quản lý TBDH tại Học viện Hậu cần, từ đó

đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý TBDH, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo ở Học viện Hậu cần

3 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về không gian: Công tác quản lý TBDH tại Học viện Hậu cần

- Phạm vi về thời gian: Từ năm 2005 đến năm 2009

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về TBDH và công tác quản lý TBDH

- Đánh giá thực trạng công tác quản lý TBDH tại Học viện Hậu cần

- Đề xuất các biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả quản lý TBDH, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo của Học viện Hậu cần trong giai đoạn phát triển hiện nay

5 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

- Khách thể nghiên cứu: TBDH ở các nhà trường quân đội

- Đối tượng nghiên cứu: Các biện pháp quản lý đối với công tác quản lý TBDH tại Học viện Hậu cần

6 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, phụ lục và tài liệu tham khảo nội dung luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý thiết bị dạy học của trường đại học

trong quân đội

Chương 2: Thực trạng công tác quản lý thiết bị dạy học tại Học viện Hậu

cần

Chương 3: Biện pháp nâng cao hoạt động quản lý thiết bị dạy học tại Học

viện Hậu cần trong giai đoạn phát triển hiện nay

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC CỦA TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRONG QUÂN ĐỘI

1.1 Một số khái niệm cơ bản

1.1.1 Quản lý

1.1.1.1 Khái niệm quản lý

Theo quan điểm người viết, quản lý có thể được định nghĩa như sau:

“Quản lý là sự tác động có tổ chức, có tính định hướng của chủ thể quản

lý lên đối tượng và khách thể quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các tiềm

năng, các cơ hội của tổ chức để hoàn thành những mục tiêu xác định của tập thể.”

1.1.3.Thiết bị dạy học

1.1.3.1 Khái niệm thiết bị dạy học

Theo quan điểm người viết, cách hiểu đơn giản, ngắn gọn và cơ bản nhất

về TBDH như sau:

“Thiết bị dạy học là bộ phận cơ bản của cơ sở vật chất nhà trường, bao gồm toàn bộ những dụng cụ, phương tiện được sử dụng nhằm truyền đạt hiệu quả nội dung của quá trình dạy học.”

Định nghĩa trên đã cho thấy nội hàm của TBDH chứa đựng 5 đặc điểm cốt yếu, nổi bật được trình bày bày cụ thể trong luận văn

Kế hoạch hóa

Lãnh đạo

Tổ chức Kiểm tra Thông tin

quản lý

1.1.3.2 Vai trò và yêu cầu của thiết bị dạy học ở trường đại học

Để thấy được rõ nét hơn tầm quan trọng của TBDH trong quá trình đào tạo, chúng ta có thể khai thác được những khả năng sư phạm như:

(i) Nâng cao tốc độ tri giác thông tin của cả người dạy và người học;

(ii) Cho phép cả thầy và trò tăng khối lượng kiến thức trong quá trình trao đổi và giúp tiết kiệm thời gian lĩnh hội;

(iii) Cho phép diễn đạt một cách tường minh, sâu sắc và sinh động những kiến thức, hiện tượng trừu tượng bằng cách nhiều cách đơn giản, dễ hiểu khác nhau;

(iv) Góp phần rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo thông qua hoạt động thường xuyên với công cụ, phương tiện, kết hợp với trí óc chân tay;

(v) TBDH tạo ra môi trường sinh động mà trong đó người học đóng vai trò là chủ thể được hoạt động thực sự với TBDH tạo ra những sự lôi cuốn, hấp dẫn đối với cả người dạy và người học, phát huy tối đa tích cực tham gia các hoạt động nhận thức

1.2 Cơ sở lý luận quản lý thiết bị dạy học của trường đại học trong quân đội

1.2.1 Các quan điểm về giáo dục-đào tạo trong quân đội và công tác đầu tư cho hoạt động đào tạo đối với nhà trường quân đội

1.2.1.1 Quan điểm về công tác giáo dục-đào tạo trong quân đội

- Nâng cao khả năng đào tạo của Bộ Quốc phòng; đồng thời, gắn với việc huy động nguồn lực của toàn xã hội để tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về chất lượng GD-ĐT Nhà trường quân đội phải đi đầu trong đào tạo về khoa học công nghệ, một số lĩnh vực trọng yếu cần được ưu tiên hàng đầu

