Trong hai năm học tập tại Khoa Ngôn ngữ học - Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội trong quá trình hoàn thành luận văn này, em đã nhận được nhiều sự giúp
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
Hoàng Nghệ Minh
( HUANG YI MING )
KHẢO SÁT “LUẬT NGÔN NGỮ VÀ VĂN TỰ
THÔNG DỤNG QUỐC GIA”
NƯỚC CỘNG HÒA NHÂN DÂN TRUNG HOA
(Có so sánh với tình hình ở Việt Nam)
LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
Hà Nội - 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
Hoàng Nghệ Minh
( HUANG YI MING )
KHẢO SÁT “LUẬT NGÔN NGỮ VÀ VĂN TỰ
THÔNG DỤNG QUỐC GIA”
NƯỚC CỘNG HÒA NHÂN DÂN TRUNG HOA
(Có so sánh với tình hình ở Việt Nam)
Luận văn Thạc sĩ Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
Mã Số: 60 22 02 40
Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Trần Trí Dõi
Hà Nội - 2015
LỜI CẢM ƠN
Cuối củng luận văn của em đã hoàn thành sau một thời gian cố gắng và nỗ
lực Trong hai năm học tập tại Khoa Ngôn ngữ học - Trường Đại học Khoa học Xã
hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội trong quá trình hoàn thành luận văn
này, em đã nhận được nhiều sự giúp đỡ và hướng dẫn quý báu của các thầy cô
giáo Qua đây em xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất của mình tới các thầy cô
giáo Đặt biệt, em xin chân thành cảm ơn GS.TS.Trần Trí Dõi, tận tâm dậy và trực
tiếp hướng dẫn em thực hiện luận văn này
Trang 3Đồng thời em cũng xin cảm ơn các bạn bè và gia đình em rất quan tâm và
nhiệt tình giúp đỡ em hoàn thành luận văn này Nhờ có sụ giúp của mọi người
trong quá trình học tập em mới có được kết quả như ngày hôm nay
Em cũng xin cảm ơn các thầy cô giáo của Khoa Ngôn ngữ học - Trường Đại
học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội Nhưng vì khả năng
và sụ hiểu biết của em còn có hạn, nên bản luận văn này chắc chắn không tránh
khỏi những thiếu sót Vì vậy, em kính xin các thày cô giáo xem xét và giúp em chỉ
ra những thiếu xót để bản luận văn này được hoàn thiện hơn!
Xin trân trọng cảm ơn!
Học viên: Hoàng Nghệ Minh
Hà Nội, tháng 05 năm 2015
Mục lục trang Mở đầu: 6
1 Lý do chọn đề tài 6
2 Ý nghĩa và nhiệm vụ nghiên cứu 6
3 Phương pháp nghiên cứu 7
4 Cấu trúc Luận văn 7
Chương I Giới thiệu chung về “Luật ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia” nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa 1.1 Những đặt điểm cơ bản của “Luật ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia” 8
Trang 41.1.1 Tôn chỉ và phạm vi áp dụng của luật 8
1.1.2 Những nội dung cơ bản của luật 14
1.1.3 Các nhiệm vụ của cơ quan hành chính trong việc thực hiện luật 20
1.2 “Luật ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia” và những vấn đề ngôn ngữ và văn tự của các đân tộc thiểu số 26
1.2.1 “Luật ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia” lấy quy phạm tiếng Hán và chữ Hán làm nhiệm vụ chính 26
1.2.2 Những luật lệ về ngôn ngữ và văn tự của các dân tộc thiểu số Trung Quốc trong sự liên hệ với tình hình ở Việt Nam 28
Tiểu kết Chương I 36
Chương II Các quy phạm trong sự vận dụng ngôn ngữ và văn tự của “Luật ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia” 2.1 Những quy phạm 37
2.1.1 Trong cơ quan nhà nước và trường học 37
2.1.2 Trong các ấm phẩm Hán ngữ 42
2.1.3 Trong dịch vụ phát thanh, truyển hình và điện ảnh 45
2.1.4 Trong ngành dịnh vụ công cộng và thiệt bị công cộng 48
2.1.5 Trong việc xử lý thông tin và sản phẩm kỹ thuật thông tin 51
