Giải pháp chính sách nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng trang thiết bị xét nghiệm y tế tại các trường đại học y của việt nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- TỐNG THỊ KHUYÊN GIẢI PHÁP CHÍNH SÁCH NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG TRANG THIẾT BỊ XÉT NGHIỆM Y TẾ TẠI CÁC TR

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

TỐNG THỊ KHUYÊN

GIẢI PHÁP CHÍNH SÁCH NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ

SỬ DỤNG TRANG THIẾT BỊ XÉT NGHIỆM Y TẾ TẠI

CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y CỦA VIỆT NAM

(Nghiên cứu trường hợp tại trường Đại học Y Hà Nội)

LUẬN VĂN THẠC SĨ

CHUYÊN NGÀNH CHÍNH SÁCH KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

MÃ SỐ: 60.34.70

Hà Nội - 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

TỐNG THỊ KHUYÊN

GIẢI PHÁP CHÍNH SÁCH NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ

SỬ DỤNG TRANG THIẾT BỊ XÉT NGHIỆM Y TẾ TẠI

CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y CỦA VIỆT NAM

(Nghiên cứu trường hợp tại trường Đại học Y Hà Nội)

LUẬN VĂN THẠC SĨ

CHUYÊN NGÀNH CHÍNH SÁCH KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

MÃ SỐ: 60.34.70

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Văn Học

Hà Nội - 2014

MỤC LỤC

DANH MỤC BẢNG 3

DANH MỤC HÌNH 4

LỜI CẢM ƠN 5

PHẦN MỞ ĐẦU 6

1 Tổng quan tình hình nghiên cứu 6

2 Lý do chọn đề tài 7

3 Mục tiêu nghiên cứu Error! Bookmark not defined

5 Phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

6 Mẫu khảo sát Error! Bookmark not defined

7 Câu hỏi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

8 Giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined

9 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

10 Nội dung nghiên cứu Error! Bookmark not defined

11 Cấu trú c luâ ̣n văn Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH NHẰM NÂNG CAO

HIỆU QUẢ SỬ DỤNG TRANG THIẾT BỊ XÉT NGHIỆM Y TẾ TẠI CÁC

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y Error! Bookmark not defined

1.1 Một số khái niệm Error! Bookmark not defined

1.1.1 Khoa học và nghiên cứu khoa học Error! Bookmark not defined

1.1.2 Khái niệm về trang thiết bị y tế Error! Bookmark not defined

1.1.3 Hiệu quả và đánh giá hiệu quả trang thiết bịError! Bookmark not defined

1.2 Vai trò trang thiết bi ̣ sử du ̣ng trong các trường đại học Error!

Bookmark not defined

1.2.1 Nguồn hình thành và công năng sử dụngError! Bookmark not defined 1.2.2 Trang thiết bị - cơ sở hạ tầng cho đổi mớiError! Bookmark not defined 1.3 Chính sách về trang thiết bị y tế Error! Bookmark not defined

1.3.1 Khái niệm chính sách Error! Bookmark not defined

1.3.2 Sự tác động của chính sách Error! Bookmark not defined

2

1.3.3 Chính sách quản lý trang thiết bị y tếError! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH VÀ THỰC TRẠNG SỬ

DỤNG TRANG THIẾT BỊ XÉT NGHIỆM Y TẾ TẠI TRƯỜNG ĐẠI

HỌC Y HÀ NỘI Error! Bookmark not defined

2.1 Chiến lược và chính sách quốc gia phát triển trang thiết bị y tế Error!

Bookmark not defined

2.1.1 Chiến lược phát triển khoa học và công nghệ ngành y tế đến năm 2020Error! Bookmark not defined 2.1.2 Chính sách quản lý trang thiết bị y tếError! Bookmark not defined

