Nâng cao hiệu quả công tác phục vụ người dùng tin tại thư viện hà nội

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------ TRẦN THỊ MAI LƯƠNG NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC PHỤC VỤ NGƯỜI DÙNG TIN TẠI THƯ VIỆN HÀ NỘI LUẬN VĂN THẠC SĨ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -

TRẦN THỊ MAI LƯƠNG

NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC PHỤC VỤ NGƯỜI DÙNG TIN TẠI THƯ VIỆN HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ THÔNG TIN - THƯ VIỆN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -

TRẦN THỊ MAI LƯƠNG

NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC PHỤC VỤ NGƯỜI DÙNG TIN TẠI THƯ VIỆN HÀ NỘI

Chuyên ngành: Khoa học Thông tin - Thư viện

Mã số: 60 32 02 03

LUẬN VĂN THẠC SĨ THÔNG TIN - THƯ VIỆN

Người hướng dẫn khoa học: TS Chu Ngọc Lâm

HÀ NỘI - 2014

LỜI CẢM ƠN

Luận văn với đề tài “Nâng cao hiệu quả công tác phục vụ người dùng

tin tại Thư viện Hà Nội” là kết quả học tập và nghiên cứu của tác giả trong

khóa học 2012 - 2014, chuyên ngành khoa học thông tin - thư viện tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội

Trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện, tác giả đã được TS Chu Ngọc Lâm trực tiếp hướng dẫn Sự tận tình chỉ bảo của TS Chu Ngọc Lâm cùng với sự định hướng chuyên môn, gợi mở hướng nghiên cứu của các nhà khoa học trong ngành đã giúp tác giả có điều kiện tốt nhất hoàn thành luận văn Tác giả xin được bày tỏ sự biết ơn chân thành đến TS Chu Ngọc Lâm và đội ngũ các nhà khoa học ngành thông tin - thư viện

Bên cạnh đó, tác giả xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc Thư viện Hà Nội cùng đội ngũ cán bộ của Thư viện đã tạo điều kiện giúp đỡ để tác giả tiếp cận thực tế nghiên cứu của mình thông qua điều tra, thu thập dữ liệu và trao đổi ý kiến

Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè, và các thầy cô, đồng nghiệp đã hết lòng giúp đỡ, động viên và tạo mọi điều kiện trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành công trình này

Tác giả: Trần Thị Mai Lương

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC

PHỤC VỤ NGƯỜI DÙNG TIN TẠI THƯ VIỆN HÀ NỘIError! Bookmark not defined

1.1 Cơ sở lý luận về công tác phục vụ người dùng tin và nâng cao hiệu

quả công tác phục vụ người dùng tin Error! Bookmark not defined

1.1.1 Các khái niệm trong công tác phục vụ người dùng tinError! Bookmark not defined

1.1.2 Hình thức phục vụ người dùng tin Error! Bookmark not defined

1.1.3 Yếu tố ảnh hưởng tới hiệu quả công tác phục vụ người dùng tinError! Bookmark not defined 1.1.4 Tiêu chí đánh giá hiệu quả công tác phục vụ người dùng tinError! Bookmark not defined

1.1.5 Vai trò của công tác phục vụ người dùng tinError! Bookmark not defined

1.2 Khái quát về thư viện Hà Nội Error! Bookmark not defined

1.2.1 Quá trình hình thành và phát triển của Thư việnError! Bookmark not defined

1.2.2 Chức năng và nhiệm vụ của Thư viện Error! Bookmark not defined

1.2.3 Cơ cấu tổ chức Error! Bookmark not defined

1.2.4 Trụ sở, trang thiết bị công nghệ Error! Bookmark not defined

1.3 Người dùng tin và yêu cầu phục vụ người dùng tin tại Thư viện Hà Nội Error! Bookmark not defined 1.3.1 Đặc điểm người dùng tin tại Thư viện Hà NộiError! Bookmark not defined

