Phương pháp 6 chiếc mũ tư duy và ứng dụng trong cuộc sống

Tuy nhiên, thực tế đã tồn tại một phương pháp giải quyết vấn đề vô cùng hiệu quả mà có thể nhiều người chưa hết biết tới nhưng lại đang được các công ty lớn trên thế giới ứng dụng và thu

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2

NỘI DUNG 3

I, Khái quát về phương pháp 3

II, Nội dung phương pháp 4

III, Ứng dụng phương pháp “6 chiếc mũ tư duy” trong cuộc sống 9 KẾT LUẬN 11

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

MỞ ĐẦU

Trong cuộc sống cũng như trong công việc và học tập thường xuyên nảy sinh rất nhiều vấn đề Dĩ nhiên, để giải quyết những vấn đề như vậy không phải lúc nào cũng đơn giản mà ngược lại, chúng có thể khiến ta phải đau đầu Nếu thiếu một phương pháp thích hợp thì kết quả là rất nhiều thời gian, tiền bạc, công sức sẽ

bị tiêu tốn Tệ hại hơn, việc giải quyết vấn đề có thể rơi vào ngõ cụt và khiến ta bế tắc hoàn toàn

Tuy nhiên, thực tế đã tồn tại một phương pháp giải quyết vấn đề vô cùng hiệu quả mà có thể nhiều người chưa hết biết tới nhưng lại đang được các công ty lớn trên thế giới ứng dụng và thu được nhiều kết quả tốt đẹp Đó chính là phương pháp Six thinking hats – Sáu chiếc mũ tư duy Phương pháp này được coi là phát minh của Tiến sĩ Edward de Bono vào năm 1980 và được xuất bản lần đầu tiên vào năm 1985

Vì vậy, em xin chọn đề tài “Phương pháp 6 chiếc mũ tư duy của Edward

de Bono (1980) và những ứng dụng trong cuộc sống” đề tìm hiểu.

NỘI DUNG

I, Khái quát về phương pháp

Đây là phát kiến của Tiến sĩ Edward de Bono vào năm 1980 Năm 1985 nó

đã được mô tả chi tiết trong cuốn sách “Six Thinking Hats” của ông

Phương pháp này đã và đang được phát triển, giảng dạy ở nhiều quốc gia trên thế giới Nhiều tổ chức lớn như: IBM, Fedaral Express, British Airways, Pepsi, Polaroid, cũng dùng phương pháp này1

Kỹ thuật “6 chiếc mũ tư duy” là một kỹ thuật mạnh mẽ và độc đáo Kỹ thuật này nhằm hướng mọi người cùng tập trung vào vấn đề từ cùng một góc nhìn, do đó

sẽ triệt tiêu hoàn toàn các tranh cãi xuất phát từ các góc nhìn khác nhau của mỗi cá nhân Bên cạnh đó, nó còn giúp các cá thể có được nhiều góc nhìn về một đối tượng mà những góc nhìn này sẽ khác nhều so với một người thông thường có thể nhìn thấy

Đây là một khuôn mẫu cho sự suy nghĩ và nó có thể kết hợp thành lối suy nghĩ định hướng Trong phương pháp này thì các phán xét có giá trị sẽ có chỗ đứng riêng của nó nhưng các phê phán đó sẽ không được phép thông trị như thường thấy

ở lối suy nghĩ thông thường

Cụ thể, phương pháp “6 chiếc mũ tư duy” có những tác dụng sau:

 Kích thích suy nghĩ song song

 Kích thích suy nghĩ toàn diện

 Tách riêng cá tính (như là bản ngã, các thành kiến ) và chất lượng

 Đào tạo về sáng tạo, điều phối cuộc họp, quản lý cuộc họp

 Tăng năng suất làm việc và trao đổi trong nhóm

 Cải tiến sản phẩm và quá trình quản lý dự án

1 http://www.edwdebono.com

 Phát triển tư duy phân tích và ra quyết định.

II, Nội dung phương pháp

Phương pháp “6 chiếc mũ tư duy” đề cập tới 6 chiếc mũ với các màu: trắng,

đỏ, đen, vàng, xanh lục và cuối cùng là xanh lam Mỗi chiến mũ đại diện cho một mặt và khía cạnh của vấn đề Cụ thể:

Mũ màu trắng:

Mũ màu trắng biểu thị cho sự khách quan, trung lập, thái độ minh bạch, rạch ròi, sự chính xác cao, tính thực tế Khi chúng ta tưởng tượng đang đội chiếc mũ trắng, chúng ta chỉ cần suy nghĩ về các thông tin, dữ kiện liên quan đến vấn đề đang cần giải quyết, tập trung trên thông tin rút ra được, các dẫn liệu, dữ liệu và những thứ cần thiết, làm sao để nhận được chúng

Vai trò của mũ màu trắng: Giúp chúng ta có những suy nghĩ khách quan về vấn đề, tránh bi quan nhìn nhận và đánh giá vấn đề chuẩn xác hơn, không thiên về mặt lợi hay mặt hại, không dựa trên sự diễn giải, suy đoán cũng như ý kiến mang tính cá nhân

Lợi ích: Chỉ tin vào sự thật, bằng chứng và giúp chúng ta đánh giá vấn đề 1 cách khách quan dựa trên những dữ kiện có sẵn

Lưu ý: Đội mũ này có nghĩa là “hãy cởi bỏ mọi thành kiến, mọi tranh cãi, cở

bỏ mọi dự định và hãy nhìn vào cơ sở dữ liệu”, nhưng đừng quá lạm dụng sẽ dễ dấn đến gặp hạn chế trong giải quyết vấn đề do tính thực tế quá cao2

Vì vậy, khi giải quyết một vấn đề mà cần tìm ra những thông tin, con số khách quan, hãy yêu cầu bản thân hay nhóm “đội” chiếc mũ màu trắng Một số câu hỏi có thể sử dụng khi đội chiếc mũ trắng:

 Chúng ta có những thông tin gì về vấn đề này?

2 http://hieuhoc.com/camnanghoctap

 Chúng ta cần có những thông tin nào liên quan đến vấn đề đang xem xét?

 Chúng ta thiếu mất những thông tin, dữ kiện nào?

Mũ màu đỏ:

Mũ màu đỏ tượng trưng cho cảm xúc, dự cảm, linh cảm, trực giác của cá nhân, mang tính chủ quan Khi chúng ta tưởng tượng đang đội chiếc mũ đỏ, chúng

ta chỉ cần đưa ra các cảm giác, cảm xúc, trực giác, những ý kiến không có chứng minh hay giải thích, lí lẽ của mình về vấn đề đang giải quyết Chỉ đưa ra những điều bộc phát đó mà không cần giải thích

Vai trò: Giúp chúng ta tiếp nhận những ý kiến xuất phát từ cảm xúc, linh cảm, trực giác, cảm nghĩ của cá nhân về vấn đề đang thảo luận Ngoài ra nó còn giúp chúng ta hiểu dược cảm nhận của người khác

Lợi ích: Khi đội chiếc mũ đỏ, chúng ta có cơ hội thể hiện tất cả những suy nghĩ, cảm xúc cá nhân về vấn đề đang giải quyết, nói cách khác, với chiếc mũ màu

đỏ, các ý kiến cá nhân mang tình cảm được chấp nhận và có chỗ đứng trong quá trình tư duy của cuộc thảo luận

Một số câu hỏi có thể đặt ra khi “đội” chiếc mũ đỏ:

 Cảm giác của tôi ngay lúc này là gì?

 Trực giác của tôi mách bảo điều gì về vấn đề này?

 Tôi thích hay không thích vấn đề này?

Mũ màu đen:

Mũ màu đen tượng trưng cho điểm yếu, các lỗi, sự bất hợp lý, sự thất bại, sự phản đối, thái độ bi quan Người đội mũ đen sẽ liên tưởng đến những điều trên

Vai trò của chiếc mũ đen: Giúp chúng ta nhìn ra những điểm yếu trong quá trình suy nghĩ, chỉ ra các lỗi, các điểm cần lưu ý, các mặt yếu kém, bất lợi của vấn

đề hay dự án đang tranh cãi Chiếc mũ đen hết sức quan trọng vì nó đảm bảo cho

dự án tránh được các rủi ro, có những điều xảy ra không giống như chúng ta biết,

có những điều chúng ta mong đợi lại không xảy ra Nó ngăn chúng ta làm những điều sai, bất hợp phát hay nguy hiểm

Lợi ích: Thảo luận về những rủi ro có thể gặp phải, cùng nhau suy xét một cách ẩn trọng, giúp chúng ta tránh được những vấn đề như phạm pháp, nguy hiểm, thua lỗ hay những vấn đề bất lợi khác

Lưu ý: Tránh việc lạm dụng chiếc mũ đen vì nếu nhìn nhận vấn đề dưới góc nhìn mũ đen sẽ không phát triển được ý tưởng tốt, từ đó không thực hiện được kế hoạch, giới hạn khả năng bản thân cũng như của cả nhóm

Một số câu hỏi có thể sử dụng:

 Những rắc rối, nguy hiểm nào có thể xảy ra?

 Những khó khăn nào có thể phát sinh khi tiến hành làm điều này?

 Những nguy cơ nào đang tiềm ẩn?

Mũ màu vàng:

Mũ vàng tượng trưng cho sự lạc quan, các giá trị, các lợi ích Người đội mũ vàng sẽ đưa ra các ý kiến lạc quan, các mặt tích cực, các lợi ích của vấn đề, mức độ khả thi của dự án

Vai trò của mũ vàng: Trong kinh doanh mũ vàng sẽ cung cấp cho khách hàng những lợi ích khi sử dụng sản phẩm, dịch vụ, tạo niềm tin và cảm hứng đối với khách hàng qua các ý kiến lạc quan, tích cực Mũ vàng rất quan trọng vì sẽ cho thấy những mặt tích cực từ đó khai thác những giá trị có lợi, giúp công việc trở nên tốt đẹp hơn, hướng đến những gì tươi sáng, lạc quan, tạo cảm giác được an toàn và vui tưoi hơn

Lợi ích của mũ vàng: Giúp chúng ta có thêm nghị lực, tinh thần lạc quan để tiếp tục công việc khi gặp khó khăn, thử thách Giúp chúng ta có những mơ ước,

tầm nhìn mới tươi sáng hơn Tư duy tích cực thì nắm bắt những cơ hội tích cực, lạc quan hơn với cuộc sống Sự lạc quan giúp chúng ta thấy hết những lợi ích và cơ hội đem đến thành công

Lưu ý: Không nên lạm dụng mũ vàng vì trong công việc nếu chỉ nhìn về những mặt tích cực, những ưu điểm mà quên phân tích những điểm yếu những khuyết điểm sẽ gặp những khó khăn trong giải quyết vấn đề

Một số câu hỏi có thể sử dụng:

 Những lợi ích khi chúng ta tiến hành dự án này là gì?

 Đâu là mặt tích cực của vấn đề này?

 Liệu vấn đề này có khả năng thực hiện được hay không?

Mũ xanh lục:

Mũ xanh lục tượng trưng cho sự sinh sôi, sáng tạo Trong giai đoạn đội mũ này, chúng ta sẽ đưa ra các giải pháp, ý tưởng cho vấn đề đang thảo luận

Vai trò của mũ xanh lục: Giúp ta đưa ra những ý tưởng, vạch ra nhiều giải pháp để từ đó có nhiều cách để lựa chọn và sự lựa chọn ấy nhất định sẽ phong phú

và tối ưu nhất Mũ màu xanh lục cũng giúp ta gắng sức để sửa đổi và hoàn thiện những ý tưởng đã nêu ra từ lúc đầu

Lợi ích: Tìm giải pháp để giải quyết khó khăn, rắc rối, tìm kiếm và đưa ra những ý tưởng mới, những phương án và sự lựa chọn, giúp những ý tưởng sáng tạo

có cơ hội được thể hiện và “thăng hoa”

Một số câu hỏi có thể sử dụng:

 Có những cách thức khác để thực hiện điều này không?

