Những quan niệm và thực hành trong nghi lễ giải hạn của người Tày: nghiên cứu trường hợp xã Nghĩa Đô, huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai Ma Thị Điệp Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân vă
Trang 1Những quan niệm và thực hành trong nghi lễ giải hạn của người Tày: nghiên cứu trường hợp
xã Nghĩa Đô, huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai
Ma Thị Điệp
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội
Luận văn Thạc sĩ Dân tộc học; Mã số: 60 22 70
Nghd: PGS.TS Nguyễn Văn Sửu
Năm bảo vệ: 2014
Keywords: Dân tộc học; Nghi lễ giải hạn; Người Tày; Văn hóa dân gian
Contents:
MỞ ĐẦU
1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Với sự phát triển nhanh về kinh tế và khoa học công nghệ, trong mấy thập kỷ vừa qua, cuộc sống của con người được cải thiện và nâng cao ở cả phương diện đời sống vật chất và đời sống tinh thần Thêm vào đó, con người ở các xã hội khác nhau đã có thể lý giải được nhiều hiện tượng tự nhiên và xã hội vốn trước đây được coi là thần bí Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng có một thực tế được công nhận đó là ở nhiều nơi con người vẫn không từ bỏ mà còn thậm chí còn thực hành nhiều hơn các hành vi tôn giáo và tín ngưỡng
Ở Việt Nam, trong bối cảnh đổi mới với những tiến bộ đáng kể về mức sống, khoa học và công nghệ, những thực hành tôn giáo và tín ngưỡng ở nhiều cộng đồng đô thị, nông thôn đồng bằng và miền núi vùng cao không bị mất đi hay giảm sút, mà ngược lại, lại càng hưng thịnh và
nở rộ mạnh mẽ hơn trước Sự phục hồi này được một số nhà nghiên cứu giải thích là do sự trở lại
Trang 2với truyền thống trong quá trình đổi mới kinh tế - xã hội ở Việt Nam sau một thời gian các thực hành tôn giáo, tín ngưỡng bị ngăn cấm trong thời kỳ nền kinh tế tập trung bao cấp
Người Tày là một dân tộc có số lượng dân cư đông nhất trong cộng đồng 53 dân tộc thiểu số
ở Việt Nam Giống với các dân tộc khác ở Việt Nam, người Tày có những nét văn hóa truyền thống khá „riêng biệt‟ ở cả góc độ vật chất và tinh thần Từ những năm 1960 và 1970, người Tày
đã được một số nhà khoa học Việt Nam quan tâm nghiên cứu Khảo sát tài liệu nghiên cứu của tôi ở một số thư viện tại Hà Nội cho thấy có hơn 200 đầu sách, bài báo và báo cáo khoa học liên quan đến dân tộc Tày ở Việt Nam Trong số đó có khoảng ¼ số công trình là các tác phẩm văn học, sưu tầm và biên dịch từ các câu chuyện cổ, truyện dân gian, các bài hát, bài lượn của người Tày do các tác giả là người Tày thực hiện Có khoảng hơn 160 tác phẩm là các công trình nghiên cứu khoa học đề cập tới đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội của người Tày Trong số đó có 16 công trình viết về văn hóa vật chất, 105 công trình viết về văn hóa tinh thần và 23 công trình viết về văn hóa xã hội, số còn lại là các nghiên cứu về lịch sử và một số công trình mang tính tổng hợp chung [10,49]