1.3.2 Đặc điểm nhu cầu tin tại Thư viện Hà Nội.Error! Bookmark not defined

1.3.3 Yêu cầu nâng cao hiệu quả công tác phục vụ người dùng tin của

Thư viện Hà Nội Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC PHỤC VỤ NGƯỜI DÙNG

TIN TẠI THƯ VIỆN HÀ NỘI Error! Bookmark not defined

2.1 Tổ chức phục vụ người dùng tin tại Thư viện Hà NộiError! Bookmark not defined

2.1.1 Tổ chức phục vụ người dùng tin theo hình thức kho đóngError! Bookmark not defined

2.1.2 Tổ chức phục vụ người dùng tin theo hình thức kho mởError! Bookmark not defined

2.1.3 Tổ chức phục vụ người dùng tin theo hình thức kho bán kín, bán mởError! Bookmark not defined 2.1.4 Tổ chức phục vụ người dùng tin theo hình thức khác.Error! Bookmark not defined

2.2 Yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả công tác phục vụ người dùng tin tại

Thư viện Hà Nội Error! Bookmark not defined

2.2.1 Vốn tài liệu Error! Bookmark not defined

2.2.2 Bộ máy tra cứu Error! Bookmark not defined

2.2.3 Cơ sở vật chất trang thiết bị Error! Bookmark not defined

2.2.4 Đội ngũ cán bộ thư viện và trình độ người dùng tinError! Bookmark not defined

2.3 Đánh giá hiệu quả công tác phục vụ người dùng tin tại Thư viện Hà NộiError! Bookmark not defined 2.3.1 Mức độ đáp ứng nhu cầu tin Error! Bookmark not defined

2.3.2 Mức độ lôi cuốn người dùng tin Error! Bookmark not defined

2.3.3 Mức độ khai thác nguồn tin Error! Bookmark not defined

2.3.4 Khả năng đáp ứng về cơ sở vật chất Error! Bookmark not defined

2.3.5 Năng lực, trình độ và tinh thần thái độ phục vụ của cán bộError! Bookmark not defined

2.3.6 Đánh giá chung Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ PHỤC VỤError! Bookmark not defined

NGƯỜI DÙNG TIN TẠI THƯ VIỆN HÀ NỘIError! Bookmark not defined

3.1 Tăng cường vốn tài liệu, đảm bảo cơ cấu tài liệu hợp lý.Error! Bookmark not defined

3.1.1 Củng cố và tăng cường khai thác vốn tài liệu hiện cóError! Bookmark not defined

3.1.2 Tăng cường vốn tài liệu Error! Bookmark not defined

3.1.3 Đảm bảo cơ cấu tài liệu hợp lý Error! Bookmark not defined

3.1.4 Chia sẻ vốn tài liệu Error! Bookmark not defined

3.2 Đa dạng hoá hình thức phục vụ và dịch vụ thông tin thư việnError! Bookmark not defined 3.2.1 Đa dạng hoá hình thức tuyên truyền, giới thiệu tài liệuError! Bookmark not defined

3.2.2 Phổ biến thông tin chọn lọc Error! Bookmark not defined

3.2.3 Dịch vụ sao chụp tài liệu Error! Bookmark not defined

3.2.4 Dịch vụ “Hỏi - Đáp” và tư vấn thông tinError! Bookmark not defined

3.2.5 Hoàn thiện phương thức phục vụ người dùng tin theo hướng thư viện

hiện đại Error! Bookmark not defined

3.3 Nâng cao chất lượng bộ máy tra cứu tinError! Bookmark not defined

3.3.1 Hoàn thiện bộ máy tra cứu truyền thốngError! Bookmark not defined

3.3.2 Tăng cường bộ máy tra cứu hiện đại Error! Bookmark not defined

3.4 Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin Error! Bookmark not defined

