Nghiên cứu, đề xuất giải pháp lồng ghép xác lập mô hình thích ứng với biến đổi khí hậu cấp cộng đồng trong định hướng sử dụng đất huyện tiền hải, tỉnh thái bình

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA SAU ĐẠI HỌC –––––––––––– TRẦN THỊ HÒA NGHIÊN CỨU, ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP LỒNG GHÉP XÁC LẬP MÔ HÌNH THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CẤP CỘNG ĐỒNG TRONG ĐỊNH HƯỚNG

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA SAU ĐẠI HỌC ––––––––––––

TRẦN THỊ HÒA

NGHIÊN CỨU, ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP LỒNG GHÉP XÁC LẬP MÔ HÌNH THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CẤP CỘNG ĐỒNG TRONG ĐỊNH HƯỚNG SỬ DỤNG ĐẤT HUYỆN TIỀN HẢI, TỈNH THÁI BÌNH

LUẬN VĂN THẠC SỸ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

HÀ NỘI - 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA SAU ĐẠI HỌC ––––––––––––

TRẦN THỊ HÒA

NGHIÊN CỨU, ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP LỒNG GHÉP XÁC LẬP MÔ HÌNH THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CẤP CỘNG ĐỒNG TRONG ĐỊNH HƯỚNG SỬ DỤNG ĐẤT HUYỆN TIỀN HẢI, TỈNH THÁI BÌNH

LUẬN VĂN THẠC SỸ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Chuyên ngành: BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Mã số: Chương trình đào tạo thí điểm

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn An Thịnh

HÀ NỘI - 2014

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện luận văn thạc sỹ Biến đổi khí hậu, tôi xin cảm ơn chân thành tới Hội đồng chấm luận văn Thạc sỹ bao gồm Chủ tịch Hội đồng, các Thành viên tham gia Hội đồng đã có những góp ý rất sát thực về mặt khoa học để tôi

có cơ hội chỉnh sửa và hoàn thiện luận văn của mình hơn

Tôi biết ơn sâu sắc tới TS Nguyễn An Thịnh, thầy giáo đã hướng dẫn nhiệt tình, chu đáo, động viên và khuyến khích tôi hoàn thành tốt luận văn

Tôi cảm ơn Khoa Sau đại học, đơn vị đào tạo chương trình thạc sỹ chuyên ngành Biến đổi khí hậu cùng toàn thể các Thầy, Cô đã tham gia giảng dạy và truyền đạt kiến thức khoa học, làm nền tảng cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận văn

Tôi biết ơn sự ủng hộ nhiệt tình đặc biệt của gia đình, cơ quan, đồng nghiệp và bạn bè đã tạo điều kiện tốt nhất có thể trong quá trình học tập và rèn luyện khi tham gia khóa học này

Hà Nội, ngày tháng 8 năm 2014

TRẦN THỊ HÒA

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 5 CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU LỒNG GHÉP XÁC LẬP CÁC GIẢI PHÁP THÍCH ỨNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRONG QUY

HOẠCH SỬ DỤNG ĐẤT CẤP HUYỆN Error! Bookmark not defined 1.1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined

1.1.1 Các công trình nghiên cứu quy hoạch lồng ghép thích ứng biến đổi khí hậu

Error! Bookmark not defined

1.1.2 Các công trình nghiên cứu xác lập mô hình thích ứng biến đổi khí hậu

Error! Bookmark not defined

1.2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUY HOẠCH SỬ DỤNG ĐẤT LỒNG GHÉP XÁC LẬP CÁC GIẢI PHÁP THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CHO MỘT

LÃNH THỔ VEN BIỂN CẤP HUYỆN Error! Bookmark not defined

1.2.1 Quy hoạch sử dụng đất bền vững và quy hoạch sử dụng đất lồng ghép

Error! Bookmark not defined 1.2.2 Mô hình thích ứng biến đổi khí hậu cấp cộng đồng Error! Bookmark not defined