2.1.6 Những trường hợp ngoại lệ về sự vận dụng chữ phồn thể và chữ biến thể của chữ Hán 53
2.2 Về quy định việc quản lý và giám sát 55
2.2.1 Chức trách của ngành công tác ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia trong Quốc vụ viện 55
2.2.2 Chức trách của các ban ngành khác trong Quốc vụ viện 56
2.2.3 Chức trách của các cơ quan hành chính của chính quyền nhân dân địa phương 57
2.2.4 Các việc quản lý và giám sát sự vân dụng ngôn ngữ và văn tự trong các tên gọi doanh nghiệp, thương hiệu và quảng cáo 59
2.2.5.Các trách nhiệm của luật 62
Tiểu kết Chương II 67
Chương III Một vài vấn đề khác trong “Luật ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia” 3.1 Về bảng Phương án Phiên ân tiếng Hán 69
3.2 Về cuộc sát hạch tiếng phổ thông 71
3.2.1 Mục đích 71
Trang 53.2.2 Những nội dung của cuộc sát hạch tiếng phổ thông 71
3.2.3 Thực hiện những việc sách hạch tiếng phổ thông cho những người làm nghề trong các nghề nghiệp đặt định 72
3.3 Về việc phiên dịch các danh từ riêng và thuật ngữ khoa học kỹ thuật ngoại quốc sang ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia 73
3.3.1.Thẩm định các việc phiên dịch các danh từ riêng ngoại quốc sang ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia 74
3.3.2 Thẩm định các việc phiên dịch các thuật ngữ khoa học kỹ thuật ngoại quốc sang ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia 76
Tiểu kết Chương III 76
Phần Kết luận 78
Tài liệu tham khảo 82
Phụ lục 87
PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Trong một cộng đồng xã hội, ngôn ngữ có chức năng vừa là phương tiến giao tiếp vừa là công cụ của tư duy Dưới sự phát triển nhanh chóng của xã hội, cảnh huống vận dụng ngôn ngữ và văn tự đã có những biến đổi Tức là các ngôn ngữ và văn tự của các dân tộc trong một nước từng bước thích ứng với sự phát triển của xã hội, đồng thời đã xuất hiện một ngôn ngữ và văn tự thông dụng trong quốc gia (lingua franca) hành chức song song trong cả cộng đồng xã hội
Sau khi thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà năm 1945, Nhà nước Việt Nam đã đưa ra nhiều chính sách ngôn ngữ q uan trọng như dùng tiếng Việt (thay thế cho tiếng Pháp ) làm ngôn ngữ chính thức trong các cơ quan hành chính nhà nước, đồng thời là tiếng phổ thông giảng dạy trong nhà trường Ngoài ra, chính sách ngôn ngữ của Việt Nam còn đượ c thể hiện rõ ràng trong nhi ều văn kiện của Đảng và Nhà nước Việt Nam Trong những các văn kiện đó , tuy có những quan điểm rất đúng đắn và rõ ràng , nhưng hiện tại chưa có một văn b ản pháp luật nào bao quát một cách đầy đủ và hệ thống những quan điểm ấy
Trang 6Trong khi đó, Trung Quốc đã ban hành Luật ngôn ngữ và văn tự thông d ụng quốc gia vào ngày 31 tháng 10 năm 2001 (viết tắt là “Luật ngôn ngữ …”) Đây là
một bộ luật chuyên môn và là văn bản lu ật pháp chính th ức thể hiện chính sách ngôn ngữ của Trung Quốc Kèm theo đó, các Bộ ở trung ương và chính quyền địa phương Trung Quốc đưa ra những văn kiện phối hợp để hoàn thiện hệ thống chính sách ngôn ngữ Trung Quốc như các bản chỉ thị của các chính quyền địa phương cấp tỉnh Nhờ đó, Trung Quốc có được những cách giải quyết mâu thuẫn giữa ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia với ngôn ngữ và văn tự các dân tộc thiểu số Trung Quốc một cách có hiệu quả
Chúng tôi xét thấy “Lu ật ngôn ngữ …” của Trung Quốc h ữu ích đối với việc tham khảo để xây dựng chính sách ngôn ngữ của Việt Nam Vì thế chúng tôi tiến hành khảo sát văn b ản này với hy vọng mang đến cho người đọc Vi ệt Nam một kinh nghiệm về “Luật ngôn ngữ …” của một quốc gia