1.2.1.2 Quan điểm về công tác đầu tư cho hoạt động đào tạo của các nhà trường quân đội

Đầu tư xây dựng sở chỉ huy diễn tập của một số học viện, trường; tập trung đầu tư nâng cấp thao trường, bãi tập, trung tâm huấn luyện dã ngoại, thư viện,

phòng học chuyên ngành, cơ sở thực hành Ưu tiên đầu tư phòng thí nghiệm công nghệ cao cho một số ngành mũi nhọn phục vụ nghiên cứu, giảng dạy, thực hành và sản xuất; sử dụng tốt các trang bị hiện có, mua sắm, điều động vũ khí, trang bị kỹ thuật thế hệ mới cho nhà trường

1.2.2 Đặc điểm giáo dục - đào tạo của nhà trường quân đội

1.2.2.1 Đặc điểm hệ thống giáo dục- đào tạo trong quân đội

Công tác GD-ĐT trong quân đội vừa phải tuân thủ theo các yêu cầu, nguyên tắc, nội dung công tác đào tạo chung của giáo dục quốc gia, vừa phải phù hợp với đặc thù của hệ thống tổ chức quân đội

Những đặc điểm về đào tạo đòi hỏi công tác đầu tư, quản lý, sử dụng trang thiết bị phải phù hợp, đáp ứng được yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo

1.2.2.3 Đặc điểm tổ chức quá trình đào tạo

- Cơ cấu ngành đào tạo: đào tạo theo danh mục, Bộ Quốc phòng quản lý

- Quy mô đào tạo: theo chỉ tiêu của Bộ Quốc phòng

- Mục tiêu đào tạo: nhà trường đề xuất, Bộ Quốc phòng phê duyệt và quản lý

- Chương trình nội dung: Thực hiện theo chương trình khung đã được Bộ GD-ĐT ban hành Nội dung và hình thức huấn luyện do bộ môn, khoa xác định, nhà trường quản lý

- Tuyển sinh: thi tuyển quốc gia theo tiêu chuẩn của Bộ GD-ĐT, Cục Nhà trường tổ chức

- Giảng viên: theo biên chế quy định, làm việc theo kế hoạch và chế độ quản lý bộ đội Bộ môn quản lý về chuyên môn, khoa vừa quản lý chuyên môn đồng thời thực hiện chức năng quản lý bộ đội

- Phương pháp giảng dạy: Giáo viên chủ động áp dụng các phương pháp giảng dạy khác nhau nhưng phải thực hiện đúng chỉ lệnh huấn luyện về các hình thức huấn luyện

1.2.3 Mục tiêu, nhiệm vụ của trường đại học trong quân đội

Mục tiêu và nhiệm vụ của nhà trường được đặt ra xuất phát từ yêu cầu đào tạo mà Đảng, Nhà nước, Bộ ngành đề ra Nhiệm vụ, mục tiêu của trường đại học quân đội luôn thống nhất với nhiệm vụ, mục tiêu của hệ thống nhà trường quân đội được quy định trong Điều lệ công tác nhà trường QĐNDVN

1.2.4 Thiết bị dạy học của nhà trường quân đội

1.2.4.1 Khái niệm thiết bị dạy học của nhà trường quân đội

Có thể chia TBDH của nhà trường quân đội thành 4 nhóm thiết bị cơ bản như sau:

(i)Vũ khí, trang bị chiến đấu phục vụ đào tạo: vũ khí, trang bị cho cá nhân hoặc tập thể trong biên chế, thường là trang bị nhóm 1, phục vụ dạy học thực hành theo chương trình, nội dung các hình thức chiến thuật, chiến dịch nhằm hình thành kỹ năng sử dụng, điều khiển vũ khí, trang bị chiến đấu của người học; Hệ thống vũ khí, trang bị cắt bổ hoặc mô hình hoá (tổng hợp hoặc bộ phận) dùng trong dạy học thực hành

(ii)Các loại mô hình, học cụ, thiết bị luyện tập, kiểm tra huấn luyện, thiết bị trường bắn, thiết bị thao trường, bãi tập chuyên ngành, sở chỉ huy diễn tập, xưởng trường, các phòng thí nghiệm cơ bản, kỹ thuật cơ sở

