Sự chuyển biến trong tư tưởng chính trị của phan bội châu trước năm 1925

Sự chuyển biến trong tư tưởng chính trị của Phan Bội Châu trước năm 1925 Nguyễn Ngọc Điệp Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn.. Phân tích bối cảnh lịch sử trong nước và thế giới

Sự chuyển biến trong tư tưởng chính trị của

Phan Bội Châu trước năm 1925

Nguyễn Ngọc Điệp

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Đại học Quốc gia Hà Nội

Luận văn ThS Khoa học chính trị: 60 31 02 01 Người hướng dẫn : PGS.TS Phạm Hồng Tung

Năm bảo vệ: 2014

97 tr

Abstract Phân tích bối cảnh lịch sử trong nước và thế giới cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ

XX và các yếu tố tác động tạo nên những chuyển biến tư tưởng chính trị Phan Bội Châu Làm rõ sự chuyển biến tư tưởng chính trị của Phan Bội Châu (trước năm 1925) trên các phương diện cụ thể; chỉ ra những đóng góp của tư tưởng chính trị đó đối với lịch sử dân tộc Việt Nam

Keywords.Chính trị học; Tư tưởng chính trị

Content

1 Tính cấp thiết của đề tài

Lịch sử Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX là một giai đoạn có sự biến động to lớn về mọi mặt Sự biến động ấy đặt ra nhiều vấn đề, trong đó vấn đề bức thiết nhất là tìm tòi, xác định con đường, cách thức để đấu tranh nhằm giải phóng hoàn toàn dân tộc Việt Nam khỏi sự thống trị của thực dân Pháp Chính trong bối cảnh lịch sử ấy, các chí sĩ yêu nước Việt Nam đã không ngừng tìm kiếm con đường cứu nước, họ đã đi theo nhiều hướng khác nhau và một số người đã đến rất gần với con đường cách mạng

vô sản Nhưng do hạn chế về nhiều mặt khác nhau nên các phong trào đấu tranh do họ khởi xướng đều thất bại Tuy nhiên, các phong trào đấu tranh đã để lại những giá trị nhất định, đặc biệt nó phản ánh sự phát triển của tư tưởng cách mạng Việt Nam trước khi Đảng cộng sản Việt Nam ra đời Một trong những nhà tư tưởng tiêu biểu giai đoạn này là Phan Bội Châu (1867 -1940)

Phan Bội Châu là một nhà yêu nước chân chính, là “bậc anh hùng, vị thiên sứ, đấng xả thân vì độc lập, được 20 triệu người tôn sùng” [41, 72], một con người mang dấu ấn thời đại “là một hiện tượng xã hội tất yếu, tiêu điểm phản ánh một thời kỳ lịch

sử dân tộc….cũng là một tiêu điểm phản ánh hiện tượng có tính thế giới đó trong lịch

sử thế giới” [33, 269] Ông được coi là người có tư tưởng tiến bộ nhất trong số các trí thức Nho học, phân hoá từ giai cấp phong kiến, ý thức được trách nhiệm lịch sử, nỗ lực không ngừng để vươn lên cùng với thời đại, tìm đến một phương thức cách mạng mới, một con đường cứu nước mới vượt ra ngoài khuôn khổ ý thức hệ truyền thống Mặc dù chưa giành được thắng lợi trong thực tiễn cách mạng nhưng những cống hiến của Phan Bội Châu đã thúc đẩy sự phát triển của phong trào yêu nước, đặt nền móng cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam và thắng lợi của cuộc cách mạng dân chủ vô sản do

Hồ Chí Minh lãnh đạo ở thời kỳ sau đó

Là một nhà tư tưởng tiêu biểu trong khoảng hai chục năm đầu thế kỷ XX, tư tưởng của ông được coi là một trong những bộ phận quan trọng trong di sản tư tưởng dân tộc Việt Nam Ông đã để lại nhiều tư tưởng có giá trị lớn, nhất là trên lĩnh vực chính trị Sự hình thành, phát triển trong tư tưởng chính trị của Phan Bội Châu là một quá trình phức tạp, trải qua nhiều thời kỳ khác nhau Từ một nhà Nho yêu nước đầy nhiệt huyết, ông trở thành ngọn cờ tư tưởng tiêu biểu cho phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc trong suốt những thập niên đầu thế kỷ XX Tư tưởng chính trị của ông

là “là sự biểu hiện tiêu biểu và sinh động cho sự trỗi dậy đầy sức sống đang tìm hướng vươn lên của dân tộc, là bản lề nối liền giữa truyền thống và hiện đại, là sự tích lũy cần thiết chuẩn bị cho bước nhảy vọt tất yếu trong tiến trình phát triển tư tưởng của dân tộc” [26,197] Nhiều tư tưởng quý giá của ông đến nay vẫn còn tỏa sáng, ẩn chứa nhiều điều bổ ích