1.2.3 Nội dung lồng ghép xác lập mô hình thích ứng biến đổi khí hậu cấp cộng

đồng trong quy hoạch sử dụng đất cho một lãnh thổ ven biển cấp huyện Error! Bookmark not defined

1.3 PHƯƠNG PHÁP VÀ CƠ SỞ DỮ LIỆU THỰC HIỆN LUẬN VĂN Error! Bookmark not defined

1.3.1 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined 1.3.2 Cơ sở dữ liệu thực hiện đề tài Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2 PHÂN TÍCH HIỆN TRẠNG, QUY HOẠCH SỬ DỤNG ĐẤT VÀ ẢNH

HƯỞNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TẠI HUYỆN TIỀN HẢIError! Bookmark not defined

2.1 KHÁI QUÁT ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN VÀ

KINH TẾ XÃ HỘI HUYỆN TIỀN HẢI Error! Bookmark not defined

2.1.1 Điều kiện tự nhiên Error! Bookmark not defined 2.1.2 Tài nguyên thiên nhiên Error! Bookmark not defined 2.1.3 Thực trạng kinh tế xã hội Error! Bookmark not defined

2.2 THỰC TRẠNG SỬ DỤNG ĐẤT VÀ QUY HOẠCH SỬ DỤNG ĐẤT TẠI

HUYỆN TIỀN HẢI Error! Bookmark not defined 2.2.1 Thực trạng sử dụng đất giai đoạn 2000 - 2010 Error! Bookmark not defined

2.2.2 Quy hoạch sử dụng đất huyện Tiền Hải đến 2020 Error! Bookmark not defined

2.3 ĐẶC TRƯNG VÀ NHỮNG BIỂU HIỆN CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TẠI

HUYỆN TIỀN HẢI Error! Bookmark not defined 2.3.1 Kịch bản biến đổi khí hậu và nước biển dâng Error! Bookmark not defined

2.3.2 Biểu hiện và ảnh hưởng của biến đổi khí hậu những năm gần đây Error! Bookmark not defined

2.4 PHÂN TÍCH ẢNH HƯỞNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TỚI SỬ DỤNG ĐẤT

VÀ QUY HOẠCH SỬ DỤNG ĐẤT HUYỆN TIỀN HẢI Error! Bookmark not defined

2.4.1 Phân tích hiệu quả của sử dụng đất, quy hoạch sử dụng đất Error! Bookmark not defined

2.4.2 Dự tính các tác động của biến đổi khí hậu tới sử dụng đất và quy hoạch sử

dụng đất Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3 PHÂN TÍCH KHẢ NĂNG THÍCH ỨNG CỦA CÁC MÔ HÌNH HIỆN TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP QUY HOẠCH LỒNG GHÉP THÍCH ỨNG

BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TẠI HUYỆN TIỀN HẢI Error! Bookmark not defined

3.1 PHÂN VÙNG CHỨC NĂNG LÃNH THỔ HUYỆN TIỀN HẢI THEO SỬ

DỤNG ĐẤT VÀ BIỂU HIỆN CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Error! Bookmark not defined

3.1.1 Phân vùng chức năng Error! Bookmark not defined 3.1.2 Phân tích SWOT cho các phân vùng chức năng Error! Bookmark not defined

3.2 PHÂN TÍCH KHẢ NĂNG THÍCH ỨNG CỦA CÁC MÔ HÌNH SẢN XUẤT

NÔNG NGHIỆP CẤP CỘNG ĐỒNG HIỆN CÓ TẠI HUYỆN TIỀN HẢI Error! Bookmark not defined

3.2.1 Phân nhóm các mô hình sản xuất hiện trạng Error! Bookmark not defined

3.2.2 Phân tích khả năng thích ứng của các mô hình sản xuất cấp cộng đồng đối

với biến đổi khí hậu Error! Bookmark not defined

3.3 ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP LỒNG GHÉP XÁC LẬP CÁC MÔ HÌNH THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CẤP CỘNG ĐỒNG TRONG ĐỊNH HƯỚNG SỬ

DỤNG ĐẤT HUYỆN TIỀN HẢI ĐẾN NĂM 2020 Error! Bookmark not defined 3.3.1 Các căn cứ đề xuất Error! Bookmark not defined

3.3.2 Giải pháp tổ chức không gian định hướng sử dụng đất lồng ghép thích ứng

với biến đổi khí hậu Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 9

PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Diện tích và cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp năm 2010 Error! Bookmark not defined

Bảng 2.2 Diện tích và cơ cấu sử dụng đất phi nông nghiệp năm 2010 Error! Bookmark not defined

Bảng 2.3 Biến động các loại đất huyện Tiền Hải giai đoạn 2000 - 2010 Error! Bookmark not defined

Bảng 2.4 Dự kiến cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp đến năm 2020 Error! Bookmark not defined

Bảng 2.5 Diện tích đất ở đến năm 2020 (ha) Error! Bookmark not defined Bảng 2.6 Dự kiến cơ cấu sử dụng đất phi nông nghiệp đến năm 2020 (ha) Error! Bookmark not defined

Bảng 2.7 Diện tích đất mặt nước ven biển đến năm 2020 (ha) Error! Bookmark not defined

Bảng 2.8 Diện tích đất chưa sử dụng đến năm 2020 (ha) Error! Bookmark not defined

Bảng 2.9 Mực nước biển dâng theo kịch bản phát thải thấp (cm) Error! Bookmark not defined

Bảng 2.10 Mực nước biển dâng theo kịch bản phát thải trung bình (cm) Error! Bookmark not defined

Bảng 2.11 Mực nước biển dâng theo kịch bản phát thải cao (cm) Error! Bookmark not defined

Bảng 2.12 Thống kê các hiện tượng thời tiết cực đoan xuất hiệntại tỉnh Thái Bình

Error! Bookmark not defined

Bảng 2.13 Thống kê các tác động của biến đổi khí hậu tới sử dụng tài nguyên đất

tại huyện Tiền Hải Error! Bookmark not defined

Bảng 3.1 Khung phân tích SWOT cho các tiểu vùng chức năng huyện Tiền Hải

Error! Bookmark not defined

Bảng 3.2 Tổng hợp các mô hình hiện trạng tại huyện Tiền Hải và những thách

thức do biến đổi khí hậu và nước biển dâng Error! Bookmark not defined

Bảng 3.3 Các ý kiến của cộng đồng địa phương về thích ứng với BĐKH………78 Bảng 3.4 Các ý kiến của cộng đồng địa phương về khả năng thích ứng của các mô hình sản xuất hiện trạng ………80 Bảng 3.5 Định hướng quy hoạch sử dụng đất lồng ghép thích ứng biến đổi khí hậu

Error! Bookmark not defined

DANH MỤC HÌNH VÀ BẢN ĐỒ

Hình 1.1 Nội dung và các bước lồng ghép xác lập mô hình thích ứng biến đổi khí hậu cấp cộng đồng trong quy hoạch sử dụng đất cho một lãnh thổ ven biển cấp huyện

Error! Bookmark not defined Hình 1.2 Bản đồ vị trí khu vực nghiên cứu, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình Error! Bookmark not defined

Hình 2.1 Cơ cấu sử dụng đất huyện Tiền Hải năm 2010Error! Bookmark not defined

Hình 2.2 Dự kiến cơ cấu sử dụng đất huyện Tiền Hải đến năm 2020 Error! Bookmark not defined

Hình 2.3 Kịch bản về BĐKH cho tỉnh Thái Bình mùa xuânError! Bookmark not defined

Hình 2.4 Kịch bản về BĐKH cho tỉnh Thái Bình mùa hèError! Bookmark not defined

Hình 2.5 Kịch bản về BĐKH cho tỉnh Thái Bình mùa thuError! Bookmark not defined

Hình 2.6 Kịch bản về BĐKH cho tỉnh Thái Bình mùa đôngError! Bookmark not defined

Hình 2.7 Kịch bản về lượng mưa tại tỉnh Thái Bình Error! Bookmark not defined

Hình 2.8 Diễn biến nhiệt độ tháng I và tháng VII ở tỉnh Thái Bình giai đoạn 1960 - 2010

Error! Bookmark not defined Hình 2.9 Diễn biến nhiệt độ trung bình năm ở tỉnh Thái Bình giai đoạn 1960 – 2010 Error! Bookmark not defined

Hình 2.10 Diễn biến tổng lượng mưa năm ở tỉnh Thái Bình giai đoạn 1960 – 2010

Error! Bookmark not defined Hình 3.1 Bản đồ phân vùng chức năng huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình Error! Bookmark not defined

Hình 3.2 Bản đồ định hướng quy hoạch sử dụng đất lồng ghép thích ứng biến đổi khí

hậu huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình Error! Bookmark not defined

7

MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Hiện nay, biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng ngày càng nghiêm trọng đến đời sống, sản xuất và môi trường trên toàn thế giới Nhiệt độ tăng, nước biển dâng gây ngập lụt, gây nhiễm mặn nguồn nước, ảnh hưởng đến nông nghiệp, gây rủi ro lớn đối với công nghiệp và các hệ thống kinh tế xã hội Trong bản báo cáo công bố ngày 26/09/2012 tại New York, Tổ chức Nhân đạo Quốc tế (DARA) và Diễn đàn tổn thương vì Biến đổi khí hậu (CVF) - mà Việt Nam là một thành viên đã nhận định:

“biến đổi khí hậu đang làm cho sản lượng kinh tế thế giới mất đi 1,6% mỗi năm; nếu không nhanh chóng có biện pháp khắc phục, tổn thất sẽ tăng gấp đôi trong hai thập kỷ tới đây” Trước những ảnh hưởng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu toàn cầu, Việt

Nam được coi là một trong những quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất Trong tiến trình phát triển kinh tế xã hội quốc gia, Việt Nam cũng đang nỗ lực giảm nhẹ các thiệt hại do biến đổi khí hậu gây ra cũng như tìm các biện pháp phù hợp trong các lĩnh vực khác nhau nhằm thích ứng với biến đổi khí hậu Đây cũng là vấn đề then chốt trong kế hoạch hành động, chiến lược và các chương trình nghị sự quốc gia

Tiền Hải là một trong hai huyện ven biển của tỉnh Thái Bình, được hình thành cách đây khoảng 180 năm; một địa bàn chiến lược có tầm quan trọng về chính trị, kinh

tế, an ninh, quốc phòng ở vùng duyên hải Bắc Bộ nước ta Trong chiến lược phát triển kinh tế của tỉnh, Tiền Hải nằm trong vùng trọng điểm kinh tế có điều kiện tự nhiên thuận lợi, có quỹ đất để phát triển sản xuất và mở rộng đô thị, có cảnh quan thiên nhiên hấp dẫn đầu tư phát triển dịch vụ, du lịch, có tiềm năng khí đốt khai thác tại chỗ với sản lượng lớn (mỏ khí với trữ lượng ước tính khoảng 60 tỷ m3) Thống kê tỉnh Thái Bình năm 2010, tổng doanh thu dịch vụ du lịch của riêng huyện Tiền Hải đạt 18

tỷ đồng, tăng bình quân 28,6%/năm trong giai đoạn 2006-2010

Với thực trạng phát triển kinh tế xã hội những năm gần đây cũng như dự báo phát triển trong tương lai thì nhu cầu về sử dụng đất sẽ ngày càng tăng, trong khi quỹ đất sản xuất của huyện lại có hạn (theo số liệu hiện trạng năm 2010, tổng diện tích đất

tự nhiên là 22.604,47 ha, tổng diện tích đất nông nghiệp là 14.899,03ha) Thiên tai và

biến đổi khí hậu đã và đang gây ra nhiều tác động tiêu cực đối với sinh hoạt và sản xuất của cư dân trong huyện và dự kiến cả trong tương lai lâu dài Quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 của huyện Tiền Hải đã được xây dựng, tuy nhiên, vấn đề phòng tránh thiên tai và thích ứng biến đổi khí hậu chưa được quan tâm trong bản quy hoạch này Do đó, nghiên cứu và đánh giá đúng về thực trạng sử dụng, quản lý tài nguyên đất trong định hướng quy hoạch sử dụng đất của huyện với mục tiêu thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững hiện nay là cần thiết khách quan, từ đó cung cấp cơ sở để đề xuất định hướng và các giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu trong quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 và tầm nhìn xa hơn

Xuất phát từ những vấn đề thực tiễn trên, đề tài luận văn “Nghiên cứu, đề xuất giải pháp lồng ghép xác lập mô hình thích ứng với biến đổi khí hậu cấp cộng đồng trong định hướng quy hoạch sử dụng đất huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình” đã được

lựa chọn nghiên cứu và hoàn thành

2 MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

a) Mục tiêu

Đề tài đặt ra mục tiêu là “Xác lập các luận cứ khoa học về thực trạng sử dụng

đất, nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu và đề xuất giải pháp định hướng lồng ghép thích ứng biến đổi khí hậu trong quy hoạch sử dụng đất tại huyện Tiền Hải”

b) Nhiệm vụ

Để thực hiện mục tiêu trên, các nhiệm vụ nghiên cứu sau cần được giải quyết:

- Tổng quan các tài liệu nghiên cứu có liên quan trong và ngoài nước

- Thu thập các tài liệu, số liệu về tình hình sử dụng đất tại địa bàn nghiên cứu

- Phân tích điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, thực trạng sử dụng đất tại huyện Tiền Hải

- Điều tra, phân tích khả năng thích ứng của chính quyền địa phương, người dân

và các mô hình sản xuất điển hình trong bối cảnh biến đổi khí hậu

- Lồng ghép các giải pháp thích ứng và xác lập mô hình thích ứng với biến đổi khí hậu cấp cộng đồng trong định hướng quy hoạch sử dụng đất tại huyện Tiền Hải

9

3 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

a) Phạm vi không gian

Đề tài được thực hiện nghiên cứu trong phạm vi ranh giới hành chính của huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình, bao gồm 01 thị trấn và 34 xã

b) Phạm vi khoa học

Nghiên cứu định hướng lồng ghép thích ứng biến đổi khí hậu trong quy hoạch

sử dụng đất là một hướng có nội hàm khoa học rất rộng Do đó, trong phạm vi đề tài, các nội dung được giới hạn nghiên cứu như sau:

- Phân tích thực trạng sử dụng các nhóm đất nông nghiệp, phi nông nghiệp, đất

chưa sử dụng, trong đó chú trọng nhiều đến đất nông nghiệp - nhóm đất sẽ bị tác động

rõ rệt nhất bởi biến đổi khí hậu và thiên tai

- Điều tra, phân tích đặc trưng về tính thích ứng của một số mô hình sản xuất nông lâm nghiệp điển hình tại huyện Tiền Hải

- Đề xuất lồng ghép các giải pháp thích ứng và xác lập một số mô hình điển hình thích ứng với biến đổi khí hậu trong định hướng sử dụng đất của huyện Tiền Hải đến năm 2020

4 Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN

a) Về mặt khoa học

Kết quả nghiên cứu của luận văn là cơ sở khoa học cho việc ứng phó với biến đổi khí hậu tại địa phương mà huyện Tiền Hải là địa điểm được lựa chọn nghiên cứu Kết quả này góp phần làm phong phú thêm hướng nghiên cứu về ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và khả năng thích ứng của cộng đồng địa phương

b) Về mặt thực tiễn

Đề tài là tài liệu tham khảo cho chính quyền địa phương trong việc hoạch định các chính sách phát triển kinh tế xã hội, lập quy hoạch sử dụng đất nhằm phát triển bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang và sẽ tác động mạnh mẽ tới Việt Nam