(iii)Các chương trình phần mềm, các thiết bị kỹ thuật công nghệ cao, các tổ hợp thiết bị mô phỏng vũ khí, khí tài, mô phỏng các tình huống chiến thuật, diễn tập tổng hợp…dựa trên cơ sở áp dụng các kỹ thuật mới như công nghệ thông tin, kỹ thuật mô phỏng, điện tử, tự động hoá.v.v

(iv)Các thiết bị nghe nhìn, in ấn: gồm máy chiếu đa năng, máy in màu, máy quét ảnh, máy vẽ, máy photocopy, camera, máy ảnh kỹ thuật số.v.v phục

vụ quá trình đào tạo

1.2.4.2 Vai trò của thiết bị dạy học trong quá trình đào tạo ở trường đại học trong quân đội

Thứ nhất, TBDH nâng cao khả năng nhận thức và góp phần tích cực vào

quá trình rèn luyện kỹ năng của học viên

Thứ hai, TBDH vật chất hóa phương pháp đào tạo, làm tăng năng suất lao

động của người dạy và người học trong trường quân đội khi nó cung cấp cho người học thông tin chính xác, chắc chắn về các quá trình đào tạo rất phức tạp, trừu tượng mà ngôn ngữ của người dạy không đủ khả năng diễn đạt hết Đồng thời, TBDH cũng kích thích tư duy tổng hợp cả về hình ảnh, ngôn ngữ và các giác quan khác Từ đó, lao động của người dạy và người học sử dụng trong quá trình đào tạo sẽ chất lượng hơn khi vừa giảm về số lượng lao lực nhưng lại vừa tăng về hiệu quả truyền đạt và nhận thức

Thứ ba, TBDH tham gia vào thúc đẩy quá trình hiện thực hóa mục tiêu đào

tạo, góp phần làm cho hoạt động đào tạo của các trường quân đội được nâng cao

1.2.5 Đặc trưng hoạt động quản lý thiết bị dạy học của trường đại học trong quân đội

Do bản thân của TBDH trong nhà trường quân đội mang những đặc thù của hoạt động GD-ĐT trong quân đội nên công tác quản lý TBDH trong trường đại học quân đội mang những đặc trưng sau:

1.2.5.1 Sự phân cấp quản lý

1.2.5.2 Nội dung công tác quản lý

(i)Quản lý về công tác đầu tư trang thiết bị đào tạo;

(ii) Quản lý trong khâu nghiên cứu, sản xuất, nhập khẩu trang thiết bị đào tạo; (iii) Quản lý ở khâu sử dụng trang thiết bị đào tạo;

1.2.5.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý thiết bị dạy học

Một là, cơ chế quản lý thiết bị dạy học trong hệ thống nhà trường quân đội; Hai là, chính sách của Đảng và Nhà nước đối với công tác quản lý thiết bị

dạy học trong quân đội;

Ba là, công tác bảo đảm nguồn nhân lực trong quản lý trang thiết bị dạy học; Bốn là, những trang thiết bị hỗ trợ cho quá trình thực hiện công tác quản lý

thiết bị dạy học

1.2.6 Phương hướng, mục tiêu phát triển trang thiết bị dạy học trong nhà trường quân đội

1.2.6.1.Phương hướng chung

1.2.6.2 Mục tiêu chiến lược phát triển thiết bị dạy học nhà trường quân đội

- Triển khai đề án trang bị chuyên ngành (nhóm 1) giai đoạn 2010-2015; điều động, bổ sung vũ khí, trang bị kỹ thuật cho các trường theo mục tiêu, nội dung, chương trình đào tạo, thực hiện trang bị nhà trường đi trước đơn vị một bước

- Xây dựng chuẩn hoá trang TBDH các cấp học, bậc học theo chuẩn chung

của Nhà nước và đặc thù đào tạo quân sự, làm cơ sở cho việc bảo đảm đầu tư của Nhà nước và Bộ Quốc phòng theo kế hoạch dài hạn và hàng năm

- Tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, nhân viên quản lý, khai

thác sử dụng vũ khí, trang bị kỹ thuật phù hợp đặc điểm, nhiệm vụ đào tạo của các nhà trường trong toàn quân