Đất nước ta đang trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập toàn diện quốc tế Để có thể thực hiện thành công sự nghiệp đó đòi hỏi phải biết

kế thừa những tinh hoa trí tuệ, tư tưởng của các thế hệ đi trước để lại, phát huy những giá trị tư tưởng chính trị truyền thống, tiếp thu những giá trị tư tưởng nhân loại nhằm nâng cao năng lực tư duy, đáp ứng yêu cầu thực tiễn đất nước đặt ra hiện nay Đồng thời, xuất phát từ mong muốn được hiểu biết sâu sắc hơn lịch sử tư tưởng chính trị Việt

Nam những thập niên đầu thế kỷ XX, tác giả quyết định lựa chọn đề tài “Sự chuyển

biến trong tư tưởng chính trị của Phan Bội Châu trước năm 1925” làm luận văn cao

học chuyên ngành Chính trị học

2 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ của luận văn

2.1 Mục đích

Mục đích của luận văn là làm rõ sự chuyển biến trong tư tưởng chính trị của Phan Bội Châu trước năm 1925 Từ đó chỉ ra và đánh giá về những đóng góp, giá trị của tư tưởng chính trị Phan Bội Châu đối với cách mạng Việt Nam

2.2 Nhiệm vụ

Để thực hiện mục đích trên, luận văn có các nhiệm vụ sau:

- Phân tích bối cảnh lịch sử trong nước và thế giới cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX và các yếu tố tác động tạo nên những chuyển biến tư tưởng chính trị Phan Bội Châu

- Làm rõ sự chuyển biến tư tưởng chính trị của Phan Bội Châu (trước năm 1925) trên các phương diện cụ thể; chỉ ra những đóng góp của tư tưởng chính trị đó đối với lịch sử dân tộc Việt Nam

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Sự chuyển biến trong tư tưởng chính trị của Phan Bội Châu trước năm 1925

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Tư tưởng và quá trình hoạt động của Phan Bội Châu từ 1904 đến trước năm

1925

4 Cơ sở lý luận và thực tiễn

- Luận văn được xây dựng trên cơ sở những nguyên lý khoa học cơ bản của Chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng về vấn đề nghiên cứu, kế thừa và phát huy các di sản tư tưởng truyền thống trong lịch sử dân tộc

- Ngoài ra, luận văn còn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể cũng như liên ngành trong nghiên cứu chính trị học như phương pháp lô gíc - lịch sử, phân tích tổng hợp, so sánh và hệ thống hoá, kết hợp kết quả nghiên cứu trong khoa học lịch sử với khoa học chính trị…

5 Đóng góp của luận văn

- Phân tích một cách toàn diện, đa chiều về nhân tố góp phần tạo nên sự chuyển biến trong tư tưởng chính trị của Phan Bội Châu

- Hệ thống hoá quá trình chuyển biến tư tưởng chính trị của Phan Bội Châu (trước năm 1925) trên các phương diện và làm nổi bật những đóng góp của tư tưởng chính trị đó đối với lịch sử dân tộc

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, kết cấu của luận văn gồm có 2 chương 5 tiết

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 G Boudarel; Chương Thâu (1997), Phan Bội Châu và xã hội Việt Nam ở thời đại ông, Hồ Song dịch, Đinh Xuân Lâm giới thiệu và hiệu đính, Nxb Văn hoá Thông

