Hoạt động trợ giúp phụ nữ bị mua bán trở về hòa nhập cộng đồng tại hà nội ( nghiên cứu trường hợp tại nhà tạm lánh ngôi nhà bình yên thuộc trung tâm phụ nữ và phát triển, quận tây hồ, hà nội)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- KHƯƠNG THỊ HỒNG NHUNG HOẠT ĐỘNG TRỢ GIÚP PHỤ NỮ BỊ MUA BÁN TRỞ VỀ HÒA NHẬP CỘNG ĐỒNG TẠI HÀ NỘI Nghiên cứu trư

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

KHƯƠNG THỊ HỒNG NHUNG

HOẠT ĐỘNG TRỢ GIÚP PHỤ NỮ BỊ MUA BÁN TRỞ

VỀ HÒA NHẬP CỘNG ĐỒNG TẠI HÀ NỘI

(Nghiên cứu trường hợp tại nhà tạm lánh “Ngôi nhà bình yên” thuộc Trung tâm Phụ nữ và phát triển, quận Tây Hồ, Hà Nội)

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Chuyên ngành: Công tác xã hội

Hà Nội, năm 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

KHƯƠNG THỊ HỒNG NHUNG

HOẠT ĐỘNG TRỢ GIÚP PHỤ NỮ BỊ MUA BÁN TRỞ

VỀ HÒA NHẬP CỘNG ĐỒNG TẠI HÀ NỘI

(Nghiên cứu trường hợp tại nhà tạm lánh “Ngôi nhà bình yên” thuộc Trung tâm Phụ nữ và phát triển, quận Tây Hồ, Hà Nội)

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Chuyên ngành: Công tác xã hội

Mã số : 60.90.01.019

Giáo viên hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Thu Hà

Hà Nội, năm 2014

LỜI CẢM ƠN

Để quá trình nghiên cứu và viết luận văn thành công, ngoài những nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được sự hướng dẫn cụ thể tận tình của cô giáo PGS TS Nguyễn Thị Thu Hà, các thầy cô giáo trong Khoa Xã hội học, Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn; sự giúp đỡ nhiệt tình của các cô chú lãnh đạo, các anh chị từ các cơ quan: Cục phòng chống tệ nạn xã hội, Cục Bảo vệ chăm sóc trẻ em – Bộ Lao Động Thương Binh và Xã hội, Trung tâm phụ nữ và phát triển thuộc Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam cụ thể là Quản lý dự án Ngôi nhà bình yên, cán

bộ dự án và các nhân viên xã hội, các bạn học viên lớp cao học Công tác xã hội khóa 2012 đã luôn chia sẻ kinh nghiệm những bài học tiếp thu được trong thời gian qua

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới tất cả các thầy cô giáo và các

cô chú anh chị đã giúp đỡ, dìu dắt và truyền đạt những điều đầu tiên và cơ bản nhất để trở thành nhân viên xã hội chuyên nghiệp

Trong quá trình thực hiện luận văn, mặc dù cá nhân tôi đã luôn cố gắng để hoàn thành tốt nhưng do chưa có nhiều kinh nghiệm cũng như kiến thức còn hạn chế nên không tránh khỏi những thiếu sót Vì vậy, tôi rất mong nhận được những

ý kiến góp ý từ quý thầy cô và các bạn

Hà Nội, tháng 11 năm 2014

Học viên Khương Thị Hồng Nhung

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 8

1.Lý do chọn đề tài 8

2 Tổng quan những nghiên cứu, can thiệp liên quan đến vấn đề nghiên cứu 11

3 Ý nghĩa của nghiên cứu Error! Bookmark not defined

4 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu: ……….18

5 Đối tượng và khách thể nghiên cứu Error! Bookmark not defined

6 Phạm vi nghiên cứu 19

7 Câu hỏi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

8 Giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined

9 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA HOẠT ĐỘNG TRỢ GIÚP PHỤ NỮ BỊ MUA BÁN TRỞ VỀ HÒA NHẬP CỘNG ĐỒNG Error!

Bookmark not defined

1.1 Các khái niệm liên quan Error! Bookmark not defined

1.1.1 Mua bán người Error! Bookmark not defined 1.1.3 Hồi hương và tái hòa nhập cộng đồng cho phụ nữ bị mua bán Error!

Bookmark not defined

1.1.4 Khái niệm nhân viên công tác xã hội……….… 31 1.1.5 Khái niệm hoạt động trợ giúp phụ nữ……….… 31

1.2 Các lý thuyết ứng dụng trong đề tài Error! Bookmark not defined

1.2.1 Lý thuyết nhu cầu Error! Bookmark not defined 1.2.2.Lý thuyết hệ thống – hệ thống sinh thái Error! Bookmark not defined 1.2.3.Lý thuyết “Thân chủ trọng tâm” Error! Bookmark not defined

1.3 Khái lược về tình hình mua bán người và việc thực hiện chính sách trợ

giúp phụ nữ bị mua bán trở về hòa nhập cộng đồng Error! Bookmark not

defined

1.3.1 Tình hình mua bán người Error! Bookmark not defined

1.3.2 Các nguyên tắc cơ bản về hỗ trợ phục hồi, tái hòa nhập cho phụ nữ bị mua

bán trở về: Error! Bookmark not defined 1.3.3 Các chính sách của Nhà nước với đối tượng phụ nữ bị mua bán trở về Error!

Bookmark not defined

3

1.3.4 Khái lược công tác trợ giúp phụ nữ bị mua bán trở về hòa nhập cộng đồng

ở Việt Nam 49 1.3.5 Một số mô hình hỗ trợ cho nạn nhân bị mua bán trở về………

…Error! Bookmark not defined

1.4 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG TRỢ GIÚP PHỤ NỮ BỊ MUA BÁN TRỞ VỀ HÒA NHẬP CỘNG ĐỒNG TẠI NHÀ TẠM LÁNH NGÔI NHÀ BÌNH YÊN Error! Bookmark not defined 2.1 Các hoạt động trợ giúp nhóm phụ nữ bị mua bán trở về tại nhà tạm lánh “Ngôi nhà bình yên” theo báo cáo của Ban quản lý Ngôi nhà bình yên 58 2.2 Thực trạng các hoạt động trợ giúp của NNBY dưới góc nhìn của người thụ hưởng Error! Bookmark not defined 2.3 Đánh giá mức độ hài lòng về các hoạt động đang được trợ giúp của những phụ nữ bị mua bán trở về tại nhà tạm lánh “Ngôi nhà bình yên”

Error! Bookmark not defined

2.3.1 Nhận định chung về mức độ hài lòng với các hoạt động đang được trợ giúp của những phụ nữ bị mua bán trở về tại nhà tạm lánh Ngôi nhà bình yên……….………… …75 2.3.2 Nhóm dịch vụ về nhà ở, nước sạch, ăn uống, quần áo mặc, đồ dùng vệ

sinh cá nhân Error! Bookmark not defined 2.3.3.Chăm sóc sức khỏe: khám chữa bệnh Error! Bookmark not defined 2.3.4 Hỗ trợ tâm lý Error! Bookmark not defined

2.3.5 Hỗ trợ pháp lý 79

2.3.6 Đào tạo nâng cao kỹ năng sống Error! Bookmark not defined 2.3.7 Dạy nghề, việc làm Error! Bookmark not defined

2.3.8 Hỗ trợ về tài chính……….83

2.4 Những mong muốn khác của những phụ nữ bị mua bán trở về tại nhà tạm lánh Ngôi nhà bình yên: Error! Bookmark not defined

2.4.1 Mong muốn được tham gia Câu lạc bộ kết bạn………,,,,,,….84 2.4.2 Hỗ trợ tài chính để kinh doanh……….,,,,,,,, 85 2.4.3 Mong muốn được nâng cao kiến thức về các lĩnh vực khác………,,,,,,…86

Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3: ỨNG DỤNG CÔNG TÁC XÃ HỘI CÁ NHÂN TRONG HỖ TRỢ GIẢM THIỂU KHỦNG HOẢNG TÂM LÝ BAN ĐẦU CHO MỘT PHỤ NỮ BỊ MUA BÁN TRỞ VỀ……….88

3.1 Lựa chọn đối tượng can thiệp: Trường hợp Phụ nữ bị mua bán kết hôn với

người nước ngoài trở về đang khủng hoảng về tâm lý 89 3.2 Các hoạt động can thiệp Error! Bookmark not defined 3.3 Kết quả chính trong can thiệp Error! Bookmark not defined

3.5 Bài học kinh nghiệm rút ra qua ứng dụng CTXH cá nhân với một phụ nữ bị

mua bán trở về giảm thiểu khủng hoảng tâm lý ban đầu Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 3……… 103 KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 9 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

5

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Bộ LĐTBXH: Bộ Lao động thương binh và xã hội

CTXH: Công tác xã hội

NNBY: Ngôi nhà bình yên

UNIAP: Liên minh các tổ chức quốc tế về buôn bán người của Liên hợp quốc tại

tiểu vùng sông Mêkông

ILO: Tổ chức lao động quốc tế

TTPNPT – HLHPNVN: Trung tâm Phụ nữ và phát triển – Hội Liên hiệp phụ nữ

Việt Nam

DANH MỤC HỘP THÔNG TIN

1.1

Cảm nhận của nạn nhân về sự kì thị 43 1.2

Các chế độ hỗ trợ với nạn nhân 48 2.1

Định hướng mục tiêu hoạt động của Ngôi nhà bình yên 60 2.2

Môi trường thân thiện ở NNBY 64 2.3

Nhận định về đặc điểm tâm lý phổ biến của nạn nhân 74 3.1

Suy nghĩ của nạn nhân về hiệu quả của tham vấn 88

DANH MỤC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1 Sơ đồ xác định nạn nhân 28

Sơ đồ 1.2 Lý thuyết thang bậc nhu cầu của Maslow 35

Sơ đồ 1.3 Nhu cầu của nạn nhân bị mua bán trở về 36

Sơ đồ 1.4 Quy trình mua bán người và các hành vi liên quan 40

Sơ đồ 1.5 Tổ chức và nhân sự của Ngôi nhà bình yên 53

Sơ đồ 1.6 Mạng lưới các dịch vụ hỗ trợ của mô hình Ngôi nhà bình yên 55

Sơ đồ 3.1 Sơ đồ phả hệ gia đình thân chủ Trần Thu M 90

Sơ đồ 3.2 Sơ đồ sinh thái của thân chủ Trần Thu M 92

7

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Biểu đồ 1.1 Số lượng người tạm trú tại NNBY từ 2007 – 2013 56 Biểu đồ 2.1 Thống kê số lượng người tạm trú được học nghề 67

Bảng 2.2 Nhu cầu trước khi ở nhà tạm lánh và các dịch vụ của nhà tạm lánh

Bảng 2.3 Mức độ hài lòng với các dịch vụ của phụ nữ bị mua bán trở về

thụ hưởng tại NNBY 75 Bảng 2.4 Cảm nhận về điều kiện sống của phụ nữ bị mua bán trở về thụ

Bảng 2.5 Cảm nhận về dịch vụ chăm sóc sức khỏe của phụ nữ bị mua

bán trở về thụ hưởng tại NNBY 78

Bảng 2.6

Cảm nhận về dịch vụ hỗ trợ tâm lý của phụ nữ bị mua bán trở

về thụ hưởng tại NNBY 79 Bảng 2.7 Cảm nhận về dịch vụ hỗ trợ pháp lý của phụ nữ bị mua bán

trở về thụ hưởng tại NNBY 79 Bảng 2.8 Cảm nhận về dịch vụ đào tạo nâng cao kỹ năng sống của phụ

nữ bị mua bán trở về thụ hưởng tại NNBY 80 Bảng 2.9 Cảm nhận về dịch vụ dạy nghề, việc làm của phụ nữ bị mua

bán trở về thụ hưởng tại NNBY 81 Bảng 2.10 Cảm nhận về dịch vụ cho vay vốn của phụ nữ bị mua bán trở

về thụ hưởng tại NNBY 83

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng, tình trạng mua bán phụ nữ đang gia tăng, có sự chuyển biến ngày càng phức tạp và mang tính toàn cầu Đây

là một hình thức nô lệ hiện đại đối với phụ nữ Họ đã và đang trở thành nạn nhân của các tổ chức, đường dây mua bán người hoạt động xuyên quốc gia Theo báo

cáo Tổng kết thực hiện Đề án 3: “Báo cáo Tổng kết Đề án tiếp nhận và hỗ trợ tái

hòa nhập cộng đồng cho nạn nhân là phụ nữ, trẻ em bị buôn bán từ nước ngoài trở về giai đoạn 2005 -2010” của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (Bộ

LĐTBXH) thì: “Sau khi Việt Nam trở thành thành viên chính thức của WTO, hàng năm nước ta có khoảng 5 triệu lượt người nước ngoài vào hợp tác, du lịch, tham quan, ký kết và làm ăn kinh tế và khoảng 4 triệu lượt người Việt Nam đi du lịch, tham quan, xuất khẩu lao động… Bên cạnh đó, hàng năm có hàng triệu người ở tuổi lao động, học sinh, sinh viên ra trường không tìm được việc làm đang là những điều kiện rất thuận lợi để tội phạm mua bán người triệt để lợi dụng

Theo “Báo cáo kết quả tổng điều tra, rà soát tình hình hoạt động tội

phạm mua bán người và các đối tượng khác có liên quan giai đoạn 2008 – 2013” của Ban chỉ đạo 138 – Bộ Công An thì: “Từ năm 2008 đến tháng 6 năm

2013, lực lượng công an, biên phòng cả nước đã phát hiện 2.390 vụ việc, 3.961 đối tượng, lừa bán 4.721 nạn nhân của mua bán người Trong đó, nam giới là 169 người (chiếm 3,6%), còn lại 4.552 người (chiếm 96,4%) nạn nhân là phụ nữ và trẻ em gái

Trước thực trạng trên, Quốc hội đã ban hành các văn bản Pháp Luật liên quan: Luật Bình đẳng giới năm 2006, Luật Phòng chống Bạo lực gia đình năm

2007 và Luật Phòng, chống mua bán người ngày 29/03/2011 và mới đây nhất, ngày 18/08/2011 Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 1427/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình hành động, phòng, chống tội phạm mua bán người giai đoạn 2011– 2015, đây là những cơ sở pháp lý vững chắc, tạo sự hợp tác chặt chẽ giữa tất cả các bộ/ngành liên quan trong công tác phòng, chống mua bán người và hỗ trợ nạn nhân Trong những năm qua, nhờ sự cố gắng đó của các cơ quan chức

9

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Ban Chỉ đạo 130/CP, số 380 (21/12/2005), Báo cáo sơ kết một năm thực hiện

Chương trình hành động phòng, chống tội phạm buôn bán phụ nữ, trẻ em tr.1 và

tr.2;

[2] Ban Chỉ đạo 130/CP, số 43/BCA (VPTT130/CP) ngày 28/02/2006, Báo cáo

kiểm điểm thực hiện Chương trình 130/CP năm 2005 và phương hướng công tác năm 2006, tr 1 và tr.2

[3] Ban Chỉ đạo 130/CP (2012), Các văn bản hướng dẫn chế độ quản lý và sử

dụng kinh phí thực hiện chương trình hành động phòng, chống tội phạm mua bán người, Hà Nội

[4] Ban Chỉ đạo 130/CP, Chương trình hành động phòng, chống tội phạm mua

bán người giai đoạn 2011 – 2015 và các văn bản chỉ đạo, Hà Nội

[5] Ban Chỉ đạo 130/CP, số 380/BCA (VPTT130/CP) ngày 21/12/2005, Báo cáo

sơ kết một năm thực hiện Chương trình hành động phòng, chống tội phạm buôn bán phụ nữ, trẻ em tr.1

[6] Ban chỉ đạo COMMIT Việt Nam Tài liệu tập huấn liên ngành về phòng,

chống buôn bán người NXB Công an nhân dân Năm 2008

[7] Ban chỉ đạo 138 – Bộ Công An (2013) Báo cáo kết quả tổng điều tra, rà

soát tình hình hoạt động tội phạm mua bán người và các đối tượng khác có liên quan giai đoạn 2008 – 2013

[8] Bộ Công an Báo cáo số 298/BCA (C11) ngày 13/10/2005 Báo cáo gửi Thủ

tướng Chính phủ, tr.1

[9] Bộ Lao động thương binh xã hội Báo cáo Tổng kết Đề án tiếp nhận và hỗ

trợ tái hòa nhập cộng đồng cho nạn nhân là phụ nữ, trẻ em bị buôn bán từ nước ngoài trở về giai đoạn 2005 -2010 (Đề án 3, Chương trình 130/CP) Năm 2010

[10] Bộ Lao động thương binh xã hội Báo cáo Sơ kết giai đoạn I (2011-2013)

thực hiện Đề án 3, Chương trình 130/CP về công tác tiếp nhận, hỗ trợ nạn nhân

bị mua bán trở về Năm 2013

[11] Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, Cơ quan Liên hợp Quốc về phụ nữ

tại Việt Nam UN Women, năm 2013 Những phát hiện chính từ Báo cáo quốc

gia: An sinh xã hội cho phụ nữ và trẻ em gái ở Việt Nam”

[12] Bộ Lao động, Thương binh xã hội (2010), Đề án phát triển nghề CTXH giai

đoạn 2010 – 2020

[13] Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia Tháng 12/2000

[14] Công ước của Liên hợp quốc về xóa bỏ tất cả các hình thức phân biệt đối xử chống lại phụ nữ ( CEDAW ) được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua ngày 18/12/1979; Việt Nam phê chuẩn ngày 17/12/1982