- Mở rộng hợp tác quốc tế trong phát triển TBDH của nhà trường quân đội

Kết luận chương 1

Trong Chương 1, người viết đã đưa ra cái nhìn bao quát và cơ sở lí luận về hoạt động quản lý TBDH và những yêu cầu đặt ra đối với công tác quản lý TBDH của trường đại học nói chung ; trường trong quân đội nói riêng trong giai đoạn phát triển hiện nay Việc làm sáng tỏ nội dung, quy trình quản lý và các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý TBDH sẽ giúp thấy rõ hơn thực trạng quản

lý TBDH ở Học viện Hậu cần trong Chương 2

Chương 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC TẠI HỌC VIỆN HẬU CẦN

2.1 Thực trạng công tác giáo dục-đào tạo của Học viện Hậu cần

2.1.1 Khái quát về lịch sử phát triển Học viện Hậu cần

2.1.2 Chức năng, nhiệm vụ, quan điểm giáo dục-đào tạo

- Đào tạo cán bộ hậu cần cho bạn Lào và Cam Pu Chia;

- Tổ chức tập huấn, bồi dưỡng cán bộ hậu cần hàng năm;

- Đào tạo nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa từ bậc trung cấp đến thạc sĩ (đào tạo bậc đại học, thạc sĩ), đối với một số chuyên ngành phù hợp điều kiện của Học viện, trước mắt là chuyên ngành Tài chính- ngân hàng; Kế toán và Xây dựng dân dụng - công nghiệp

2.1.2.3 Quan điểm công tác giáo dục - đào tạo

- Tập trung mọi khả năng, tiềm năng, đồng thời phát huy nguồn lực của toàn xã hội, chú trọng đến hợp tác, liên kết đào tạo, để tạo sự chuyển biến mạnh

mẽ về chất lượng GD-ĐT

2.1.3 Về nhân sự - cơ cấu tổ chức Học viện

2.1.3.1 Về đội ngũ giáo viên, cán bộ, nhân viên của Học viện

Hiện nay Học viện có 1.671 cán bộ viên chức trong đó có 545 giáo viên

* Trình độ đội ngũ giáo viên:

- Trình độ đại học: 328 người, chiếm 60,18%

- Trình độ thạc sĩ, tiến sĩ: 217 người, chiếm 39,82%

- Giáo sư, phó giáo sư: 47đ/c = 8,62%

- Giáo viên dạy giỏi cấp Bộ, cấp Học viện, cấp Khoa là 525 đồng chí, 01 nhà giáo được phong tặng danh hiệu nhà giáo nhân dân, 10 nhà giáo ưu tú

2.1.3.2 Về cơ cấu tổ chức

Trong luận văn mô tả sơ đồ cơ cấu tổ chức Học viện Hậu cần Sơ đồ: 2.1

2.1.4 Về đào tạo

Học viện Hậu cần là một trong số các trường của quân đội đào tạo đa cấp,

đa ngành: đào tạo cán bộ, nhân viên ngành hậu cần quân đội có trình độ sau đại học (thạc sĩ, tiến sĩ); đại học; trung cấp

2.1.4.1 Mục tiêu yêu cầu đào tạo

2.1.4.2 Đối tượng đào tạo

* Đào tạo học viên quân sự

i) Đào tạo sau đại học (thạc sĩ, tiến sĩ);

ii) Đào tạo đại học (sỹ quan phân đội);

iii) Đào tạo theo chức vụ;

iv) Đào tạo ngắn, bổ túc cán bộ hậu cần;

v) Đào tạo sỹ quan hậu cần cấp phân đội 3 năm;

vi) Đào tạo trung cÊp chuyªn nghiÖp;

vii) Bổ túc cán bộ đoàn kinh tế - quốc phòng và cán bộ quản lý kinh tế các doanh nghiệp quân đội

* Đào tạo học viên dân sự

- Đào tạo thạc sĩ;

- Đào tạo đại học;

- Đào tạo trung cấp chuyên nghiệp;

* Đào tạo liên thông:

- Từ trung cấp chuyên nghiệp lên đại học Thời gian học 2,5 năm

- Từ cao đẳng lên đại học Thời gian học 1,5 năm

2.1.4.3 Quy mô đào tạo

Quy mô đào tạo các đối tượng hiện nay khoảng 5.500 học viên/năm (trong

đó đào tạo hệ dân sự khoảng 1.000 sinh viên), với trung bình 135 đầu lớp/năm

Trong luận văn thống kê quân số các đối tượng học viên vào học giai đoạn

2005 – 2009 Bảng: 2.1

2.1.4.4 Kết quả đào tạo học viên

- Kết quả học tập thường xuyên của học viên bình quân 99,55% đạt yêu cầu trở lên, trong đó tỷ lệ khá, giỏi, xuất sắc 65,50% Kết quả phân loại rèn luyện của học viên bình quân 99,67% đạt trung bình trở lên, trong đó có 92,90% loại khá và tốt

- Kết quả học viên tốt nghiệp ra trường trong 5 năm, có 100% đạt yêu cầu trở lên, trong đó có 68,39% khá, giỏi, xuất sắc Riêng đào tạo sau đại học, kết quả bảo vệ luận văn, luận án tốt nghiệp 100% khá, giỏi, xuất sắc1

2.1.4.5 Đánh giá về chất lượng đào tạo

Học viên chuyển năm học: Biết kế thừa và vận dụng tốt kiến thức khoa học

cơ bản, kỹ thuật cơ sở, cơ sở ngành vào học tập các môn chuyên ngành, nắm chắc lý luận biết vận dụng trong tập bài, dã ngoại

Tuy nhiên, kết quả phân loại học tập tỷ lệ khá, giỏi còn thấp, nhất là học viên cấp phân đội bậc đại học

2.1.5 Về nghiên cứu khoa học, biên soạn giáo trình, tài liệu

Trong luận văn đã mô tả kết quả nghiên cứu đề tài khoa học, biên soạn giáo trình,tài liệu trong giai đoạn 2005-2009 Đồ thị: 2.1

2.1.6 Về cơ sở vật chất

Học viện đã tập trung xây dựng và bảo đảm cơ sở vật chất, trang bị phục

vụ cho đào tạo và nghiên cứu khoa học tương đối lớn, hiện có 121 phòng học lý thuyết, 76 phòng thí nghiệm, thực hành, trên 500 loại vũ khí, khí tài trang bị kỹ thuật dùng cho đào tạo Thư viện tại 2 cơ sở có 8.456 đầu sách /114.540 bản, 2 phòng đọc cho 200 độc giả có lắp đặt mạng Internet Hiện đang đầu tư xây

dựng thư viện điện tử thuộc dự án “Xây dựng thư viện số dùng chung trong

quân đội”

Nhìn chung đến nay, hệ thống giảng đường, thư viện, phòng học chuyên dùng, khu huấn luyện thực hành, trang bị dạy học đã được đầu tư tăng cường từng bước, góp phần quan trọng vào kết quả thực hiện nhiệm vụ đào tạo và nghiên cứu khoa học của Học viện

2.2 Thực trạng thiết bị dạy học của Học viện Hậu cần

Trên cơ sở lí luận đã trình bày ở chương 1, thực trạng TBDH của Học viện

Hậu cần được xem xét các mặt: Về mua sắm, tiếp nhận TBDH; sử dụng

TBDH và bảo quản TBDH

2.2.1 Mua sắm, tiếp nhận thiết bị dạy học

Trong luận văn mô tả đầu tư mua sắm, bổ sung cơ sở vật chất, thiết bị cho đào

tạo Bảng: 2.4

Việc mua sắm, tiếp nhận TBDH của Học viện Hậu cần chủ yếu dựa vào nguồn ngân sách, trang bị quốc phòng do Bộ Quốc phòng cấp để có thêm các TBDH hiện đại Nhưng so với yêu cầu thực tế của công tác đào tạo, số lượng, chủng loại còn thiếu nhiều, vì vậy nhiều giảng viên và học viên, sinh viên chưa được sử dụng TBDH với thời lượng đầy đủ, chưa sử dụng một cách thành thạo

Số TBDH tự làm ít, chủ yếu là những sơ đồ, bảng kẻ đơn giản chỉ đáp ứng minh hoạ cho các phần kiến thức đơn giản, môn học lý luận đơn thuần

2.2.2 Sử dụng thiết bị dạy học

Học viện Hậu cần đào tạo đa ngành, đa cấp về hậu cần, tài chính Vì vậy TBDH được sử dụng cũng đa dạng về chủng loại nhiều nhất là các máy móc, thiết bị, mô hình kỹ thuật (bếp Hoàng Cầm, các loại xe-máy, sa bàn, chiến lệ )

Trong luận văn đánh giá thực trạng sử dụng phòng thí nghiệm/thực hành Bảng: 2.6 Trong luận văn đánh giá thực trạng sử dụng các xưởng/trại/trạm thực tập, thực hành, thực nghiệm Bảng: 2.7