Đề xuất phương pháp mới cho đào tạo cử nhân báo chí chính quy ở việt nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- PHẠM THỊ THU HÀ ĐỀ XUẤT PHƯƠNG PHÁP MỚI CHO ĐÀO TẠO CỬ NHÂN BÁO CHÍ CHÍNH QUY Ở VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuy

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

PHẠM THỊ THU HÀ

ĐỀ XUẤT PHƯƠNG PHÁP MỚI CHO ĐÀO TẠO CỬ

NHÂN BÁO CHÍ CHÍNH QUY Ở VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Chuyên ngành: Báo chí học

Hà Nội – 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

PHẠM THỊ THU HÀ

ĐỀ XUẤT PHƯƠNG PHÁP MỚI CHO ĐÀO TẠO CỬ

NHÂN BÁO CHÍ CHÍNH QUY Ở VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Chuyên ngành: Báo chí học

Mã số : 60 32 01 01

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Vũ Quang Hào

Hà Nội – 2014

BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ, ĐỒ HỌA TRONG LUẬN VĂN

TT TÊN BẢNG BIỂU TRANG

1 Hình 0.1 Các đơn vị đào tạo Cử nhân Báo chí chính quy ở

Việt Nam

07

2 Hình 1.1 Sơ đồ logic của khái niệm phương pháp đào tạo 12

3 Hình 2.1 Mức độ sử dụng các phương pháp giảng dạy báo chí

của các giảng viên báo chí ở các cơ sở đào tạo

38

4

Hình 2.2 Số lượng sinh viên trong một lớp mà giảng viên báo

chí thường đứng lớp

39

5 Hình 2.3 Bảng so sánh ưu, nhược điểm của các phương pháp

đào tạo

41

6 Hình 2.4 Sơ đồ những yếu tố chính tác động đến phương pháp

giảng dạy báo chí

50

7 Hình 3.1 Mô hình phương pháp giảng dạy đường tròn thiên về

8 Hình 3.2 Lớp học báo chí tương lai dành cho 25 sinh viên –

Thiết kế:Thu Hà

56

9 Hình 3.3 Yêu cầu của người học về số lượng sinh viên báo chí

trong một lớp học

58

10 Hình 3.4 Lịch trình thực nghiệm 65

11 Hình 3.5 Kế hoạch bài giảng “Những vấn đề chung về thiết

kế, trình bày báo in”

71

12 Hình 3.6 Kế hoạch bài giảng “Các yếu tố cấu thành hình thức 73

của một tờ báo, tạp chí”

13 Hình 3.7 Kế hoạch bài giảng: “Những nguyên tắc và phương

pháp thiết kế, trình bày báo, tạp chí & sơ lược phần mềm thiết

kế, trình bày báo in”

76

14

Hình 3.8 Kết quả đánh giá chất lượng lớp học thực nghiệm

81

15 Hình 3.9 Mức độ quan tâm của người học khi đến với các

khóa học báo chí

86

DANH MỤC VIẾT TẮT

BC-TT : Báo chí – Truyền thông

CNBC : Cử nhân Báo chí

CNĐT : Công nghệ đào tạo

CTĐT : Chương trình đào tạo

ĐHKH : Đại học Khoa học

ĐHKHXH&NV : Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn

ĐHQG : Đại học Quốc gia

ĐHSP : Đại học Sư phạm

HVBC&TT : Học viện Báo chí và Tuyên truyền

PPĐT : Phương pháp đào tạo

PT-TH : Phát thanh - Truyền hình

THPT : Trung học Phổ thông

THVN : Truyền hình Việt Nam

TNVN : Tiếng nói Việt Nam

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 7

1 Lý do chọn đề tài 7

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 9

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

5 Phương pháp nghiên cứu E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

6 Những đóng góp của đề tài E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

7 Kết cấu của luận văn E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

NỘI DUNG ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED

Chương 1:PHƯƠNG PHÁP ĐÀO TẠO BÁO CHÍ - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN

CƠ BẢN E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

1.1.Khái niệm, thuật ngữ Error! Bookmark not defined 1.1.1 Các khái niệm: Phương pháp đào tạo, phương pháp đào tạo báo chíError!

Bookmark not defined

1.1.2 Các thuật ngữ liên quan: Chương trình đào tạo, Mô hình đào tạo, Quy trình

đào tạo, Sản phẩm đào tạo, Chất lượng đào tạo, Công nghệ đào tạo Error!