3.5 Nâng cao trình độ cán bộ thư viện và hướng dẫn đào tạo người

dùng tin Error! Bookmark not defined

3.5.1 Nâng cao trình độ và năng lực của cán bộ thư viện:Error! Bookmark not defined 3.5.2 Đào tạo, hướng dẫn người dùng tin sử dụng thư việnError! Bookmark not defined 3.6 Tăng cường cơ sở vật chất và trang thiết bị Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 3

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

1 Từ viết tắt tiếng Việt

1 CNTT Công nghệ thông tin

2 NCT Nhu cầu tin

3 NDT Người dùng tin

5 TVHN Thư viện Hà Nội

6 VHTT&DL Văn hóa thể thao và du lịch

2 Từ viết tắt tiếng Anh

1 AACR Quy tắc biên mục Anh - Mỹ

Anglo-American Cataloguing Rules

2 MARC Khổ mẫu biên mục đọc máy

Machine Readable Cataloging

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ, BẢNG

Danh mục sơ đồ:

Sơ đồ 1.1: Cơ cấu tổ chức của thư viện Hà NộiError! Bookmark not defined

Danh mục biểu đồ:

Biểu đồ 1.1: Thành phần nhóm Người dùng tin tại TVHNError! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.1: Tỷ lệ các môn loại sách trong phòng mượn tự chọn Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.2: Thành phần NDT phòng đọc Báo - tạp chí.Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.3: Độ tuổi cán bộ TVHN 76 Biểu đồ 2.4: Tỷ lệ giới tính cán bộ TVHN 77 Biểu đồ 2.5: Trình độ hạc vấn của cán bộ TVHN 78

Danh mục bảng

Bảng 1.1: Thời gian sử dụng thư viện của NDTError! Bookmark not defined

Bảng 1.2: Loại hình tài liệu NDT thường sử dụngError! Bookmark not defined

Bảng 1.3: Ngôn ngữ tài liệu NDT thường sử dụngError! Bookmark not defined

Bảng 2.1: Danh mục cơ sở dữ liệu và số lượng biểu ghi tại thư viện Hà Nội

(tính đến đầu 2014) Error! Bookmark not defined

Bảng 2.2: Thống kê lượt luân chuyển sách của thư viện 58 Bảng 2.3: Cơ cấu vốn tài liệu theo các lĩnh vực, chuyên ngành khoa học 64 Bảng 2.4: Thống kê số lượng vốn tài liệu truyền thống tại TVHN 65

Bảng 2.5: Số lượng sách bổ sung từ năm 2010-2014 66

Bảng 2.6: Mức độ đáp ứng nhu cầu thông tin của thư viện 72

Bảng 2.7: Bảng thống kê lượt người dùng tin sử dụng thư viện 73

Bảng 2.8: Mức độ hiệu quả các hình thức phục vụ của TVHN 73

Bảng 2.9: Tỷ lệ khai thác nguồn tin tại TVHN 74

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Chúng ta đang bước vào thế kỷ XXI, thế kỷ mà thông tin (TT) và tri thức trở thành sức mạnh của nhân loại Cùng với sự phát triển vượt bậc của khoa học công nghệ và truyền thông, là sự bùng nổ của các nguồn lực thông tin, là

kỷ nguyên của thông tin và nền kinh tế tri thức Những TT cập nhật trong một thế giới không ngừng thay đổi đã trở nên hết sức cần thiết đối với việc tích lũy, trau dồi, nâng cao kiến thức mọi mặt của mọi người Vì vậy, việc đảm bảo nguồn tin đầy đủ, nhanh chóng, chất lượng đáp ứng cho nhu cầu tin của người dùng tin (NDT) đang là vấn đề có tính cấp thiết đặt ra cho các cơ quan Thông tin - Thư viện (TT-TV)