2 Ý nghĩa và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1 Ý nghĩa và mục đích
Mục đích của chúng tôi là kh ảo sát “Luật ngôn ngữ …” của Trung Quốc Trong khi thực hiện việc nghiên cứu , chúng tôi có gắng đưa ra những nhận xét , đánh giá v ề “Luật ngôn ngữ …” của Trung Quốc Tuy nhiên, do trình độ chuyên môn còn hạn chế , cùng với phạm vi hạn hẹp của luận văn , chúng tôi chỉ hy vọng nêu ra một vài nội dung như tình hình thực hiện , phạm vi áp d ụng và sự phối hợp của các ngành kh ác trong việc thực hiện luật ngôn ngữ ở Trung Quốc Qua đó hy vọng có thể đóng góp một phần nh ỏ vào việ c tham khảo để xây dựng luật ngôn ngữ của Việt Nam
2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu là “Luật ngôn ngữ…” của Trung Quốc
Nhiệm vụ nghiên cứu chính là kh ảo sát, phân tích các nội dung và đặc điểm cũng như tình hình thực hiện “Luật ngôn ngữ …” của Trung Quốc Trong điều kiện cho phép, có thể liên hệ với chính sách ngôn ngữ của Việt Nam để tì m ra sự tương đồng và khác biệt
3 Phương pháp nghiên cứu
Chúng tôi sử dụng các phương pháp chủ yếu sau đây đ ể nghiên cứu và tìm hiểu “Luật ngôn ngữ …” của Trung Quốc:
- Phân tích và mô tả: Đây là phương pháp chủ yếu để nghiên cứu và khảo sát
“Luật ngôn ngữ …” của Trung Quốc Qua đó đưa ra những nội dung và đặc điểm chủ yếu của luật đó
Trang 7- Thủ pháp so sánh : Sau khi đã mô tả và phân tích , trong điều kiện có thể
chúng tôi tiến hành liên hệ, so sánh, đối chiếu với chính sách ngôn ngữ của Việt Nam để tìm ra sự giống nhau và khác nhau trong chính sách ngôn ngữ của hai nước Từ đó có thể rút ra được những đặc điểm chung trong tình hình thực hiện chính sách ngôn ngữ của hai nước hiện nay
4 Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và phần phụ lục, thì nội dung chính của
luận văn được chia làm 3 chương:
- Chương I Giới thiệu chung về “Luật ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia” nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
- Chương II Các quy phạm trong sự vận dụng ngôn ngữ và văn tự của “Luật ngôn ngữ và thông dụng quốc gia”
- Chương III Một vài vấn đề khác trong “Luật ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia”
Chương I
GIỚI THIỆU CHUNG VỀ “LUẬT NGÔN NGỮ…” NƯỚC CỘNG HÒA
NHÂN DÂN TRUNG HOA
1.1 Những đặc điểm cơ bản của “Luật ngôn ngữ …”
1.1.1 Những tôn chỉ luật pháp của “Luật ngôn ngữ …”
Điều 1 Luật ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia đã được hiến pháp quy
định: “Đẩy mạnh sự quy p hạm hoá, tiêu chuẩn hoá và sự phát triển lành mạnh của ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia để ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia đóng vai trò hiệu quả trong cuộc sống hàng ngày , trong xúc tiến giao lưu về kinh tế - xã hội giữa các vùng và các dân tộc”
Điều 1 của luật này đã giải thích rõ về tôn chỉ pháp luật của “Luật ngôn ngữ
…” Tôn chỉ này mang tính nhất trí về những nhiệm vụ nổi bật của chính sách ngôn ngữ và văn tự Trung Quốc tro ng thế kỷ XXI Tôn chỉ của “Luật ngôn ngữ
…” là vận dụng quy định của pháp luật , để thực hiện sự quy phạm hoá , tiêu chuẩn hoá và sự phát triển lành mạnh của ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia , xúc tiến sự giao lưu về kinh tế - xã hội giữa các vùng và các dân tộc
1.1.1.1 Để ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia đóng vai trò hiệu quả hơn trong cuộc sống xã hội.