Bookmark not defined

1.2 Đặc điểm của các phương pháp trong đào tạo báo chíError! Bookmark not

defined

1.3 Các phương pháp trong đào tạo báo chí Error! Bookmark not defined 1.3.1 Các nhóm phương pháp chung Error! Bookmark not defined 1.3.2 Các phương pháp đặc thù Error! Bookmark not defined

1.4 Những vấn đề đặt ra đối với hoạt động đào tạo báo chí ở Việt Nam hiện nay

Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 1 ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED

Chương 2: THỰC TRẠNG VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP TRONG ĐÀO TẠO BÁO

CHÍ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.1 Tổng quan các cơ sở đào tạo được khảo sát Error! Bookmark not defined

2.2 Khảo sát thực trạng vận dụng các phương pháp trong đào tạo báo chí tại các cơ

sở Error! Bookmark not defined 2.3 Những kết quả đạt được về phương pháp đào tạo báo chí ở Việt NamError!

Bookmark not defined

2.3.1 Những thành công Error! Bookmark not defined 2.3.2 Những tồn tại và hạn chế Error! Bookmark not defined

2.4 Những nguyên nhân tác động đến phương pháp đào tạo báo chí Error!

Bookmark not defined

2.4.1 Những nguyên nhân khách quan Error! Bookmark not defined 2.4.2 Những nguyên nhân chủ quan Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined

Chương 3: ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY BÁO CHÍ DÀNH CHO CỬ NHÂN BÁO CHÍ CHÍNH QUY Ở VIỆT NAM HIỆN NAY ERROR !

B OOKMARK NOT DEFINED

3.1 Đề xuất mô hình phương pháp giảng dạy báo chí: Phương pháp đường tròn thiên

về thực hành Error! Bookmark not defined

BOOKMARK NOT DEFINED.

3.3 Dự báo khó khăn, thách thức khi áp dụng phương pháp giảng dạy cho đào tạo Cử

nhân báo chí chính quy Error! Bookmark not defined

3.4 Thực nghiệm phương pháp giảng dạy đặc thù cho sinh viên báo chí chính quy

Error! Bookmark not defined 3.4.1 Mục đích thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.4.2 Đối tượng, địa điểm, quy mô thực nghiệmError! Bookmark not defined 3.4.3 Giả thuyết thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.4.4 Nhiệm vụ thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.4.5 Quy trình thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.4.6 Đánh giá, xử lý các kết quả thực nghiệmError! Bookmark not defined 3.5 Một số kiến nghị Error! Bookmark not defined 3.5.1 Đối với giảng viên báo chí Error! Bookmark not defined 3.5.2 Đối với cơ sở đào tạo Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 3 ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED

KẾT LUẬN ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực là tạo tiền đề cho sự phát triển kinh tế,

xã hội Nghị quyết Đại hội IX của Đảng cộng sản Việt Nam đã xác định mục tiêu giáo dục quốc gia: “…Đào tạo lớp người lao động có kiến thức cơ bản, làm chủ kỹ năng nghề nghiệp, quan tâm hiệu quả thiết thực, nhạy cảm với cái mới, có ý thức vươn lên về khoa học công nghệ” Điều 39, mục 4 (chương II) Luật Giáo dục năm 2005 quy định mục tiêu đào tạo đại học: “Đào tạo trình độ đại học giúp sinh viên nắm vững kiến thức chuyên môn và có kỹ năng thực hành thành thạo, có khả năng làm việc độc lập, sáng tạo và giải quyết những vấn đề thuộc chuyên ngành được đào tạo” Để đạt được mục đích đó, cần thiết phải đề cập đến phương pháp đào tạo nguồn nhân lực Bởi phương pháp đào tạo là một trong những nhân tố cốt lõi, có tính chất quyết định đến chất lượng đào tạo Điều 40, mục 4 (chương II) Luật này cũng quy định về phương pháp đào tạo đại học và cao đẳng phải coi trọng việc bồi dưỡng ý thức tự giác trong học tập, năng lực tự học, tự nghiên cứu, phát triển tư duy sáng tạo, rèn luyện khả năng thực hành, tạo điều kiện cho người học tham gia nghiên cứu, thực nghiệm, ứng dụng” Điều này hoàn toàn phù hợp khi đề

xuất phương pháp mới cho đào tạo Cử nhân Báo chí chính quy ở Việt Nam

Việt Nam trải qua gần nửa thế kỷ đào tạo Cử nhân Báo chí chính quy với những phát triển, đổi mới mạnh mẽ về nội dung, chương trình, giáo trình, tài liệu, phương pháp giảng dạy nhưng đứng trước sự phát triển chóng mặt về nhu cầu thông tin, sự phát triển vượt bậc của báo chí Việt Nam cũng như thế giới, vấn đề tự đổi mới mình và nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực báo chí luôn là một vấn đề lớn, thách thức đối với các

cơ sở đào tạo Bởi, lịch sử đã chứng minh rằng xã hội càng phát triển thì báo chí càng tham gia tích cực vào đời sống xã hội “Xu hướng phát triển tất yếu đó buộc chúng ta phải nhìn nhận lại quan điểm và cách thức đào tạo cán bộ báo chí cho thời kỳ mới - cho

thiên niên kỷ mới, hiện đại, hội nhập và thần tốc”[18, 119]

