ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN THỊ YÊN TỔ CHỨC DẠY HỌC CÁC BÀI TẬP HỘP ĐEN PHẦN DÕNG ĐIỆN KHÔNG ĐỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHOÁ NHẰM NÂNG CAO TÍNH CHỦ ĐỘNG,
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
NGUYỄN THỊ YÊN
TỔ CHỨC DẠY HỌC CÁC BÀI TẬP HỘP ĐEN PHẦN DÕNG ĐIỆN KHÔNG ĐỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHOÁ NHẰM NÂNG CAO TÍNH CHỦ ĐỘNG, TÍCH CỰC, SÁNG TẠO CỦA
HỌC SINH LỚP 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM VẬT LÍ
HÀ NỘI - 2014
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
NGUYỄN THỊ YÊN
TỔ CHỨC DẠY HỌC CÁC BÀI TẬP HỘP ĐEN PHẦN DÕNG ĐIỆN KHÔNG ĐỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHOÁ NHẰM NÂNG CAO TÍNH CHỦ ĐỘNG, TÍCH CỰC, SÁNG TẠO CỦA
HỌC SINH LỚP 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM VẬT LÍ
Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN VẬT LÍ)
Mã số: 60.14.01.11
Người hướng dẫn khoa học: TS DƯƠNG XUÂN QUÝ
HÀ NỘI - 2014
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Giáo dục là lĩnh vực vô cùng quan trọng nhằm cung ứng cho xã hội những nguồn lực đảm bảo về chất lượng và số lượng Cùng với xu thế chung của nền giáo dục nước nhà, bộ môn vật lí cũng đã và đang được quan tâm điều chỉnh thông qua việc đổi mới nội dung, chương trình, đặc biệt là đổi mới phương pháp dạy học
Đề tài của chúng tôi hướng tới giải quyết vấn đề trên nhưng do thời gian nghiên cứu có hạn chúng tôi chỉ “bồi dưỡng phương pháp hộp đen cho học sinh” thông qua việc hướng dẫn học sinh thiết kế, chế tạo và giải các bài tập hộp đen điện một chiều
Trong điều kiện thời gian hạn chế nhưng được sự chỉ bảo sâu sắc, tận tình và hiệu quả của TS Dương Xuân Qúy tôi đã hoàn thành được bản luận văn Tôi xin gửi đến Thầy lòng biết ơn và trân trọng nhất
Xin cảm ơn các thầy, cô giáo trong bộ môn phương pháp giảng dạy vật
lí trường Đại học giáo dục – ĐHQG Hà Nội đã giúp tôi hoàn thiện quá trình học tập của mình và cung cấp cho tôi nhiều kiến thức bổ ích
Xin cảm ơn trường THPT Tây Tiền Hải – Tiền Hải – Thái Bình đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình thực nghiệm sư phạm
Chân thành cảm ơn tới bạn bè và người thân đã ủng hộ và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập
Hà Nội, ngày 20 tháng 11 năm 2014 Tác giả
Nguyễn Thị Yên
Trang 4DANH MỤC VIẾT TẮT
Trang 5MỤC LỤC
Trang
Lời cảm ơn i
Danh mục viết tắt ii
Mục lục iii
Danh mục các bảng vi
Danh mục các biểu đồ vii
MỞ ĐẦU 1
Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC DẠY HỌC NGOẠI KHÓA CÁC BÀI TẬP HỘP ĐEN PHẦN DÕNG ĐIỆN KHÔNG ĐỔI CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC VẬT LÍ 11 Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 6
1.1 Hoạt động ngoại khóa Vật lí trong nhà trường phổ thông 6
1.1.1 Vị trí , vai trò của hoạt động ngoại khóa trong hệ thống các hình thức tổ chức dạy học ở trường phổ thông 6
1.1.2 Các đặc điểm và nội dung của hoạt động ngoại khóa Vật lí 7
1.1.3 Các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa Vật lí 9
1.1.4 Phương pháp hướng dẫn hoạt động ngoại khóa Vật lí 9
1.1.6 Quy trình tổ chức hoạt động ngoại khóa Vật lí 10
1.2 Bồi dưỡng phương pháp hộp đen cho học sinh trong dạy học Vật lí 11 ở trường phổ thông 12
1.2.1 Khái niệm “Phương pháp hộp đen” 12
1.2.2 Sự cần thiết phải bồi dưỡng phương pháp hộp đen cho học sinh trong dạy học Vật lí ở trường phổ thông 13 1.2.3 Bồi dưỡng phương pháp hộp đen cho học sinh trong dạy học Vật lí ở trường phổ thông 14