2.1.3 Chính sách quốc gia về trang thiết bị y tế giai đoạn 2002 - 2010Error! Bookmark not defined

2.2 Thực tra ̣ng sử du ̣ng trang thiết bi ̣ xét nghiệm Error! Bookmark not

defined

2.3 Thực tra ̣ng quản lý các trang thiết bi ̣ của labo Error! Bookmark not

defined

2.4 Thực tra ̣ng nguồn nhân lực của các labo Error! Bookmark not

defined

CHƯƠNG 3 ĐỀ XUẤT NHỮNG GIẢI PHÁP CHÍNH SÁCH NHẰM

NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG TRANG THIẾT BỊ XÉT NGHIỆM Y

TẾ TẠI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y Error! Bookmark not defined

3.1 Giải pháp về lập kế hoạch, xây dựng quy trình mua sắm, quản lý tác

nghiệp trang thiết bị xét nghiệm Error! Bookmark not defined

3.2 Giải pháp tổ chức sử dụng trang thiết bị với tư cách là cơ sở hạ tầng

cho đổi mới Error! Bookmark not defined

3.2.1 Xây dựng cơ sở hạ tầng tổ chức của các labo trong các trường đại

học y Error! Bookmark not defined

3.2.2 Về cơ chế liên kết hoạt động giữa các labo trong các trường đại học yError! Bookmark not defined

3.2.3 Về vốn đầu tư cho xây dựng labo, mua sắm và bảo trì TTBXNError! Bookmark not defined

3.2.4 Về xây dựng và đào tạo nguồn nhân lực quản lý và vận hànhError! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 9

PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1: Các loại TTBXN được sử dụng hàng ngày Error! Bookmark not

defined

Bảng 2.2: Các loại TTBXN được sử dụng hàng tuần Error! Bookmark not

defined

Bảng 2.3: Các loại TTBXN được sử dụng hàng tháng Error! Bookmark

not defined

Bảng 2.4: Các loại TTBXN được sử dụng một vài lần/năm Error!

Bookmark not defined

Bảng 2.5 Các kết quả về đào tạo và nghiên cứu từ hoạt động của labo

Error! Bookmark not defined

Bảng 2.6: Nhóm các xét nghiệm thường quy được thực hiện tại các labo

Error! Bookmark not defined Bảng 2.7: Nhóm các xét nghiệm đặc thù được thực hiện tại các labo Error!

Bookmark not defined

Bảng 2.8: Nhóm các XN sinh học phân tử được thực hiện tại các labo

Error! Bookmark not defined

Bảng 2.9: Các loại TTBXN được sử dụng hàng ngày của các đơn vị khác

Error! Bookmark not defined

Bảng 2.10: Các loại TTBXN được sử dụng hàng tuần của các đơn vị khác

Error! Bookmark not defined

Bảng 2.11: Các loại TTBXN được sử dụng hàng tháng của các đơn vị khác

Error! Bookmark not defined

Bảng 2.12: Các loại TTBXN được sử dụng một vài lần/năm của các đơn vị khác

Error! Bookmark not defined

4

trường Đại học Y Hà Nội Error! Bookmark not defined Bảng 2.14: Thực trạng sửa chữa khi có TTB hỏng Error! Bookmark not

defined

Bảng 2.15: Kết quả quan sát tình hình quản lý TTB tại các lab Error!

Bookmark not defined

Bảng 2.16: Phân tích văn bản quản lý trang thiết bị y tế Error! Bookmark

not defined

Bảng 2.17: Phân tích văn bản quản lý phòng thí nghiệm theo tiêu chuẩn

WHO 2009 Error! Bookmark not defined

DANH MỤC HÌNH

Hình 1: Mô hình trung tâm liên kết trong trường đại học y Error! Bookmark

not defined

Hình 2: Tủ vật tư hóa chất của labo Gen - Protein Error! Bookmark not

defined

Hình 3: Sổ theo dõi hóa chất và tủ đựng hóa chất của labo Gen - Protein

Error! Bookmark not defined Hình 4: Tủ hóa chất của labo Môi trường Error! Bookmark not defined Hình 5: Lược đồ lưu trình quản lý tác nghiệp trang thiết bị xét nghiệmError!