Trang 8Ngôn ngữ là công cụ giao tiếp quan trọng nhất của con người trong xã hội Văn tự là ký hiệu để lưu giữ ngôn ngữ, là công cụ thể hiện bản sắc văn hóa của dân tộc Do đó , khi thực hiện một cuộc giao tiếp thông thường , nếu không sử dụng ngôn ngữ nói, ta có thể sử dụng ngôn ngữ viết Sử dụng ngôn ngữ và văn tự chính xác là một vấn đề quan trọng đối với xã hội nói chung và mỗi thành viên trong xã hội nói riêng Để cho sự giao lưu giữa các vùng , các dân tộc được thuận tiện hiệu quả, phải có một ngôn ngữ và văn tự chung cho các vùng , các dân tộc Đây chính
là ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia Giá trị của ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia chịu tác động của những nhân tố lịch sử và tính khách quan chứ không phải không có căn cứ Luật ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia xác lập địa vị pháp luật của ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia , bằng hình thức pháp luật để đưa công việc ngôn ngữ và văn tự vào quỹ đạo pháp chế Việc làm này là
để tránh duy trì vị thế của ngôn ngữ và văn tự t hông dụng quốc gia chỉ bằng những văn bản chính sách, không có giá trị pháp luật
Ngôn ngữ và văn tự có liên quan đến sự tiến bộ của xã hội , sự phát triển của nền kinh tế, sự đoàn kết của các dân tộc và sự thống nhất củ a đất nước Quy định của “Luật ngôn ngữ …” không chỉ có ích cho ngôn ngữ mà còn mang lại hiệu quả tốt đẹp hơn cho cuộc sống xã hội Điều đó được thể hiện ở những phương diện sau: i) Có ích cho việc khắc phục vách ngăn cản trở củ a ngôn ngữ ở Trung Quốc , xúc tiến sự giao tiếp của con người trong xã hội
ii) Có ích cho sự giao lưu giữa người dân các vùng , sự lưu chuyển của các loại hàng hoá và tạo lập một thị trường thống nhất, để hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường chủ nghĩa xã hội
iii) Có ích cho việc giao lưu giữa các vùng, các dân tộc; thuận tiện và hiệu quả trong phát triển kinh tế của các dân tộc , giữ gìn sự đoàn kết của các dân tộc , bảo vệ an ninh thống nhấ t của đất nước , tăng cường sức tập trung của dân tộc Trung Hoa
iv) Có ích trong việc thực hiện sự phổ cập giáo dục , sự phát triển của khoa học kỹ thuật, nâng cao trình độ văn hóa của mỗi công dân
v) Có ích trong việc nâng cao t rình độ kỹ thuật xử lý thông tin tiếng Trung , tăng tốc độ trong việc xây dựng thông tin hoá xã hội , hướng tới nhu cầu về phát triển kinh tế của xã hội hiện đại
Ngoài ra, câu “xúc tiến sự giao lưu về ngành kinh tế - xã hội giữa các vùng và các dân tộc” là một phần nội dung trong tôn chỉ luật pháp , được nhấn mạnh là do tác động của ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia
Trang 91.1.1.2 Đẩy mạnh sự quy phạm hoá , tiêu chuẩn hoá và sự phát triển lành mạnh của ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia.