Vấn đề đổi mới, đề xuất phương pháp giảng dạy nói chung, phương pháp giảng dạy báo chí nói riêng ở các cơ sở đào tạo không phải là vấn đề hoàn toàn mới mẻ Mỗi một thầy

cô giáo trước khi lên lớp đều hình thành cho mình một phương pháp giảng dạy nhất định

để chuyển tải một khối lượng kiến thức nào đó cho sinh viên Tuy nhiên, phương pháp đào tạo nào phù hợp với tính chất, đặc trưng, yêu cầu nghề nghiệp của sinh viên là một vấn đề cần xem xét về mặt lý luận và thực tiễn Bởi phần lớn các phương pháp sư phạm được sử dụng trong thực tiễn giảng dạy báo chí chủ yếu được hình thành và phát triển một cách tự nhiên, dựa trên những trải nghiệm của bản thân, học hỏi kinh nghiệm của thế

hệ đi trước Do đó, việc hình thành phương pháp và rèn luyện phương pháp giảng dạy báo chí ở giảng viên chưa thực sự đầy đủ cơ sở khoa học

Cử nhân Báo chí, hệ Chính quy ở Việt Nam ra trường làm báo chí chiếm 30% và khoảng 50% trong số đó trụ lại với nghề nhưng trong tương lai không xa, họ là lực lượng nòng cốt, nếu được đào tạo bài bản - “cả gốc lẫn ngọn” trong điều kiện lý tưởng để làm nghề [48] Và nói như GS.TS Eddie C.Y.Kuo, Cựu Hiệu trưởng Trường Truyền thông Singapore khi nhận định về tình hình đào tạo truyền thông ở các nước ASEAN đã khái quát rằng: “Ở khu vực ASEAN hiện nay truyền thông đang phát triển cực mạnh và kéo theo đó, việc đào tạo truyền thông cũng phát triển mạnh (…) nhiều vấn đề nhất là đào tạo truyền thông phải được giải quyết trong 25 năm, thậm chí 50 năm, trong đó có những vấn

đề bao gồm cả bình diện lý luận lẫn thực tiễn”[54, 27] Có thể thấy đó là mục tiêu, chiến lược lâu dài không loại trừ một quốc gia nào Đây là đi ều đáng lưu tâm, xoay quanh câu chuyện đào tạo Cử nhân báo chí, hệ Chính quy ở Việt Nam

Có điều kiện tiếp xúc, thừa hưởng một nền đào tạo báo chí - truyền thông rất hiệu quả và chuyên nghiệp của một số nước trên thế giới, nhưng việc vận dụng như thế nào vào đặc thù nền báo chí xã hội chủ nghĩa, điều kiện đào tạo của nước nhà hiện nay là điều không phải ngày một ngày hai Chúng ta đang đứng trước 2 câu hỏi: “1 Xã hội đang cần

gì ở nền báo chí, ở người làm báo?; 2 Người làm báo cần được đào tạo những gì để đảm đương công việc, đáp ứng nhu cầu xã hội?”[43] Với những cách nhìn nhận ở trên, không phải các nhà làm giáo dục, nhà đào tạo báo chí không quan tâm, đẩy mạnh công tác đào

tạo báo chí có hiệu quả mà ngược lại, chúng ta đã bàn luận rất nhiều, ở mọi góc độ với những tầm nhìn khác nhau trên mọi diễn đàn Tuy nhiên, đi tìm câu trả lời cho thật kín kẻ: Đẩy mạnh chất lượng đào tạo báo chí là đẩy mạnh như thế nào? Từ những “lực tác” nào?

Để làm nên chất lượng của mỗi một sản phẩm đào tạo, những nhà đào tạo báo chí - truyền thông cần phải quan tâm đến phương pháp đào tạo, đổi mới phương pháp đào tạo Mặc dù trong thực tế: “hoạt động giáo dục có thể diễn ra rất khác so với những phương pháp đã xác định, điểm đạt tới của giáo dục giống như kết quả của một thỏa hiệp của nhiều lực tác động khác nhau, điều đó không ngăn cản nổi chúng ta mong muốn có được những phương pháp tốt hơn nữa và việc lựa chọn theo phương pháp nào vẫn là vấn đề hoàn toàn chính đáng”[21] Do đó, tìm phương pháp mới cho đào tạo Cử nhân Báo chí là điều hết sức cần thiết cho dù ở loại hình đào tạo nào đi nữa

Như vậy, những vấn đề nêu trên đã khơi gợi cho người viết ý tưởng lựa chọn đề tài:

“Đề xuất phương pháp mới cho đào tạo Cử nhân Báo chí chính quy ở Việt Nam”, với

mong muốn gợi mở một phương pháp giảng dạy mới để các nhà đào tạo tham khảo, lựa chọn, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo Cử nhân Báo chí chính quy nói riêng, các hệ đào tạo khác nói chung

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Đào tạo báo chí ở Việt Nam nằm trong hệ thống giáo dục đã diễn ra hơn nửa thế kỷ (tính từ lúc thành lập và đào tạo chuyên ngành Báo chí ở Học viện Báo chí và Tuyên truyền từ năm 1962 đến nay) Nhiệm vụ đào tạo chuyên ngành Báo chí đã được áp dụng cho mọi đối tượng, với nhiều loại hình đào tạo đã có từ lâu Do đó, việc nghiên cứu công tác đào tạo báo chí ở các cơ sở đào tạo được các nhà đào tạo, nhà nghiên cứu chú ý Có thể nêu lịch sử các vấn đề được nghiên cứu như sau:

Về nội dung chương trình đào tạo: Công trình đáng chú ý đầu tiên không thể không

kể đến là: “Đổi mới nội dung chương trình đào tạo cán bộ báo chí trên cơ sở những kinh

nghiệm lịch sử của báo chí thế giới” của PTS Tạ Ngọc Tấn (bảo vệ thành công năm 1995

tại Phân viện Báo chí & Tuyên truyền) Với sự nghiên cứu công phu và tỉ mỉ, công trình

đã nêu ra những kinh nghiệm đào tạo báo chí của một số nước trên thế giới, đồng thời đề xuất những kiến nghị, giải pháp về đổi mới nội dung chương trình đào tạo ở Việt Nam Sau này, một số giới nhà nghiên cứu trẻ cũng khá quan tâm đến chương trình đào tạo ở

một số cơ sở đào tạo Có thể kể đến công trình nghiên cứu:“Đổi mới chương trình đào

tạo Cao đẳng báo chí (Khảo sát Trường Cao đẳng Phát thanh - Truyền hình 1 và Trường Cao đẳng Truyền hình)” của học viên Lại Huy Thỏa ở Học viện Báo chí &Tuyên truyền;

hoặc kỷ yếu Hội thảo khoa học Đổi mới chương trình và phương pháp giảng dạy chuyên

ngành Phát thanh, Kỷ yếu Hội thảo Đổi mới chương trình và phương pháp giảng dạy chuyên ngành Truyền hình lần lượt tổ chức năm 2006, 2007 tại Hà Nội

Về thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo: Năm 2003, nhà báo Vũ Đình

Hương đã bảo vệ thành công đề tài cấp cơ sở về đào tạo Cử nhân Báo chí với tiêu đề

“Thực trạng và những giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo Cử nhân Báo chí” Qua việc khảo sát mô hình chương trình đào tạo Cử nhân Báo chí ở Phân viện Báo chí &

Tuyên truyền trong 4 năm (2001 - 2003), tác giả đã đề xuất một số giải pháp khắc phục

những hạn chế, phát huy ưu điểm nhằm nâng cao chất lượng Cử nhân báo chí của Phân viện ở thời điểm đó Tuy nhiên, những giải pháp mà tác giả đưa ra áp dụng với những yêu cầu đào tạo ở thời điểm hiện tại chỉ còn giá trị lịch sử Trở lại vấn đề này, năm 2007, các nhà nghiên cứu Hoàng Đình Cúc, Đức Dũng cũng đã xuất bản một chuyên luận có

tựa đề “Những vấn đề của báo chí hiện đại” và dành hẳn 40 trang (từ tr.134 - 175) để bàn

luận về công tác đào tạo, bồi dưỡng báo chí và vấn đề bố trí, tuyển dụng sinh viên báo chí sau khi tốt nghiệp,…Phát triển thêm những bàn luận này, năm 2010, tác giả Đức Dũng

đưa trực tiếp vấn đề nêu trên thành tựa đề của một cuốn sách đáng chú ý khác “Báo chí

và đào tạo báo chí” Trong đó, ông bàn luận khá kỹ về: Đào tạo báo chí ở Học viện Báo chí & Tuyên truyền; Nâng cao chất lượng đào tạo báo chí; Vai trò của giảng viên trong đào tạo báo chí Song song với vấn đề thực trạng đào tạo của báo chí thì những những

giải pháp đưa ra qua bàn luận của một số bài báo cũng khá thuyết phục như: Bồi dưỡng –

đào tạo báo chí: Cần được đầu tư xứng đáng hơn (Huỳnh Dũng Nhân, Nguyễn Hoàng

Minh, Tạp chí Nghề báo số 109 - 110, tháng 11 và 12.2011); Gắn Nhà trường với tòa

soạn, giải pháp cơ bản để tăng tính chuyên nghiệp trong đào tạo báo chí (Đỗ Chí Nghĩa,

Tạp chí Nghề báo số 109 - 110, tháng