tin, Hà Nội

2 Báo Thanh niên số 2 ngày 28/6/1925

3 Phan Bội Châu (2000), Toàn tập, tập 1 (Văn thơ thời kỳ trước khi xuất dương,

1882-1905), Nxb Thuận Hóa, Huế

4 Phan Bội Châu (2000), Toàn tập, tập 2 (Văn thơ những năm đầu ở nước ngoài

1905-1908), Nxb Thuận Hóa, Huế

5 Phan Bội Châu (2000), Toàn tập, tập 3 (Văn thơ những năm ở nước ngoài

1908-1916); Nxb Thuận Hóa, Huế

6 Phan Bội Châu (2000), Toàn tập, tập 4 (Tiểu thuyết và các truyện ký); Nxb Thuận

Hóa, Huế

7 Phan Bội Châu (2000), Toàn tập, tập 5 (Văn thơ 1917-1925); Nxb Thuận Hóa,

Huế

8 Phan Bội Châu (2000), Toàn tập, tập 6 (Tự truyện); Nxb Thuận Hóa, Huế

9 Phan Bội Châu (2000), Toàn tập, tập 7 (Văn xuôi 1925-1940); Nxb Thuận Hóa,

Huế

10 Phan Bội Châu (2000), Toàn tập, tập 8 (Văn vần 1925-1940); Nxb Thuận Hóa,

Huế

11 Phan Bội Châu (2000), Toàn tập, tập 9 (Chu Dịch); Nxb Thuận Hóa, Huế

12 Phan Bội Châu (2000), Toàn tập, tập 10 (Khổng Học Đăng); Nxb Thuận Hóa,

Huế

13 Phan Bội Châu (1971), Phan Bội Châu niên biểu: Hồi Ký, Nhà xuất bản Văn Sử

Địa

14 Phan Bội Châu (1967) Truyện Phạm Hồng Thái, Nxb Văn học, HN

15 Nguyễn Đổng Chi (1968), Bàn thêm quan niệm về anh hùng của Phan Bội Châu, trong cuốn

"Nhà yêu nước và nhà văn Phan Bội Châu", kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Phan Bội Châu,

Viện Văn học, Hà Nội

16 Doãn Chính, Phạm Đào Thịnh (2007), Quá trình chuyển biến tư tưởng chính trị Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX qua các nhân vật tiêu biểu, Nxb Chính trị

Quốc gia, Hà Nội

17 Nguyễn Đình Chú (1997), Phan Bội Châu nhà văn hóa, trong tập kỷ yếu: "Hội thảo khoa học kỷ niệm lần thứ 130 ngày sinh của Phan Bội Châu", Thừa Thiên -

Huế

18 Trương Văn Chung, Doãn Chính (2005), Bước chuyển tư tưởng Việt Nam cuối thế

kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, Nxb CTQG, Hà Nội

19 Bùi Đăng Duy, Nguyễn Đức Sự, Chương Thâu (1967), Phan Bội Châu - tư tưởng chính trị, tư tưởng triết học, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội

20 Đại cương lịch sử Việt Nam toàn tập từ thời nguyên thủy đến năm 2000 (2006),

Nxb Giáo dục, Hà Nội

21 ĐH Quốc gia HN (1997) Tân thư và xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ

XX, Nxb CTQG, Hà Nội

22 Biện Thị Hương Giang (2010) Tư tưởng Chính trị Phan Bội Châu, luận văn Thạc sĩ

Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh

23 Trần Văn Giàu (1975), Sự phát triển của tư tưởng ở Việt Nam từ thế kỷ XIX đến Cách mạng Tháng Tám, tập II, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội

24 Võ Nguyên Giáp: Cụ Phan Bội Châu là một đấng thiên sứ, một lãnh tụ cách mạng, một nhà văn hóa lớn, tạp chí Xưa và nay, số 2 – 1998

25 Trần Thị Hạnh (2012) Quá trình chuyển biến tư tưởng của nho sĩ Việt Nam trong

30 năm đầu thế kỷ XX, Nxb CTQG, Hà Nội,

26 Nguyễn Văn Hòa (2006), Tư tưởng triết học và chính trị của Phan Bội Châu: Nxb

CTQG, Hà Nội

27 Nguyễn Văn Hòa, “Tư tưởng Phan Bội Châu về nội lực”, tạp chí Triết học, Hà Nội,

số 6/2000

28 Nguyễn Văn Hoàn, “Từ Tâm tâm xã (1923) đến Đảng Cộng sản Việt Nam (1930) -

Quá trình khẳng định con đường cách mạng vô sản”, tạp chí Khoa học và công nghệ (Đại học Đà Nẵng), số 5/2010