Trong số các nghiên cứu về đời sống văn hóa, những vấn đề về tín ngưỡng và nghi lễ của người Tày là những chủ đề được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu Tuy nhiên, đời sống tín ngưỡng và nghi lễ của người Tày lại chỉ là một phần trong các công trình nghiên cứu tổng quan về các dân tộc Tày, Nùng hay các công trình nghiên cứu về văn hóa của hai dân tộc Tày, Nùng nói chung Chúng ta thấy một số lượng nhỏ các công trình nghiên cứu chuyên sâu và chuyên biệt về các vấn đề tín ngưỡng và nghi lễ của người Tày Thêm vào đó, trong các công trình nghiên cứu này, Then là vấn đề thu hút được sự quan tâm của nhiều tác giả hơn cả Then được khảo sát trên địa bàn rộng và thường được xem xét dưới góc độ hình thức diễn xướng dân gian Với những người hành nghề Then, một trong những công việc quan trọng và chủ yếu nhất của họ là thực hành nghi lễ giải hạn/cầu an theo yêu cầu của các gia chủ Đây là một trong những nghi lễ tồn tại phổ biến trong đời sống của cộng đồng người Tày truyền thống và hiện đại
2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
Được sinh ra, được giáo dưỡng và trải nghiệm văn hóa của người Tày ở Thái Nguyên, trong quá trình đào tạo ở Bộ môn Nhân học, tôi mong muốn được khám phá và trả lời xem người Tày
1
Nghi lễ giải hạn là một khái niệm có nội hàm khá rộng Nghi lễ này có thể là một nghi lễ của các tôn giáo tín ngưỡng ở các dân tộc khác nữa ngoài người Tày Đối với người Tày ở Nghĩa Đô, nghi lễ giải hạn
Trang 3đã trở thành mục tiêu nghiên cứu của công trình nghiên cứu nhỏ này Để làm rõ mục tiêu nghiên cứu nêu trên, tôi chọn một địa bàn cụ thể, đó là xã Nghĩa Đô ở huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai để tìm hiểu về thực tiễn quan niệm và thực hành nghi lễ Then giải hạn của người Tày trong những năm vừa qua
3 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
Một số câu hỏi nghiên cứu quan trọng đặt ra ở đây là xuất phát từ những nhận thức và quan niệm nào mà nghi lễ Then giải hạn được thực hành ở cộng đồng người Tày Tại sao người Tày ở Nghĩa Đô thực hành nghi lễ Then giải hạn? Trong những trường hợp nào thì người dân thực hành nghi lễ này? Ai là người hành lễ? Những ai tham gia vào nghi lễ này? Để thực hành nghi lễ thì phải chuẩn bị những gì? Các bước tiến hành nghi lễ Then giải hạn? Nghi lễ này có biến đổi ra sao trước những biến đổi về kinh tế-xã hội ở cấp độ vi mô và vĩ mô trong hơn mười năm qua? Những quan niệm và thực hành nghi lễ Then giải hạn như thế thể hiện những nét văn hóa gì của người Tày?
4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Như vậy, luận văn này giới hạn ở việc tìm hiểu và lý giải những quan niệm và những thực hành nghi lễ Then giải hạn của người Tày ở một địa bàn nghiên cứu cụ thể trong bối cảnh thời gian sau đổi mới ở Việt Nam
5 NGUỒN TÀI LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Trên cơ sở các mục tiêu nghiên cứu đã nêu, tôi triển khai nghiên cứu này nhằm thu thập hai loại tài liệu nghiên cứu Loại thứ nhất là kết quả nghiên cứu (sách, báo, luận án, v.v.) đã được các nhà khoa học công bố về người Tày, văn hóa Tày và đời sống tín ngưỡng cũng như đời sống tâm linh của người Tày ở Việt Nam Loại tài liệu thứ hai quan trọng hơn đó là các tài liệu dân tộc học do tôi thu thập được trong quá trình điền dã ở địa bàn nghiên cứu Quá trình điền dã của tôi ở địa bàn nghiên cứu được chia thành nhiều đợt trong các năm 2010, 2011 và 2012, mỗi đợt kéo dài từ một đến hai tuần, được tiến hành trong khuôn khổ nghiên cứu điền dã của Dự án nghiên cứu về Nhân học phát triển tại Việt Nam Tổng cộng, tôi đã có một thời gian sống cùng với người Tày, tham gia vào các hoạt động hàng ngày của nhiều hộ gia đình ở các thôn và đặc biệt là
được thực hành trong đời sống tôn giáo tín ngưỡng dưới các hình thức khác nhau và những người hành lễ khác nhau (Then, Mộôt) Trong phạm vi của nghiên cứu này, tôi sử dụng khái niệm nghi lễ giải hạn với ý nghĩa là chỉ một hình thức nghi lễ giải hạn của Then Do đó, trong những nội dung tiếp theo triển khai ở nghiên cứu này, tôi dùng thuật ngữ “nghi lễ Then giải hạn”
Trang 4tôi được trực tiếp tham gia, quan sát và trải nghiệm nhiều nghi lễ Then giải hạn diễn ra ở các hộ gia đình Cũng trong thời gian điền dã, tôi triển khai các cuộc phỏng vấn đối với những người tổ chức, thực hành và tham gia các nghi lễ Then giải hạn ở những độ tuổi khác nhau (người già, trung niên, thanh niên), có nghề nghiệp khác nhau (nông dân, cán bộ xã, thôn, những người hành nghề cúng bái)
6 BỐ CỤC CỦA LUẬN VĂN
Ngoài phần Mở Đầu, Kết luận, Phụ lục và Tài liệu tham khảo, Luận văn được cấu trúc thành 4 chương Chương 1 Tổng quan về tín ngưỡng và nghi lễ của người Tày; Chương 2 Địa bàn nghiên cứu; Chương 3 Nghi lễ Then giải hạn của người Tày ở Nghĩa Đô: những quan niệm
và thực hành; Chương 4 Nghi lễ Then giải hạn và ý nghĩa của nó trong văn hóa người Tày ở Nghĩa Đô
Trang 5TÀI LIỆU THAM KHẢO
TÀI LIỆU SÁCH, BÁO, TẠP CHÍ ĐÃ XUẤT BẢN
H.Văn hóa dân tộc, Hà Nội
xã hội, Hà Nội
Nội
Nam NXB Văn hóa dân tộc, Hà Nội
NXB Khoa học xã hội,Hà Nội
Khoa học xã hội, Hà Nội
10 Nguyễn Thị Thanh Bình (2013) Tổng quan nghiên cứu về những biến đổi của dân tộc Tày
từ 1980 đến nay Tạp chí Dân tộc học, số 5, tr 48-58
11 Nguyễn Khắc Tụng, Ngô Vĩnh Bình(1981) Đại gia đình các dân tộc Việt Nam NXB
Giáo dục, Hà Nội
12 Trần Văn Bổn (2002) Phong tục và nghi lễ vòng đời người của người Khơ Me Nam Bộ
H Đại học quốc gia Hà Nội
13 Hoàng Đức Chung (1999) Lẩu then Bjooc mạ của người Tày huyện Vị Xuyên tỉnh Hà
Giang NXB Văn hóa dân tộc, Hà Nội
14 Nguyễn Từ Chi (1996) Góp phần nghiên cứu văn hóa tộc người NXB Văn hóa dân tộc,
Hà Nội
15 Trương Văn Cường (2011) Các dự án phát triển và đô thị hóa ở một xã miền núi phía
Bắc Luận văn thạc sỹ, trường Đại học Khoa Học Xã Hội và Nhân Văn, Hà Nội
Trang 616 Phan Hữu Dật cb (1998) Sắc thái văn hóa Việt Nam và tộc người trong chiến lược phát
triển đất nước H Khoa học xã hội, Hà Nội
17 Khổng Diễn (1996) Những đặc điểm kinh tế- xã hội các dân tộc miền núi phía Bắc NXB
Dân tộc, Hà Nội
18 Ma Ngọc Dung (2006) Truyền thống và biến đổi trong tập quán ăn uống của người Tày vùng
Đông Bắc Việt Nam Viện Dân tộc học, Hà Nội