Đối với Việt Nam, trong giai đoạn công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước hiện nay việc đảm bảo và phát triển nguồn tin cho mọi lĩnh vực của đời sống

xã hội nói chung, đặc biệt lĩnh vực kinh tế nói riêng còn có ý nghĩa lớn lao hơn bao giờ hết Giống như các lĩnh vực hoạt động kinh tế và xã hội khác, ngành TT-TV Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức Việc đưa ra những giải pháp nhằm đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động TT-TV đáp ứng nhu cầu thông tin của xã hội là vấn đề then chốt hiện nay nhằm từng bước hội nhập với các nước trong khu vực và trên thế giới để cùng sử dụng kho tàng tri thức của nhân loại

Người dùng tin là yếu tố cơ bản của mọi hệ thống thông tin Đó là đối tượng phục vụ của công tác TT-TV NDT là khách hàng của các dịch vụ thông tin đồng thời cũng là người tạo ra TT mới NDT giữ vai trò quan trọng trong các hệ thống TT, giúp định hướng các hoạt động của đơn vị TT, NDT là yếu tố chính quy định chức năng, nhiệm vụ của thư viện

Hoạt động của một thư viện cụ thể gồm rất nhiều công đoạn chuyên môn khác nhau, bắt đầu từ chọn lọc thông tin, bổ sung đến xử lý, lưu trữ, bảo quản

và cuối cùng là tìm và phổ biến Thông tin Mỗi công đoạn đóng một vai trò

nhất định nhưng tất cả đều chung một mục đích là đem thông tin phục vụ tốt nhất cho NDT Song, làm sao để TT đến với nhân loại, làm sao để TT không trở thành TT chết, làm sao để những hoạt động chuyên môn trong thư viện không trở nên vô nghĩa, đó chính là nhiệm vụ, chức năng mà công tác phục

vụ NDT phải giải quyết Cũng vì lẽ đó, công tác phục vụ NDT luôn được coi là công tác quan trọng nhất của hoạt động thư viện Bởi vì, thông qua công tác này vốn tài liệu quý giá của thư viện mới được sử dụng có hiệu quả, mới phát huy được tác dụng trong phát triển mọi mặt của đất nước, từ đó vị trí, vai trò xã hội của thư viện mới được khẳng định Tuy là công đoạn cuối cùng trong dây chuyền thông tin tư liệu nhưng lại là khâu trung tâm, đóng vai trò then chốt trong hoạt động thông tin thư viện, hiệu quả của công tác phục vụ NDT là thước đo để đánh giá hiệu quả hoạt động TV Bất cứ cơ quan TT-TV nào muốn đạt được hiệu quả hoạt động thì không thể không trú trọng đến công tác phục

vụ NDT

Hà Nội là thủ đô, trung tâm kinh tế - chính trị - văn hóa - xã hội của cả nước, đồng thời là trung tâm giáo dục lớn với hàng vạn nhà nghiên cứu, giáo viên, học sinh, sinh viên Do đó nhu cầu nghiên cứu, học tập của người dân trên địa bàn là rất lớn Để đáp ứng được nhu cầu đó, tại Hà Nội đã hình thành

và tập trung một số lượng lớn các viện nghiên cứu, các cơ quan và trung tâm TT-TV lớn của cả nước, trong đó có Thư viện Hà Nội

Thư viện Hà Nội là một trong những thư viện công cộng lớn, có tiềm lực mạnh mẽ cả về nguồn nhân lực, cơ sở vật chất, trang thiết bị, nguồn lực thông tin Không chỉ vậy Thư viện Hà Nội còn là một địa chỉ văn hóa lớn của Thủ đô, nơi thường xuyên tổ chức nhiều hoạt động giao lưu văn hóa với nhiều hình thức khác nhau Người dùng tin đến thư viện có thành phần rất đa dạng với nhiều trình độ, nhiều lứa tuổi, mục đích, nhu cầu cũng rất phong phú Để

có thể đáp ứng được nhu cầu đó Thư viện Hà Nội đã rất chú trọng đến công

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tài liệu tiếng Việt

1 Bộ văn hóa - Thông tin (2007), Quyết định số 10 năm 2007/QĐ-BVHTT ngày 4/5/2007 về việc phê duyệt quy hoạch phát triển ngành thư viện Việt Nam đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020