29 Trần Thi ̣ Thu Hoài (2012) Sự biến đổi chính tri ̣ Viê ̣t Nam từ 1858 – 1945, Luâ ̣n án TS,

Trường ĐH KHXH và NV, ĐH Quốc gia Hà Nô ̣i

30 Nguyễn Văn Hồng (1997) Cách mạng tháng Mười với Châu Á đấu tranh vì độc lập

tự do, Tạp chí Thông tin lý luận

31 Nguyễn Văn Huyên, Nguyễn Hoài Văn, Nguyễn Văn Vĩnh (2009), Bước đầu tìm hiểu những giá trị Văn hoá chính trị truyền thống Việt Nam, Nxb Chính trị quốc

gia, Hà Nội

32 Trần Đình Hượu, Phan Bội Châu: Ngôi sao dẫn đường cứu nước và đoàn kết dân

tộc (phần 3), http://vanhoanghean.com.vn/dat-va-nguoi-xu-nghe/nguoi-xu-nghe/876-phan-boi-chau-phan-iii.html

33 Trần Đình Hượu (1995) Nho giáo và văn học Việt Nam trung cận đại, Nxb Văn

hóa – Thông tin, Hà Nội

34 Đinh Xuân Lâm, Nguyễn Văn Khánh, Trần Ngọc Vương, Trần Kim Đỉnh (1997),

Phan Bội Châu (1867-1940): Con người và sự nghiệp, Trường Đại học Khoa học

xã hội và nhân văn, Hà Nội

35 Đinh Xuân Lâm, Chương Thâu, Phạm Xanh (2005), Phong trào Đông Du và Phan Bội Châu, Nxb Nghệ An, Trung tâm Văn hoá Ngôn ngữ Đông Tây

36 Đinh Xuân Lâm (1998), Lịch sử cận - hiện đại Việt Nam - Một số vấn đề nghiên cứu, Nxb Thế giới mới, Hà Nội

37 GS Đinh Xuân Lâm, Chương Thâu (2012): Phong trào yêu nước cách mạng đầu thế

kỷ XX, nhân vật và sự kiện, Nxb Lao động, Hà Nội

38 Lê nin toàn tập (1974) , Tập 2, Nxb Tiến bộ, bản tiếng Việt

39 Lịch sử Việt Nam giản yếu (2000), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

40 Trần Huy Liệu: “Phan Bội Châu tiêu biểu cho những cuộc vận động yêu nước ở

Việt Nam đầu thế kỷ XX”, Nghiên cứu lịch sử số 105, tháng 12/1967

41 Hồ Chí Minh toàn tập, (2000) Nxb CTQG, HN, tập 2

42 Vũ Dương Ninh (2007), Phong trào cải cách ở một số nước Đông Á giữa thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX, Nxb ĐHQG, Hà Nội

43 Trần Ích Nguyên - La Cảnh Văn, “Phan Bội Châu và mối quan hệ mật thiết với

Nhật Bản và Trung Quốc - tìm hiểu trường hợp Phan Bội Châu tiếp thu và chuyển

hoá các câu chuyện anh hùng dựng nước phương Tây”, Tạp chí Văn học; xem

http://vanhoanghean.vn

44 Tôn Quang Phiệt (1956), Phan Bội Châu và Phan Chu Trinh, Ban nghiên cứu Văn

Sử Địa, Hà Nội

45 Tôn Quang Phiệt (1958), Phan Bội Châu và một số giai đoạn lịch sử chống Pháp của nhân dân Việt Nam; Cục xuất bản, Hà Nội

46 Nguyễn Vĩnh Phú (2006), Sự chuyển biến tư tưởng chính thể của Phan Bội Châu trước năm

1917, Luận văn Thạc sĩ, ĐH KHXH và NV , ĐH Quốc gia HN

47 Phong trào Đông Du và Phan Bội Châu (2006) Nxb Nghệ An

48 Shiraishi Masaya, Phong trào dân tộc Việt Nam và quan hệ của nó với Nhật Bản và Châu Á: Tư tưởng của Phan Bội Châu về cách mạng và thế giới, Sách tham khảo (Tập

1), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

49 Shiraishi Masaya, Phong trào dân tộc Việt Nam và quan hệ của nó với Nhật Bản và Châu Á: Tư tưởng của Phan Bội Châu về cách mạng và thế giới, Sách tham khảo (Tập

2), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

50 Trịnh Văn Thảo (2013) Ba thế hệ trí thức người Việt, Nxb Thế giới, Hà Nội

51 Hoài Thanh (1958) Văn thơ Phan Bội Châu, Nxb Văn hóa, Hà Nội

52 Lê Sĩ Thắng (1997) “Ảnh hưởng của Tân Thư trong tư tưởng Phan Bội Châu và Phan

Chu Trinh” , Tạp chí Triết học, số 2/1997, trang 26-30

53 Chương Thâu (1981), Phan Bội Châu con người và sự nghiệp cứu nước, Luận án

Phó Tiến sỹ, bảo vệ tại Viện sử học, Hà Nội

54 Chương Thâu (1977) Đông Kinh Nghĩa Thục và phong trào cải cách văn hóa đầu thế kỷ XX, Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nội