 Chúng ta có thể làm gì khác trong trường hợp này?

 Các lời giải thích cho vấn đề này là gì?

Mũ xanh lam:

Mũ xanh lam tượng trưng cho quyền lực lãnh đạo, sự tổng quát Mũ xanh lam sẽ kiểm soát tiến trình tư duy Đây là chiếc mũ của người lãnh đạo hay trưởng nhóm thảo luận Vai trò của người đội mũ xanh lam là:

- Quản lý, chỉ đạo giám sát, định hướng quá trình tư duy, xác định chủ đề, mục tiêu của vấn đề, cuộc thảo luận mà chúng ta đang hướng tới

- Sắp xếp thứ tự của từng chiếc mũ tư duy trong quá trình tư duy

- Tập hợp mọi ý kiến, tóm tắt, đưa ra một cái nhìn tổng thể và ra kế hoạch

- Đảm bảo nguyên tắc “vàng”: “Tại một thời điểm nhất định, mọi người phải đội mũ cùng màu”3

Một số câu hỏi có thể sử dụng:

 Chúng ta ngồi đây để làm gì?

 Chúng ta cần tư duy về điều gì?

 Mục tiêu cuối cùng là gì?

 Chúng ta đã đạt được gì qua buổi thảo luận?

 Chúng ta có thể bắt đầu hành động được chưa?

 Chúng ta có cần thêm thời gian và thông tin để giải quyết vấn đề này?

III, Ứng dụng phương pháp “6 chiếc mũ tư duy” trong cuộc sống

Phương pháp “6 chiếc mũ tư duy” có thể áp dụng để giải quyết hầu hết mọi vấn đề xảy ra trong cuộc sống, trong học tập hay công việc Đặc biệt là trong học tập, sinh viên ngày càng năng động và chú trọng làm việc nhóm hơn Vì vậy, việc

áp dụng phương pháp “6 chiếc mũ tư duy” vào làm việc nhóm sẽ giúp giải quyết vấn đề nhanh chóng và toàn diện hơn bao giờ hết Cách áp dụng phương pháp này vào cuộc thảo luận nhóm của sinh viên diễn ra như sau (Lưu ý: 6 chiếc mũ này chỉ

3 Edward de Bono - Sáu chiếc nón tư duy, Nxb Trẻ, 2008

là một cách tượng trưng, không cần thiết phải có 6 cái mũ thật khi tiến hành kỹ thuật này):

Bước 1: Người trưởng nhóm điều khiển cuộc thảo luận “đội” chiếc mũ xanh lam

khái quát vấn đề cần phải giải quyết, sau đó đề nghị mọi người hãy đội chiếc mũ trắng

Bước 2: Sau khi đội chiếc mũ trắng, mọi người chỉ tập trung duy nhất vào các

thông tin, dữ kiện liên quan đến vấn đề đang được bàn luận Ở bước này đòi hỏi người điều hành phải có kỹ năng xử lý thông tin

Bước 3: Người trưởng nhóm đề nghị mọi người đội chiếc mũ xanh lá cây Đây là

chiếc mũ của năng lượng và sáng tạo Mọi người đưa ra các phương án để giải quyết vấn đề dựa trên dữ liệu thông tin thu được từng bước một Lưu ý: Ở bước này trưởng nhóm phải biết cách khuấy động có cân nhắc để khuyến khích mọi người sáng tạo Người trưởng nhóm phải biết cách đặt kỳ vọng vào từng thành viên trong cuộc họp “Kỳ vọng” rất quan trọng đối với chiếu mũ xanh này Bởi vì mọi người thường thể hiện tốt khi mà người khác kỳ vọng vào họ

Bước 4: Ở bước này mọi người đội chiếc mũ màu vàng, đánh giá những ưu điểm

của các phương án đã được nêu ra ở bước ba Ưu điểm của chiếc mũ vàng nằm ở chỗ nó buộc mọi người phải dành thời gian để nhận biết các giá trị Có những phương án, thoạt đầu thì không có gì thú vị, sau khi xem xét trên quan điểm chiếc

mũ vàng lại bộc lộ nhiều ưu điểm

Bước 5: Trưởng nhóm đề nghị mọi người “đội” chiếc mũ đen Đây là chiếc mũ

quan trọng, đội chiếc mũ này giúp cho mọi người chỉ ra những gì là sai, là không phù hợp trong các phương án đã được nêu ra ở bước thứ ba Chiếc mũ đen là chiếc

mụ của sự cẩn trọng, tránh cho chúng ta không lạng phí tiền bạc và công sức Lưu ý: Lối tư duy chiếc mũ đen là tư duy logic Tất cả những lý lẽ đưa ra để phê phán đều phải dựa trên nền tảng logic chứ không phải cảm xúc, lối suy nghĩ của chiếc

mũ đỏ Người điều khiển phải chú ý để những ý kiến đưa ra phải là lập luận có

nghĩa chứ không phải là những lý lẽ được chấp nhận bởi người nói giỏi thuyết phục

Bước 6: Mọi người đội chiếc mũ đỏ và phát biểu những cảm nhận của mình về các

phương án được đưa ra Các thành viên không cần đưa ra các lập luận hoặc chứng minh các cảm xúc của mình Đó là những linh cảm, trực giác và ấn tượng của cá nhân mỗi người về một phương án nào đó Chiếc mũ đỏ là công cụ độc nhất và đặc biệt để mọi người có thể bộc lộ cảm xúc Và chiếc mũ đỏ còn quan trọng ở chỗ, khả năng trực giác phần lớn là nhờ những kinh nghiệm tích luỹ được, nên có những điều khi được nói ra tất cả mọi người đều thấy có lý nhưng trên thực tế không thể chứng minh được, và đôi khi dùng tư duy logic có thể còn đưa ra kết quả ngược lại

Bước 7 (và cũng là bước kết thúc): Người đội mũ xanh lam tổng kết và kết thúc

buổi làm việc nhóm Chiếc mũ xanh làm chỉ cho chúng ta thấy kết quả đạt được trong buổi làm việc nhóm này là gì Nếu tất cả các bước trên được thực hiện nghiêm túc và hiệu quả thì phương án giải quyết cho vấn đề đặt ra đầu cuộc họp gần như tự động mở ra trước mắt chúng ta

Tuy nhiên, các bước trên cũng có thể thay đổi đề phù hợp với từng hoàn cảnh cụ thể

Tương tự như vậy, trong các hoàn cảnh khác của cuộc sống ta cũng có thể ứng dụng phương pháp “6 chiếc mũ tư duy” như cách ở trên Chắc chắc mọi vấn

đề dù có nản giải cũng sẽ được giải quyết thông qua phương pháp hữu ích này

KẾT LUẬN

Tóm lại, phương pháp tư duy “Sáu chiếc mũ” cho phép chúng ta đơn giản hoá lối tư duy, mọi người chỉ xem xét một khía cạnh tại một thời điểm, nhờ đó đưa

tư duy của mọi người cùng hướng về một phía, tránh sự tranh cãi hao phí sức lưucj của nhau Đây là một phương pháp tư duy đơn giản mà đem lại hiệu quả to lớn Nó không những tìm được cách giải quyết vấn đề hiệu quả nhất trong một thời gian ngắn mà còn không làm ảnh hưởng đến cái tôi của mỗi người Cuộc thảo luận về một nghĩa nào đó biến thành một trò chơi chuyển đổi cách tư duy và những chiếc

mũ trở thành hướng dẫn cho người chơi trong suốt cuộc chơi này

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

2 Edward de Bono - Six thinking hats, 1985;

3 Edward de Bono – Sáu chiếc mũ tư duy, Nxb Trẻ, 2008;

4 Phương pháp tư duy năng động và hiệu quả - Nxb Cà Mau