Bookmark not defined

LỜI CẢM ƠN

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS Nguyễn Văn Học, nguyên cán bộ Viện Chiến lược và Chính sách Khoa học và Công nghệ đã tận tình giảng dạy và hướng dẫn em thực hiện thành công luận văn này

Em xin bày tỏ lòng biết ơn tới các thầy cô tại Viện Chiến lược và Chính sách Khoa học và Công nghệ, các thầy cô trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã tận tâm dạy dỗ, giúp đỡ, chia sẻ những ý kiến thức, kinh nghiệm quý báu, tạo cho em những điều kiện tốt nhất để học tập và trưởng thành trong chuyên ngành này

Tôi xin chân thành cảm ơn các anh, chị, em, các bạn đồng nghiệp đang công tác và giảng dạy tại Trường Đại học Y Hà Nội cùng bạn bè và người thân đã tạo điều kiện, cổ vũ, động viên, khuyến khích trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Xin trân trọng cảm ơn!

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Với chủ đề về trang thiết bị y tế, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu được tiến hành trong thời gian 10 năm gần đây

Năm 2005, tác giả Nguyễn Thị Quỳnh Mai thực hiện đề tài “Hiệu quả đầu tư trang thiết bị khoa học - công nghệ trong ngành Y tế” Tại nghiên cứu này, tác giả đã trình bày về trực trạng đầu từ trang thiết bị y tế và đánh giá hiệu quả đầu tư của loại trang thiết bị này [24]

Tác giả Nguyễn Thị Kim Chúc (2004) với đề tài “Kiểm kê và đánh giá thực trạng đầu tư trang thiết bị chẩn đoán tại các bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh” đã tiến hành kiểm kê và đánh giá thực trạng đầu tư trang thiết bị chẩn đoán tại các bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh và bước đầu đánh giá về hiệu quả đầu tư và xác định nhu cầu đầu tư trang thiết bị y tế đối với các bệnh viện tuyến tỉnh [20]

Năm 2002, tác giả Nguyễn Thị Hà thực hiện đề tài “Điều tra thực trạng nguồn nhân lực, trang thiết bị, khả năng đáp ứng lâm sàng và nhu cầu đào tạo của cán bộ labo Y sinh học tuyến tỉnh” Tác giả đã đánh giá thực trạng phương tiện, trang thiết bị phục vụ cho công việc xét nghiệm, thực trạng nguồn nhân lực và trình độ cán bộ sử dụng trang thiết bị y tế trong các khoa phòng xét nghiệm tại bệnh viện tuyến tỉnh [23]

Tác giả Dương Văn Tỉnh (2002) đã nghiên cứu về “Chính sách phát triển trang thiết bị phục vụ tuyến y tế cơ sở” Trong nghiên cứu này, tác giả đi sâu phân tích hiện trạng trang thiết bị ở tuyến y tế cơ sở và đưa ra các giải pháp nhắm khuyến khích phát triển trang thiết bị y tế cho tuyến cơ sở [26]

Một khía cạnh khác cũng được tác giả quan tâm với mục đích cuối cùng

trang thiết bị y tế dựa trên mô hình cơ quan thẩm định công nghệ” Với chủ đề này, tác giả Phạm Thị Ngọc Thủy (2010) đã đề xuất xây dựng mô hình tổ chức thẩm định công nghệ để nâng cao chất lượng nhập trang thiết bị y tế [25] Các nghiên cứu của tác giả nói trên tập trung chủ yếu vào đánh giá thực trạng đầu tư, sử dụng các trang thiết bị y tế cụ thể tại một số tuyến y tế, đưa ra các đề xuất, khuyến nghị liên quan tới đầu tư, công tác quản lý, đào tạo nguồn nhân lực cho các đơn vị của các tuyến này Tuy nhiên, mảng trang thiết bị y tế đang được sử dụng tại các cơ sở đào tạo Y tế, đặc biệt là các trường đại học Y, vẫn là một vấn đề ngỏ Số lượng các trang thiết bị được đầu tư và sử dụng ở các đơn vị này tuy không quá lớn và các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư chưa được đề xuất một cách có hệ thống Bởi vậy, nếu có chính sách phù hợp, quản lý có hiệu quả thì sẽ góp phần không nhỏ trong chất lượng đào tạo nguồn nhân lực y tế, nâng cao chất lượng các nghiên cứu của các cơ sở đào tạo, phục vụ cho công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân

2 Lý do chọn đề tài

Năm 2002, Bộ Y tế đã ban hành chính sách Quốc gia về trang thiết bị y

tế (TTBYT) 2002 - 2010, trong đó có nhấn mạnh việc tăng cường công tác quản lý nhà nước về trang thiết bị y tế nhằm nâng cao năng lực quản lý trang thiết bị y tế của các cơ sở y tế trong toàn ngành

Những thành tựu đạt được bắt nguồn từ chính sách đáng ghi nhận, tuy nhiên vấn đề này vẫn thu hút sự quan tâm không chỉ của riêng ngành y tế mà

là của toàn xã hội bởi tình hình sử dụng không hiệu quả còn tồn tại ở không ít

cơ sở y tế, gây lãng phí nguồn lực xã hội

Trường Đại học Y Hà Nội là một trong những cơ sở đào tạo và nghiên cứu lớn nhất trong ngành y tế Việt Nam Nhà trường có quy mô hoạt động lớn với cơ cấu bao gồm các viện, khoa, bộ môn, trung tâm và bệnh viện thực hành

Để phục vụ cho hoạt động giảng dạy, nghiên cứu và khám chữa bệnh, Nhà

trường cũng đã được trang bị nhiều trang thiết bị y tế, đặc biệt là trang thiết bị xét nghiệm, bằng nguồn kinh phí của nhà nước hoặc nước ngoài thông qua các đề tài, dự án nghiên cứu với số lượng và chất lượng ngày càng tăng Từ năm 2001, một số labo của nhà trường đã được nhà nước đầu tư một số trang thiết bị phục vụ nghiên cứu: labo Mô phôi, Y sinh học di truyền, Sinh hóa, Môi trường, Miễn dịch - Sinh lý bệnh, labo trung tâm nghiên cứu Gen - Protein với dự án tăng cường trang thiết bị Tuy nhiên, vấn đề quản lý và sử dụng tốt các trang thiết bị này nhằm phục vụ tối đa cho hoạt động của nhà trường vẫn là một vấn đề cấp thiết, cần phải có những điều tra và nghiên cứu

cụ thể nhằm đưa ra những giải pháp tối ưu nhất trong việc quản lý và khai thác sử dụng trang thiết bị phục vụ cho giảng dạy, nghiên cứu và khám chữa bệnh một cách hiệu quả

Bên cạnh đó, một câu hỏi khác được đặt ra là với những cơ sở đào tạo y khác, tình hình sử dụng chủng loại trang thiết bị này diễn ra như thế nào, có một tình trạng chung tồn tại trong các trường đại học y hay không và nếu có thì giải pháp được đưa ra là gì nhằm thay đổi thực trạng đó

Do đặc thù ngành, đa phần các bộ môn lâm sàng của các trường đại học

y đều được đặt tại các bệnh viện tuyến Trung ương hoặc tỉnh, thành phố theo

cơ chế kết hợp viện - trường do việc đào tạo gắn kết chặt chẽ với công tác khám chữa bệnh (thông tư 09/2008/TT-BYT ngày 01/8/2008 của Bộ Y tế về việc hướng dẫn kết hợp giữa các cơ sở đào tạo cán bộ y tế với các bệnh viện thực hành trong công tác đào tạo, nghiên cứu khoa học và chăm sóc sức khỏe nhân dân) Các máy móc phục vụ cho thăm khám, chẩn đoán trên lâm sàng thường thuộc sở hữu của bệnh viện, giảng viên của các bộ môn lâm sàng của Nhà trường đồng thời tham gia khám chữa bệnh và giảng dạy cho sinh viên, học viên tại bệnh viện Còn các bộ môn y học cơ sở và cơ bản sẽ được đặt tại

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

hướng dẫn quản lý và sử dụng kinh phí sửa chữa, tăng cường trang thiết

bị cho các cơ quan khoa học, công nghệ và môi trường

về việc ban hành chế độ quản lý, tính hao mòn tài sản cố định trong các

cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập và các tổ chức có sử dụng ngân sách nhà nước

Hướng dẫn thực hiện đấu thầu mua sắm tài sản nhằm duy trì hoạt động thường xuyên của cơ quan nhà nước bằng vốn nhà nước

335-343

Việt Nam

tế hướng dẫn nhập khẩu vắc xin, sinh phẩm y tế; hoá chất, chế phẩm diệt

côn trùng, diệt khuẩn dùng trong lĩnh vực gia dụng và y tế và trang thiết

bị y tế

đến năm 2020

10 Bộ Y tế (2003), Chỉ thị số 01/2003/CT-BYT ngày 13/6/2003 của Bộ trưởng

Bộ Y tế về việc Tăng cường công tác quản lý trang thiết bị y tế

11 Bộ Y tế (2007), Thông tư số 15/2007/TT-BYT ngày 12 tháng 12 năm

2007 hướng dẫn thực hiện quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về việc sử

dụng tài sản để liên doanh, liên kết hoặc góp vốn liên doanh để mua sắm trang thiết bị phục vụ hoạt động dịch vụ của các cơ sở y tế công lập

12 Bộ Y tế (2012), Công văn số 7100/BYT-TB-CT ngày 19 tháng 10 năm

2012 của Bộ Y tế về việc tăng cường quản lý trang thiết bị y tế

13 Bộ Y tế (2002), Quyết định số 437/QĐ-BYT ngày 22 tháng 2 năm 2002 Quy

định danh mục trang thiết bị y tế của bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh, huyện,

phòng khám đa khoa khu vực và trạm y tế xã và túi y tế thôn bản

14 Bộ Y tế (2004), Quyết định số 1020/QĐ-BYT ngày 22 tháng 3 năm 2004

của Bộ Y tế về việc ban hành sửa đổi danh mục trang thiết bị y tế của

bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh, huyện, phòng khám đa khoa khu vực và trạm y tế xã và túi y tế thôn bản ban hành kèm theo quyết định

437/QĐ-BYT ngày 22 tháng 2 năm 2002 của Bộ trưởng Bộ Y tế

15 Bộ Y tế (2007), Tổ chức và quản lý Y tế, Nhà xuất bản y học, Hà Nội, tr

187 - 188

16 Bộ Y tế (1998), Chiến lược phát triển Khoa học và Công nghệ ngành Y tế

đến năm 2020, được Hội đồng KHKT Bộ - Bộ Y tế thông qua tháng 7/1998

17 Bộ Y tế (2002), Thông tư 06/2002/TT-BYT ngày 30/5/2002 của Bộ Y tế hướng dẫn xuất nhập khẩu trang thiết bị y tế thuộc diện quản lý chuyên ngành

18 Bộ Y tế (2009), Những định hướng chiến lược y tế đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030

19 Chính phủ nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2002), Chính sách

quốc gia về trang thiết bị Y tế giai đoạn 2002 - 2010, Văn bản pháp quy

ban hành theo quyết định 130/2002/QĐ-TTg ngày 04/10/2002