55 Chương Thâu (2000), sưu tầm và tuyển chọn, Phan Bội Châu về một số vấn đề văn hoá - xã hội - chính trị, Nxb Thuận Hoá, Huế

56 Chương Thâu (2002), Hồ sơ vụ án Phan Bội Châu, Nxb Văn hoá Thông tin; Trung

tâm Văn hoá ngôn ngữ Đông Tây, Hà Nội

57 Chương Thâu (2004), Nghiên cứu Phan Bội Châu, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà

Nội

58 Chương Thâu (2005), Phan Bội Châu - nhà yêu nước - nhà văn hoá lớn, Nxb

Nghệ An

59 Chương Thâu (2005), Phan Bội Châu - nhà yêu nước - nhà văn hoá lớn, Nxb Nghệ

An; Trung tâm Văn hoá Ngôn ngữ Đông Tây

60 Chương Thâu (2007), Phan Bội Châu trong dòng thời đại - Bình luận và hồi ức, Trung tâm

Văn hóa ngôn ngữ Đông Tây và Nxb Nghệ An, Vinh

61 Chương Thâu (2012) Phan Bội Châu, nhà yêu nước, nhà văn hóa, Nxb Văn hóa

Thông tin, Hà Nội

62 Chương Thâu, Trần Ngọc Vương (2006) Phan Bội Châu - về tác gia và tác phẩm,

tuyển chọn, giới thiệu (tái bản lần thứ 2), Nxb Giáo dục, Hà Nội

63 Chương Thâu, Trần Ngọc Vương (2007) Phan Bội Châu - về tác gia và tác phẩm, Trần

Văn Giàu, Trần Huy Liệu, Đặng Thai Mai ; Giới thiệu, tuyển chọn, tái bản lần thứ 2, Nxb Giáo dục, Hà Nội

64 Lê Ngọc Thông (2001), Thế giới quan Phan Bội Châu: Luận án Tiến sỹ Triết học,

bảo vệ tại Viện triết học, Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn quốc gia, Hà Nội

65 Nguyễn Tài Thư (1997) Ảnh hưởng của các hệ tư tưởng và tôn giáo đối với con người Việt Nam hiện nay, Nxb CTQG, Hà Nội

66 Thơ văn yêu nước và cách mạng đầu thế kỷ XX (1900 – 1930), (1976) Nxb Văn

học, Hà Nội

67 Thu Trang (2000) Những hoạt động của Phan Chu Trinh tại Pháp 1911 - 1925,

Nxb Văn nghệ TP Hồ Chí Minh

68 Phạm Hồng Tung (2010) Văn hóa chính trị và lịch sử dưới góc nhìn văn hóa chính trị, Nxb CTQG, Hà Nội

69 Nguyễn Hoài Văn (Chủ biên) (2010), Đại cương lịch sử tư tưởng chính trị Việt Nam từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XIX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

70 Nguyễn Hoài Văn (2002), Tìm hiểu tư tưởng chính trị Nho giáo Việt Nam từ Lê Thánh Tông đến Minh Mệnh, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

71 Viện Chính trị học, Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh, Sự truyền bá tư tưởng dân chủ Phương Tây vào Việt Nam đầu thế kỷ XX, Kỷ yếu đề tài Nghiên cứu khoa

học cấp cơ sở năm 2010

72 Viện Triết học (Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn quốc gia), Lịch sử tư

tưởng Việt Nam, tập 3, công trình nghiên cứu cấp bộ, chủ nhiệm GS, TS Nguyễn

Tài Thư, Hà Nội

73 Viện khoa học xã hội Việt Nam ( 1991) Nho giáo xưa và nay, Nxb Khoa học xã

hội, Hà Nội

74 Phạm Xanh, “Sự tiếp nối tư tưởng trên đất Nghệ Tĩnh từ Phan Đình Phùng qua

Phan Bội Châu tới Hồ Chí Minh”, Tạp chí Lịch sử quân sự, số 166/2005

75 Phạm Xanh (2009), Nguyễn Ái Quốc với việc truyền bá chủ nghĩa Mác-Lê nin vào Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội