Chế độ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp trong luật bảo hiểm xã hội việt nam

Chế độ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp trong Luật Bảo hiểm xã hội Việt Nam Lê Thị Thanh Nhàn Khoa Luật Luận văn ThS Chuyên ngành: Luật Kinh tế; Mã số 60 38 50 Người hướng dẫn: TS P

Chế độ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp trong Luật Bảo hiểm xã hội Việt Nam

Lê Thị Thanh Nhàn

Khoa Luật Luận văn ThS Chuyên ngành: Luật Kinh tế; Mã số 60 38 50

Người hướng dẫn: TS Phan Thị Thanh Thuỷ

Năm bảo vệ: 2013

Abstract Hệ thống hoá một số vấn đề lý luận cơ bản về chế độ tai nạn lao động

(TNLĐ) và bệnh nghề nghiệp (BNN) Phân tích vai trò của chế độ này đối với các bên tham gia, đặc biệt là trong điều kiện nền kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế Nghiên cứu chế độ, chính sách, các quy định hiện hành về chế độ TNLĐ và BNN, từ

đó chỉ ra những điểm hạn chế của các quy định này Phân tích tình hình thực hiện chế

độ TNLĐ và BNN ở Việt Nam Đưa ra phương hướng hoàn thiện chế độ TNLĐ và BNN ở Việt Nam

Keywords Pháp luật Việt Nam; Tai nạn lao động; Luật bảo hiểm xã hội; Bệnh nghề nghiệp

Content

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của luận văn

Bảo hiểm xã hội (BHXH) đã xuất hiện cách đây hàng trăm năm trên thế giới, và cho tới nay, BHXH đã trở thành công cụ hữu hiệu mang tính nhân văn sâu sắc để giúp con người vượt qua những khó khăn, rủi ro phát sinh trong cuộc sống cũng như trong quá trình lao động .Vì vậy, BHXH ngày càng trở thành nền tảng cơ bản cho an sinh xã hội của mỗi quốc gia, của mọi thể chế Nhà nước và được thực hiện ở hầu hết các nước Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp là một trong những nội dung của BHXH, hướng đến đối tượng người lao động bị tai nạn lao động (TNLĐ) hay nhiễm bệnh nghề nghiệp (BNN) trong quá trình lao động

Theo ước tính của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), hàng năm có khoảng 337 triệu vụ TNLĐ xảy ra trên thế giới và 2,3 triệu người chết do bệnh liên quan đến lao động Thiệt hại

do TNLĐ và BNN ước tính khoảng 4% GDP của toàn thế giới Ở một số nước có thu nhập cao, khoảng 40% số người nghỉ hưu trước tuổi là bị thương tật do lao động Các nghiên cứu tình hình TNLĐ hàng năm trên thế giới cho thấy ở các quốc gia đang phát triển, tần suất TNLĐ chết người là 30 - 43 người/100.000 lao động [34] Báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới cũng đã cho thấy, điều kiện lao động rủi ro, có hại đã góp phần gây ra sự hoành hành một số bệnh trên thế giới, cụ thể: 37% số người bị bệnh đau lưng, 16% số người bị tổn thương thính lực, 11% số người bị bệnh hen suyễn, 10% số người bị thương tật, 9% số người bị ung thư và 2% số người bị bệnh bạch cầu Ngoài ra, điều kiện lao động xấu cũng tác động không nhỏ đến cộng đồng xã hội, làm mỗi năm có thêm khoảng gần 310.000 người chết do bị những tổn thương liên quan đến lao động [40]

Tại châu Á, nhiều nước với sự phát triển năng động của nền kinh tế bắt đầu từ thập kỷ sáu mươi của thế kỷ XX đã đem đến cho khu vực một sự khởi sắc mới về phát triển kinh tế,

xã hội, cải thiện chất lượng cuộc sống Nhiều công nghệ, kỹ thuật mới được đưa vào ứng dụng đã giải phóng sức lao động con người, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm Tuy nhiên do quá trình tập trung cho phát triển kinh tế và chưa coi trọng đến công tác an toàn vệ sinh lao động (ATVSLĐ) nên số vụ TNLĐ, ốm đau, bệnh tật đã tăng nhanh Tại nhiều quốc gia, TNLĐ và BNN đã có thể coi như “đại dịch” [5]