[15] Cục phòng chống tệ nạn xã hội – Bộ Lao động thương binh xã hội Hỏi đáp

về phòng chống buôn bán phụ nữ, trẻ em NXB Lao động – xã hội Năm 2006

[16] Cục phòng chống tệ nạn xã hội – Bộ Lao động thương binh xã hội Hỗ trợ

tâm lý cho nạn nhân bị buôn bán tái hòa nhập cộng đồng NXB Lao động xã hội

Năm 2008

[17] Cục phòng chống tệ nạn xã hội – Quỹ nhi đồng Liên hợp quốc Unicef Quy

trình tiếp nhận và hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng cho phụ nữ, trẻ em bị buôn bán

từ nước ngoài trở về Tài liệu tập huấn Năm 2007

[18] Cục phòng chống tệ nạn xã hội – AFESIP Việt Nam Nâng cao kỹ năng hỗ

trợ tâm lý cho nạn nhân bị buôn bán trở về tái hòa nhập cộng đồng Tài liệu tập

huấn Tháng 6/ năm 2010

[19] Cục Phòng chống tệ nạn xã hội - Bộ lao động thương binh xã hội Chế độ

chính sách và các địa chỉ hỗ trợ dành cho những người bị buôn bán trở về Công

ty in Quang Trung ( 2009 )

[20] Từ Ngọc Châu (2009) Báo cáo đánh giá tình hình nạn nhân bị buôn bán

trở về và các dịch vụ hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng Trung Tâm Nâng Cao Chất

Lượng Cuộc Sống (Life)

[21] Lê Bạch Dương, Khuất Thu Hồng – Viện Nghiên cứu phát triển xã hội

ISDS (2008) Di dân và bảo trợ xã hội ở Việt Nam trong thời kỳ quá độ sang

kinh tế thị trường Nhà xuất bản thế giới, Hà Nội

11

[22] Lê Bạch Dương, Đặng Nguyên Anh, Khuất Thu Hồng, Lê Hoài Trung,

Robert Leroy Bach – Viện Nghiên cứu phát triển xã hội ISDS (2005) Bảo trợ xã

hội cho những nhóm thiệt thòi ở Việt Nam Nhà xuất bản thế giới, Hà Nội

[23] Trần Thị Minh Đức (2002), Tư vấn và tham vấn – thuật ngữ và cách tiếp

cận, Tạp chí Tâm lý học (số 8)

[24] Trần Thị Minh Đức (2000), Quan niệm về tư vấn tâm lý, Tạp chí Đại học và

Giáo dục chuyên nghiệp (số 6)

[25] Trần Thị Minh Đức Kỹ năng tham vấn cho người chưa thành niên vi phạm

pháp luật (2010) Tổ chức Plan tại Việt Nam

[26] Nguyễn Văn Hương (2008) Vấn đề nạn nhân của tội mua bán phụ nữ ở

Việt Nam Trường Đại học Luật Hà Nội (Tạp chí luật học, số 5/2008 tr 32-38)

[27] Hội liên hiệp Phụ nữ Việt Nam Nâng cao năng lực pháp luật về phòng,

chống buôn bán phụ nữ, trẻ em cho cán bộ hội liên hiệp phụ nữ các cấp NXB

Phụ nữ Năm 2007

[28] Lê Tiêu La (2002) Báo cáo khảo sát thực trạng những nạn nhân nữ trở về

do buôn bán phụ nữ ở Tây Ninh Trung tâm Xã hội học, Học viện CTQG Hồ Chí

Minh Hà Nội

[29] Hồ Lê (2005) Từ điển Tiếng Việt NXB Khoa học xã hội

[30] Nguyễn Kim Liên (2008) Phát triển Cộng đồng NXB Lao động – xã hội

Hà Nội

[31] Luật phòng chống mua bán người số 66/2011/QH12 của Quốc hội có hiệu

lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2012

[32] Bùi Thị Xuân Mai, Nguyễn Thị Thái Lan, Lim Shaw Hui (2008) Giáo

trình Tham vấn NXB Lao động – xã hội

[33] Bùi Thị Xuân Mai (2009), Giải pháp nhằm hạn chế bạo lực gia đình với

phụ nữ và trẻ em

[34] Bùi Thị Xuân Mai, Tham vấn- một dịch vụ xã hội cần được phát triển ở

Việt Nam, Tạp chí Tâm lý học, số 2/2005

[35] Bùi Thị Xuân Mai (Chủ biên, 2008), Giáo trình tham vấn, Trường Đại học

Lao động – Xã hội, NXB Lao động – Xã hội – 2008