19 Hoàng Quyết, Tuấn Dũng (1995) Phong tục, tập quán của người Tày ở Việt Bắc H Văn
hóa dân tộc, Hà Nội
20 Lê Hải Đăng (2011) Các nghi lễ gia đình của người Tày Mường ở Con Cuông, Nghệ An
Luận án tiến sỹ nhân học, viện Dân tộc học, Hà Nội
21 Bế Viết Đẳng và các tác giả (1992) Các dân tộc Tày- Nùng ở Việt Nam NXB Khoa học xã
hội, Hà Nội
22 Nguyễn Khoa Điềm (2001) Bảo tồn phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số
NXB Chính trị quốc gia Hà Nội
23 Ninh Văn Độ (chủ biên) Văn hóa truyền thống các dân tộc Tày, Dao, Sán Dìu ở Tuyên
Quang NXB Văn hóa dân tộc, Hà Nội
24 Kristen W.Endres (2010) Với linh hồn người đã mất: lễ gọi hồn và tạo dựng tính hiệu
nghiệm qua lực thực hành Trong “hiện đại và những đông thái truyền thống ở Việt Nam:
những cách tiếp cận nhân học quyển 2, tr 52-71 NXB Đại học quốc gia thành phố Hồ Chí Minh
25 Phạm Thị Hoàng Hà (2012) Bình đẳng dân tộc trên lĩnh vực văn hóa ở các tỉnh miền núi
phía Bắc Việt Nam hiện nay Luận án tiến sỹ triết học, Học viện chính trị hành chính quốc
gia Hồ Chí Minh
26 Nguyễn Thị Song Hà (2011) Nghi lễ trong chu kỳ đời người của người Mường ở Hòa
Bình NXB Khoa học xã hội, Hà Nội
27 Hoàng Hạc (2004) Tàng mưa pja lệ đẳm NXB Văn hóa dân tộc, Hà Nội
28 Bế Văn Hậu (2012) Nghiên cứu một số nét biến đổi văn hóa người Tày tại Lạng Sơn trong
qua trình đổi mới kinh tế xã hội Học viện Khoa học xã hội, Hà Nội
29 Vương Xuân Tình, Trần Hồng Hạnh (2012) Phát triển bền vững văn hóa tộc người trong
quá trình hội nhập ở vùng Đông Bắc NXB Khoa học xã hội, Hà Nội
Trang 730 Nguyễn Thị Hiền (2010) Bệnh âm: chẩn đoán và chữa trị trong lên đồng của người
Việt.Trong “hiện đại và những đông thái truyền thống ở Việt Nam: những cách tiếp cận
nhân học quyển 2 trang 37-51, NXB Đại học quốc gia thành phố Hồ Chí Minh
31 Nguyễn Việt Hoàn (2004) Bảo Yên: văn hóa-lịch sử-du lịch NXB Giao thông vận tải, Hà
Nội
32 Nguyễn Huy Hồng (2003) Nghệ thuật múa rối Tày, Nùng NXB Văn hóa dân tộc, Hà Nội
33 Chu Mạnh Hùng (2012) Vấn đề an ninh con người trong pháp luật quốc tế hiện đại
Trường đại học Luật Hà Nội, Hà Nội
34 Nguyễn Chí Huyên (2000) Nguồn gốc lịch sử tộc người ở vùng trung du miền núi phía
Bắc Việt Nam NXB Văn hóa dân tộc, Hà Nội
35 Nguyễn Văn Huyên Góp phần nghiên cứu văn hóa Việt Nam NXB Khoa học xã hội, tập 1
(1995), tập 2 (1996), Hà Nội
36 Đỗ Quang Hưng (2003) Những biểu hiện mới của vấn đề tôn giáo- dân tộc trong tình hình
hiện nay Tạp chí Nghiên cứu tôn giáo (2) tr 3-13
37 Dương Hải Hưng (2012) Sự cố kết cộng đồng của người Tày vùng núi phía Bắc Việt Nam
Luận án tiến sỹ Tâm lý học, đại học sư phạm Hà Nội
38 Đinh Gia Khánh, Cù Huy Cận (chủ biên) (1995) Các vùng văn hóa Việt Nam NXB Văn
hóa dân tộc, Hà Nội
39 Đinh Gia Khánh (1995) Văn hóa Việt Nam trong bối cảnh Đông Nam Á NXB Khoa học
xã hội, Hà Nội
40 Trần Viết Khanh (chủ biên) (2010) Giáo trình địa lý trung du miền núi phía Bắc NXB
Đại học quốc gia Hà Nội
41 Vũ Ngọc Khánh (sưu tầm và biên soạn) (2004) Truyền thống văn hóa các dân tộc thiểu số
Việt Nam NXB Thanh niên, Hà Nội