Ở Việt Nam, TNLĐ và BNN đang trở thành mối lo ngại của toàn xã hội trong lĩnh vực lao động chân tay Tỷ lệ lao động bị TNLĐ, BNN không thuyên giảm, trong khi đó, số vụ TNLĐ và BNN làm chết người lại ngày càng gia tăng Số vụ TNLĐ tăng từ 5125 vụ năm

2010 lên 5896 vụ năm 2011, số nạn nhân tăng từ 5307 lên 6154 (gần 16%) BNN có xu hướng gia tăng cả về số người mắc bệnh và loại bệnh Qua khám sức khoẻ định kỳ hàng năm cho thấy, tỷ lệ người lao động có sức khoẻ yếu và rất yếu đứng ở mức cao, gần đây nhất là 12,9% năm 2011 [5]

Đảng và Nhà nước ta luôn coi con người là vốn quý của xã hội, là lực lượng tạo ra của cải vật chất cho xã hội và là nhân tố quan trọng trong quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước Việc đảm bảo một môi trường an toàn cho sản xuất cũng như có được chính sách hỗ trợ người lao động khi họ gặp TNLĐ hay mắc BNN luôn được coi trọng Chính vì vậy, chế độ trợ cấp về TNLĐ và BNN đã ra đời như một tất yếu khách quan Trải qua nhiều năm hình thành và phát triển, BHXH nói chung và chế độ TNLĐ và BNN nói riêng đã đạt được nhiều thành tích đáng khích lệ Hàng năm, chế độ đã chi trả trợ cấp cho hàng nghìn người lao động, giúp cho cuộc sống của họ và gia đình giảm bớt được phần nào khó khăn, đồng thời tạo điều

kiện thuận lợi cho nguời lao động có thể tái gia nhập vào lực lượng sản xuất xã hội Tuy nhiên, cùng với sự phát triển kinh tế, đất nước ta đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ, chính vì vậy, một số những quy định trong chế độ TNLĐ và BNN đã tỏ ra không phù hợp với tình hình mới Tình hình TNLĐ, BNN trên thực tế cũng không ngừng gia tăng

Chính vì vậy, khi chọn nghiên cứu đề tài “Chế độ tai nạn lao động, bệnh nghề

nghiệp trong Luật Bảo hiểm xã hội Việt Nam”, tác giả mong muốn đưa ra những kiến nghị,

giải pháp nhằm khắc phục những bất cập, yếu điểm của chính sách, chế độ hiện hành

2 Tình hình nghiên cứu

Liên quan đến BHXH và chế độ TNLĐ, BNN đã có các công trình nghiên cứu cơ bản được công bố như sau:

1) Đề tài khoa học “Hoàn thiện phương thức tố chức, quản lý chi trả chế độ ốm đau, thai sản, TNLĐ, BNN cho người tham gia BHXH”, năm 1998, chủ nhiệm TS Dương Xuân

Triệu, BHXH Việt Nam

2) Đề tài khoa học cấp Bộ “Xây dựng quỹ Bồi thường TNLĐ và BNN”, năm 2003, chủ

nhiệm Vũ Như Văn, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội

3) Đề tài khoa học cấp Bộ “Sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện nội dung các chế độ bảo hiểm xã hội ngắn hạn”, năm 2005, chủ nhiệm Trần Thị Thuý Nga, Bộ Lao động, Thương

binh và Xã hội

4) Luận án “Hoàn thiện hệ thống tổ chức và hoạt động chi trả các chế độ BHXH ở Việt Nam”, năm 2010, Nguyễn Thị Chính

5) Luận văn tốt nghiệp “Chế độ bảo hiểm TNLĐ, BNN- Thực trạng và giải pháp”,

năm 2010, Vũ Thị La - Đại học Luật Hà Nội

Mặc dù các đề tài trên nghiên cứu về TNLĐ, BNN và chính sách, chế độ đối với người

bị TNLĐ, BNN, tuy nhiên các tác giả tập trung vào các khía cạnh khác nhau của chế độ BHXH TNLĐ, BNN và chưa có đề tài nào nghiên cứu một cách có hệ thống về cơ sở lý luận của chế độ TNLĐ, BNN, thực trạng pháp luật về chế độ TNLĐ, BNN và việc thực thi pháp luật về chế độ TNLĐ, BNN, từ đó rút ra các kiến nghị và giải pháp làm cơ sở để hoàn thiện pháp luật về chế độ này và nâng cao hiệu quả của việc thực thi chế độ TNLĐ, BNN trên thực

tế Vì vậy, tác giả đã chọn nghiên cứu đề tài “Chế độ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp

trong Luật Bảo hiểm xã hội Việt Nam”, với mong muốn bù đắp những khoảng trống trong

khoa học pháp lý về chế độ TNLĐ, BNN

3 Mục đích và nhiệm vụ của nghiên cứu

- Hệ thống hoá và hoàn thiện cơ sở lý luận về chế độ TNLĐ và BNN;

- Nghiên cứu chế độ, chính sách và tình hình thực hiện chế độ TNLĐ và BNN ở Việt Nam, từ đó chỉ ra những mặt tồn tại, bất cập

- Đưa ra những giải pháp hoàn thiện chế độ TNLĐ và BNN, nhằm phát huy hơn nữa vai trò của chế độ TNLĐ, BNN trong việc bảo đảm đời sống của người lao động sau khi bị TNLĐ, BNN

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu:

Luận văn nghiên cứu chế độ TNLĐ và BNN đối với lao động chân tay ở Việt Nam Số liệu sử dụng trong luận văn tập trung giai đoạn 2010 – 2011

- Phạm vi nghiên cứu:

Luận văn nghiên cứu các vấn đề lý luận pháp luật về chế độ TNLĐ và BNN và tình hình thực hiện chế độ TNLĐ và BNN theo pháp luật hiện hành, đặc biệt là sau khi có Luật BHXH năm 2006

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở sự kết hợp các phương pháp nghiên cứu của chủ nghĩa Mác - Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh Đặc biệt:

- Phương pháp phân tích, tổng hợp được sử dụng xuyên suốt trong quá trình thực hiện luận văn để đánh giá, nhận xét về các quy định của pháp luật cũng như thực tiễn tổ chức thực hiện chế độ TNLĐ, BNN

- Phương pháp so sánh, thống kê: Tác giả sử dụng phương pháp so sánh, thống kê để đánh giá sự phát triển, tiến bộ cũng như những hạn chế còn tồn tại của pháp luật

- Phương pháp lịch sử: sử dụng phương pháp này trong nghiên cứu luận văn bằng cách

đi tìm nguồn gốc phát sinh, quá trình phát triển của chế độ TNLĐ, BNN, nhằm tìm ra xu hướng phát triển, làm cơ sở đưa ra các đề xuất

6 Đóng góp của luận văn

- Hệ thống hoá một số vấn đề lý luận cơ bản về chế độ TNLĐ và BNN; phân tích vai trò của chế độ này đối với các bên tham gia, đặc biệt là trong điều kiện nền kinh tế thị trường

và hội nhập kinh tế quốc tế

- Hệ thống hoá các quy định hiện hành về chế độ TNLĐ và BNN, từ đó chỉ ra những điểm hạn chế của các quy định này

- Phân tích tình hình thực hiện chế độ TNLĐ và BNN ở Việt Nam

- Đưa ra phương hướng hoàn thiện chế độ TNLĐ và BNN ở Việt Nam

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn được kết cấu thành 3 chương:

Chương 1 : Một số vấn đề lý luận về chế độ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp

Chương 2 : Thực trạng chế độ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp và việc thực thi ở

Việt Nam

Chương 3 : Giải pháp nâng cao hiệu quả chế độ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp

ở Việt Nam

Reference

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tài liệu tiếng Việt

1 TS Đỗ Ngân Bình (2007), “Những điểm mới về chế độ bảo hiểm xã hội bắt buộc của

người lao động”, Tạp chí Luật học (10), tr.63 - 66

2 Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội (2011), Báo cáo tình hình tai nạn lao động năm

2011, Hà Nội

3 Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội (2010), Báo cáo tình hình tai nạn lao động năm

2010, Hà Nội

4 Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội (2011), Báo cáo đánh giá 5 năm thực hiện Luật Bảo hiểm xã hội, Hà Nội

5 Bộ Lao động- Thương binh và Xã hội (2011), Báo cáo nghiên cứu khả năng gia nhập Công ước số 187 về tăng cường cơ chế an toàn vệ sinh lao động của ILO, Hà Nội

6 Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (2011), Những quy định mới về tai nạn lao động,

NXB Lao động Xã hội, Hà Nội

7 Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (2008), Những quy định mới về tai nạn lao động,

NXB Lao động Xã hội, Hà Nội

8 Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (2007), Những quy định mới về tai nạn lao động,

NXB Lao động Xã hội, Hà Nội

9 Bộ Y tế (2011), Báo cáo Công tác y tế lao động và bệnh nghề nghiệp năm 2011 Hà Nội

10 Bộ Y tế (2010), Báo cáo Công tác y tế lao động và bệnh nghề nghiệp năm 2010, Hà

Nội

11 Bộ Y tế, Thông tư số 42/2011/TT-BYT ngày 30/11/2011 về việc bổ sung bệnh nhiễm độc Cadimi nghề nghiệp, bệnh nghề nghiệp do rung toàn thân, nhiễm HIV do tai nạn rủi

ro nghề nghiệp vào danh mục bệnh nghề nghiệp được bảo hiểm và hướng dẫn tiêu chuẩn chẩn đoán, giám định

12 Bộ Y tế, Quyết định số 27/2006/QĐ-BYT ngày 21/9/2006 về việc bổ sung 04 bệnh nghề nghiệp vào danh mục các bệnh nghề nghiệp được bảo hiểm

13 Nguyễn Thị Chính (2010), Hoàn thiện hệ thống tổ chức và hoạt động chi trả các chế độ BHXH ở Việt Nam, Luận án tiến sỹ kinh tế, Hà Nội

14 Chính phủ, Nghị định số 152/2006/NĐ-CP ngày 22/12/2006 hướng dẫn một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội về bảo hiểm xã hội bắt buộc quy định đối tượng hưởng chế độ bảo hiểm TNLĐ, BNN

15 Lê Kim Dung (2012), Hoàn thiện pháp luật về bồi thường tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, Luận án tiến sỹ kinh tế,Hà Nội,

16 Tạ Trung Dũng (2005), “Tai nạn lao động – nguyên nhân và hướng phòng ngừa”, Tạp chí Lao động và xã hội, (276), tr.7-9

17 Phạm Việt Dũng (2006), Bệnh nghề nghiệp và cách phòng chống, NXB Văn hoá thông

tin, Hà Nội

18 Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ IX, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

19 Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ X, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

20 Nguyễn Văn Định (2005), Giáo trình Bảo hiểm, NXB Thống kê, Hà Nội

21 TS Bùi Thị Lâm Hà (2012), “Chế độ tai nạn ở Việt Nam – nhìn từ cơ sở lý luận”, Tạp chí Bảo hiểm xã hội điện tử (ngày 23/5/2012)

22 Đỗ Hàm (2007), Vệ sinh lao động và bệnh nghề nghiệp”, NXB Lao động xã hội, Hà

Nội

23 Nguyễn Thị Thu Hường (2005), “Cần sớm xây dựng quỹ bồi thường tai nạn lao động,

bệnh nghề nghiệp”, Tạp chí Lao động và xã hội, (259), tr.40-41

24 Vũ Thị La (2010), Chế độ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp- Thực trạng và giải pháp, Khoá luận tốt nghiệp, Hà Nội

25 Liên tịch Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội và Bộ Y tế, Thông tư liên tịch số 12/2012/TTLT-BLĐTBXH-BYT ngày 21/5/2012 hướng dẫn việc khai báo, điều tra, thống kê và báo cáo tai nạn lao động