1.3 Thiết kế, chế tạo và sử dụng các dụng cụ thí nghiệm đơn giản trong dạy học Vật lí ở trường phổ thông 15
1.3.1 Các đặc điểm cơ bản của dụng cụ thí nghiệm đơn giản 15
1.3.2 Sự cần thiết của việc sử dụng các dụng cụ thí nghiệm đơn giản trong dạy học Vật lí ở trường phổ thông 16
1.4 Tính tích cực và năng lực sáng tạo của học sinh trong học tập 16
Trang 61.4.1 Tính tích cực trong học tập 16
1.4.2 Năng lực sáng tạo của học sinh trong học tập 18
1.5 Thực tiễn về tổ chức dạy học ngoại khóa các bài tập hộp đen cho học sinh việc hướng dẫn học sinh sử dụng phương pháp hộp đen của giáo viên ở trường THPT 19
1.5.1 Mục đích của việc điều tra 19
1.5.2 Đối tượng điều tra 19
1.5.3 Phương pháp điều tra 20
1.5.4 Kết quả của việc điều tra 20
Chương 2: TIẾN TRÌNH DẠY HỌC NGOẠI KHÓA CÁC BÀI TẬP HỘP ĐEN PHẦN DÕNG ĐIỆN KHÔNG ĐỔI VẬT LÍ 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 28
2.1 Những mục tiêu học sinh cần đạt được khi học phần “Dòng điện không đổi” 27
2.1.1 Kiến thức 27
2.1.2 Kỹ năng 28
2.1.3 Mục tiêu phát triển tư duy 28
2.1.4 Các thí nghiệm cần tiến hành trong quá trình dạy học ngoại khóa bài tập hộp đen dòng điện không đổi 29
2.2 Kế hoạch của việc tổ chức dạy học ngoại khóa các bài toán hộp đen dòng điện không đổi cho học sinh lớp 11 THPT 29
2.2.1 Mục tiêu của hoạt động ngoại khóa 29
2.2.2 Nội dung của hoạt động ngoại khóa các bài toán hộp đen dòng điện không đổi cho học sinh lớp 11 THPT 32
2.2.3.Phương pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa 50
2.2.4 Hình thức tổ chức của hoạt động ngoại khóa các bài toán hộp đen điện không đổi cho học sinh THPT 51
2.2.5 Dự kiến các bước tiến hành và thời gian dạy học ngoại khóa các bài toán hộp đen điện không đổi cho học sinh THPT 52
2.2.6 Soạn thảo tiến trình dạy học ngoại khóa các bài toán hộp đen điện không đổi cho học sinh THPT 53
Trang 7Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 63
3.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm 63
3.2 Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm 63
3.3 Đối tượng thực nghiệm sư phạm 63
3.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 63
3.5 Kết quả thực nghiệm sư phạm 64
3.5.1 Phân tích diễn biến quá trình thực nghiệm sư phạm 64
3.5.2 Kiểm tra, đánh giá chất lượng nắm vững kiến thức của học sinh 67
3.5.2.Phương pháp sử lý kết quả TNSP 74
3.5.3.Kết quả thực nghiệm sư phạm 75
3.5.4 Đánh giá chung đợt thực nghiệm sư phạm 77
KẾT LUẬN CHUNG 79
TÀI LIỆU THAM KHẢO 80
Trang 8DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang Bảng 1.1 Nhận thức của giáo viên và học sinh về tầm quan trọng của
),
Trang 9DANH MỤC CÁC ẢNH, SƠ ĐỒ, ĐỒ THỊ
Trang
Ảnh 2.1: Chụp hộp và nắp hộp 37
Ảnh 2.2: Chụp hộp đen chứa một phần tử 38
Ảnh 2.3: Chụp cấu trúc và hộp đen chứa hai phần tử 39
Sơ đồ 1.1: Phương pháp hộp đen 13
Sơ đồ 2.1: Đường đặc trưng V-A của đoạn mạch 45
Sơ đồ 2.2: Đường đặc trưng V-A của đoạn mạch 47
Đồ thị 3.1: Đường phân bổ tần suất W% 76
Đồ thị 3.2: Đường phân bố tần suất tích lũy i% 77
Trang 10MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Thế giới đang trong giai đoạn phát triển về tất cả các lĩnh vực: Kinh tế -
Xã Hội – Chính trị… Sự bùng nổ công nghệ thông tin đưa cuộc sống của con người bước sang giai đoạn mới: Hiện đại và văn minh hơn Có ai đó đã từng nói: “Một quốc gia muốn phát triển thì nền giáo dục của quốc gia đó phải đi trước thời đại” Điều đó đồng nghĩa với việc phải luôn cập nhật và đổi mới giáo dục
Việt Nam vẫn chưa được xếp vào nhóm các nước phát triển, vẫn là một quốc gia nghèo và lạc hậu Chính vì vậy, càng cần thiết hơn trong việc đổi mới đất nước từng ngày mà đổi mới giáo dục phải được đặt lên hàng đầu Để có thể vươn lên được, đòi hỏi chúng ta phải đào tạo nguồn nhân lực không những phải có kiến thức, mà còn phải có năng lực hoạt động thực nghiệm Chính vì vậy mà Hội nghị ban chấp hành Trung ương khóa VIII cũng khẳng định: “Đổi mới phương pháp dạy và học ở tất cả các cấp học, bậc học, áp dụng những phương pháp giáo dục hiện đại, bồi dưỡng học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề” Do vậy, việc đổi mới phương pháp dạy và học trong nhà trường phổ thông trong đó yêu cầu đổi mới phương pháp dạy và học đối với môn Vật lí là điều tất yếu.[2],[3]
bị kiến thức, vừa được trang bị phương pháp làm việc và năng lực hoạt động thực nghiệm[14].Đặc biệt trong dạy học kiến thức phần Dòng điện không đổi, lượng kiến thức rất phong phú, trong khi thời lượng dành cho dạy học nội khóa rất ít Mặt khác, phần dòng điện không đổi có nhiều cơ hội cho học sinh tham gia vào các hoạt động thực nghiệm Đồng thời với việc luyện tập, củng
cố kiến thức vừa phát triển các kỹ năng hoạt động thực nghiệm, vừa có thể được trang bị thêm phương pháp hộp đen nếu cho học sinh thực hiện và giải quyết các bài tập hộp đen đơn giản
Trang 11
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Bộ Giáo Dục và Đào tạo (2006), Tài liệu bồi dưỡng giáo viên thực hiện
chương trình, SGK lớp 11 THPT môn Vật lí, NXB Giáo dục, Hà Nội
2 Bộ Giáo Dục và Đào tạo (2007), Những vấn đề chung về đổi mới giáo dục
trung học phổ thông môn Vật lí, NXB Giáo dục, Hà Nội
3 Nguyễn Ngọc Hƣng (2011), “Một số hướng đổi mới phương pháp dạy học
ở trường phổ thông”, (Tạp chí giáo dục số đặc biệt)
4 Nguyễn Ngọc Hƣng, Thiết kế, chế tạo và sử dụng các dụng cụ thí nghiệm
đơn giản trong dạy học Vật lí ở trường phổ thông, Đại học Sƣ phạm- Đại học
Quốc gia Hà Nội
5 Nguyễn Ngọc Hƣng (2009), Thí nghiệm Vật lí với dụng cụ tự làm từ chai
nhựa và vỏ lon, NXB ĐHSP
6 Nguyễn Ngọc Hƣng, Thông báo khoa học số 3/1997, Sử dụng phương pháp
hộp đen trong dạy học Vật lí ở trường phổ thông
7 Nguyễn Thế Khôi (Tổng chủ biên), Nguyễn Phúc Thuần (Chủ biên), Nguyễn Ngọc Hƣng, Vũ Thanh Khiết, Phạm Xuân Quế, Phạm Đình Thiết,
Nguyễn Trần Trác (2007), Vật lí 11 nâng cao, NXB Giáo dục
8 Ngô Diệu Nga (2009), Chiến lược dạy học Vật lí ở trường THCS Bài giảng
chuyên đề Cao học, Đại học sƣ phạm Hà Nội
9 Ngô Diệu Nga (2003), Phương pháp nghiên cứu khoa học dạy học Vật lí
Bài giảng chuyên đề Cao học, Đại học sƣ phạm Hà Nội
10 Nguyễn Đức Thâm, Nguyễn Ngọc Hƣng (1999), Tổ chức hoạt động nhận
thức cho học sinh trong dạy học Vật lí ở trường phổ thông, NXB Đại học quốc
gia Hà Nội
Trang 1211 Nguyễn Đức Thâm, Nguyễn Ngọc Hƣng, Phạm Xuân Quế (2002), Phương
pháp dạy học Vật lí ở trường phổ thông, NXB Đại học sƣ phạm
12 Nguyễn Thị Thơm, Bồi dưỡng phương pháp hộp đen cho học sinh trong
dạy học chương “Dòng điện không đổi” Vật lí trung học phổ thông, Luận văn
thạc sĩ khoa học giáo dục, Đại học sƣ phạm Hà Nội
13 Phạm Hữu Tòng (2009), Dạy học Vật lí ở trường phổ thông theo định
hướng phát triển hoạt động tích cực, tự chủ, sáng tạo và tư duy khoa học,
NXB ĐHSP Hà Nội
14 Phạm Hữu Tòng (2008), Lí luận dạy học Vật lí 11, NXB Đại học sƣ phạm