42 Viện Dân tộc học (1978) Các dân tộc ít người ở Việt Nam: các dân tộc phía Bắc NXB
Khoa học xã hội, Hà Nội
43 Ngô Văn Lệ (2004) Tộc người và văn hóa tộc người NXB Đại học quốc gia thành phố Hồ
Chí Minh
44 Ngô Văn Lệ (2010) Văn hóa tộc người- truyền thống và biến đổi NXB Đại học quốc gia
thành phố Hồ Chí Minh
Trang 845 Lê Văn Liêm (2013) Văn hóa và văn hóa tộc người- cảm nhận từ những góc nhìn NXB
Văn hóa dân tộc, Hà Nội
46 Trương Thìn, Thích Minh Nghiêm, Đạo Liên (2010) Nghi lễ vòng đời người NXB Thời
đại, Hà Nội
47 Hồ Liên (1992) Đôi điều về cái thiêng và văn hóa NXB Văn hóa dân tộc, Hà Nội
48 Nguyễn Đức Lữ (1992) Vấn đề tự do tín ngưỡng và tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng ở
Việt Nam Luận án tiến sỹ, học viện Nguyễn Ái Quốc, Hà Nội
49 Triệu Thị Mai (2001) Lễ cầu tự của người Tày Cao Bằng NXB Văn hóa thông tin, Hà
Nội
50 Hoàng Nam (1998) Bước đầu tìm hiểu về văn hóa tộc người, văn hóa Việt Nam NXB Văn
hóa dân tộc, Hà Nội
51 Hoàng Nam (2002) Đặc trưng văn hóa cổ truyền các dân tộc Việt Nam NXB Văn hóa dân
tộc, Hà Nội
52 Hoàng Nam (2005) Văn hóa các dân tộc vùng Đông bắc Việt Nam NXB Văn hóa dân tộc,
Hà Nội
53 Hoàng Tuấn Nam (1999) Việc tang lễ cổ truyền của người Tày NXB Văn hóa dân tộc, Hà
Nội
54 Nông Thị Nhình (2004) Nét chung và riêng của âm nhạc trong diễn xướng Then Tày,
Nùng NXB Văn hóa dân tộc, Hà Nội
55 Hoàng Quyết (1993) Văn hóa truyền thống Tày, Nùng NXB Văn hóa dân tộc, Hà Nội
56 Hoàng Quyết, Triều Ân, Hoàng Đức Toàn (1996) Từ điển văn hóa cổ truyền dân tộc Tày
NXB Văn hóa dân tộc, Hà Nội
57 Phạm Quỳnh Phương (2012) Diễn ngôn, chính sách và sự biến đổi văn hóa- sinh kế tộc
người NXB Thế giới, Hà Nội
58 Oscar Salemink (2010) T́m kiếm an toàn tinh thần trong xã hội đương đại Trong “hiện
đại và những đông thái truyền thống ở Việt Nam: những cách tiếp cận nhân học quyển 2, NXB Đại học quốc gia thành phố Hồ Chí Minh
59 Nguyễn Minh San (1998) Tiếp cận tín ngưỡng dân dã Việt Nam NXB Văn hóa dân tộc,
Hà Nội
60 Lý Hành Sơn (2001) Các nghi lễ chủ yếu trong đời người của nhóm Dao tiền Ba Bể, Bắc
Kạn H Viện dân tộc học
Trang 961 Silapakit Teekantikun (2010) Nghi lễ lên đồng của người Việt ở miền Bắc Việt Nam và
của người Lào ở Đông Bắc Thái Lan Luận án tiến sỹ Dân tộc học, Hà Nội
62 Hà Đình Thành (2010) Văn hóa dân gian Tày, Nùng ở Việt Nam NXB Đại học quốc gia
Hà Nội
63 Tô Ngọc Thanh (2001) Văn hóa các dân tộc thiểu số NXB Chính trị quốc gia Hà Nội
64 Ngô Đức Thịnh (2001) Tín ngưỡng và văn hóa tín ngưỡng ở Việt Nam NXB Trẻ, Hà Nội
65 Ngô Đức Thịnh (chủ biên) (1993) Văn hóa vùng và phân vùng văn hóa NXB Khoa học xã
hội, Hà Nội
66 Ngô Đức Thịnh (2006) Văn hóa, văn hóa tộc người và văn hóa Việt Nam NXB Khoa học
xã hội, Hà Nội
67 Linh Thủy (2007) Dân tộc Tày NXB Kim Đồng, Hà Nội
68 Lã Văn Lô, Hà Văn Thƣ (1968) Văn hóa Tày, Nùng NXB Khoa học xã hội, Hà Nội
69 Trần Minh Thƣ (2005) Tìm hiểu pháp luật Việt Nam về tôn giáo tín ngưỡng NXB Tƣ
pháp, Hà Nội
70 Đặng Nghiêm Vạn (2001) Dân tộc, văn hóa, tôn giáo NXB Khoa học xã hội, Hà Nội
71 Lã Văn Lô, Đặng Nghiêm Vạn (1968) Sơ lược giới thiệu các nhóm Tày, Nùng, Thái ở Việt
Nam NXB Khoa học xã hội, Hà Nội
72 Viện Dân tộc học (1993) Những biển đổi về kinh tế- xã hội các tỉnh miền núi phía Bắc
NXB Khoa học xã hội, Hà Nội
73 Viện Dân tộc học (1996) Các dân tộc ít người ở Việt Nam NXB Văn hóa dân tộc, Hà Nội
74 Vi Văn An, La Công Ý (2009) Người Tày ở Việt Nam NXB Thông tấn, Hà Nội
75 La Công Ý (2010) Đến với người Tày và văn hóa Tày NXB Khoa học xã hội, Hà Nội
76 Nguyễn Thị Yên (1998) Tìm hiểu yếu tố tín ngưỡng trong lễ hội người Tày, Nùng NXB
Văn hóa dân gian, Hà Nội
77 Nguyễn Thị Yên (2003) Lễ hội Nàng Hai của người Tày Cao Bằng NXB Văn hóa thông
tin, Hà Nội
78 Nguyễn Thị Yên (2009) Then chúc thọ của người Tày NXB Văn hóa dân tộc, Hà Nội
79 Nguyễn Thị Yên (2005) Then cấp sắc của người Tày huyên Quảng Uyên, tỉnh Cao Bằng
Luận án tiến sỹ văn hóa học, H.Viện khoa học xã hội Việt Nam
80 Nguyễn Thị Yên (2009) Then Tày NXB Văn hóa dân tộc, Hà Nội
Trang 10TÀI LIỆU VĂN BẢN TẠI ĐỊA PHƯƠNG
81 UBND tỉnh Lào Cai (2007) Đề án phát triển văn hóa, giữ gìn và phát huy bản sắc các dân
tộc tỉnh Lào Cai giai đoạn 2006-2010 Số 310/QĐ-UBND 10 trang
82 UBND tỉnh Lào Cai (2007) Quyết định về việc ban hành chính sách xã hội hóa trong lĩnh
vực văn hóa trên địa bàn tỉnh Lào Cai Số 63/2007/QĐ-UBND, 8 trang
83 Tỉnh ủy Lào Cai (2010) Báo cáo kết quả thực hiện đề án phát triển kinh tế du lịch giai
đoạn 2006-2010 Số 210-BC/TU, 8 trang
84 UBND huyện Bảo Yên (1998) Báo cáo tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế xã
hội năm 1997, nhiệm vụ và mục tiêu chủ yếu năm 1998 của huyện Bảo Yên Số
179/BC-UBND, 6 trang
85 UBND huyện Bảo Yên (1998) Báo cáo thành tích thực hiện nhiệm vụ công tác năm 1998
của UBND huyện Bảo Yên Số 491/BC-UBND
86 UBND huyện Bảo Yên (2003) Báo cáo tình hình thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế
xã hội năm 2003, nhiệm vụ chủ yếu về phát triển kinh tế xã hội năm 2004 Số
165/BC-UBND, 19 trang
87 UBND huyện Bảo Yên (2005) Báo cáo tổng kết công tác chương trình xóa đói giảm
nghèo năm 2005 Số 193/BC-UBND, 3 trang
88 UBND huyện Bảo Yên (2005) Báo cáo đánh giá chất lượng, công tác đào tạo cán bộ tăng
cương 135 Số 121/UBND-NV, 4 trang
89 UBND huyện Bảo Yên (2005) Báo cáo kết quả triển khai thực hiện Nghị quyết 15/TW
khóa IX về công nghiệp hóa hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn và chỉ thị 24 của Thủ tướng chính phủ Số 159/BC-UBND, 7 trang
90 UBND huyện Bảo Yên (2005) Báo cáo kết quả thực hiện chương trình 135 trên địa bàn
huyện Bảo Yên Số 122/BC-UBND, 15 trang
91 UBND huyện Bảo Yên Báo cáo tình hình kinh tế xã hội năm 2006, nhiệm vụ chủ yếu về
phát triển kinh tế xã hội năm 2007 Số 184/BC-UBND, 23 trang
92 UBND huyện Bảo Yên (2006) Báo cáo tổng kết chương trình kiên cố hóa trường lớp học
huyện Bảo Yên giai đoạn 2003-2006 Số 135/BC-UBND, 8 trang
93 UBND huyện Bảo Yên (2006) Báo cáo tình hình thực hiện chương trình xây dựng đời
sống văn hóa ở khu dân cư 7 năm (1999-2005) Số 04/BC-VHTT, 5 trang