Việc thực hiện sự quy phạm hoá , tiêu chuẩn hoá của ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia chính là thực hiện các chuẩn mục và quy phạm của ngôn ngữ
và văn tự thông dụng quốc gia đ ược nhà nước và các ngành chức năng liên quan xác lập bằng các biện pháp giáo dục , một số sách công cụ được thẩm định chuẩn
và các hình thức tuyên truyền Thực hiện việc quy phạm hoá , tiêu chuẩn hoá của ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia là yêu cầu trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội hiện đại hoá của Trung Quốc Cảnh huống này có 3 phương diện: i) Một nước chủ nghĩa xã hội rộng lớn và thống nhất, phải có sự quy phạm và nhất trí về ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia Sau khi thực hiện “Cải cách mở cửa” và xác lập nền kinh tế thị trường chủ nghĩa xã hội , nền kinh tế Trung Quốc đã trở thành một chỉnh thể chặt chẽ Sự lưu chuyển hàng hoá ở cá c vùng và sự giao lưu của người dân giữa các vùng ngày càng được mở rộng Cho nên sự thống nhất và quy phạm của ngôn ngữ là một điều kiện quan yếu trong sự phát triển của nền kinh tế thị trường chủ nghĩa xã hội
ii) Việc quy phạm ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia có nhiều tác động lớn đến sự phát triển của các ngành giáo dục , văn hoá và kỹ thuật công nghệ cao Ngôn ngữ và văn tự là công cụ , là những yếu tố nổi bật của văn hoá , là cơ sở h ọc tập các tri thức khoa học khác Sự thống nhất trình độ cao và quy phạm của ngôn ngữ và văn tự có tác động tích cực để nâng cao trình độ giáo dục cho toàn dân iii) Trình độ tiêu chuẩn hoá , quy phạm hoá của ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia là một trong những chỉ tiêu đầu tiên về sự phát triển văn minh của một quốc gia., là một điều kiện tất yếu của sự thông tin hoá xã hội Là một công cụ nhịp nhàng của việc sản xuất và sinh hoạt xã hội, ngôn ngữ và văn tự có vai trò quan trọng trong hoạt động kinh tế và cuộc sống, có ảnh hưởng sự đến sự phát triển của xã hội
Trong việc thực hiện công việc quy phạm hoá , tiêu chuẩn hoá của ngôn ngữ
và văn tự thông dụng quốc gia, phải thâm nhập vào mối quan hệ giữa sự quy phạm hoá, tiêu chuẩn hoá của ngôn ngữ và văn tự với sự phát triển và tính đa dạng , phong phú của ngôn ngữ và văn tự Thực hiện việc quy phạm hoá , tiêu chuẩn hoá của ngôn ngữ và văn tự là để ngôn ngữ và văn tự đi vào khuôn khổ chứ không phải kiềm chế ngôn ngữ và văn tự Nhiệm vụ của nhà nước là phục vụ lợi ích của toàn dân và những nhu cầu của sự phát triển chính trị , kinh tế , khoa học , văn hoá và giáo dục
Trang 101.1.1.3 Phạm vi áp dụng của luật
Điều 2 Luật ngôn ngữ… đã quy định : “ tiếng phổ thông và chữ Hán quy
phạm được gọi là ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia”
Điều này quy định phạm vi áp dụng của tiếng phổ thông và chữ Hán quy phạm Tiếng phổ thông là ngôn ngữ thông dụng quốc gia , còn chữ Hán quy phạm
là văn tự thông dụng quốc gia
i) Phạm vi điều chỉnh của luật này là tiếng phổ thông và chữ Hán quy phạm Ở Trung Quốc, phạm vi áp dụng củ a ngôn ngữ và văn tự trong nước hiện hành có khác, được chia thành hai tầng cấp , một là ngôn ngữ và văn tự thông dụng quốc gia, hai là ngôn ngữ và văn tự của các dân tộc thiểu số và vùng tự trị dân tộc