26 Liên tịch Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội và Bộ Y tế, Thông tư liên tịch số 40/2011/TTLT-BLĐTBXH-BYT ngày 28/12/2011 quy định các điều kiện lao động có hại

và các công việc không được sử dụng lao động nữ, lao động có thai hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi

27 Liên tịch Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội và Bộ Y tế , Thông tư liên tịch số 10/2003/TT-BLĐTBXH-BYT ngày 18/4/2003 hướng dẫn việc thực hiện chế độ bồi thường và trợ cấp đối với người lao động bị TNLĐ, BNN

28 Bùi Sỹ Lợi (2005), “Tai nạn lao động - nỗi lo không của riêng ai?”, Tạp chí Lao động và

xã hội, (271), tr.34-35

29 Trần Thị Thuý Nga -Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội (2005), Đề tài khoa học cấp

Bộ “Sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện nội dung các chế độ bảo hiểm xã hội ngắn hạn”, Hà

Nội

30 TS Nguyễn Thị Kim Phụng (2008), Giáo trình Luật An sinh xã hội, Trường Đại học Luật Hà Nội, NXB Công an nhân dân, Hà Nội

31 Quốc hội, Bộ luật Lao động 1994, sửa đổi 2002, 2007, 2012, Hà Nội

32 Quốc hội, Luật Bảo hiểm xã hội 2006, Hà Nội

33 TS Nguyễn Văn Sơn (2012), “Nghiên cứu phòng chống bệnh nghề nghiệp và những

bệnh dự kiến được bổ sung”, Tạp chí Lao động và xã hội điện tử ngày 27/3/2012

34 Thông điệp của Tổng Giám đốc Tổ chức Lao động quốc tế vào ngày 28 tháng 4 năm

2011 – ILO Director’s Deneral Message for 2011

35 PGS.TS Lê Thị Hoài Thu (2007), “Một số suy nghĩ về xây dựng hệ thống pháp luật an

sinh xã hội ở Việt Nam”, Tạp chí Bảo hiểm xã hội

36 Trần Thị Hoài Thu (2005), Pháp luật về Bảo hiểm xã hội ở một số nước trên thế giới,

NXB Pháp luật, Hà Nội

37 Tổ chức Lao động quốc tế (1952), Công ước 102 về quy phạm tối thiểu về an toàn xã hội

38 Tổ chức Lao động quốc tế (1981), Công ước Quốc tế 155 về an toàn lao động - sức khoẻ

và môi trường làm việc

39 Tổ chức Lao động quốc tế (1993), Công ước 174 về phòng ngừa những tai nạn lao động nghiêm trọng

40 Tổ chức Y tế thế giới (2005), Chiến lược khu vực về an toàn vệ sinh lao động cho các nước Đông Nam Á

41 TS Dương Xuân Triệu (BHXH Việt Nam) (1998), Đề tài khoa học “Hoàn thiện phương thức tố chức, quản lý chi trả chế độ ốm đau, thai sản, TNLĐ, BNN cho người tham gia BHXH”, Hà Nội

42 Vũ Như Văn - Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội (2003), Đề tài khoa học cấp Bộ” Xây dựng quỹ Bồi thường TNLĐ và BNN”, Hà Nội

Tài liệu tiếng Anh:

43 ILO (2002), Recording and notification of occupational accidents and diseases: 5 th item

on the agenda, Geneve

44 Peter Wingfield- Digby and Karen Taswell (2008), Occupational injuries statistics from household surveys and establishment survey: An ILO manual on methods, Geneve

45 World Health Organization (1985), Report of a WHO Expert Committee, Geneve

Các websites:

46 www.thongtinphapluatdansu.wordpress.com

www.phapluattp.vn/20110401072854518p1015c1074/nghe-an-sat-lo-ui-16-nguoi-chet.htm

54

www.kiemdinhantoan3.com.vn/news/13/tai-nan-lao-dong-thuy-dien-lam-8-nguoi-chet.html

56 www.suckhoedoisong.vn/20120724090825572p61c71/buc-tui-nuoc-lo-than-3-cong-nhan-tu-nan.htm

57

www.baodientu.chinhphu.vn/Home/Tai-nan-lao-dong-nghiem-trong-tai-Thai-Nguyen/20131/159657.vgp