2 Bộ Văn Hóa Thể Thao và Du Lịch (2008), Quy chế mẫu về tổ chức và hoạt động của thư viện đại học, Công báo

3 Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (2008), "Về công tác thư viện", Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Hà Nội

4 Báo cáo tổng kết hoạt động của Thư viện Hà Nội năm 2014

5 Bùi Loan Thùy (2001), Thư viện học đại cương , Bùi Loan Thùy, Lê Văn

Viết, Đại học Quốc gia, Tp Hồ Chí Minh

6 Báo cáo thực trạng hoạt động tin học tại Thư viện Hà Nội (2003), Phòng

Thông tin - Thư mục - Địa chí

7 Chu Ngọc Lâm (2011), "Thư viện Hà Nội 45 năm - một chặng đường", Tập

san Thư viện, (số 4), tr.5-8

8 Đoàn Phan Tân (2011), Thông tin học, Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

9 Đỗ Xuân Đán (2010), “Làm gì để khai thác và phát huy hiệu quả của hệ

thống thư viện trường đại học Việt Nam”, Kỷ yếu khoa học: Đổi mới tổ

chức, quản lý và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động thông tin - thư viện"

10 Dự án hiện đại hóa Thư viện Hà Nội phục vụ nghiên cứu khoa học nâng

cao dân trí và giải trí của nhân dân Thủ đô Hà Nội giai đoạn 2001- 2010

11 Nguyễn Thị Kim Dung (2013), Nghiên cứu nhu cầu thông tin của sinh

viên Ðại học Khoa học Xã hội và Nhân vãn Hà Nội, Tạp chí Thư viện Việt

Nam, (số 1), tr.31-35

12 Nguyễn Thị Kim Dung (2006), tập bài giảng Công tác phục vụ người

dùng tin, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc

gia, Hà Nội

13 Nguyễn Thị Kim Dung (2009), Công tác phục vụ người dùng tin tại Trung tâm Thông tin - Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội - Thực trạng và giải pháp, Hà Nội

14 Ngô Ngọc Chi (2006), “Hoạt động thư viện – thông tin Việt Nam trên

đường hội nhập, Tạp chí thư viện Việt Nam, (số 01), tr 30 – 34

15 Nguyễn Quế Anh (2008), "Hoàn thiện tổ chức và nâng cao chất lượng

hoạt động của thư viện thiếu nhi Hà Nội trong giai đoạn hội nhập quốc tế", Luận văn thạc sỹ khoa học thư viện, Đại học Văn Hóa, Hà Nội

16 Lê Văn Viết (2002), Cẩm nang nghề thư viện, Nxb Văn hóa thông tin, Hà Nội

17 Nguyễn Thị Bích Ngọc (2012), Tổ chức và khai thác nguồn lực thông tin

tại Viện Khảo cổ học, Luận văn thạc sĩ Khoa học Thư viện, Trường Đại

học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia, Hà Nội

18 Trần Thị Minh Nguyệt (2010), Tập bài giảng NDT và NCT nâng cao

dành cho học viên cao học ngành Khoa học Thư viện, Trường Đại học

Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia, Hà Nội

19 Trương Đại Lượng, Nguyễn Hữu Nghĩa, “Nâng cao chất lượng công tác

phục vụ người đọc”, Đại học Văn hoá Hà Nội, Hà Nội

20 Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (2001), Pháp lệnh

thư viện, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

21 Trần Mạnh Tuấn (1998), Sản phẩm và dịch vụ Thông tin – Thư viện, Đại

học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

22 Phan Huy Quế (1998), "Đào tạo huấn luyện người dùng tin trong bối

cảnh hoạt động Thông tin - Thư viện hiện nay", Tạp chí Thông tin - Tư

liệu, số 3